Library·Samkara: Upadesasahasri·1·1.17
आत्मा ज्ञेयः परो ह्य् आत्मा यस्माद् अन्यन् न विद्यते । सर्वज्ञः सर्वदृक् शुद्धस् तस्मै ज्ञेयात्मने नमः
ātmā jñeyaḥ paro hy ātmā yasmād anyan na vidyate / sarvajñaḥ sarvadṛk śuddhas tasmai jñeyātmane namaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पदवाक्यप्रमाणज्ञैर् दीपभूतैः प्रकाशितम् । ब्रह्म वेदरहस्यं यैस् तान् नित्यं प्रणतो ऽस्म्य् अहम्
padavākyapramāṇajñair dīpabhūtaiḥ prakāśitam / brahma vedarahasyaṃ yais tān nityaṃ praṇato 'smy aham
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यद्वाक्सूर्यांशुसंपातप्रणष्टध्वान्तकल्मषः । प्रणम्य तान् गुरून् वक्ष्ये ब्रह्मविद्याविनिश्चयम्
yadvāksūryāṃśusaṃpātapraṇaṣṭadhvāntakalmaṣaḥ / praṇamya tān gurūn vakṣye brahmavidyāviniścayam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आत्मार्थो ऽपि हि यो लाभः सुखायेष्टो विपर्ययः । आत्मलाभः परः प्रोक्तो नित्यत्वाद् ब्रह्मवेदिभिः
ātmārtho 'pi hi yo lābhaḥ sukhāyeṣṭo viparyayaḥ / ātmalābhaḥ paraḥ prokto nityatvād brahmavedibhiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्वयं लब्धस्वभावत्वाल् लाभस् तस्य न चान्यतः । अन्यापेक्षस् तु यो लाभः सो ऽन्यदृष्टिसमुद्भवः
svayaṃ labdhasvabhāvatvāl lābhas tasya na cānyataḥ / anyāpekṣas tu yo lābhaḥ so 'nyadṛṣṭisamudbhavaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अन्यदृष्टिस् त्व् अविद्या स्यात् तन्नाशो मोक्ष उच्यते । ज्ञानेनैव तु सो ऽपि स्याद् विरोधित्वान् न कर्मणा
anyadṛṣṭis tv avidyā syāt tannāśo mokṣa ucyate / jñānenaiva tu so 'pi syād virodhitvān na karmaṇā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कर्मकार्यस् त्व् अनित्यः स्याद् अविद्याकामकारणः । प्रमाणं वेद एवात्र ज्ञानस्याधिगमे स्मृतः
karmakāryas tv anityaḥ syād avidyākāmakāraṇaḥ / pramāṇaṃ veda evātra jñānasyādhigame smṛtaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ज्ञानैकार्थपरत्वात् तं वाक्यम् एकं ततो विदुः । एकत्वं ह्य् आत्मनो ज्ञेयं वाक्यार्थप्रतिपत्तितः
jñānaikārthaparatvāt taṃ vākyam ekaṃ tato viduḥ / ekatvaṃ hy ātmano jñeyaṃ vākyārthapratipattitaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वाच्यभेदात् तु तद्भेदः कल्प्यो वाच्यो ऽपि तच्छ्रुतेः । त्रयं त्व् एतत् ततः प्रोक्तं रूपं नाम च कर्म च
vācyabhedāt tu tadbhedaḥ kalpyo vācyo 'pi tacchruteḥ / trayaṃ tv etat tataḥ proktaṃ rūpaṃ nāma ca karma ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
असद् एतत् त्रयं तस्माद् अन्योन्येन हि कल्पितम् । कृतो वर्णो यथा शब्दाच् छ्रुतो ऽन्यत्र धिया बहिः
asad etat trayaṃ tasmād anyonyena hi kalpitam / kṛto varṇo yathā śabdāc chruto 'nyatra dhiyā bahiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दृष्टं चापि यथा रूपं बुद्धेः शब्दाय कल्पते । एवम् एतज् जगत् सर्वं भ्रान्तिबुद्धिविकल्पितम्
dṛṣṭaṃ cāpi yathā rūpaṃ buddheḥ śabdāya kalpate / evam etaj jagat sarvaṃ bhrāntibuddhivikalpitam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
