Library·Vamana: Kavyalamkarasutra, with Vrtti [VKal]·2

Vamana: Kavyalamkarasutra, with Vrtti [VKal] 2

इति श्रीकाव्यालङ्कारसूत्रवृत्तौ शारीरे प्रथमेऽधिकरणे तृतीयोऽध्यायः ॥१-३॥ समाप्तं चेदं शारीरं प्रथममधिकरणम् । ======================================================= द्वितीयाधिकरणे प्रथमोऽध्यायः । काव्यशरीरे स्थापिते काव्यसौन्दर्याक्षेपहेतवस्त्यागाय दोषा विज्ञातव्या इति दोषदर्शनं नामाधिकरणमारभ्यते । दोषस्वरूपकथार्थमाह ---- गुणविपर्ययात्मानो दोषाः

iti śrīkāvyālaṅkārasūtravṛttau śārīre prathame'dhikaraṇe tṛtīyo'dhyāyaḥ //1-3// samāptaṃ cedaṃ śārīraṃ prathamamadhikaraṇam / ======================================================= dvitīyādhikaraṇe prathamo'dhyāyaḥ / kāvyaśarīre sthāpite kāvyasaundaryākṣepahetavastyāgāya doṣā vijñātavyā iti doṣadarśanaṃ nāmādhikaraṇamārabhyate / doṣasvarūpakathārthamāha ---- guṇaviparyayātmāno doṣāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अर्थतस्तदवगमः

arthatastadavagamaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

किमर्थं ते पृथक्प्रपञ्च्यन्त इत्यत्राह ---- सौकर्याय प्रपञ्चः

kimarthaṃ te pṛthakprapañcyanta ityatrāha ---- saukaryāya prapañcaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पददोषान्दर्शयितुमाह ---- दुष्टं पदमसाधु कष्टं ग्राम्यमप्रतीतमनर्थकं च

padadoṣāndarśayitumāha ---- duṣṭaṃ padamasādhu kaṣṭaṃ grāmyamapratītamanarthakaṃ ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

क्रमेण व्याख्यातुमाह ---- शब्दस्मृतिविरुद्धमसाधु

krameṇa vyākhyātumāha ---- śabdasmṛtiviruddhamasādhu

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

श्रुतिविरसं कष्टम्

śrutivirasaṃ kaṣṭam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

लोकमात्रप्रयुक्तं ग्राम्यम्

lokamātraprayuktaṃ grāmyam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शास्त्रमात्रप्रयुक्तमप्रतीतम्

śāstramātraprayuktamapratītam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पूरणार्थमनर्थकम्

pūraṇārthamanarthakam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

न वाक्यालङ्कारार्थम्

na vākyālaṅkārārtham

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अन्यार्थनेयगूढार्थाश्लीलक्लिष्टानि च

anyārthaneyagūḍhārthāślīlakliṣṭāni ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

रूढिच्युतमन्यार्थम्

rūḍhicyutamanyārtham

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कल्पितार्थं नेयार्थम्

kalpitārthaṃ neyārtham

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अप्रसिद्धार्थप्रयुक्तं गूढार्थम्

aprasiddhārthaprayuktaṃ gūḍhārtham

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

असम्यार्थान्तरमसम्यस्मृतिहेतुश्चाश्लीलम्

asamyārthāntaramasamyasmṛtihetuścāślīlam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

न गुप्तलक्षितसंवृतानि

na guptalakṣitasaṃvṛtāni

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अप्रसिद्धासभ्यं गुप्तम्

aprasiddhāsabhyaṃ guptam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

लाक्षणिकासभ्यान्वितं लक्षितम्

lākṣaṇikāsabhyānvitaṃ lakṣitam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

लोकसंवीतं संवृतम्

lokasaṃvītaṃ saṃvṛtam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तन्त्रैविध्यम्, व्रीडाजुगुप्सामङ्गलातङ्कदायिभेदात् ॥ व्कल् २,१।२० ॥* व्यवहितार्थप्रत्ययं क्लिष्टम्

tantraividhyam, vrīḍājugupsāmaṅgalātaṅkadāyibhedāt // VKal 2,1.20 //* vyavahitārthapratyayaṃ kliṣṭam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अन्त्याभ्यां वाक्यं व्याख्यातम्

antyābhyāṃ vākyaṃ vyākhyātam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इति श्रीकाव्यालङ्कारसूत्रवृत्तौ दोषदर्शने द्वितीयेऽधिकरणे प्रथमोऽध्यायः पदपदार्थदोषविभागः । ---------------------------------------------------------------------------------------------- द्वितीयाधिकरणे द्वितीयोऽध्यायः । पदपदार्थदोष्ञ्प्रतिपाद्येदानीं वाक्यदोषान्दर्शयितुमाह ---- भिन्नवृत्तयतिभ्रष्टविसंधीनि वाक्यानि

iti śrīkāvyālaṅkārasūtravṛttau doṣadarśane dvitīye'dhikaraṇe prathamo'dhyāyaḥ padapadārthadoṣavibhāgaḥ / ---------------------------------------------------------------------------------------------- dvitīyādhikaraṇe dvitīyo'dhyāyaḥ / padapadārthadoṣñpratipādyedānīṃ vākyadoṣāndarśayitumāha ---- bhinnavṛttayatibhraṣṭavisaṃdhīni vākyāni

