Taittirīya Upaniṣad 1

ॐ शं नो मित्रः शं वरुणः । शं नो भवत्वर्यमा । शं न इन्द्रो बृहस्पतिः । शं नो विष्णुरुरुक्रमः । नमो ब्रह्मणे । नमस्ते वायो । त्वमेव प्रत्यक्षं ब्रह्मासि । त्वमेव प्रत्यक्षं ब्रह्म वदिष्यामि । ऋतं वदिष्यामि । सत्यं वदिष्यामि । तन्मामवतु । तद्वक्तारमवतु । अवतु माम् । अवतु वक्तारम् । ॐ शान्तिः शान्तिः शान्तिः ॥

oṃ śaṃ no mitraḥ śaṃ varuṇaḥ | śaṃ no bhavatvaryamā | śaṃ na indro bṛhaspatiḥ | śaṃ no viṣṇururukramaḥ | namo brahmaṇe | namaste vāyo | tvameva pratyakṣaṃ brahmāsi | tvameva pratyakṣaṃ brahma vadiṣyāmi | ṛtaṃ vadiṣyāmi | satyaṃ vadiṣyāmi | tanmāmavatu | tadvaktāramavatu | avatu mām | avatu vaktāram | oṃ śāntiḥ śāntiḥ śāntiḥ ||

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ॐ शीक्षां व्याख्यास्यामः । वर्णः स्वरः । मात्रा बलम् । साम सन्तानः । इत्युक्तः शीक्षाध्यायः ॥ १ ॥

oṃ śīkṣāṃ vyākhyāsyāmaḥ | varṇaḥ svaraḥ | mātrā balam | sāma santānaḥ | ityuktaḥ śīkṣādhyāyaḥ || 1 ||

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सह नौ यशः । सह नौ ब्रह्मवर्चसम् । अथातः संहिताया उपनिषदं व्याख्यास्यामः । पञ्चस्वधिकरणेषु । अधिलोकमधिज्यौतिषमधिविद्यमधिप्रजमध्यात्मम् । ता महासँहिता इत्याचक्षते । अथाधिलोकम् । पृथिवी पूर्वरूपम् । द्यौरुत्तररूपम् । आकाशः सन्धिः ॥ १ ॥ वायुः सन्धानम् । इत्यधिलोकम् । अथाधिजौतिषम् । अग्निः पूर्वरूपम् । आदित्य उत्तररूपम् । आपः सन्धिः । वैद्युतः सन्धानम् । इत्यधिज्यौतिषम् । अथाधिविद्यम् । आचार्यः पूर्वरूपम् ॥ २ ॥ अन्तेवास्युत्तररूपम् । विद्या सन्धिः । प्रवचनँसन्धानम् । इत्यधिविद्यम् । अथाधिप्रजम् । माता पूर्वरूपम् । पितोत्तररूपम् । प्रजा सन्धिः । प्रजननँसन्धानम् । इत्यधिप्रजलम् ॥ ३ ॥ अथाध्यात्मम् । अधरा हनुः पूर्वरूपम् । उत्तरा हनुरुत्तररूपम् । वाक्सन्धिः । जिह्वा सन्धानम् । इत्यध्यात्मम् । इतीमा महासँहिताः । य एवमेता महासँहिता व्याख्याता वेद । सन्धीयते प्रजया पशुभिः ब्रह्मवर्चसेनान्नाद्येन सुवर्गेण लोकेन ॥ ४ ॥

saha nau yaśaḥ | saha nau brahmavarcasam | athātaḥ saṃhitāyā upaniṣadaṃ vyākhyāsyāmaḥ | pañcasvadhikaraṇeṣu | adhilokamadhijyautiṣamadhividyamadhiprajamadhyātmam | tā mahāsa~hitā ityācakṣate | athādhilokam | pṛthivī pūrvarūpam | dyauruttararūpam | ākāśaḥ sandhiḥ || 1 || vāyuḥ sandhānam | ityadhilokam | athādhijautiṣam | agniḥ pūrvarūpam | āditya uttararūpam | āpaḥ sandhiḥ | vaidyutaḥ sandhānam | ityadhijyautiṣam | athādhividyam | ācāryaḥ pūrvarūpam || 2 || antevāsyuttararūpam | vidyā sandhiḥ | pravacana~sandhānam | ityadhividyam | athādhiprajam | mātā pūrvarūpam | pitottararūpam | prajā sandhiḥ | prajanana~sandhānam | ityadhiprajalam || 3 || athādhyātmam | adharā hanuḥ pūrvarūpam | uttarā hanuruttararūpam | vāksandhiḥ | jihvā sandhānam | ityadhyātmam | itīmā mahāsa~hitāḥ | ya evametā mahāsa~hitā vyākhyātā veda | sandhīyate prajayā paśubhiḥ brahmavarcasenānnādyena suvargeṇa lokena || 4 ||

