इति श्रीकाव्यालङ्कारसूत्रवृत्तौ शारीरे प्रथमेऽधिकरणे तृतीयोऽध्यायः ॥१-३॥ समाप्तं चेदं शारीरं प्रथममधिकरणम् । ======================================================= द्वितीयाधिकरणे प्रथमोऽध्यायः । काव्यशरीरे स्थापिते काव्यसौन्दर्याक्षेपहेतवस्त्यागाय दोषा विज्ञातव्या इति दोषदर्शनं नामाधिकरणमारभ्यते । दोषस्वरूपकथार्थमाह ---- गुणविपर्ययात्मानो दोषाः
iti śrīkāvyālaṅkārasūtravṛttau śārīre prathame'dhikaraṇe tṛtīyo'dhyāyaḥ //1-3// samāptaṃ cedaṃ śārīraṃ prathamamadhikaraṇam / ======================================================= dvitīyādhikaraṇe prathamo'dhyāyaḥ / kāvyaśarīre sthāpite kāvyasaundaryākṣepahetavastyāgāya doṣā vijñātavyā iti doṣadarśanaṃ nāmādhikaraṇamārabhyate / doṣasvarūpakathārthamāha ---- guṇaviparyayātmāno doṣāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अर्थतस्तदवगमः
arthatastadavagamaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
किमर्थं ते पृथक्प्रपञ्च्यन्त इत्यत्राह ---- सौकर्याय प्रपञ्चः
kimarthaṃ te pṛthakprapañcyanta ityatrāha ---- saukaryāya prapañcaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पददोषान्दर्शयितुमाह ---- दुष्टं पदमसाधु कष्टं ग्राम्यमप्रतीतमनर्थकं च
padadoṣāndarśayitumāha ---- duṣṭaṃ padamasādhu kaṣṭaṃ grāmyamapratītamanarthakaṃ ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
क्रमेण व्याख्यातुमाह ---- शब्दस्मृतिविरुद्धमसाधु
krameṇa vyākhyātumāha ---- śabdasmṛtiviruddhamasādhu
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
श्रुतिविरसं कष्टम्
śrutivirasaṃ kaṣṭam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
लोकमात्रप्रयुक्तं ग्राम्यम्
lokamātraprayuktaṃ grāmyam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शास्त्रमात्रप्रयुक्तमप्रतीतम्
śāstramātraprayuktamapratītam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पूरणार्थमनर्थकम्
pūraṇārthamanarthakam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
न वाक्यालङ्कारार्थम्
na vākyālaṅkārārtham
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अन्यार्थनेयगूढार्थाश्लीलक्लिष्टानि च
anyārthaneyagūḍhārthāślīlakliṣṭāni ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
रूढिच्युतमन्यार्थम्
rūḍhicyutamanyārtham
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कल्पितार्थं नेयार्थम्
kalpitārthaṃ neyārtham
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अप्रसिद्धार्थप्रयुक्तं गूढार्थम्
aprasiddhārthaprayuktaṃ gūḍhārtham
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
असम्यार्थान्तरमसम्यस्मृतिहेतुश्चाश्लीलम्
asamyārthāntaramasamyasmṛtihetuścāślīlam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
न गुप्तलक्षितसंवृतानि
na guptalakṣitasaṃvṛtāni
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अप्रसिद्धासभ्यं गुप्तम्
aprasiddhāsabhyaṃ guptam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
लाक्षणिकासभ्यान्वितं लक्षितम्
lākṣaṇikāsabhyānvitaṃ lakṣitam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
लोकसंवीतं संवृतम्
lokasaṃvītaṃ saṃvṛtam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तन्त्रैविध्यम्, व्रीडाजुगुप्सामङ्गलातङ्कदायिभेदात् ॥ व्कल् २,१।२० ॥* व्यवहितार्थप्रत्ययं क्लिष्टम्
tantraividhyam, vrīḍājugupsāmaṅgalātaṅkadāyibhedāt // VKal 2,1.20 //* vyavahitārthapratyayaṃ kliṣṭam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अन्त्याभ्यां वाक्यं व्याख्यातम्
antyābhyāṃ vākyaṃ vyākhyātam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इति श्रीकाव्यालङ्कारसूत्रवृत्तौ दोषदर्शने द्वितीयेऽधिकरणे प्रथमोऽध्यायः पदपदार्थदोषविभागः । ---------------------------------------------------------------------------------------------- द्वितीयाधिकरणे द्वितीयोऽध्यायः । पदपदार्थदोष्ञ्प्रतिपाद्येदानीं वाक्यदोषान्दर्शयितुमाह ---- भिन्नवृत्तयतिभ्रष्टविसंधीनि वाक्यानि
iti śrīkāvyālaṅkārasūtravṛttau doṣadarśane dvitīye'dhikaraṇe prathamo'dhyāyaḥ padapadārthadoṣavibhāgaḥ / ---------------------------------------------------------------------------------------------- dvitīyādhikaraṇe dvitīyo'dhyāyaḥ / padapadārthadoṣñpratipādyedānīṃ vākyadoṣāndarśayitumāha ---- bhinnavṛttayatibhraṣṭavisaṃdhīni vākyāni
