Tattvopaplavasiṃha 2

अथ यथाव्यवस्थितार्थगृहीतिरूपत्वाविशेषे ऽपि पूर्वोत्पन्नविज्ञानस्य प्रामाण्यम् उपपद्यते, न प्रथमोत्तरविज्ञानस्य, तदानेनैव न्यायेन प्रथमस्याप्य् अप्रामाण्यं प्रसक्तं गृहीतार्थग्राहित्वाविशेषात् । यथैकनीलस्वलक्षणावभासितयुगपदुत्पन्नानेकनीलविज्ञानानां नीलैकार्थगृहीतिरूपता न भिद्यते, तथा पूर्वापरोत्पन्नविज्ञानानाम् अपि गृहीतार्थगृहीतिरूपता न निवर्त्स्यति । अथ यथाव्यवस्थितार्थगृहीतिरूपत्वाविशेषे ऽपि पूर्वोत्पन्नविज्ञानस्य प्रामाण्यम् उपपद्यते, न प्रथमोत्तरविज्ञानस्य, तदानेनैव न्यायेन प्रथमस्याप्य् अप्रामाण्यं प्रसक्तं गृहीतार्थग्राहित्वाविशेषात् । यथैकनीलस्वलक्षणावभासितयुगपदुत्पन्नानेकनीलविज्ञानानां नीलैकार्थगृहीतिरूपता न भिद्यते, तथा पूर्वापरोत्पन्नविज्ञानानाम् अपि गृहीतार्थगृहीतिरूपता न निवर्त्स्यति ।

atha yathāvyavasthitārthagṛhītirūpatvāviśeṣe 'pi pūrvotpannavijñānasya prāmāṇyam upapadyate, na prathamottaravijñānasya, tadānenaiva nyāyena prathamasyāpy aprāmāṇyaṃ prasaktaṃ gṛhītārthagrāhitvāviśeṣāt / yathaikanīlasvalakṣaṇāvabhāsitayugapadutpannānekanīlavijñānānāṃ nīlaikārthagṛhītirūpatā na bhidyate, tathā pūrvāparotpannavijñānānām api gṛhītārthagṛhītirūpatā na nivartsyati / atha yathāvyavasthitārthagṛhītirūpatvāviśeṣe 'pi pūrvotpannavijñānasya prāmāṇyam upapadyate, na prathamottaravijñānasya, tadānenaiva nyāyena prathamasyāpy aprāmāṇyaṃ prasaktaṃ gṛhītārthagrāhitvāviśeṣāt / yathaikanīlasvalakṣaṇāvabhāsitayugapadutpannānekanīlavijñānānāṃ nīlaikārthagṛhītirūpatā na bhidyate, tathā pūrvāparotpannavijñānānām api gṛhītārthagṛhītirūpatā na nivartsyati /

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यदि चावधारितार्थविषयं प्रमाणम् अप्रमानम् उपपाद्यते, तदानुमानज्ञानस्याप्रामाण्यम् आपनीपद्येत । यदि चावधारितार्थविषयं प्रमाणम् अप्रमानम् उपपाद्यते, तदानुमानज्ञानस्याप्रामाण्यम् आपनीपद्येत ।

yadi cāvadhāritārthaviṣayaṃ pramāṇam apramānam upapādyate, tadānumānajñānasyāprāmāṇyam āpanīpadyeta / yadi cāvadhāritārthaviṣayaṃ pramāṇam apramānam upapādyate, tadānumānajñānasyāprāmāṇyam āpanīpadyeta /

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एतेन पूर्वोपलब्धगोत्वादिप्रतिपादकत्वेन गोशब्दादेर् अप्रामाण्यम् उद्घाटितम् । तद् एव कथम्? कथ्यते किं सङ्केतग्रहणकालावगतगोत्वार्थवाचकत्वं तद्व्यतिरिक्तार्थवाचकत्वं वा प्रतिपाद्यते गोशब्दस्य? एतेन पूर्वोपलब्धगोत्वादिप्रतिपादकत्वेन गोशब्दादेर् अप्रामाण्यम् उद्घाटितम् । तद् एव कथम्? कथ्यते -किं सङ्केतग्रहणकालावगतगोत्वार्थवाचकत्वं तद्व्यतिरिक्तार्थवाचकत्वं वा प्रतिपाद्यते गोशब्दस्य?

etena pūrvopalabdhagotvādipratipādakatvena gośabdāder aprāmāṇyam udghāṭitam / tad eva katham? kathyate kiṃ saṅketagrahaṇakālāvagatagotvārthavācakatvaṃ tadvyatiriktārthavācakatvaṃ vā pratipādyate gośabdasya? etena pūrvopalabdhagotvādipratipādakatvena gośabdāder aprāmāṇyam udghāṭitam / tad eva katham? kathyate -kiṃ saṅketagrahaṇakālāvagatagotvārthavācakatvaṃ tadvyatiriktārthavācakatvaṃ vā pratipādyate gośabdasya?

