Samkara: Upadesasahasri 1.19

प्रयुज्य तृष्णाज्वरनाशकारणं चिकित्सितं ज्ञानविरागभेषजम् । न याति कामज्वरसन्निपातजां शरीरमालाशतयोगदुःखिताम्

prayujya tṛṣṇājvaranāśakāraṇaṃ cikitsitaṃ jñānavirāgabheṣajam / na yāti kāmajvarasannipātajāṃ śarīramālāśatayogaduḥkhitām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अहं ममेति त्वम् अनर्थम् ईहसे परार्थम् इच्छन्ति तवान्य ईहितम् । न ते ऽर्थबोधो न हि मे ऽस्ति चार्थिता ततश् च युक्तः शम एव ते मनः

ahaṃ mameti tvam anartham īhase parārtham icchanti tavānya īhitam / na te 'rthabodho na hi me 'sti cārthitā tataś ca yuktaḥ śama eva te manaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यतो न चान्यः परमात् सनातनात् सदैव तृप्तो ऽहम् अतो न मे ऽर्थिता । सदैव मुक्तश् च न कामये हितं यतस्व चेतः प्रशमाय ते ऽधिकम्

yato na cānyaḥ paramāt sanātanāt sadaiva tṛpto 'ham ato na me 'rthitā / sadaiva muktaś ca na kāmaye hitaṃ yatasva cetaḥ praśamāya te 'dhikam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

षडूर्मिमालाभ्यतिवृत्त एव यः स एव चात्मा जगतश् च नः श्रुतेः । प्रमाणतश् चापि मया प्रवेद्यते मुधैव तस्माच् च मनस् तवेहितम्

ṣaḍūrmimālābhyativṛtta eva yaḥ sa eva cātmā jagataś ca naḥ śruteḥ / pramāṇataś cāpi mayā pravedyate mudhaiva tasmāc ca manas tavehitam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

त्वयि प्रशान्ते न हि सास्ति भेदधीर् यतो जगन् मोहम् उपैति मायया । ग्रहो हि मायाप्रभवस्य कारणं ग्रहाद् विमोके न हि सास्ति कस्यचित्

tvayi praśānte na hi sāsti bhedadhīr yato jagan moham upaiti māyayā / graho hi māyāprabhavasya kāraṇaṃ grahād vimoke na hi sāsti kasyacit

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

न मे ऽस्ति मोहस् तव चेष्टितेन हि प्रबुद्धतत्त्वस् त्व् असितो ह्य् अविक्रियः । न पूर्वतत्त्वोत्तरभेदता हि नो वृथैव तस्माच् च मनस् तवेहितम्

na me 'sti mohas tava ceṣṭitena hi prabuddhatattvas tv asito hy avikriyaḥ / na pūrvatattvottarabhedatā hi no vṛthaiva tasmāc ca manas tavehitam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यतश् च नित्यो ऽहम् अतो न चान्यथा विकारयोगे हि भवेद् अनित्यता । सदा प्रभातो ऽहम् अतो हि चाद्वयो विकल्पितं चाप्य् असद् इत्य् अवस्थितम्

yataś ca nityo 'ham ato na cānyathā vikārayoge hi bhaved anityatā / sadā prabhāto 'ham ato hi cādvayo vikalpitaṃ cāpy asad ity avasthitam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अभावरूपं त्वम् असीह हे मनो निरीक्ष्यमाणे न हि युक्तितो ऽस्तिता । सतो ह्य् अनाशाद् असतो ऽप्य् अजन्मतो द्वयं च ते ऽतस् तव नास्तितेष्यते

abhāvarūpaṃ tvam asīha he mano nirīkṣyamāṇe na hi yuktito 'stitā / sato hy anāśād asato 'py ajanmato dvayaṃ ca te 'tas tava nāstiteṣyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

द्रष्टा च दृश्यं च तथा च दर्शनं भ्रमः स सर्वस् तव कल्पितो हि सः । दृशेश् च भिन्नं न हि दृश्यम् ईक्ष्यते स्वपन् विबोधे च तथा न भिद्यते

draṣṭā ca dṛśyaṃ ca tathā ca darśanaṃ bhramaḥ sa sarvas tava kalpito hi saḥ / dṛśeś ca bhinnaṃ na hi dṛśyam īkṣyate svapan vibodhe ca tathā na bhidyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विकल्पना चापि तथाद्वया भवेद् अवस्तुयोगात् तद् अलातचक्रवत् । न शक्तिभेदो ऽस्ति यतो न चात्मनां ततो ऽद्वयत्वं श्रुतितो ऽवसीयते