असद् एतत् ततो युक्तं सच्चिन्मात्रं न कल्पितम् । वेदश् चापि स एवाद्यो वेद्यश् चान्यस् तु कल्पितः
asad etat tato yuktaṃ saccinmātraṃ na kalpitam / vedaś cāpi sa evādyo vedyaś cānyas tu kalpitaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
येन वेत्ति स वेदः स्यात् स्वप्ने सर्वं तु मायया । येन पश्यति तच् चक्षुः शृणोति श्रोत्रम् उच्यते
yena vetti sa vedaḥ syāt svapne sarvaṃ tu māyayā / yena paśyati tac cakṣuḥ śṛṇoti śrotram ucyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
येन स्वप्नगतो वक्ति सा वाग् घ्राणं तथैव च । रसनस्पर्शने चैव मनश् चान्यत् तथेन्द्रियम्
yena svapnagato vakti sā vāg ghrāṇaṃ tathaiva ca / rasanasparśane caiva manaś cānyat tathendriyam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कल्प्योपाधिभिर् एवैतद् भिन्नं ज्ञानम् अनेकधा । आधिभेदाद् यथा भेदो मणेर् एकस्य जायते
kalpyopādhibhir evaitad bhinnaṃ jñānam anekadhā / ādhibhedād yathā bhedo maṇer ekasya jāyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
जाग्रतश् च तथा भेदो ज्ञानस्यास्य विकल्पितः । बुद्धिस्थं व्याकरोत्य् अर्थं भ्रान्त्या तृष्णोद्भवक्रियः
jāgrataś ca tathā bhedo jñānasyāsya vikalpitaḥ / buddhisthaṃ vyākaroty arthaṃ bhrāntyā tṛṣṇodbhavakriyaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्वप्ने यद्वत् प्रबोधे च बहिश् चान्तस् तथैव च । आलेख्याध्ययने यद्वत् तद् अन्योन्यधियोद्भवम्
svapne yadvat prabodhe ca bahiś cāntas tathaiva ca / ālekhyādhyayane yadvat tad anyonyadhiyodbhavam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यदायं कल्पयेद् भेदं तत्कामः सन् यथाक्रतुः । यत्कामस् तत्क्रतुर् भूत्वा कृतं यत् तत् प्रपद्यते
yadāyaṃ kalpayed bhedaṃ tatkāmaḥ san yathākratuḥ / yatkāmas tatkratur bhūtvā kṛtaṃ yat tat prapadyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अविद्याप्रभवं सर्वम् असत् तस्माद् इदं जगत् । तद्वता दृश्यते यस्मात् सुषुप्ते न च गृह्यते
avidyāprabhavaṃ sarvam asat tasmād idaṃ jagat / tadvatā dṛśyate yasmāt suṣupte na ca gṛhyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विद्याविद्ये श्रुतिप्रोक्ते एकत्वान्यधियौ हि नः । तस्मात् सर्वप्रयत्नेन शास्त्रे विद्या विधीयते
vidyāvidye śrutiprokte ekatvānyadhiyau hi naḥ / tasmāt sarvaprayatnena śāstre vidyā vidhīyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
चित्ते ह्य् आदर्शवद् यस्माच् छुद्धे विद्या प्रकाशते । यमैर् नित्यैश् च यज्ञैश् च तपोभिस् तस्य शोधनम्
citte hy ādarśavad yasmāc chuddhe vidyā prakāśate / yamair nityaiś ca yajñaiś ca tapobhis tasya śodhanam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शारीरादितपः कुर्यात् तद्विशुद्ध्यर्थम् उत्तमम् । मनआदिसमाधानं तत्तद्देहविशोषणम्
śārīrāditapaḥ kuryāt tadviśuddhyartham uttamam / manaādisamādhānaṃ tattaddehaviśoṣaṇam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दृष्टं जागरितं विद्यात् स्मृतं स्वप्नं तद् एव तु । सुषुप्तं तदभवं च स्वम् आत्मानं परं पदम्