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यश्छन्दसामृषभो विश्वरूपः । छन्दोभ्योऽध्यमृतात्संबभूव । स मेन्द्रो मेधया स्पृणोतु । अमृतस्य देव धारणो भूयासम् । शरीरं मे विचर्षणम् । जिह्वा मे मधुमत्तमा । कर्णाभ्यां भूरि विश्रुवम् । ब्रह्मणः कोशोऽसि मेधया पिहितः । श्रुतं मे गोपाय ॥ १ ॥ आवहन्ती वितन्वाना कुर्वाणाऽचीरमात्मनः । वासाँसि मम गावश्च । अन्नपाने च सर्वदा । ततो मे श्रियमावह । लोमशां पशुभिः सह स्वाहा । आमायन्तु ब्रह्मचारिणः स्वाहा । विमायन्तु ब्रह्मचारिणः स्वाहा । प्रमायन्तु ब्रह्मचारिणः स्वाहा । दमायन्तु ब्रह्मचारिणः स्वाहा । शमायन्तु ब्रह्मचारिणः स्वाहा ॥ २ ॥ यशो जनेऽसानि स्वाहा । श्रेयान् वस्यसोऽसानि स्वाहा । तं त्वा भग प्रविशानि स्वाहा । स मा भग प्रविश स्वाहा । तस्मिन् सहस्रशाखे । निभगाहं त्वयि मृजे स्वाहा । यथाऽऽपः प्रवतायन्ति यथा मासा अहर्जरम् । एवं मां ब्रह्मचारिणः धातरायन्तु सर्वतः स्वाहा । प्रतिवेशोऽसि प्र मा भाहि प्र मा पद्यस्व ॥ ३ ॥

yaśchandasāmṛṣabho viśvarūpaḥ | chandobhyo'dhyamṛtātsaṃbabhūva | sa mendro medhayā spṛṇotu | amṛtasya deva dhāraṇo bhūyāsam | śarīraṃ me vicarṣaṇam | jihvā me madhumattamā | karṇābhyāṃ bhūri viśruvam | brahmaṇaḥ kośo'si medhayā pihitaḥ | śrutaṃ me gopāya || 1 || āvahantī vitanvānā kurvāṇā'cīramātmanaḥ | vāsā~si mama gāvaśca | annapāne ca sarvadā | tato me śriyamāvaha | lomaśāṃ paśubhiḥ saha svāhā | āmāyantu brahmacāriṇaḥ svāhā | vimāyantu brahmacāriṇaḥ svāhā | pramāyantu brahmacāriṇaḥ svāhā | damāyantu brahmacāriṇaḥ svāhā | śamāyantu brahmacāriṇaḥ svāhā || 2 || yaśo jane'sāni svāhā | śreyān vasyaso'sāni svāhā | taṃ tvā bhaga praviśāni svāhā | sa mā bhaga praviśa svāhā | tasmin sahasraśākhe | nibhagāhaṃ tvayi mṛje svāhā | yathā''paḥ pravatāyanti yathā māsā aharjaram | evaṃ māṃ brahmacāriṇaḥ dhātarāyantu sarvataḥ svāhā | prativeśo'si pra mā bhāhi pra mā padyasva || 3 ||

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भूर्भुवः सुवरिति वा एतास्तिस्रो व्याहृतयः । तासामुह स्मैतां चतुर्थीं माहाचमस्यः प्रवेदयते । मह इति । तद् ब्रह्म । स आत्मा । अङ्गान्यन्या देवताः । भूरिति वा अयं लोकः । भुव इत्यन्तरिक्षम् । सुवरित्यसौ लोकः ॥ १ ॥ मह इत्यादित्यः । आदित्येन वाव सर्वे लोका महीयन्ते । भूरिति वा अग्निः । भुव इति वायुः । सुवरित्यादित्यः । मह इति चन्द्रमाः । चन्द्रमसा वाव सर्वाणि ज्योतीँषि महीयन्ते । भूरिति वा ऋचः । भुव इति सामानि । सुवरिति यजूँषि ॥ २ ॥ मह इति ब्रह्म । ब्रह्मणा वाव सर्वे वेदा महीयन्ते । भूरिति वै प्राणः । भुव इत्यपानः । सुवरिति व्यानः । मह इत्यन्नम् । अन्नेन वाव सर्वे प्राणा महीयन्ते । ता वा एताश्चतस्रश्चतुर्धा । चतस्रश्चतस्रो व्याहृतयः । ता यो वेद । स वेद ब्रह्म । सर्वेऽस्मै देवा बलिमावहन्ति ॥ ३ ॥