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
क्रमेण व्याचष्टे ---- स्वलक्षणच्युतवृत्तं भिन्नवृत्तम्
krameṇa vyācaṣṭe ---- svalakṣaṇacyutavṛttaṃ bhinnavṛttam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विरसविरामं यतिभ्रष्टम्
virasavirāmaṃ yatibhraṣṭam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तद्धातुनामभागभेदे स्वरसंध्यकृते प्रायेण
taddhātunāmabhāgabhede svarasaṃdhyakṛte prāyeṇa
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
न वृत्तदोषात्पृथग्यतिद्प्षः, वृत्तस्य यत्यात्मकत्वात्
na vṛttadoṣātpṛthagyatidpṣaḥ, vṛttasya yatyātmakatvāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यत्यात्मकं हि वृत्तमिति भिन्नवृत्त एव यतिभ्रष्टस्यान्तर्भावान्न पृथग्ग्रहणं कार्यमत आह ---- न, लक्षणः पृथक्त्वात्
yatyātmakaṃ hi vṛttamiti bhinnavṛtta eva yatibhraṣṭasyāntarbhāvānna pṛthaggrahaṇaṃ kāryamata āha ---- na, lakṣaṇaḥ pṛthaktvāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विरूपपदसंधि विसंधिः
virūpapadasaṃdhi visaṃdhiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पदसंधेर्वैरूप्यं विश्लेषोऽश्लीलत्वं कष्टत्वं च
padasaṃdhervairūpyaṃ viśleṣo'ślīlatvaṃ kaṣṭatvaṃ ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एवं वाक्यदोषानभिधाय वाक्यार्थदोषान् प्रतिपादयितुमाह ---- व्यर्थैकार्थसंदिग्धायुक्तापक्रमलोकविद्या विरुद्धानि च
evaṃ vākyadoṣānabhidhāya vākyārthadoṣān pratipādayitumāha ---- vyarthaikārthasaṃdigdhāyuktāpakramalokavidyā viruddhāni ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
क्रमेण व्याख्यातुमाह ---- व्याहतपूर्वोत्तरार्थं व्यर्थम्
krameṇa vyākhyātumāha ---- vyāhatapūrvottarārthaṃ vyartham
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
उक्तार्थपदमेकार्थम्
uktārthapadamekārtham
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तं विशेषं प्रतिपादयितुमाह ---- धनुर्ज्याध्वनौ धनुःश्रुतिरारूढेः प्रतिपत्त्यै
taṃ viśeṣaṃ pratipādayitumāha ---- dhanurjyādhvanau dhanuḥśrutirārūḍheḥ pratipattyai
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कर्णावतंसश्रवणकुण्डलशिरःशेखरेषु कर्णादिनिर्देशः संनिधेः
karṇāvataṃsaśravaṇakuṇḍalaśiraḥśekhareṣu karṇādinirdeśaḥ saṃnidheḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मुक्ताहारशब्दे मुक्ताशब्दः शुद्धेः
muktāhāraśabde muktāśabdaḥ śuddheḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मुक्ताहारशब्दे मुक्ताशब्दो हारशब्देनैव गतार्थः प्रयुज्यते , शुद्धेः प्रतिपत्त्यर्थमिति संबन्धः । शुद्धानामन्यरत्नैरमिश्रितानां हारो मुक्तहारः । यथा ---- प्राणेश्वरपरिष्वङ्गविभ्रमप्रतिपत्तिभिः । मुक्ताहारेण लसता हसतीव स्तनद्वयम् ॥ पुष्पमालाशब्दे पुष्पपदमुत्कर्षस्य
muktāhāraśabde muktāśabdo hāraśabdenaiva gatārthaḥ prayujyate , śuddheḥ pratipattyarthamiti saṃbandhaḥ / śuddhānāmanyaratnairamiśritānāṃ hāro muktahāraḥ / yathā ---- prāṇeśvarapariṣvaṅgavibhramapratipattibhiḥ / muktāhāreṇa lasatā hasatīva stanadvayam // puṣpamālāśabde puṣpapadamutkarṣasya
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
करिकलभशब्दे करिशब्दस्ताद्रूप्यस्य
karikalabhaśabde kariśabdastādrūpyasya
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विशेषणस्य च
viśeṣaṇasya ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तदिदं प्रयुक्तेषु
tadidaṃ prayukteṣu
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
संशयकृत्संदिग्धम्
saṃśayakṛtsaṃdigdham
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मायादिविकल्पितार्थम्प्रयुक्तम्
māyādivikalpitārthamprayuktam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
क्रमहीनार्थमपक्रमम्
kramahīnārthamapakramam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
देशकालस्वभावविरुद्धार्थानि लोकविरुद्धानि
deśakālasvabhāvaviruddhārthāni lokaviruddhāni
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कलाचतुर्वर्गशास्त्रविरुद्धार्थानि विद्याविरुद्धानि
kalācaturvargaśāstraviruddhārthāni vidyāviruddhāni
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.