dṛṣṭaṃ jāgaritaṃ vidyāt smṛtaṃ svapnaṃ tad eva tu / suṣuptaṃ tadabhavaṃ ca svam ātmānaṃ paraṃ padam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सुषुप्ताख्यं तमो ऽज्ञानं बीजं स्वप्नप्रबोधयोः । स्वात्मबोधप्रदग्धं स्याद् बीजं दग्धं यथाभवम्
suṣuptākhyaṃ tamo 'jñānaṃ bījaṃ svapnaprabodhayoḥ / svātmabodhapradagdhaṃ syād bījaṃ dagdhaṃ yathābhavam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तद् एवैकं त्रिधा ज्ञेयं मायाबीजं पुनः क्रमात् । मायाव्य् आत्माविकारो ऽपि बहुधैको जलार्कवत्
tad evaikaṃ tridhā jñeyaṃ māyābījaṃ punaḥ kramāt / māyāvy ātmāvikāro 'pi bahudhaiko jalārkavat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
बीजं चैकं यथा भिन्नं प्राणस्वप्नादिभिस् तथा । स्वप्नजाग्रच्छरीरेषु तद्वच् चात्मा जलेन्दुवत्
bījaṃ caikaṃ yathā bhinnaṃ prāṇasvapnādibhis tathā / svapnajāgraccharīreṣu tadvac cātmā jalenduvat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मायाहस्तिनम् आरुह्य मायाव्य् एको यथा व्रजेत् । आगच्छंस् तद्वद् एवात्मा प्राणस्वप्नादिगो ऽचलः
māyāhastinam āruhya māyāvy eko yathā vrajet / āgacchaṃs tadvad evātmā prāṇasvapnādigo 'calaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
न हस्ती न तदारूढो मायाव्य् अन्यो यथा स्थितः । न प्राणादि न तद्द्रष्टा तथा ज्ञो ऽन्यः सदा दृशिः
na hastī na tadārūḍho māyāvy anyo yathā sthitaḥ / na prāṇādi na taddraṣṭā tathā jño 'nyaḥ sadā dṛśiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अबद्धचक्षुषो नास्ति माया मायाविनो ऽपि वा । बद्धाक्षस्यैव सा मायामायाव्य् एव ततो भवेत्
abaddhacakṣuṣo nāsti māyā māyāvino 'pi vā / baddhākṣasyaiva sā māyāmāyāvy eva tato bhavet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
साक्षाद् एव स विज्ञेयः साक्षाद् आत्मेति च श्रुतेः । भिद्यते हृदयग्रन्थिर् न चेद् इत्यादितः श्रुतेः
sākṣād eva sa vijñeyaḥ sākṣād ātmeti ca śruteḥ / bhidyate hṛdayagranthir na ced ityāditaḥ śruteḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अशब्दादित्वतो नास्य ग्रहणं चेन्द्रियैर् भवेत् । सुखादिभ्यस् तथान्यत्वाद् बुद्ध्या वापि कथं भवेत्
aśabdāditvato nāsya grahaṇaṃ cendriyair bhavet / sukhādibhyas tathānyatvād buddhyā vāpi kathaṃ bhavet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अदृश्यो ऽपि यथा राहुश् चन्द्रे बिम्बं यथाम्भसि । सर्वगो ऽपि तथैवात्मा बुद्धाव् एव स गृह्यते
adṛśyo 'pi yathā rāhuś candre bimbaṃ yathāmbhasi / sarvago 'pi tathaivātmā buddhāv eva sa gṛhyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
भानोर् बिम्बं यथा चौष्ण्यं जले दृष्टं न चाम्भसः । बुद्धौ बोधो न तद्धर्मस् तथैव स्याद् विधर्मतः
bhānor bimbaṃ yathā cauṣṇyaṃ jale dṛṣṭaṃ na cāmbhasaḥ / buddhau bodho na taddharmas tathaiva syād vidharmataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
