Samkara: Upadesasahasri 1.1

चैतन्यं सर्वगं सर्वं सर्वभूतगुहाशयम् । यत् सर्वविषयातीतं तस्मै सर्वविदे नमः

caitanyaṃ sarvagaṃ sarvaṃ sarvabhūtaguhāśayam / yat sarvaviṣayātītaṃ tasmai sarvavide namaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

समापय्य क्रियाः सर्वा दाराग्न्याधानपूर्विकाः । ब्रह्मविद्याम् अथेदानीं वक्तुं वेदः प्रचक्रमे

samāpayya kriyāḥ sarvā dārāgnyādhānapūrvikāḥ / brahmavidyām athedānīṃ vaktuṃ vedaḥ pracakrame

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कर्माणि देहयोगार्थं देहयोगे प्रियाप्रिये । ध्रुवे स्यातां ततो रागो द्वेषश् चैव ततः क्रियाः

karmāṇi dehayogārthaṃ dehayoge priyāpriye / dhruve syātāṃ tato rāgo dveṣaś caiva tataḥ kriyāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

धर्माधर्मौ ततो ऽज्ञस्य देहयोगस् तथा पुनः एवं नित्यप्रवृत्तो ऽयं संसारश् चक्रवद् भृशम्

dharmādharmau tato 'jñasya dehayogas tathā punaḥ evaṃ nityapravṛtto 'yaṃ saṃsāraś cakravad bhṛśam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अज्ञानं तस्य मूलं स्याद् इति तद्धानम् इष्यते । ब्रह्मविद्यात आरब्धा ततो निःश्रेयसं भवेत्

ajñānaṃ tasya mūlaṃ syād iti taddhānam iṣyate / brahmavidyāta ārabdhā tato niḥśreyasaṃ bhavet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विद्यैवाज्ञानहानाय न कर्माप्रतिकूलतः । नाज्ञानस्याप्रहाणे हि रागद्वेषक्षयो भवेत्

vidyaivājñānahānāya na karmāpratikūlataḥ / nājñānasyāprahāṇe hi rāgadveṣakṣayo bhavet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

रागद्वेषक्षयाभावे कर्म दोषोद्भवं ध्रुवम् । तस्मान् निःश्रेयसार्थाय विद्यैवात्र विधीयते

rāgadveṣakṣayābhāve karma doṣodbhavaṃ dhruvam / tasmān niḥśreyasārthāya vidyaivātra vidhīyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ननु कर्म तथा नित्यं कर्तव्यं जीवने सति । विद्यायाः सहकारित्वं मोक्षं प्रति हि तद् व्रजेत्

nanu karma tathā nityaṃ kartavyaṃ jīvane sati / vidyāyāḥ sahakāritvaṃ mokṣaṃ prati hi tad vrajet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यथा विद्या तथा कर्म चोदितत्वाविशेषतः । प्रत्यवायस्मृतेश् चैव कार्यं कर्म मुमुक्षुभिः

yathā vidyā tathā karma coditatvāviśeṣataḥ / pratyavāyasmṛteś caiva kāryaṃ karma mumukṣubhiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ननु ध्रुवफला विद्या नान्यत् किंचिद् अपेक्षते । नाग्निष्टोमो यथैवान्यद् ध्रुवकार्यो ऽप्य् अपेक्षते

nanu dhruvaphalā vidyā nānyat kiṃcid apekṣate / nāgniṣṭomo yathaivānyad dhruvakāryo 'py apekṣate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तथा ध्रुवफला विद्या कर्म नित्यम् अपेक्षते । इत्य् एवं केचिद् इच्छन्ति न कर्म प्रतिकूलतः

tathā dhruvaphalā vidyā karma nityam apekṣate / ity evaṃ kecid icchanti na karma pratikūlataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विद्यायाः प्रतिकूलं हि कर्म स्यात् साभिमानतः । निर्विकारात्मबुद्धिश् च विद्येतीह प्रकीर्तिता

vidyāyāḥ pratikūlaṃ hi karma syāt sābhimānataḥ / nirvikārātmabuddhiś ca vidyetīha prakīrtitā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अहं कर्ता ममेदं स्याद् इति कर्म प्रवर्तते । वस्त्वधीना भवेद् विद्या कर्त्रधीनो भवेद् विधिः

