Vagisvarakirti: Mrtyuvancanopadesa 4

॥ इति श्रीपण्डिताचार्यवागीश्वरकीर्तिविरचिते मृत्युवञ्चनोपदेशे तृतीयः परिच्छेदः ॥ आध्यात्मिकम् इदानीं तु मृत्युवञ्चनकौशलम् । कथ्यते येन नियतं वञ्च्यते मृत्युर् उद्यतैः

|| iti śrīpaṇḍitācāryavāgīśvarakīrtiviracite mṛtyuvañcanopadeśe tṛtīyaḥ paricchedaḥ || ādhyātmikam idānīṃ tu mṛtyuvañcanakauśalam / kathyate yena niyataṃ vañcyate mṛtyur udyataiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

राजचौरमहामारव्याघ्रादिभयवर्जिते । संसर्गरहिते रम्ये पर्वतादौ क्व चित् स्थितः

rājacauramahāmāravyāghrādibhayavarjite / saṃsargarahite ramye parvatādau kva cit sthitaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मात्राभोजी मितालापी नातिचङ्क्रमणे प्रियः । अल्पनिद्रो बहुध्यानो मन्त्रजापपरायणः

mātrābhojī mitālāpī nāticaṅkramaṇe priyaḥ / alpanidro bahudhyāno mantrajāpaparāyaṇaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्वेष्टदैवतपूजादिसद्धर्मपठनक्रियः । त्रिसंध्यबलिदानादिमैत्र्यचित्तादितत्परः

sveṣṭadaivatapūjādisaddharmapaṭhanakriyaḥ / trisaṃdhyabalidānādimaitryacittāditatparaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पुण्याद् एवेष्टसंसिद्धिर् इति पुण्यक्रियापरः । श्रद्धया सर्वसंसिद्धिर् इति श्रद्धाविवर्धकः

puṇyād eveṣṭasaṃsiddhir iti puṇyakriyāparaḥ / śraddhayā sarvasaṃsiddhir iti śraddhāvivardhakaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वीर्यात् प्रारब्धनिष्पत्तिर् इति वीर्यपुरःसरः । ध्यानाद् इष्टफलस्थैर्यम् इति ध्यानैकचेतनः

vīryāt prārabdhaniṣpattir iti vīryapuraḥsaraḥ / dhyānād iṣṭaphalasthairyam iti dhyānaikacetanaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सङ्गत्यागाद् अनुष्ठानम् इति सङ्गविवर्जितः । सम्यग्ज्ञानवतः सर्वम् इति ज्ञानसमन्वितः

saṅgatyāgād anuṣṭhānam iti saṅgavivarjitaḥ / samyagjñānavataḥ sarvam iti jñānasamanvitaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मरणे दुःखसंदर्शी धर्मदर्शी च जीविते । विगताशेषसंदेहो मृत्युवञ्चनम् आरभेत्

maraṇe duḥkhasaṃdarśī dharmadarśī ca jīvite / vigatāśeṣasaṃdeho mṛtyuvañcanam ārabhet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत्रादौ ध्यानसहितं विघ्नारेर् मन्त्रलक्षकम् । संजप्यायुतहोमेन सर्वविघ्नान् निवारयेत्

tatrādau dhyānasahitaṃ vighnārer mantralakṣakam / saṃjapyāyutahomena sarvavighnān nivārayet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नमः समन्तकायेति प्राग् वाक्चित्तपदं ततः । वज्राणां च नमो वज्रक्रोधायेति पदं वदेत्

namaḥ samantakāyeti prāg vākcittapadaṃ tataḥ / vajrāṇāṃ ca namo vajrakrodhāyeti padaṃ vadet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

महादंष्ट्रोत्कटपदाद् भैरवायपदं वदेत् । असिमुसलपरशुपाशगृहीतहस्ताय

mahādaṃṣṭrotkaṭapadād bhairavāyapadaṃ vadet / asimusalaparaśupāśagṛhītahastāya

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ॐ ततो ऽमृतकुण्डलि खखखाहिखाहिपदात् । तिष्ठतिष्ठपदं तस्माद् बन्धद्वयं हनद्वयम्

oṃ tato 'mṛtakuṇḍali khakhakhāhikhāhipadāt / tiṣṭhatiṣṭhapadaṃ tasmād bandhadvayaṃ hanadvayam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततः । दहद्वयं गर्जद्वयं विस्फोटयद्वयं ततः । सर्ववज्रपदाद् विघ्नविनायकान्पदं वदेत्

tataḥ | dahadvayaṃ garjadvayaṃ visphoṭayadvayaṃ tataḥ / sarvavajrapadād vighnavināyakānpadaṃ vadet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