चक्षुर्युक्ता धियो वृत्तिर् या तां पश्यन्न् अलुप्तदृक् । दृष्टेर् द्रष्टा भवेद् आत्मा श्रुतेः श्रोता तथा श्रुतेः
cakṣuryuktā dhiyo vṛttir yā tāṃ paśyann aluptadṛk / dṛṣṭer draṣṭā bhaved ātmā śruteḥ śrotā tathā śruteḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
केवलां मनसो वृत्तिं पश्यन् मन्ता मतेर् अजः । विज्ञातालुप्तशक्तित्वात् तथा शास्त्रं न हीत्य् अतः
kevalāṃ manaso vṛttiṃ paśyan mantā mater ajaḥ / vijñātāluptaśaktitvāt tathā śāstraṃ na hīty ataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ध्यायतीत्य् अविकारित्वं तथा लेलायतीत्य् अपि । अत्र स्तेनेति शुद्धत्वं तथानन्वागतं श्रुतेः
dhyāyatīty avikāritvaṃ tathā lelāyatīty api / atra steneti śuddhatvaṃ tathānanvāgataṃ śruteḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शक्त्यलोपात् सुषुप्ते ज्ञस् तथा बोधे ऽविकारतः । ज्ञेयस्यैव विशेषस् तु यत्र वेति श्रुतेर् मतः
śaktyalopāt suṣupte jñas tathā bodhe 'vikārataḥ / jñeyasyaiva viśeṣas tu yatra veti śruter mataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
व्यवधानाद् धि पारोक्ष्यं लोकदृष्टेर् अनात्मनः । दृष्टेर् आत्मस्वरूपत्वात् प्रत्यक्षं ब्रह्म तत् स्मृतम्
vyavadhānād dhi pārokṣyaṃ lokadṛṣṭer anātmanaḥ / dṛṣṭer ātmasvarūpatvāt pratyakṣaṃ brahma tat smṛtam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
न हि दीपान्तरापेक्षा यद्वद् दीपप्रकाशने । बोधस्यात्मस्वरूपत्वान् न बोधो ऽन्यस् तथेष्यते
na hi dīpāntarāpekṣā yadvad dīpaprakāśane / bodhasyātmasvarūpatvān na bodho 'nyas tatheṣyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विषयत्वं विकारित्वं नानात्वं वा न हीष्यते । न हेयो नाप्य् उपादेय आत्मा नान्येन वा ततः
viṣayatvaṃ vikāritvaṃ nānātvaṃ vā na hīṣyate / na heyo nāpy upādeya ātmā nānyena vā tataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सबाह्याभ्यन्तरो ऽजीर्णो जन्ममृत्युजरातिगः । अहम् आत्मेति यो वेत्ति कुतो न्व् एव बिभेति सः
sabāhyābhyantaro 'jīrṇo janmamṛtyujarātigaḥ / aham ātmeti yo vetti kuto nv eva bibheti saḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्राग् एवैतद्विधेः कर्म वर्णित्वादेर् अपोहनात् । तद् अस्थूलादिशास्त्रेभ्यस् तत् त्वम् एवेति निश्चयात्
prāg evaitadvidheḥ karma varṇitvāder apohanāt / tad asthūlādiśāstrebhyas tat tvam eveti niścayāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पूर्वदेहपरित्यागे जात्यादीनां प्रहाणतः । देहस्यैव तु जात्यादिस् तस्याप्य् एवं ह्य् अनात्मता
pūrvadehaparityāge jātyādīnāṃ prahāṇataḥ / dehasyaiva tu jātyādis tasyāpy evaṃ hy anātmatā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ममाहं चेत्य् अतो ऽविद्या शरीरादिष्व् अनात्मसु । आत्मज्ञानेन हेया स्याद् असुराणाम् इति श्रुतेः
mamāhaṃ cety ato 'vidyā śarīrādiṣv anātmasu / ātmajñānena heyā syād asurāṇām iti śruteḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दशाहाशौचकार्याणां पारिव्राज्ये निवर्तनम् । यथा ज्ञानस्य संप्राप्तौ तद्वज् जात्यादिकर्मणाम्