bhūrbhuvaḥ suvariti vā etāstisro vyāhṛtayaḥ | tāsāmuha smaitāṃ caturthīṃ māhācamasyaḥ pravedayate | maha iti | tad brahma | sa ātmā | aṅgānyanyā devatāḥ | bhūriti vā ayaṃ lokaḥ | bhuva ityantarikṣam | suvarityasau lokaḥ || 1 || maha ityādityaḥ | ādityena vāva sarve lokā mahīyante | bhūriti vā agniḥ | bhuva iti vāyuḥ | suvarityādityaḥ | maha iti candramāḥ | candramasā vāva sarvāṇi jyotī~ṣi mahīyante | bhūriti vā ṛcaḥ | bhuva iti sāmāni | suvariti yajū~ṣi || 2 || maha iti brahma | brahmaṇā vāva sarve vedā mahīyante | bhūriti vai prāṇaḥ | bhuva ityapānaḥ | suvariti vyānaḥ | maha ityannam | annena vāva sarve prāṇā mahīyante | tā vā etāścatasraścaturdhā | catasraścatasro vyāhṛtayaḥ | tā yo veda | sa veda brahma | sarve'smai devā balimāvahanti || 3 ||

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स य एषोऽन्तरहृदय आकाशः । तस्मिन्नयं पुरुषो मनोमयः । अमृतो हिरण्मयः । अन्तरेण तालुके । य एष स्तन इवावलम्बते | सेन्द्रयोनिः । यत्रासौ केशान्तो विवर्तते । व्यपोह्य शीर्षकपाले | भूरित्यग्नौ प्रतितिष्ठति । भुव इति वायौ ॥ १ ॥ सुवरित्यादित्ये । मह इति ब्रह्मणि । आप्नोति स्वाराज्यम् । आप्नोति मनसस्पतिम् । वाक्पतिश्चक्षुष्पतिः । श्रोत्रपतिर्विज्ञानपतिः । एतत्ततो भवति । आकाशशरीरं ब्रह्म । सत्यात्म प्राणारामं मन आनन्दम् । शान्तिसमृद्धममृतम् । इति प्राचीनयोग्योपास्स्व ॥ २ ॥

sa ya eṣo'ntarahṛdaya ākāśaḥ | tasminnayaṃ puruṣo manomayaḥ | amṛto hiraṇmayaḥ | antareṇa tāluke | ya eṣa stana ivāvalambate | sendrayoniḥ | yatrāsau keśānto vivartate | vyapohya śīrṣakapāle | bhūrityagnau pratitiṣṭhati | bhuva iti vāyau || 1 || suvarityāditye | maha iti brahmaṇi | āpnoti svārājyam | āpnoti manasaspatim | vākpatiścakṣuṣpatiḥ | śrotrapatirvijñānapatiḥ | etattato bhavati | ākāśaśarīraṃ brahma | satyātma prāṇārāmaṃ mana ānandam | śāntisamṛddhamamṛtam | iti prācīnayogyopāssva || 2 ||

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पृथिव्यन्तरिक्षं द्यौर्दिशोऽवान्तरदिशाः । अग्निर्वायुरादित्यश्चन्द्रमा नक्षत्राणि । आप ओषधयो वनस्पतय आकाश आत्मा । इत्यधिभूतम् । अथाध्यात्मम् । प्राणो व्यानोऽपान उदानः समानः । चक्षुः श्रोत्रं मनो वाक् त्वक् । चर्म माँसँस्नावास्थिमज्जा । एतदधि विधाय ऋषिरवोचत् । पाङ्क्तं वा इदँ सर्वम् । पाङ्क्तेनैव पाङ्क्तँ स्पृणोतीति ॥ १ ॥

pṛthivyantarikṣaṃ dyaurdiśo'vāntaradiśāḥ | agnirvāyurādityaścandramā nakṣatrāṇi | āpa oṣadhayo vanaspataya ākāśa ātmā | ityadhibhūtam | athādhyātmam | prāṇo vyāno'pāna udānaḥ samānaḥ | cakṣuḥ śrotraṃ mano vāk tvak | carma mā~sa~snāvāsthimajjā | etadadhi vidhāya ṛṣiravocat | pāṅktaṃ vā ida~ sarvam | pāṅktenaiva pāṅkta~ spṛṇotīti || 1 ||