vikalpanā cāpi tathādvayā bhaved avastuyogāt tad alātacakravat / na śaktibhedo 'sti yato na cātmanāṃ tato 'dvayatvaṃ śrutito 'vasīyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मिथश् च भिन्ना यदि ते हि चेतनाः क्षयस् तु तेषां परिमाणयोगतः । ध्रुवो भवेद् भेदवतां हि दृष्टतो जगत्क्षयश् चापि समस्तमोक्षतः

mithaś ca bhinnā yadi te hi cetanāḥ kṣayas tu teṣāṃ parimāṇayogataḥ / dhruvo bhaved bhedavatāṃ hi dṛṣṭato jagatkṣayaś cāpi samastamokṣataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

न मे ऽस्ति कश्चिन् न च सो ऽस्मि कस्यचिद् यतो ऽद्वयो ऽहं न हि चास्ति कल्पितम् । अकल्पितश् चास्मि पुरा प्रसिद्धितो विकल्पनाया द्वयम् एव कल्पितम्

na me 'sti kaścin na ca so 'smi kasyacid yato 'dvayo 'haṃ na hi cāsti kalpitam / akalpitaś cāsmi purā prasiddhito vikalpanāyā dvayam eva kalpitam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विकल्पना चाप्य् अभवे न विद्यते सद् अन्यद् इत्य् एवम् अतो न नास्तिता । यतः प्रवृत्ता तव चापि कल्पना पुरा प्रसिद्धेर् न च तद् विकल्पितम्

vikalpanā cāpy abhave na vidyate sad anyad ity evam ato na nāstitā / yataḥ pravṛttā tava cāpi kalpanā purā prasiddher na ca tad vikalpitam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

असद् द्वयं ते ऽपि हि यद् यद् ईक्ष्यते न दृष्टम् इत्य् एव न चैव नास्तिता । यतः प्रवृत्ता सदसद्विकल्पना विचारवच् चापि तथाद्वयं च सत्

asad dvayaṃ te 'pi hi yad yad īkṣyate na dṛṣṭam ity eva na caiva nāstitā / yataḥ pravṛttā sadasadvikalpanā vicāravac cāpi tathādvayaṃ ca sat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सद् अभ्युपेतं भवतोपकल्पितं विचारहेतोर् यदि तस्य नास्तिता । विचारहानाच् च तथैव संस्थितं न चेत् तद् इष्टं नितरां सद् इष्यते

sad abhyupetaṃ bhavatopakalpitaṃ vicārahetor yadi tasya nāstitā / vicārahānāc ca tathaiva saṃsthitaṃ na cet tad iṣṭaṃ nitarāṃ sad iṣyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

असत्समं चैव सद् इत्य् अपीति चेद् अनर्थवत्त्वात् खरशृङ्गतुल्यतः । अनर्थवत्त्वं त्व् असति ह्य् अकारणं न चैव तस्मान् न विपर्यये ऽन्यथा

asatsamaṃ caiva sad ity apīti ced anarthavattvāt kharaśṛṅgatulyataḥ / anarthavattvaṃ tv asati hy akāraṇaṃ na caiva tasmān na viparyaye 'nyathā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

असिद्धतश् चापि विचारकारणाद् द्वयं च तस्मात् प्रसृतं हि मायया । श्रुतेः स्मृतेश् चापि तथा हि युक्तितः प्रसिद्ध्यतीत्थं न तु युज्यते ऽन्यथा

asiddhataś cāpi vicārakāraṇād dvayaṃ ca tasmāt prasṛtaṃ hi māyayā / śruteḥ smṛteś cāpi tathā hi yuktitaḥ prasiddhyatītthaṃ na tu yujyate 'nyathā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विकल्पनाच् चापि विधर्मकं श्रुतेः पुरा प्रसिद्धेश् च विकल्पतो ऽद्वयम् । न चेति नेतीति तथा विकल्पितं निषिध्यते ऽत्राप्य् अवशेषसिद्धये

vikalpanāc cāpi vidharmakaṃ śruteḥ purā prasiddheś ca vikalpato 'dvayam / na ceti netīti tathā vikalpitaṃ niṣidhyate 'trāpy avaśeṣasiddhaye