daśāhāśaucakāryāṇāṃ pārivrājye nivartanam / yathā jñānasya saṃprāptau tadvaj jātyādikarmaṇām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यत्कामस् तत्क्रतुर् भूत्वा कृतं त्व् अज्ञः प्रपद्यते । यदा स्वात्मदृशः कामाः प्रमुच्यन्ते ऽमृतस् तदा
yatkāmas tatkratur bhūtvā kṛtaṃ tv ajñaḥ prapadyate / yadā svātmadṛśaḥ kāmāḥ pramucyante 'mṛtas tadā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आत्मरूपविधेः कार्यं क्रियादिभ्यो निवर्तनम् । न साध्यं साधनं वात्मा नित्यतृप्तः श्रुतेर् मतः
ātmarūpavidheḥ kāryaṃ kriyādibhyo nivartanam / na sādhyaṃ sādhanaṃ vātmā nityatṛptaḥ śruter mataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
उत्पाद्याप्यविकार्याणि संस्कार्यं च क्रियाफलम् । नातो ऽन्यत् कर्मणः कार्यं त्यजेत् तस्मात् ससाधनम्
utpādyāpyavikāryāṇi saṃskāryaṃ ca kriyāphalam / nāto 'nyat karmaṇaḥ kāryaṃ tyajet tasmāt sasādhanam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तापान्तत्वाद् अनित्यत्वाद् आत्मार्थत्वाच् च या बहिः । संहृत्यात्मनि तां प्रीतिं सत्यार्थी गुरुम् आश्रयेत्
tāpāntatvād anityatvād ātmārthatvāc ca yā bahiḥ / saṃhṛtyātmani tāṃ prītiṃ satyārthī gurum āśrayet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शान्तं प्राज्ञं तथा मुक्तं निष्क्रियं ब्रह्मणि स्थितम् । श्रुतेर् आचार्यवान् वेद तद् विद्धीति स्मृतेस् तथा
śāntaṃ prājñaṃ tathā muktaṃ niṣkriyaṃ brahmaṇi sthitam / śruter ācāryavān veda tad viddhīti smṛtes tathā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स गुरुस् तारयेद् युक्तं शिष्यं शिष्यगुणान्वितम् । ब्रह्मविद्याप्लवेनाशु स्वान्तध्वान्तमहोदधिम्
sa gurus tārayed yuktaṃ śiṣyaṃ śiṣyaguṇānvitam / brahmavidyāplavenāśu svāntadhvāntamahodadhim
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दृष्टिः स्पृष्टिः श्रुतिर् घ्रातिर् मतिर् विज्ञातिर् एव च । शक्तयो ऽन्याश् च भिद्यन्ते चिद्रूपत्वे ऽप्य् उपाधिभिः
dṛṣṭiḥ spṛṣṭiḥ śrutir ghrātir matir vijñātir eva ca / śaktayo 'nyāś ca bhidyante cidrūpatve 'py upādhibhiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अपायोद्भूतिहीनाभिर् नित्यं दीप्यन् रविर् यथा । सर्वगः सर्वदृक् शुद्धः सर्वं जानाति सर्वदा
apāyodbhūtihīnābhir nityaṃ dīpyan ravir yathā / sarvagaḥ sarvadṛk śuddhaḥ sarvaṃ jānāti sarvadā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अन्यदृष्टिः शरीरस्थस् तावन्मात्रो ह्य् अविद्यया । जलेन्द्वाद्युपमाभिस् तु तद्धर्मा च विभाव्यते
anyadṛṣṭiḥ śarīrasthas tāvanmātro hy avidyayā / jalendvādyupamābhis tu taddharmā ca vibhāvyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दृष्ट्वा बाह्यं निमील्याथ स्मृत्वा तत् प्रविहाय च । अथोन्मील्यात्मनो दृष्टिं ब्रह्म प्राप्नोत्य् अनध्वगः
dṛṣṭvā bāhyaṃ nimīlyātha smṛtvā tat pravihāya ca / athonmīlyātmano dṛṣṭiṃ brahma prāpnoty anadhvagaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्राणाद्य् एवं त्रिकं हित्वा तीर्णो ऽज्ञानमहोदधिम् । स्वात्मस्थो निर्गुणः शुद्धो बुद्धो मुक्तः स्वतो हि सः