महागणपतिपदाज् जीवितान्तकराय च । हूं हूं फट् फट् स्वाहा मन्त्रो विघ्ननिवारणः

mahāgaṇapatipadāj jīvitāntakarāya ca / hūṃ hūṃ phaṭ phaṭ svāhā mantro vighnanivāraṇaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

हृदयेनाथवास्यैव सर्वविघ्नान् निवारयेत् । पूर्ववज् जपहोमाभ्यां शक्तिर् अस्यापि तादृशी

hṛdayenāthavāsyaiva sarvavighnān nivārayet / pūrvavaj japahomābhyāṃ śaktir asyāpi tādṛśī

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ॐ प्राग् उक्त्वा हुलुहुलुतिष्ठतिष्ठपदं ततः । हनद्वयं दहद्वयं गर्जगर्ज तथा पुनः

oṃ prāg uktvā huluhulutiṣṭhatiṣṭhapadaṃ tataḥ / hanadvayaṃ dahadvayaṃ garjagarja tathā punaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विस्फोटयद्वयाद् ब्रूयात् सर्वविघ्नविनायकान् । ॐ अमृत हूं हूं फट् फट् मम रक्षां कुरु स्वाहा

visphoṭayadvayād brūyāt sarvavighnavināyakān / oṃ amṛta hūṃ hūṃ phaṭ phaṭ mama rakṣāṃ kuru svāhā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एवं विनाशिताशेषमारविघ्नो निराकुलः । यथाभिवाञ्छितं योगं ध्यायाद् एकम् अहर्निशम्

evaṃ vināśitāśeṣamāravighno nirākulaḥ / yathābhivāñchitaṃ yogaṃ dhyāyād ekam aharniśam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

बुद्धकृत्यकरं शान्तं घनव्यूहनिवासिनम् । आबद्धवज्रपर्यङ्कं पद्मचन्द्रासनोपरि

buddhakṛtyakaraṃ śāntaṃ ghanavyūhanivāsinam / ābaddhavajraparyaṅkaṃ padmacandrāsanopari

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

बोध्यग्रीमुद्रया युक्तं स्फुरच्छ्वेतांशुमण्डलम् । ध्यात्वा वैरोचनं शुक्लम् आसंसारं न मृत्युभाक्

bodhyagrīmudrayā yuktaṃ sphuracchvetāṃśumaṇḍalam / dhyātvā vairocanaṃ śuklam āsaṃsāraṃ na mṛtyubhāk

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्ववर्णमुद्रावेषाढ्यान् अक्षोभ्यादितथागतान् । दृढाहङ्कारतो ध्यात्वा वज्रकायो भवेद् ध्रुवम्

svavarṇamudrāveṣāḍhyān akṣobhyāditathāgatān / dṛḍhāhaṅkārato dhyātvā vajrakāyo bhaved dhruvam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

हृच्चन्द्रसंपुटान्तस्थं लोकेश्वरम् अनश्वरम् । शान्तं शशाङ्कसंकाशं सर्वालङ्कारभूषितम्

hṛccandrasaṃpuṭāntasthaṃ lokeśvaram anaśvaram / śāntaṃ śaśāṅkasaṃkāśaṃ sarvālaṅkārabhūṣitam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

रक्तवर्णामिताभाख्यसंबुद्धाङ्कजटाधरम् । वज्रपर्यङ्कसंश्लिष्टं पादाम्बूजद्वयोपरि

raktavarṇāmitābhākhyasaṃbuddhāṅkajaṭādharam / vajraparyaṅkasaṃśliṣṭaṃ pādāmbūjadvayopari

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

समाधिमुद्रासंसक्तकरद्वयम् अनाकुलम् । सर्वसत्त्वार्थसंपादिकारुण्यस्यन्दिविग्रहम्

samādhimudrāsaṃsaktakaradvayam anākulam / sarvasattvārthasaṃpādikāruṇyasyandivigraham

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ध्यात्वा तस्यापि हृदये लोकेशम् अपरं तथा । पुनस् तस्यापि हृदये तथैवैकाग्रमानसः

dhyātvā tasyāpi hṛdaye lokeśam aparaṃ tathā / punas tasyāpi hṛdaye tathaivaikāgramānasaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कोटिसंख्या भवेद् यावत् तावद् ध्यानम् इदं स्मरेत् । ततः सूक्ष्मातिसूक्ष्मान्त्यलोकेशगतचेतसं

koṭisaṃkhyā bhaved yāvat tāvad dhyānam idaṃ smaret / tataḥ sūkṣmātisūkṣmāntyalokeśagatacetasaṃ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दृष्ट्वा योगेश्वरं मृत्युर् म्रियते स्वयम् एव हि । अन्ये ऽपि स्कन्धजा दोषाः स्वयम् आयन्ति नाशिताम्

dṛṣṭvā yogeśvaraṃ mