श्रोत्रादिकरणानां शब्दादिविषयाकारतया विपरिणामो वृत्तिशब्देनाभिधीयते । सा चानेकप्रकारा भवति सम्यग्ज्ञानरूपा विपर्ययज्ञानसन्देहरूपा च । तद् उक्तं तमो मोहो महामोहस् तामिस्रो ऽन्धतामिस्रेत्यादि । श्रोत्रादिकरणानां शब्दादिविषयाकारतया विपरिणामो वृत्तिशब्देनाभिधीयते । सा चानेकप्रकारा भवति -सम्यग्ज्ञानरूपा विपर्ययज्ञानसन्देहरूपा च । तद् उक्तं -तमो मोहो महामोहस् तामिस्रो ऽन्धतामिस्र इत्यादि ।
śrotrādikaraṇānāṃ śabdādiviṣayākāratayā vipariṇāmo vṛttiśabdenābhidhīyate / sā cānekaprakārā bhavati samyagjñānarūpā viparyayajñānasandeharūpā ca / tad uktaṃ tamo moho mahāmohas tāmisro 'ndhatāmisretyādi / śrotrādikaraṇānāṃ śabdādiviṣayākāratayā vipariṇāmo vṛttiśabdenābhidhīyate / sā cānekaprakārā bhavati -samyagjñānarūpā viparyayajñānasandeharūpā ca / tad uktaṃ -tamo moho mahāmohas tāmisro 'ndhatāmisra ityādi /
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तथेन्द्रियाणाम् अपि करणरूपता नोपलभ्यते फलवैकल्यात् । नन्व् अस्ति विज्ञानं फलम् । न तस्य सर्वदा विद्यमानत्वात् । सर्वदा विद्यमानयोर् हेतुफलभावो नोपपद्यते, यथा गुणानां परस्परम् आत्मभेदानां वा । न ह्य् आत्मात्मान्तरस्य हेतुर् भवति तत्फलं वा, तथेहाप्यनाद्यन्ता सत्ता न फलं हेतुर् वोच्यते । तथेन्द्रियाणाम् अपि करणरूपता नोपलभ्यते फलवैकल्यात् । नन्व् अस्ति विज्ञानं फलम् । न तस्य सर्वदा विद्यमानत्वात् । सर्वदा विद्यमानयोर् हेतुफलभावो नोपपद्यते, यथा गुणानां परस्परम् आत्मभेदानां वा । न ह्य् आत्मात्मान्तरस्य हेतुर् भवति तत्फलं वा, तथेहाप्यनाद्यन्ता सत्ता न फलं हेतुर् वोच्यते ।
tathendriyāṇām api karaṇarūpatā nopalabhyate phalavaikalyāt / nanv asti vijñānaṃ phalam / na tasya sarvadā vidyamānatvāt / sarvadā vidyamānayor hetuphalabhāvo nopapadyate, yathā guṇānāṃ parasparam ātmabhedānāṃ vā / na hy ātmātmāntarasya hetur bhavati tatphalaṃ vā, tathehāpyanādyantā sattā na phalaṃ hetur vocyate / tathendriyāṇām api karaṇarūpatā nopalabhyate phalavaikalyāt / nanv asti vijñānaṃ phalam / na tasya sarvadā vidyamānatvāt / sarvadā vidyamānayor hetuphalabhāvo nopapadyate, yathā guṇānāṃ parasparam ātmabhedānāṃ vā / na hy ātmātmāntarasya hetur bhavati tatphalaṃ vā, tathehāpyanādyantā sattā na phalaṃ hetur vocyate /
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तद् यदि श्रोत्रादिवृत्तेः प्रत्यक्षत्वं, तदा विपर्ययादिवृत्तेर् अपि प्रत्यक्षत्वं प्राप्नोति । अथाबाधितपदोपादानं क्रियते । तत् सूत्रे न श्रूयते । भवतु वा तस्य कल्पना, तथाप्य् अव्यभिचारित्वं ज्ञातुं न शक्यते । तच् च नैयायिकप्रत्यक्षलक्षणाधिकारे प्रपञ्चितम् । यदि चाव्यभिचारिपदेन विपर्ययरूपा वृत्तिर् अपोद्यते, तत् तदात्मतया व्यवस्थिता सम्यग्रूपापि वृत्तिर् अपोदिता भवति । ततश् च सङ्ग्राह्या न लभ्यते वृत्तिः । तद् यदि श्रोत्रादिवृत्तेः प्रत्यक्षत्वं, तदा विपर्ययादिवृत्तेर् अपि प्रत्यक्षत्वं प्राप्नोति । अथाबाधितपदोपादानं क्रियते । तत् सूत्रे न श्रूयते । भवतु वा तस्य कल्पना, तथाप्य् अव्यभिचारित्वं ज्ञातुं न शक्यते । तच् च नैयायिकप्रत्यक्षलक्षणाधिकारे प्रपञ्चितम् । यदि चाव्यभिचारिपदेन विपर्ययरूपा वृत्तिर् अपोद्यते, तत् तदात्मतया व्यवस्थिता सम्यग्रूपापि वृत्तिर् अपोदिता भवति । ततश् च सङ्ग्राह्या न लभ्यते वृत्तिः ।
tad yadi śrotrādivṛtteḥ pratyakṣatvaṃ, tadā viparyayādivṛtter api pratyakṣatvaṃ prāpnoti / athābādhitapadopādānaṃ kriyate / tat sūtre na śrūyate / bhavatu vā tasya kalpanā, tathāpy avyabhicāritvaṃ jñātuṃ na śakyate / tac ca naiyāyikapratyakṣalakṣaṇādhikāre prapañcitam / yadi cāvyabhicāripadena viparyayarūpā vṛttir apodyate, tat tadātmatayā vyavasthitā samyagrūpāpi vṛttir apoditā bhavati / tataś ca saṅgrāhyā na labhyate vṛttiḥ / tad yadi śrotrādivṛtteḥ pratyakṣatvaṃ, tadā viparyayādivṛtter api pratyakṣatvaṃ prāpnoti / athābādhitapadopādānaṃ kriyate / tat sūtre na śrūyate / bhavatu vā tasya kalpanā, tathāpy avyabhicāritvaṃ jñātuṃ na śakyate / tac ca naiyāyikapratyakṣalakṣaṇādhikāre prapañcitam / yadi cāvyabhicāripadena viparyayarūpā vṛttir apodyate, tat tadātmatayā vyavasthitā samyagrūpāpi vṛttir apoditā bhavati / tataś ca saṅgrāhyā na labhyate vṛttiḥ /
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.