पाण्डितवरश्रीवामनविरचितसवृत्ति- काव्यालङ्कारसूत्राणि -------------------- अथ प्रथमेऽधिकरणे प्रथमोऽध्यायः । प्रणम्य परमं ज्योतिर्वामनेन कविप्रिया । काव्यालङ्कारसूत्राणां तेषां वृत्तिर्विधीयते ॥ काव्यं ग्राह्यमलङ्कारात्
pāṇḍitavaraśrīvāmanaviracitasavṛtti- kāvyālaṅkārasūtrāṇi -------------------- atha prathame'dhikaraṇe prathamo'dhyāyaḥ / praṇamya paramaṃ jyotirvāmanena kavipriyā / kāvyālaṅkārasūtrāṇāṃ teṣāṃ vṛttirvidhīyate // kāvyaṃ grāhyamalaṅkārāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कोऽसावलङ्कार इत्यत आह ---- सौन्दर्यमलङ्कारः
ko'sāvalaṅkāra ityata āha ---- saundaryamalaṅkāraḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स दोषगुणालङ्कारहानादानाभ्याम्
sa doṣaguṇālaṅkārahānādānābhyām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शास्त्रतस्ते
śāstrataste
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
किं पुनः फलम् अलङ्करवता काव्येन, येनैतदर्थोऽयमित्याह ---- काव्यं सद्दृष्टादृष्टार्थम्, प्रीतिकीर्तिहेतुत्वात्
kiṃ punaḥ phalam alaṅkaravatā kāvyena, yenaitadartho'yamityāha ---- kāvyaṃ saddṛṣṭādṛṣṭārtham, prītikīrtihetutvāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अरोचकिनः सतृणाभ्यवहारिणश्च कवयः
arocakinaḥ satṛṇābhyavahāriṇaśca kavayaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यदाह ---- पूर्वे शिष्याः, विवेकित्वात्
yadāha ---- pūrve śiṣyāḥ, vivekitvāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नेतरे तद्विपर्ययात्
netare tadviparyayāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नन्वेवं न शास्त्रं सर्वत्रानुग्राहि स्यात् , को वा मन्यते , तदाह ---- न शास्त्रमद्रव्येष्वर्थवत्
nanvevaṃ na śāstraṃ sarvatrānugrāhi syāt , ko vā manyate , tadāha ---- na śāstramadravyeṣvarthavat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
निदर्शनमाह ---- न कतकं पङ्कप्रसादनाय
nidarśanamāha ---- na katakaṃ paṅkaprasādanāya
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अधिकारिणो निरूप्य रीतिनिश्चयार्थमाह ---- रीतिरात्मा काव्यस्य
adhikāriṇo nirūpya rītiniścayārthamāha ---- rītirātmā kāvyasya
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
किं पुनरियं रीतिरित्याह ---- विशिष्टा पदरचना रीतिः
kiṃ punariyaṃ rītirityāha ---- viśiṣṭā padaracanā rītiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कोऽसौ विशेष इत्याह ---- विशेषो गुणात्मा
ko'sau viśeṣa ityāha ---- viśeṣo guṇātmā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सा त्रिधा वैदर्भी गौडीया पाञ्चाली चेति
sā tridhā vaidarbhī gauḍīyā pāñcālī ceti
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
किं पुनर्देशवशाद् द्रव्यगुणोत्पत्तिः काव्यानां , येनाऽयं देशविशेषव्यपदेशः । नैवं , यदाह ---- विदर्भादिषु दृष्टत्वात्तत्समाख्या
kiṃ punardeśavaśād dravyaguṇotpattiḥ kāvyānāṃ , yenā'yaṃ deśaviśeṣavyapadeśaḥ / naivaṃ , yadāha ---- vidarbhādiṣu dṛṣṭatvāttatsamākhyā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तासां गुणभेदाद् भेदमाह ---- समग्रगुणोपेता वैदर्भी
tāsāṃ guṇabhedād bhedamāha ---- samagraguṇopetā vaidarbhī
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ओजःकान्तिमती गौडीया
ojaḥkāntimatī gauḍīyā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
माधुर्यसौकुमार्योपपन्ना पाञ्चाली
mādhuryasaukumāryopapannā pāñcālī
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तासां पूर्वा ग्राह्या, गुणसाकल्यात्