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अकल्पिते ऽप्य् एवम् अजाद्वयाक्षरे विकल्पयन्तः सद् असच् च जन्मभिः । स्वचित्तमायाप्रभवं च ते भवं जरां च मृत्युं च नियान्ति संततम्

akalpite 'py evam ajādvayākṣare vikalpayantaḥ sad asac ca janmabhiḥ / svacittamāyāprabhavaṃ ca te bhavaṃ jarāṃ ca mṛtyuṃ ca niyānti saṃtatam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भवाभवत्वं तु न चेद् अवस्थितिर् न तस्य चान्यस् त्व् इति जन्म नान्यथा । सतो ह्य् असत्त्वाद् असतश् च सत्त्वतो न च क्रिया कारकम् इत्य् अतो ऽप्य् अजम्

bhavābhavatvaṃ tu na ced avasthitir na tasya cānyas tv iti janma nānyathā / sato hy asattvād asataś ca sattvato na ca kriyā kārakam ity ato 'py ajam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अकुर्वद् इष्टं यदि वास्य कारकं न किंचिद् अन्यन् ननु नास्त्य् अकारकम् । सतो ऽविशेषाद् असतश् च सच्च्युतौ तुलान्तयोर् यद्वद् अनिश्चयान् न हि

akurvad iṣṭaṃ yadi vāsya kārakaṃ na kiṃcid anyan nanu nāsty akārakam / sato 'viśeṣād asataś ca saccyutau tulāntayor yadvad aniścayān na hi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

न चेत् स इष्टः सदसद्विपर्ययः कथं भवः स्यात् सदसद्व्यवस्थितौ । विभक्तम् एतद् द्वयम् अप्य् अवस्थितं न जन्म तस्माच् च मनो हि कस्यचित्

na cet sa iṣṭaḥ sadasadviparyayaḥ kathaṃ bhavaḥ syāt sadasadvyavasthitau / vibhaktam etad dvayam apy avasthitaṃ na janma tasmāc ca mano hi kasyacit

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथाभ्युपेत्यापि भवं तवेच्छतो ब्रवीमि नार्थस् तव चेष्टितेन मे । न हानवृद्धी न यतः स्वतो ऽसतो भवो ऽन्यतो वा यदि वास्तिता तयोः

athābhyupetyāpi bhavaṃ tavecchato bravīmi nārthas tava ceṣṭitena me / na hānavṛddhī na yataḥ svato 'sato bhavo 'nyato vā yadi vāstitā tayoḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ध्रुवा ह्य् अनित्याश् च न चान्ययोगिनो मिथश् च कार्यं न च तेषु युज्यते । अतो न कस्यापि हि किंचिद् इष्यते स्वयं हि तत्त्वं न निरुक्तिगोचरम्

dhruvā hy anityāś ca na cānyayogino mithaś ca kāryaṃ na ca teṣu yujyate / ato na kasyāpi hi kiṃcid iṣyate svayaṃ hi tattvaṃ na niruktigocaram

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

समं तु तस्मात् सततं विभातवद् द्वयाद् विमुक्तं सदसद्विकल्पितात् । निरीक्ष्य युक्त्या श्रुतितश् च बुद्धिमान् अशेषनिर्वाणम् उपैति दीपवत्

samaṃ tu tasmāt satataṃ vibhātavad dvayād vimuktaṃ sadasadvikalpitāt / nirīkṣya yuktyā śrutitaś ca buddhimān aśeṣanirvāṇam upaiti dīpavat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अवेद्यम् एकं यद् अनन्यवेदिनां कुतार्किकाणां च सुवेद्यम् अन्यथा । निरीक्ष्य चेत्थं त्व् अगुणग्रहो ऽगुणं न याति मोहं ग्रहदोषमुक्तितः

avedyam ekaṃ yad ananyavedināṃ kutārkikāṇāṃ ca suvedyam anyathā / nirīkṣya cetthaṃ tv aguṇagraho 'guṇaṃ na yāti mohaṃ grahadoṣamuktitaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अतो ऽन्यथा न ग्रहनाश इष्यते विमोहबुद्धेर् ग्रह एव कारणम् । ग्रहो ऽप्य् अहेतुर् ह्य् अनलस् त्व् अनिन्धनो यथा प्रशान्तिं परमां तथा व्रजेत्

ato 'nyathā na grahanāśa iṣyate vimohabuddher graha eva kāraṇam / graho 'py ahetur hy analas tv anindhano yathā praśāntiṃ paramāṃ tathā vrajet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विमथ्य वेदोदधितः समुद्धृतं सुरैर् महाब्धेस् तु यथा महात्मभिः । तथामृतं ज्ञानम् इदं हि यैः पुरा नमो गुरुभ्यः परम् ईक्षितं च यैः

vimathya vedodadhitaḥ samuddhṛtaṃ surair mahābdhes tu yathā mahātmabhiḥ / tathāmṛtaṃ jñānam idaṃ hi yaiḥ purā namo gurubhyaḥ param īkṣitaṃ ca yaiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.