prāṇādy evaṃ trikaṃ hitvā tīrṇo 'jñānamahodadhim / svātmastho nirguṇaḥ śuddho buddho muktaḥ svato hi saḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अजो ऽहं चामरो ऽमृत्युर् अजरो ऽभय एव च । सर्वज्ञः सर्वदृक् शुद्ध इति बुद्धो न जायते
ajo 'haṃ cāmaro 'mṛtyur ajaro 'bhaya eva ca / sarvajñaḥ sarvadṛk śuddha iti buddho na jāyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पूर्वोक्तं यत् तमोबीजं तन् नास्तीति विनिश्चयः । तदभावे कुतो जन्म ब्रह्मैकत्वं विजानतः
pūrvoktaṃ yat tamobījaṃ tan nāstīti viniścayaḥ / tadabhāve kuto janma brahmaikatvaṃ vijānataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
क्षीरात् सर्पिर् यथोद्धृत्य क्षिप्तं तस्मिन् न पूर्ववत् । बुद्ध्यादेर् ज्ञस् तथासत्यान् न देही पूर्ववद् भवेत्
kṣīrāt sarpir yathoddhṛtya kṣiptaṃ tasmin na pūrvavat / buddhyāder jñas tathāsatyān na dehī pūrvavad bhavet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सत्यं ज्ञानम् अनन्तं च रसादेः पञ्चकात् परम् । स्याम् अदृश्यादिशास्त्रोक्तम् अहं ब्रह्मेति निर्भयः
satyaṃ jñānam anantaṃ ca rasādeḥ pañcakāt param / syām adṛśyādiśāstroktam ahaṃ brahmeti nirbhayaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यस्माद् भीताः प्रवर्तन्ते वाङ्मनःपावकादयः । तदात्मानन्दतत्त्वज्ञो न बिभेति कुतश्चन
yasmād bhītāḥ pravartante vāṅmanaḥpāvakādayaḥ / tadātmānandatattvajño na bibheti kutaścana
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नामादिभ्यः परे भूम्नि स्वाराज्ये चेत् स्थितो ऽद्वये । प्रणमेत् कं तदात्मज्ञो न कार्यं कर्मणा तदा
nāmādibhyaḥ pare bhūmni svārājye cet sthito 'dvaye / praṇamet kaṃ tadātmajño na kāryaṃ karmaṇā tadā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विराड् वैश्वानरो बाह्यः स्मरन्न् अन्तः प्रजापतिः । प्रविलीने तु सर्वस्मिन् प्राज्ञो ऽव्याकृतम् उच्यते
virāḍ vaiśvānaro bāhyaḥ smarann antaḥ prajāpatiḥ / pravilīne tu sarvasmin prājño 'vyākṛtam ucyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वाचारम्भणमात्रत्वात् सुषुप्तादित्रिकं त्व् असत् । सत्यो ज्ञश् चाहम् इत्य् एवं सत्यसन्धो विमुच्यते
vācārambhaṇamātratvāt suṣuptāditrikaṃ tv asat / satyo jñaś cāham ity evaṃ satyasandho vimucyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
भारूपत्वाद् यथा भानोर् नाहोरात्रे तथैव तु । ज्ञानाज्ञाने न मे स्यातां चिद्रूपत्वाविशेषतः
bhārūpatvād yathā bhānor nāhorātre tathaiva tu / jñānājñāne na me syātāṃ cidrūpatvāviśeṣataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शास्त्रस्यानतिशङ्क्यत्वाद् ब्रह्मैव स्याम् अहं सदा । ब्रह्मणो मे न हेयं स्याद् ग्राह्यं वेति च संस्मरेत्
śāstrasyānatiśaṅkyatvād brahmaiva syām ahaṃ sadā / brahmaṇo me na heyaṃ syād grāhyaṃ veti ca saṃsmaret
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अहम् एव च भूतेषु सर्वेष्व् एको नभो यथा । मयि सर्वाणि भूतानि पश्यन्न् एवं न जायते