ahaṃ kartā mamedaṃ syād iti karma pravartate / vastvadhīnā bhaved vidyā kartradhīno bhaved vidhiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कारकाण्य् उपमृद्नाति विद्याब्बुद्धिम् इवोषरे । तत्सत्यमतिम् आदाय कर्म कर्तुं व्यवस्यति

kārakāṇy upamṛdnāti vidyābbuddhim ivoṣare / tatsatyamatim ādāya karma kartuṃ vyavasyati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विरुद्धत्वाद् अतः शक्यं कर्म कर्तुं न विद्यया । सहैवं विदुषा तस्मात् कर्म हेयं मुमुक्षुणा

viruddhatvād ataḥ śakyaṃ karma kartuṃ na vidyayā / sahaivaṃ viduṣā tasmāt karma heyaṃ mumukṣuṇā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

देहाद्यैर् अविशेषेण देहिनो ग्रहणं निजम् । प्राणिनां तद् अविद्योत्थं तावत् कर्मविधिर् भवेत्

dehādyair aviśeṣeṇa dehino grahaṇaṃ nijam / prāṇināṃ tad avidyotthaṃ tāvat karmavidhir bhavet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नेति नेतीति देहादीन् अपोह्यात्मावशेषितः । अविशेषात्मबोधार्थं तेनाविद्या निवर्तिता

neti netīti dehādīn apohyātmāvaśeṣitaḥ / aviśeṣātmabodhārthaṃ tenāvidyā nivartitā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

निवृत्ता सा कथं भूयः प्रसूयेत प्रमाणतः । असत्य् एवाविशेषे हि प्रत्यगात्मनि केवले

nivṛttā sā kathaṃ bhūyaḥ prasūyeta pramāṇataḥ / asaty evāviśeṣe hi pratyagātmani kevale

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

न चेद् भूयः प्रसूयेत कर्ता भोक्तेति धीः कथम् । सद् अस्मीति च विज्ञाने तस्माद् विद्यासहायिका

na ced bhūyaḥ prasūyeta kartā bhokteti dhīḥ katham / sad asmīti ca vijñāne tasmād vidyāsahāyikā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अत्यरेचयद् इत्य् उक्तो न्यासः श्रुत्यात एव हि । कर्मभ्यो मानसान्तेभ्य एतावद् इति वाजिनाम्

atyarecayad ity ukto nyāsaḥ śrutyāta eva hi / karmabhyo mānasāntebhya etāvad iti vājinām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अमृतत्वं श्रुतं तस्मात् त्याज्यं कर्म मुमुक्षुभिः । अग्निष्टोमवद् इत्य् उक्तं तत्रेदम् अभिधीयते

amṛtatvaṃ śrutaṃ tasmāt tyājyaṃ karma mumukṣubhiḥ / agniṣṭomavad ity uktaṃ tatredam abhidhīyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नैककारकसाध्यत्वात् फलान्यत्वाच् च कर्मणः । विद्या तद्विपरीतातो दृष्टान्तो विषमो भवेत्

naikakārakasādhyatvāt phalānyatvāc ca karmaṇaḥ / vidyā tadviparītāto dṛṣṭānto viṣamo bhavet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कृष्यादिवत् फलार्थत्वाद् अन्यकर्मोपबृंहणम् । अग्निष्टोमस् त्व् अपेक्षेत विद्यान्यत् किम् अपेक्षते

kṛṣyādivat phalārthatvād anyakarmopabṛṃhaṇam / agniṣṭomas tv apekṣeta vidyānyat kim apekṣate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रत्यवायस् तु तस्यैव यस्याहंकार इष्यते । अहंकारफलार्थित्वे विद्येते नात्मवेदिनः

pratyavāyas tu tasyaiva yasyāhaṃkāra iṣyate / ahaṃkāraphalārthitve vidyete nātmavedinaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तस्माद् अज्ञानहानाय संसारविनिवृत्तये । ब्रह्मविद्याविधानाय प्रारब्धोपनिषत् त्व् इयम्

tasmād ajñānahānāya saṃsāravinivṛttaye / brahmavidyāvidhānāya prārabdhopaniṣat tv iyam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सदेर् उपनिपूर्वस्य क्विपि चोपनिषद् भवेत् । मन्दीकरणभावाच् च गर्भादेः शातनात् तथा

sader upanipūrvasya kvipi copaniṣad bhavet / mandīkaraṇabhāvāc ca garbhādeḥ śātanāt tathā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.