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ओमिति ब्रह्म । ओमितीदँसर्वम् । ओमित्येतदनुकृतिर्हस्म वा अप्यो श्रावयेत्याश्रावयन्ति । ओमिति सामानि गायन्ति । ओँशोमिति शस्त्राणि शँसन्ति । ओमित्यध्वर्युः प्रतिगरं प्रतिगृणाति । ओमिति ब्रह्मा प्रसौति । ओमित्यग्निहोत्रमनुजानाति । ओमिति ब्राह्मणः प्रवक्ष्यन्नाह ब्रह्मोपाप्नवानीति ब्रह्मैवोपाप्नोति ॥ १ ॥

omiti brahma | omitīda~sarvam | omityetadanukṛtirhasma vā apyo śrāvayetyāśrāvayanti | omiti sāmāni gāyanti | o~śomiti śastrāṇi śa~santi | omityadhvaryuḥ pratigaraṃ pratigṛṇāti | omiti brahmā prasauti | omityagnihotramanujānāti | omiti brāhmaṇaḥ pravakṣyannāha brahmopāpnavānīti brahmaivopāpnoti || 1 ||

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ऋतं च स्वाध्यायप्रवचने च । सत्यं च स्वाध्यायप्रवचने च । तपश्च स्वाध्यायप्रवचने च । दमश्च स्वाध्यायप्रवचने च । शमश्च स्वाध्यायप्रवचने च । अग्नयश्च स्वाध्यायप्रवचने च । अग्निहोत्रं च स्वाध्यायप्रवचने च । अतिथयश्च स्वाध्यायप्रवचने च । मानुषं च स्वाध्यायप्रवचने च । प्रजा च स्वाध्यायप्रवचने च । प्रजनश्च स्वाध्यायप्रवचने च । प्रजातिश्च स्वाध्यायप्रवचने च । सत्यमिति सत्यवचा राथीतरः । तप इति तपोनित्यः पौरुशिष्टिः । स्वाध्यायप्रवचने एवेति नाको मौद्गल्यः । तद्धि तपस्तद्धि तपः ॥ १ ॥

ṛtaṃ ca svādhyāyapravacane ca | satyaṃ ca svādhyāyapravacane ca | tapaśca svādhyāyapravacane ca | damaśca svādhyāyapravacane ca | śamaśca svādhyāyapravacane ca | agnayaśca svādhyāyapravacane ca | agnihotraṃ ca svādhyāyapravacane ca | atithayaśca svādhyāyapravacane ca | mānuṣaṃ ca svādhyāyapravacane ca | prajā ca svādhyāyapravacane ca | prajanaśca svādhyāyapravacane ca | prajātiśca svādhyāyapravacane ca | satyamiti satyavacā rāthītaraḥ | tapa iti taponityaḥ pauruśiṣṭiḥ | svādhyāyapravacane eveti nāko maudgalyaḥ | taddhi tapastaddhi tapaḥ || 1 ||

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अहं वृक्षस्य रेरिवा कीर्तिः पृष्ठं गिरेरिव । ऊर्ध्वपवित्रो वाजिनीवस्वमृतमस्मि । द्रविणँसवर्चसम् । सुमेधा अमृतोक्षितः । इति त्रिशङ्कोर्वेदानुवचनम् ॥ १ ॥

ahaṃ vṛkṣasya rerivā kīrtiḥ pṛṣṭhaṃ gireriva | ūrdhvapavitro vājinīvasvamṛtamasmi | draviṇa~savarcasam | sumedhā amṛtokṣitaḥ | iti triśaṅkorvedānuvacanam || 1 ||