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एतेन प्रत्यभिज्ञानस्यापि प्रामाण्यं प्रत्युक्तं वेदितव्यम् । एतेन प्रत्यभिज्ञानस्यापि प्रामाण्यं प्रत्युक्तं वेदितव्यम् ।

etena pratyabhijñānasyāpi prāmāṇyaṃ pratyuktaṃ veditavyam / etena pratyabhijñānasyāpi prāmāṇyaṃ pratyuktaṃ veditavyam /

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नन्व् अधिगतविषयत्वे सत्य् अपि प्रामाण्याभ्युपगमे स्मृतेर् अपि प्रामाण्यम् अनुषज्यते प्रमाणफलता वा । नन्व् अधिगतविषयत्वे सत्य् अपि प्रामाण्याभ्युपगमे स्मृतेर् अपि प्रामाण्यम् अनुषज्यते प्रमाणफलता वा ।

nanv adhigataviṣayatve saty api prāmāṇyābhyupagame smṛter api prāmāṇyam anuṣajyate pramāṇaphalatā vā / nanv adhigataviṣayatve saty api prāmāṇyābhyupagame smṛter api prāmāṇyam anuṣajyate pramāṇaphalatā vā /

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तद् यदि पूर्वावधारितसामान्यविषयम् अभ्युपेयते, तदा प्रामाण्यं नैव समासादयति गृहीतार्थग्राहित्वेन स्मृतिवद् एव । तदप्रामाण्ये नाग्निमत्त्वव्यवस्थोपपत्तिः । तदनुपपत्तौ च नार्थापत्त्याग्निव्यक्तिसंस्थितिः । ततश् चामुत्राग्निर् अग्निर् आनीयताम् इति सकललोकव्यवहारविर ।हः स्यात् । अथ मा भूद् एतद्व्यवहारहानिर् इति चेत् पूर्वावधारिते ऽप्य् अर्थे ऽनुमानस्य प्रामाण्यम् अभ्युपेयते, तदानधिगतार्थगन्तृविशेषणम् अपार्थकं श्रोत्रियाणाम् इति । तद् यदि पूर्वावधारितसामान्यविषयम् अभ्युपेयते, तदा प्रामाण्यं नैव समासादयति गृहीतार्थग्राहित्वेन स्मृतिवद् एव । तदप्रामाण्ये नाग्निमत्त्वव्यवस्थोपपत्तिः । तदनुपपत्तौ च नार्थापत्त्याग्निव्यक्तिसंस्थितिः । ततश् चामुत्राग्निर् अग्निर् आनीयताम् इति सकललोकव्यवहारविर ।हः स्यात् । अथ मा भूद् एतद्व्यवहारहानिर् इति चेत् पूर्वावधारिते ऽप्य् अर्थे ऽनुमानस्य प्रामाण्यम् अभ्युपेयते, तदानधिगतार्थगन्तृविशेषणम् अपार्थकं श्रोत्रियाणाम् इति ।

tad yadi pūrvāvadhāritasāmānyaviṣayam abhyupeyate, tadā prāmāṇyaṃ naiva samāsādayati gṛhītārthagrāhitvena smṛtivad eva / tadaprāmāṇye nāgnimattvavyavasthopapattiḥ / tadanupapattau ca nārthāpattyāgnivyaktisaṃsthitiḥ / tataś cāmutrāgnir agnir ānīyatām iti sakalalokavyavahāravira /haḥ syāt / atha mā bhūd etadvyavahārahānir iti cet pūrvāvadhārite 'py arthe 'numānasya prāmāṇyam abhyupeyate, tadānadhigatārthagantṛviśeṣaṇam apārthakaṃ śrotriyāṇām iti / tad yadi pūrvāvadhāritasāmānyaviṣayam abhyupeyate, tadā prāmāṇyaṃ naiva samāsādayati gṛhītārthagrāhitvena smṛtivad eva / tadaprāmāṇye nāgnimattvavyavasthopapattiḥ / tadanupapattau ca nārthāpattyāgnivyaktisaṃsthitiḥ / tataś cāmutrāgnir agnir ānīyatām iti sakalalokavyavahāravira /haḥ syāt / atha mā bhūd etadvyavahārahānir iti cet pūrvāvadhārite 'py arthe 'numānasya prāmāṇyam abhyupeyate, tadānadhigatārthagantṛviśeṣaṇam apārthakaṃ śrotriyāṇām iti /