aham eva ca bhūteṣu sarveṣv eko nabho yathā / mayi sarvāṇi bhūtāni paśyann evaṃ na jāyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
न बाह्यं मध्यतो वान्तर् विद्यते ऽन्यत् स्वतः क्वचित् । अबाह्यान्तःश्रुतेः किंचित् तस्माच् छुद्धः स्वयंप्रभः
na bāhyaṃ madhyato vāntar vidyate 'nyat svataḥ kvacit / abāhyāntaḥśruteḥ kiṃcit tasmāc chuddhaḥ svayaṃprabhaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नेतिनेत्यादिशास्त्रेभ्यः प्रपञ्चोपशमो ऽद्वयः । अविज्ञातादिशास्त्राच् च नैव ज्ञेयो ह्य् अतो ऽन्यथा
netinetyādiśāstrebhyaḥ prapañcopaśamo 'dvayaḥ / avijñātādiśāstrāc ca naiva jñeyo hy ato 'nyathā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सर्वस्यात्माहम् एवेति ब्रह्म चेद् विदितं परम् । स आत्मा सर्वभूतानाम् आत्मा ह्य् एषाम् इति श्रुतेः
sarvasyātmāham eveti brahma ced viditaṃ param / sa ātmā sarvabhūtānām ātmā hy eṣām iti śruteḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
जीवश् चेत् परम् आत्मानं स्वात्मानं देवम् अञ्जसा । देवोपास्यः स देवानां पशुत्वाच् च निवर्तते
jīvaś cet param ātmānaṃ svātmānaṃ devam añjasā / devopāsyaḥ sa devānāṃ paśutvāc ca nivartate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अहम् एव सदात्मज्ञः शून्यस् त्व् अन्यैर् यथाम्बरम् । इत्य् एवं सत्यसंधत्वाद् असद्धाता न बध्यते
aham eva sadātmajñaḥ śūnyas tv anyair yathāmbaram / ity evaṃ satyasaṃdhatvād asaddhātā na badhyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कृपणास् ते ऽन्यथैवातो विदुर् ब्रह्म परं हि ये । स्वराड् यो ऽनन्यदृक् स्वस्थस् तस्य देवा असन् वशे
kṛpaṇās te 'nyathaivāto vidur brahma paraṃ hi ye / svarāḍ yo 'nanyadṛk svasthas tasya devā asan vaśe
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
हित्वा जात्यादिसंबन्धं वाचो ऽन्याः सह कर्मभिः । ओम् इत्य् एवं स्वम् आत्मानं सर्वं शुद्धं प्रपद्यथ
hitvā jātyādisaṃbandhaṃ vāco 'nyāḥ saha karmabhiḥ / om ity evaṃ svam ātmānaṃ sarvaṃ śuddhaṃ prapadyatha
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सेतुं सर्वव्यवस्थानाम् अहोरात्रादिवर्जितम् । तिर्यग् ऊर्ध्वम् अधः सर्वं सकृज्ज्योतिर् अनामयम्
setuṃ sarvavyavasthānām ahorātrādivarjitam / tiryag ūrdhvam adhaḥ sarvaṃ sakṛjjyotir anāmayam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
धर्माधर्मविनिर्मुक्तं भूतभव्यात् कृताकृतात् । स्वम् आत्मानं परं विद्याद् विमुक्तं सर्वबन्धनैः
dharmādharmavinirmuktaṃ bhūtabhavyāt kṛtākṛtāt / svam ātmānaṃ paraṃ vidyād vimuktaṃ sarvabandhanaiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अकुर्वन् सर्वकृच् छुद्धस् तिष्ठन्न् अत्येति धावतः । मायया सर्वशक्तित्वाद् अजः सन् बहुधा मतः
akurvan sarvakṛc chuddhas tiṣṭhann atyeti dhāvataḥ / māyayā sarvaśaktitvād ajaḥ san bahudhā mataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
