Library·Sāṃkhyatattvavivecana a commentary on the Tattvasamāsa, an abstract of Sāṃkhya philosophy in (23-) 25 sūtras.·14

Sāṃkhyatattvavivecana a commentary on the Tattvasamāsa, an abstract of Sāṃkhya philosophy in (23-) 25 sūtras. 14

TatsT 14

जडत्वकुष्टिकुब्जत्वरूपताघ्राणत्वमूकत्वसुपङ्गुताश्च । कुणिर्गुदावर्त्ति च षण्ढता च उन्माद इत्येष निरूपितो ऽयम् ॥ एकादशेन्द्रियवधो बाधिर्यादिस्वरूपतः । बुद्धेर्वधः सप्तदश तुष्टिसिद्धिविपर्ययः ॥ नास्ति प्रधानमिति या प्रतिपत्तिरजम्भिका । न महानित्यसलिला नायाच्छा चानहंकृतौ ॥ न वा ऽस्त्यदृष्टिस्तन्मात्रपञ्चकं भूतकारणम् । सर्वमेवेदं ब्रह्मेति ब्रह्मैव सन् ब्रह्माप्येति । यथा वेदान्तिनां तद्वत् सांख्यानामीदृशी मतिः ॥ असुता विषयार्जने प्रवृत्तिः सुतरा परिरक्षणे प्रवृत्तिः । क्रयदोषमपश्यतो धने प्रवृत्तिः असुनेत्रा परिकीर्त्त्यते हि सांख्यैः ॥ अकुर्मरीचिकाभोगशक्तिर्हिंसाद्यपश्यतः । अनुत्तम्भाम्भसिका दोषभोगादम्भः प्रवर्त्तनम् ॥ नवधा कथिता ह्येते तत्र तुष्टिर्विपर्ययाः । कथ्यन्ते सिद्धयो ह्यष्टौ ते ऽमी सिद्धिविपर्ययाः ॥ नानात्वमूहमानस्य सिद्धमेकमतारकम् । विपरीतग्रहः शब्दश्रवणादसुतारकम् ॥ नानात्वज्ञो मुक्त इति श्रुत्वैकज्ञो न मुक्तिभाक् । अतारयन्तमज्ञानासदच्छास्त्रनिवेशतः । दुःखितस्याप्यनुद्वेगादप्रमोदा हि संसृतौ ॥ अप्रमुदं तदज्ञानप्रमुदितमप्रमोदमानं वा । असम्यग्वचनादप्युपरोधेन वा गुरौ ॥ अभाग्यस्य न सिद्धिः स्यात् ज्ञाने तत् समुदीरितम् । स्निग्धसंसर्गतो ज्ञानोत्तराज्ञानमरम्यकम् ॥ व्याख्याताः पूर्वरीत्याष्टावेते सिद्धिविपर्ययाः । अष्टाविंशतिधा ऽशक्तिर्व्याख्यातोभययोगतः ॥ नवधा तुष्टिः

jaḍatvakuṣṭikubjatvarūpatāghrāṇatvamūkatvasupaṅgutāśca / kuṇirgudāvartti ca ṣaṇḍhatā ca unmāda ityeṣa nirūpito 'yam // ekādaśendriyavadho bādhiryādisvarūpataḥ / buddhervadhaḥ saptadaśa tuṣṭisiddhiviparyayaḥ // nāsti pradhānamiti yā pratipattirajambhikā / na mahānityasalilā nāyācchā cānahaṃkṛtau // na vā 'styadṛṣṭistanmātrapañcakaṃ bhūtakāraṇam / sarvamevedaṃ brahmeti brahmaiva san brahmāpyeti / yathā vedāntināṃ tadvat sāṃkhyānāmīdṛśī matiḥ // asutā viṣayārjane pravṛttiḥ sutarā parirakṣaṇe pravṛttiḥ / krayadoṣamapaśyato dhane pravṛttiḥ asunetrā parikīrttyate hi sāṃkhyaiḥ // akurmarīcikābhogaśaktirhiṃsādyapaśyataḥ / anuttambhāmbhasikā doṣabhogādambhaḥ pravarttanam // navadhā kathitā hyete tatra tuṣṭirviparyayāḥ / kathyante siddhayo hyaṣṭau te 'mī siddhiviparyayāḥ // nānātvamūhamānasya siddhamekamatārakam / viparītagrahaḥ śabdaśravaṇādasutārakam // nānātvajño mukta iti śrutvaikajño na muktibhāk / atārayantamajñānāsadacchāstraniveśataḥ / duḥkhitasyāpyanudvegādapramodā hi saṃsṛtau // apramudaṃ tadajñānapramuditamapramodamānaṃ vā / asamyagvacanādapyuparodhena vā gurau // abhāgyasya na siddhiḥ syāt jñāne tat samudīritam / snigdhasaṃsargato jñānottarājñānamaramyakam // vyākhyātāḥ pūrvarītyāṣṭāvete siddhiviparyayāḥ / aṣṭāviṃśatidhā 'śaktirvyākhyātobhayayogataḥ // navadhā tuṣṭiḥ

Devanagari rendered by HREEM from the edition's roman (IAST) text; the IAST is the edition's own.

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

Permanent address: hreem.cc/library/TatsT/14

Cite as: Sāṃkhyatattvavivecana a commentary on the Tattvasamāsa, an abstract of Sāṃkhya philosophy in (23-) 25 sūtras. 14, in HREEM (hreem.cc/library/TatsT/14), after GRETIL, Vindhyesvari Prasada Dvivedin in: Sāmkhyasaṅgrahaḥ (Chowkhamba Sanskrit Series, 50,1 [fasc.

Edition, numbering and licence

GRETIL tei/sa_SimAnanda-sAMkhyatattvavivecana.xml — Vindhyesvari Prasada Dvivedin in: Sāmkhyasaṅgrahaḥ (Chowkhamba Sanskrit Series, 50,1 [fasc. 286], pp. 1-49)

GRETIL (SUB Göttingen), CC BY-NC-SA 4.0 — non-commercial use with attribution; the Companion is kept free while this corpus is held. Devanagari generated mechanically from GRETIL's IAST.

More about this text