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वेदमनूच्याचार्योऽन्तेवासिनमनुशास्ति । सत्यं वद । धर्मं चर । स्वाध्यायान्मा प्रमदः । आचार्याय प्रियं धनमाहृत्य प्रजातन्तुं मा व्यवच्छेत्सीः । सत्यान्न प्रमदितव्यम्। धर्मान्न प्रमदितव्यम् । कुशलान्न प्रमदितव्यम् । भूत्यै न प्रमदितव्यम् । स्वाध्यायप्रवचनाभ्यां न प्रमदितव्यम् । देवपितृकार्याभ्यां न प्रमदितव्यम् ॥ १ ॥ मातृदेवो भव । पितृदेवो भव । आचार्यदेवो भव । अतिथिदेवो भव । यान्यनवद्यानि कर्माणि तानि सेवितव्यानि । नो इतराणि । यान्यस्माकꣳ सुचरितानि तानि त्वयोपास्यानि । नो इतराणि ॥ २ ॥ ये के चास्मच्छ्रेयाँसो ब्राह्मणाः तेषां त्वयाऽऽसनेन प्रश्वसितव्यम् । श्रद्धया देयम् । अश्रद्धयाऽदेयम् । श्रिया देयम् । ह्रिया देयम् । भिया देयम् । संविदा देयम् । अथ यदि ते कर्मविचिकित्सा वा वृत्तविचिकित्सा वा स्यात् ॥ ३ ॥ ये यत्र ब्राह्मणाः संमर्शिनः । युक्ता आयुक्ताः । अलूक्षा धर्मकामाः स्युः । यथा ते तत्र वर्तेरन् । तथा वर्तेथाः । अथाभ्याख्यातेषु । ये तत्र ब्राह्मणाः संमर्शिनः । युक्ता आयुक्ताः । अलूक्षा धर्मकायाः स्युः । यथा ते तेषु वर्तेरन् । तथा तेषु वर्तेथाः । एष आदेशः । एष उपदेशः । एषा वेदोपनिषत् । एतदनुशासनम् । एवमुपासितव्यम् । एवमु चैतदुपास्यम् ॥ ४ ॥

vedamanūcyācāryo'ntevāsinamanuśāsti | satyaṃ vada | dharmaṃ cara | svādhyāyānmā pramadaḥ | ācāryāya priyaṃ dhanamāhṛtya prajātantuṃ mā vyavacchetsīḥ | satyānna pramaditavyam| dharmānna pramaditavyam | kuśalānna pramaditavyam | bhūtyai na pramaditavyam | svādhyāyapravacanābhyāṃ na pramaditavyam | devapitṛkāryābhyāṃ na pramaditavyam || 1 || mātṛdevo bhava | pitṛdevo bhava | ācāryadevo bhava | atithidevo bhava | yānyanavadyāni karmāṇi tāni sevitavyāni | no itarāṇi | yānyasmākam̐ sucaritāni tāni tvayopāsyāni | no itarāṇi || 2 || ye ke cāsmacchreyā~so brāhmaṇāḥ teṣāṃ tvayā''sanena praśvasitavyam | śraddhayā deyam | aśraddhayā'deyam | śriyā deyam | hriyā deyam | bhiyā deyam | saṃvidā deyam | atha yadi te karmavicikitsā vā vṛttavicikitsā vā syāt || 3 || ye yatra brāhmaṇāḥ saṃmarśinaḥ | yuktā āyuktāḥ | alūkṣā dharmakāmāḥ syuḥ | yathā te tatra varteran | tathā vartethāḥ | athābhyākhyāteṣu | ye tatra brāhmaṇāḥ saṃmarśinaḥ | yuktā āyuktāḥ | alūkṣā dharmakāyāḥ syuḥ | yathā te teṣu varteran | tathā teṣu vartethāḥ | eṣa ādeśaḥ | eṣa upadeśaḥ | eṣā vedopaniṣat | etadanuśāsanam | evamupāsitavyam | evamu caitadupāsyam || 4 ||

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शं नो मित्रः शं वरुणः । शं नो भवत्वर्यमा । शं न इन्द्रो बृहस्पतिः । शं नो विष्णुरुरुक्रमः । नमो ब्रह्मणे । नमस्ते वायो । त्वमेव प्रत्यक्षं ब्रह्मासि । त्वामेव प्रत्यक्षं ब्रह्मावादिषम् । ऋतमवादिषम् । सत्यमवादिषम् । तन्मामावीत् । तद्वक्तारमावीत् । आवीन्माम् । आवीद्वक्तारम् । ॐ शान्तिः शान्तिः शान्तिः ॥ १ ॥

śaṃ no mitraḥ śaṃ varuṇaḥ | śaṃ no bhavatvaryamā | śaṃ na indro bṛhaspatiḥ | śaṃ no viṣṇururukramaḥ | namo brahmaṇe | namaste vāyo | tvameva pratyakṣaṃ brahmāsi | tvāmeva pratyakṣaṃ brahmāvādiṣam | ṛtamavādiṣam | satyamavādiṣam | tanmāmāvīt | tadvaktāramāvīt | āvīnmām | āvīdvaktāram | oṃ śāntiḥ śāntiḥ śāntiḥ || 1 ||

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.