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथ पावकस्वरूपम् अनुमिमीषे, तल् लिङ्गाजहद्वृत्तित्वेन पूर्वम् अवधारितं वा न वा । यदि पूर्वोपलब्धम् अधिगतार्थविषयत्वम् आयातम् अनुमानस्य । अथ न पूर्वोपलब्धम्, अव्यापको ऽग्निर् अनुमानात् तर्हि प्रतीयते । तदभ्युपगमे तृणजलादिविषयम् अप्य् अनुमानं प्रसज्यते । अथ पावकस्वरूपम् अनुमिमीषे, तल् लिङ्गाजहद्वृत्तित्वेन पूर्वम् अवधारितं वा न वा । यदि पूर्वोपलब्धम् अधिगतार्थविषयत्वम् आयातम् अनुमानस्य । अथ न पूर्वोपलब्धम्, अव्यापको ऽग्निर् अनुमानात् तर्हि प्रतीयते । तदभ्युपगमे तृणजलादिविषयम् अप्य् अनुमानं प्रसज्यते ।

atha pāvakasvarūpam anumimīṣe, tal liṅgājahadvṛttitvena pūrvam avadhāritaṃ vā na vā / yadi pūrvopalabdham adhigatārthaviṣayatvam āyātam anumānasya / atha na pūrvopalabdham, avyāpako 'gnir anumānāt tarhi pratīyate / tadabhyupagame tṛṇajalādiviṣayam apy anumānaṃ prasajyate / atha pāvakasvarūpam anumimīṣe, tal liṅgājahadvṛttitvena pūrvam avadhāritaṃ vā na vā / yadi pūrvopalabdham adhigatārthaviṣayatvam āyātam anumānasya / atha na pūrvopalabdham, avyāpako 'gnir anumānāt tarhi pratīyate / tadabhyupagame tṛṇajalādiviṣayam apy anumānaṃ prasajyate /

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथ मत्वर्थो ऽनुमीयते, स पूर्वावधारितो वा न वा । यद्य् अवधारितः, कथम् अनधिगतार्थगन्तृविशेषणम् अनुमाने सम्भवति? अथ मत्वर्थो ऽनुमीयते, स पूर्वावधारितो वा न वा । यद्य् अवधारितः, कथम् अनधिगतार्थगन्तृविशेषणम् अनुमाने सम्भवति?

atha matvartho 'numīyate, sa pūrvāvadhārito vā na vā / yady avadhāritaḥ, katham anadhigatārthagantṛviśeṣaṇam anumāne sambhavati? atha matvartho 'numīyate, sa pūrvāvadhārito vā na vā / yady avadhāritaḥ, katham anadhigatārthagantṛviśeṣaṇam anumāne sambhavati?

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथ लिङ्गव्यापारसमानकालीनास्तित्वम् अग्नित्वसामान्यस्यानुमीयते, तद् अनुमानव्यापारसमानकालीनास्तित्वम् अग्नित्वसामान्याद् व्यतिरिक्तम् अव्यतिरिक्तं वा । तद् यद्य् अव्यतिरिक्तं, तदानीं पूर्वोपलब्धास्तित्वविषयम् एवानुमानम् । कथम् अनधिगतार्थगन्तृविशेषणम् अपार्थकं न भवेत्? अथ लिङ्गव्यापारसमानकालीनास्तित्वम् अग्नित्वसामान्यस्यानुमीयते, तद् अनुमानव्यापारसमानकालीनास्तित्वम् अग्नित्वसामान्याद् व्यतिरिक्तम् अव्यतिरिक्तं वा । तद् यद्य् अव्यतिरिक्तं, तदानीं पूर्वोपलब्धास्तित्वविषयम् एवानुमानम् । कथम् अनधिगतार्थगन्तृविशेषणम् अपार्थकं न भवेत्?

atha liṅgavyāpārasamānakālīnāstitvam agnitvasāmānyasyānumīyate, tad anumānavyāpārasamānakālīnāstitvam agnitvasāmānyād vyatiriktam avyatiriktaṃ vā / tad yady avyatiriktaṃ, tadānīṃ pūrvopalabdhāstitvaviṣayam evānumānam / katham anadhigatārthagantṛviśeṣaṇam apārthakaṃ na bhavet? atha liṅgavyāpārasamānakālīnāstitvam agnitvasāmānyasyānumīyate, tad anumānavyāpārasamānakālīnāstitvam agnitvasāmānyād vyatiriktam avyatiriktaṃ vā / tad yady avyatiriktaṃ, tadānīṃ pūrvopalabdhāstitvaviṣayam evānumānam / katham anadhigatārthagantṛviśeṣaṇam apārthakaṃ na bhavet?

