अत्र चित्रत्वस्योक्तस्योक्तिः क्व वेति प्रसिद्धत्वादाक्षिप्यते । पूर्वत्र खलु विरुद्धत्वमाक्षेपनिबन्धनमुक्तम्, इह तु प्रसिद्धत्वम् । द्वाभ्यामेव च प्रकाराभ्यामाक्षेपो भवति विरुद्धत्वेन प्रसिद्धत्वेन च । उक्तंच---"वस्तु प्रसिद्धमिति यद्विरुद्धमिति वास्य वचनमाक्षिप्य । अन्यत्तथात्वसिद्य्धै यत्र ब्रूयात्स आक्षेपः"इति । प्रसिद्धत्वं चात्र समर्थयितुं कालसादृश्यसमुक्तम् । यथा कालस्यान्तो नेक्ष्यते तद्वत् कामविकल्पानाम् । अतो नैवात्र चत्रत्वम् । अन्यत्राप्यस्य रूपस्य परिदृष्टत्वादिति । कालतुल्यतया चात्र कामविकल्पानामानन्त्यात्मको विसेषः संविज्ञानपदशून्यो ऽभिधित्सितः । तस्य च चित्रतया सामान्येन पूर्वमुपक्रान्तस्याधुना निषेधवशेन संविज्ञानपदशून्येन विवक्षितेन रूपेण वाक्यार्थींभूतत्वान्निषेधस्य पूर्ववदवान्तरवाक्यार्थता । तेन क्ववेत्ययं निषेध इव नतु निषेध एव । तेनात्रोक्त विषयता आक्षेपस्य । तदाहुः---- शब्दस्पृष्टे ऽथवाप्यार्थे वक्तुमिष्टे निषिद्धता । तदङ्गं तद्विरोधेन यत्राक्षेपो भवेदसौ ॥ इति । शब्देन स्पृश्यते (स्पृष्टे?) वक्तुमिष्टे उक्तविषये आक्षेपे । वक्ष्यमाणविषये तु विवक्षितस्य आर्थता । शब्दान्तरव्यापारसहायनिषेधमुखेन तस्योपस्थाप्यमानत्वात् । यश्चात्रोभयत्रापि निषेधः क्रियते स विवक्षितार्थविरोधात्स्वतात्पर्यं त्यक्त्वा विवक्षितमेवार्थं संकुर्वंस्तदङ्गतां प्रतिपद्यते । अतो ऽत्र द्विविध आक्षेपो भवतीत्यर्थः । अर्थान्तरन्यासः । समर्थकस्य पूर्वं यद्वचो ऽन्यस्य च पृष्ठतः । विपर्ययेण वा यत्स्याद्धिशब्दोक्त्यान्यथापि वा
atra citratvasyoktasyoktiḥ kva veti prasiddhatvādākṣipyate / pūrvatra khalu viruddhatvamākṣepanibandhanamuktam, iha tu prasiddhatvam / dvābhyāmeva ca prakārābhyāmākṣepo bhavati viruddhatvena prasiddhatvena ca / uktaṃca---"vastu prasiddhamiti yadviruddhamiti vāsya vacanamākṣipya / anyattathātvasidydhai yatra brūyātsa ākṣepaḥ"iti / prasiddhatvaṃ cātra samarthayituṃ kālasādṛśyasamuktam / yathā kālasyānto nekṣyate tadvat kāmavikalpānām / ato naivātra catratvam / anyatrāpyasya rūpasya paridṛṣṭatvāditi / kālatulyatayā cātra kāmavikalpānāmānantyātmako viseṣaḥ saṃvijñānapadaśūnyo 'bhidhitsitaḥ / tasya ca citratayā sāmānyena pūrvamupakrāntasyādhunā niṣedhavaśena saṃvijñānapadaśūnyena vivakṣitena rūpeṇa vākyārthīṃbhūtatvānniṣedhasya pūrvavadavāntaravākyārthatā / tena kvavetyayaṃ niṣedha iva natu niṣedha eva / tenātrokta viṣayatā ākṣepasya / tadāhuḥ---- śabdaspṛṣṭe 'thavāpyārthe vaktumiṣṭe niṣiddhatā / tadaṅgaṃ tadvirodhena yatrākṣepo bhavedasau // iti / śabdena spṛśyate (spṛṣṭe?) vaktumiṣṭe uktaviṣaye ākṣepe / vakṣyamāṇaviṣaye tu vivakṣitasya ārthatā / śabdāntaravyāpārasahāyaniṣedhamukhena tasyopasthāpyamānatvāt / yaścātrobhayatrāpi niṣedhaḥ kriyate sa vivakṣitārthavirodhātsvatātparyaṃ tyaktvā vivakṣitamevārthaṃ saṃkurvaṃstadaṅgatāṃ pratipadyate / ato 'tra dvividha ākṣepo bhavatītyarthaḥ / arthāntaranyāsaḥ / samarthakasya pūrvaṃ yadvaco 'nyasya ca pṛṣṭhataḥ / viparyayeṇa vā yatsyāddhiśabdoktyānyathāpi vā
Devanagari rendered by HREEM from the edition's roman (IAST) text; the IAST is the edition's own.
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.