राजवत् साक्षिमात्रत्वात् संनिध्याद् भ्रामको यथा । भ्रामयञ् जगद् आत्माहं निष्क्रियो ऽकारको ऽद्वयः
rājavat sākṣimātratvāt saṃnidhyād bhrāmako yathā / bhrāmayañ jagad ātmāhaṃ niṣkriyo 'kārako 'dvayaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
निर्गुणं निष्क्रियं नित्यं निर्द्वन्द्वं यन् निरामयम् । शुद्धं बुद्धं तथा मुक्तं तद् ब्रह्मास्मीति धारयेत्
nirguṇaṃ niṣkriyaṃ nityaṃ nirdvandvaṃ yan nirāmayam / śuddhaṃ buddhaṃ tathā muktaṃ tad brahmāsmīti dhārayet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
बन्धं मोक्षं च सर्वं यत इदम् उभयं हेयम् एकं द्वयं च । ज्ञेयाज्ञेयाभ्यतीतं परमम् अधिगतं तत्त्वम् एकं विशुद्धम् । विज्ञायैतद् यथावच् छ्रुतिमुनिगदितं शोकमोहाव् अतीतः । सर्वज्ञः सर्वकृत् स्याद् भवभयरहितो ब्राह्मणो ऽवाप्तकृत्यः
bandhaṃ mokṣaṃ ca sarvaṃ yata idam ubhayaṃ heyam ekaṃ dvayaṃ ca / jñeyājñeyābhyatītaṃ paramam adhigataṃ tattvam ekaṃ viśuddham / vijñāyaitad yathāvac chrutimunigaditaṃ śokamohāv atītaḥ / sarvajñaḥ sarvakṛt syād bhavabhayarahito brāhmaṇo 'vāptakṛtyaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
न स्वयं स्वस्य नान्यश् च नान्यस्यात्मा च हेयगः । उपादेयो न चाप्य् एवम् इति सम्यङ्मतिः स्मृता
na svayaṃ svasya nānyaś ca nānyasyātmā ca heyagaḥ / upādeyo na cāpy evam iti samyaṅmatiḥ smṛtā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आत्मप्रत्यायिका ह्य् एषा सर्ववेदान्तगोचरा । ज्ञात्वैतां हि विमुच्यन्ते सर्वसंसारबन्धनैः
ātmapratyāyikā hy eṣā sarvavedāntagocarā / jñātvaitāṃ hi vimucyante sarvasaṃsārabandhanaiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
रहस्यं सर्ववेदानां देवानां चापि यत् परम् । पवित्रं परमं ह्य् एतत् तद् एतत् संप्रकाशितम्
rahasyaṃ sarvavedānāṃ devānāṃ cāpi yat param / pavitraṃ paramaṃ hy etat tad etat saṃprakāśitam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नैतद् देयम् अशान्ताय रहस्यं ज्ञानम् उत्तमम् । विरक्ताय प्रदातव्यं शिष्यायानुगताय च
naitad deyam aśāntāya rahasyaṃ jñānam uttamam / viraktāya pradātavyaṃ śiṣyāyānugatāya ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ददतश् चात्मनो ज्ञानं निष्क्रियो ऽन्यो न विद्यते । ज्ञानम् इच्छन् भवेत् तस्माद् युक्तः शिष्यगुणैः सदा
dadataś cātmano jñānaṃ niṣkriyo 'nyo na vidyate / jñānam icchan bhavet tasmād yuktaḥ śiṣyaguṇaiḥ sadā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ज्ञानं ज्ञेयं तथा ज्ञाता यस्माद् अन्यन् न विद्यते । सर्वज्ञः सर्वशक्तिर् यस् तस्मै ज्ञानात्मने नमः
jñānaṃ jñeyaṃ tathā jñātā yasmād anyan na vidyate / sarvajñaḥ sarvaśaktir yas tasmai jñānātmane namaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विद्यया तारिताः स्मो यैर् जन्ममृत्युमहोदधिम् । सर्वज्ञेभ्यो नमस् तेभ्यो गुरुभ्यो ऽज्ञानसंकुलम्
vidyayā tāritāḥ smo yair janmamṛtyumahodadhim / sarvajñebhyo namas tebhyo gurubhyo 'jñānasaṃkulam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.