tāsāṃ pūrvā grāhyā, guṇasākalyāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
न पुनरितरे, स्तोकगुणत्वात्
na punaritare, stokaguṇatvāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तदारोहणार्थमितराभ्यास इत्येके
tadārohaṇārthamitarābhyāsa ityeke
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत्तु न; अतत्त्वशीलस्य तत्त्वानिष्पत्तेः
tattu na; atattvaśīlasya tattvāniṣpatteḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
निदर्शनार्थमाह ---- न शणसूत्रवानाभ्यासे त्रसरसूत्रवानवैचित्र्यलाभः
nidarśanārthamāha ---- na śaṇasūtravānābhyāse trasarasūtravānavaicitryalābhaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सापि समासाभावे शुद्धवैदर्भी
sāpi samāsābhāve śuddhavaidarbhī
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सापि वैदर्भी रीतिः शुद्धवैदर्भी भण्यते , यदि समासवत्पदं न भवति । ।१९॥ तस्यामर्थगुणसंपदास्वाद्या
sāpi vaidarbhī rītiḥ śuddhavaidarbhī bhaṇyate , yadi samāsavatpadaṃ na bhavati / /19// tasyāmarthaguṇasaṃpadāsvādyā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तदुपारोहादर्थगुणलेशोऽपि
tadupārohādarthaguṇaleśo'pi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सापि वैदर्भी, तात्स्थ्यात्
sāpi vaidarbhī, tātsthyāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इति श्रीपण्डितवरवामनविरचितकाव्यालङ्कारसूत्रवृत्तौ शारीरे प्रथमे ऽधिकरणे द्वितीयोऽध्यायः । अधिकारिचिन्ता , रीतिनिश्चयश्च । ---------------------------------------------------------------------------------------------- अथ प्रथमेऽधिकरणे तृतीयोऽध्यायः । अधिकारिचिन्तां रीतितत्त्वं च निरूप्य , काव्याङ्गान्युपदर्शयितुमाह ---- लोको विद्या प्रकीर्ण च काव्याङ्गानि
iti śrīpaṇḍitavaravāmanaviracitakāvyālaṅkārasūtravṛttau śārīre prathame 'dhikaraṇe dvitīyo'dhyāyaḥ / adhikāricintā , rītiniścayaśca / ---------------------------------------------------------------------------------------------- atha prathame'dhikaraṇe tṛtīyo'dhyāyaḥ / adhikāricintāṃ rītitattvaṃ ca nirūpya , kāvyāṅgānyupadarśayitumāha ---- loko vidyā prakīrṇa ca kāvyāṅgāni
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
उद्देशक्रमेणैतद्व्याचष्टे ---- लोकवृत्तं लोकः
uddeśakrameṇaitadvyācaṣṭe ---- lokavṛttaṃ lokaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शब्दस्मृत्यभिधानकोशच्छन्दोविचितिकलाकामशास्त्रदण्डनीतिपूर्वा विद्याः
śabdasmṛtyabhidhānakośacchandovicitikalākāmaśāstradaṇḍanītipūrvā vidyāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तासां काव्याङ्गत्वं योजयितुमाह ---- शब्दस्मृतेः शब्दशुद्धिः
tāsāṃ kāvyāṅgatvaṃ yojayitumāha ---- śabdasmṛteḥ śabdaśuddhiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अभिधानकोशात् पदार्थनिश्चयः
abhidhānakośāt padārthaniścayaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
छन्दोविचितेर्वृत्तसंशयच्छेदः
chandovicitervṛttasaṃśayacchedaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कलाशास्त्रेभ्यः कलातत्त्वस्य संवित्
kalāśāstrebhyaḥ kalātattvasya saṃvit
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कामशास्त्रतः कामोपचारस्य
kāmaśāstrataḥ kāmopacārasya
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दण्डनीतेर्नयापनययोः
daṇḍanīternayāpanayayoḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इतिवृत्तकुटिलत्वं च ततः