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथ लिङ्गोपसर्जनत्वम् अग्नित्वसामान्यस्यानुमानात् प्रतीयते, तल् लिङ्गोपसर्जनत्वम् अग्नित्वसामान्याद् भिन्नम् अभिन्नं वा । यद्य् अभिन्नं पूर्वोपलब्धाग्नित्वसामान्यविषयम् एवानुमानं, कथं प्रामाण्यभाग् भवति? अथ भिन्नं, तदविनाभावसम्बन्धग्रहणकाले लिङ्गव्यापकत्वेनावधारितं वा न वा । अथ लिङ्गोपसर्जनत्वम् अग्नित्वसामान्यस्यानुमानात् प्रतीयते, तल् लिङ्गोपसर्जनत्वम् अग्नित्वसामान्याद् भिन्नम् अभिन्नं वा । यद्य् अभिन्नं पूर्वोपलब्धाग्नित्वसामान्यविषयम् एवानुमानं, कथं प्रामाण्यभाग् भवति? अथ भिन्नं, तदविनाभावसम्बन्धग्रहणकाले लिङ्गव्यापकत्वेनावधारितं वा न वा ।

atha liṅgopasarjanatvam agnitvasāmānyasyānumānāt pratīyate, tal liṅgopasarjanatvam agnitvasāmānyād bhinnam abhinnaṃ vā / yady abhinnaṃ pūrvopalabdhāgnitvasāmānyaviṣayam evānumānaṃ, kathaṃ prāmāṇyabhāg bhavati? atha bhinnaṃ, tadavinābhāvasambandhagrahaṇakāle liṅgavyāpakatvenāvadhāritaṃ vā na vā / atha liṅgopasarjanatvam agnitvasāmānyasyānumānāt pratīyate, tal liṅgopasarjanatvam agnitvasāmānyād bhinnam abhinnaṃ vā / yady abhinnaṃ pūrvopalabdhāgnitvasāmānyaviṣayam evānumānaṃ, kathaṃ prāmāṇyabhāg bhavati? atha bhinnaṃ, tadavinābhāvasambandhagrahaṇakāle liṅgavyāpakatvenāvadhāritaṃ vā na vā /

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथाग्निव्यक्तिपार ।तन्त्र्यम् अनुमीयते धूमेनाग्नित्वसामान्यस्येति चेत्, तत् पारतन्त्र्यम् अग्नित्वसामान्यस्य धूमव्यापकत्वेनावधारितं वा न वा । अथाग्निव्यक्तिपार ।तन्त्र्यम् अनुमीयते धूमेनाग्नित्वसामान्यस्येति चेत्, तत् पारतन्त्र्यम् अग्नित्वसामान्यस्य धूमव्यापकत्वेनावधारितं वा न वा ।

athāgnivyaktipāra /tantryam anumīyate dhūmenāgnitvasāmānyasyeti cet, tat pāratantryam agnitvasāmānyasya dhūmavyāpakatvenāvadhāritaṃ vā na vā / athāgnivyaktipāra /tantryam anumīyate dhūmenāgnitvasāmānyasyeti cet, tat pāratantryam agnitvasāmānyasya dhūmavyāpakatvenāvadhāritaṃ vā na vā /

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इतो ऽपि नार्थापत्त्याधिकरणव्यवस्थितिर् उपपद्यते किम् अर्थापत्त्या पूर्वावधारिताधिकरणप्रत्यायनं क्रियताहोस्विद् अपूर्वाधिकरणप्रत्यायनम्? इतो ऽपि नार्थापत्त्याधिकरणव्यवस्थितिर् उपपद्यते -किम् अर्थापत्त्या पूर्वावधारिताधिकरणप्रत्यायनं क्रियता अहोस्विद् अपूर्वाधिकरणप्रत्यायनम्?

ito 'pi nārthāpattyādhikaraṇavyavasthitir upapadyate kim arthāpattyā pūrvāvadhāritādhikaraṇapratyāyanaṃ kriyatāhosvid apūrvādhikaraṇapratyāyanam? ito 'pi nārthāpattyādhikaraṇavyavasthitir upapadyate -kim arthāpattyā pūrvāvadhāritādhikaraṇapratyāyanaṃ kriyatā ahosvid apūrvādhikaraṇapratyāyanam?

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.