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

क्रमेण व्याचष्टे ---- स्वलक्षणच्युतवृत्तं भिन्नवृत्तम्

krameṇa vyācaṣṭe ---- svalakṣaṇacyutavṛttaṃ bhinnavṛttam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विरसविरामं यतिभ्रष्टम्

virasavirāmaṃ yatibhraṣṭam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तद्धातुनामभागभेदे स्वरसंध्यकृते प्रायेण

taddhātunāmabhāgabhede svarasaṃdhyakṛte prāyeṇa

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

न वृत्तदोषात्पृथग्यतिद्प्षः, वृत्तस्य यत्यात्मकत्वात्

na vṛttadoṣātpṛthagyatidpṣaḥ, vṛttasya yatyātmakatvāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यत्यात्मकं हि वृत्तमिति भिन्नवृत्त एव यतिभ्रष्टस्यान्तर्भावान्न पृथग्ग्रहणं कार्यमत आह ---- न, लक्षणः पृथक्त्वात्

yatyātmakaṃ hi vṛttamiti bhinnavṛtta eva yatibhraṣṭasyāntarbhāvānna pṛthaggrahaṇaṃ kāryamata āha ---- na, lakṣaṇaḥ pṛthaktvāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विरूपपदसंधि विसंधिः

virūpapadasaṃdhi visaṃdhiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पदसंधेर्वैरूप्यं विश्लेषोऽश्लीलत्वं कष्टत्वं च

padasaṃdhervairūpyaṃ viśleṣo'ślīlatvaṃ kaṣṭatvaṃ ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एवं वाक्यदोषानभिधाय वाक्यार्थदोषान् प्रतिपादयितुमाह ---- व्यर्थैकार्थसंदिग्धायुक्तापक्रमलोकविद्या विरुद्धानि च

evaṃ vākyadoṣānabhidhāya vākyārthadoṣān pratipādayitumāha ---- vyarthaikārthasaṃdigdhāyuktāpakramalokavidyā viruddhāni ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

क्रमेण व्याख्यातुमाह ---- व्याहतपूर्वोत्तरार्थं व्यर्थम्

krameṇa vyākhyātumāha ---- vyāhatapūrvottarārthaṃ vyartham

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

उक्तार्थपदमेकार्थम्

uktārthapadamekārtham

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तं विशेषं प्रतिपादयितुमाह ---- धनुर्ज्याध्वनौ धनुःश्रुतिरारूढेः प्रतिपत्त्यै

taṃ viśeṣaṃ pratipādayitumāha ---- dhanurjyādhvanau dhanuḥśrutirārūḍheḥ pratipattyai

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कर्णावतंसश्रवणकुण्डलशिरःशेखरेषु कर्णादिनिर्देशः संनिधेः

karṇāvataṃsaśravaṇakuṇḍalaśiraḥśekhareṣu karṇādinirdeśaḥ saṃnidheḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मुक्ताहारशब्दे मुक्ताशब्दः शुद्धेः

muktāhāraśabde muktāśabdaḥ śuddheḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मुक्ताहारशब्दे मुक्ताशब्दो हारशब्देनैव गतार्थः प्रयुज्यते , शुद्धेः प्रतिपत्त्यर्थमिति संबन्धः । शुद्धानामन्यरत्नैरमिश्रितानां हारो मुक्तहारः । यथा ---- प्राणेश्वरपरिष्वङ्गविभ्रमप्रतिपत्तिभिः । मुक्ताहारेण लसता हसतीव स्तनद्वयम् ॥ पुष्पमालाशब्दे पुष्पपदमुत्कर्षस्य

muktāhāraśabde muktāśabdo hāraśabdenaiva gatārthaḥ prayujyate , śuddheḥ pratipattyarthamiti saṃbandhaḥ / śuddhānāmanyaratnairamiśritānāṃ hāro muktahāraḥ / yathā ---- prāṇeśvarapariṣvaṅgavibhramapratipattibhiḥ / muktāhāreṇa lasatā hasatīva stanadvayam // puṣpamālāśabde puṣpapadamutkarṣasya

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

करिकलभशब्दे करिशब्दस्ताद्रूप्यस्य

karikalabhaśabde kariśabdastādrūpyasya

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विशेषणस्य च

viśeṣaṇasya ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तदिदं प्रयुक्तेषु

tadidaṃ prayukteṣu

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

संशयकृत्संदिग्धम्

saṃśayakṛtsaṃdigdham

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मायादिविकल्पितार्थम्प्रयुक्तम्

māyādivikalpitārthamprayuktam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

क्रमहीनार्थमपक्रमम्

kramahīnārthamapakramam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

देशकालस्वभावविरुद्धार्थानि लोकविरुद्धानि

deśakālasvabhāvaviruddhārthāni lokaviruddhāni

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कलाचतुर्वर्गशास्त्रविरुद्धार्थानि विद्याविरुद्धानि

kalācaturvargaśāstraviruddhārthāni vidyāviruddhāni

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.