itivṛttakuṭilatvaṃ ca tataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
लक्ष्यज्ञत्वमभियोगो वृद्धसेवावेक्षणं प्रतिभानमवधानं च प्रकीर्णम्
lakṣyajñatvamabhiyogo vṛddhasevāvekṣaṇaṃ pratibhānamavadhānaṃ ca prakīrṇam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत्र काव्यपरिचयो लक्ष्यज्ञत्वम्
tatra kāvyaparicayo lakṣyajñatvam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
काव्यबन्धोद्यमोऽभियोगः
kāvyabandhodyamo'bhiyogaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
काव्योपदेशगुरुशुश्रूषणं वृद्धसेवा
kāvyopadeśaguruśuśrūṣaṇaṃ vṛddhasevā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पदाधानोद्धरणमवेक्षणम्
padādhānoddharaṇamavekṣaṇam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कवित्वबीजं प्रतिभानम्
kavitvabījaṃ pratibhānam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कवित्वस्य बीजं कवित्वबीजं जन्मान्तरागतसंस्कारविशेषः कश्चित् , यस्माद्विना काव्यं न निष्पद्यते , निष्पन्नं वावहासायतनं स्यात् ॥१६॥ ++ चित्तैकाग्र्यमवधानम्
kavitvasya bījaṃ kavitvabījaṃ janmāntarāgatasaṃskāraviśeṣaḥ kaścit , yasmādvinā kāvyaṃ na niṣpadyate , niṣpannaṃ vāvahāsāyatanaṃ syāt //16// ++ cittaikāgryamavadhānam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तद्देशकालाभ्याम्
taddeśakālābhyām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कौ पुनर्देशकालावित्यत्राह ---- विविक्तो देशः
kau punardeśakālāvityatrāha ---- vivikto deśaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
रात्रियामस्तुरीयः कालः
rātriyāmasturīyaḥ kālaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एवं काव्याङ्गान्युपदर्श्य , काव्यविशेषज्ञानार्थमाह ---- काव्यं गद्यं पद्यं च
evaṃ kāvyāṅgānyupadarśya , kāvyaviśeṣajñānārthamāha ---- kāvyaṃ gadyaṃ padyaṃ ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तच्च त्रिधा भिन्नमिति दर्शयितुमाह ---- गद्यं वृत्तगन्धि चूर्णमुत्कलिकाप्रायं च
tacca tridhā bhinnamiti darśayitumāha ---- gadyaṃ vṛttagandhi cūrṇamutkalikāprāyaṃ ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तल्लक्षणान्याह ---- पद्यभागवद्वृत्तगन्धि
tallakṣaṇānyāha ---- padyabhāgavadvṛttagandhi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अनाविद्धललितपदं चूर्णम्
anāviddhalalitapadaṃ cūrṇam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विपरीतमुत्कलिकाप्रायम्
viparītamutkalikāprāyam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पद्यमनेकभेदम्
padyamanekabhedam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तदनिबद्धं निबद्धं च
tadanibaddhaṃ nibaddhaṃ ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
क्रमसिद्धिस्तयोः स्रगुत्तंसवत्
kramasiddhistayoḥ sraguttaṃsavat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
केचिदनिबद्ध एव पर्यवसिताः , तद्दूषणार्थमाह ---- नानिबद्धं चकास्त्येकतेजःपरमाणुवत्
kecidanibaddha eva paryavasitāḥ , taddūṣaṇārthamāha ---- nānibaddhaṃ cakāstyekatejaḥparamāṇuvat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
संदर्भेषु दशरूपकं श्रेयः
saṃdarbheṣu daśarūpakaṃ śreyaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कस्मात्तदाह ---- तद्धि चित्रं चित्रपटवद्विशेषसाकल्यात्
kasmāttadāha ---- taddhi citraṃ citrapaṭavadviśeṣasākalyāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततोऽन्यभेदकॢप्तिः
tato'nyabhedakḷptiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.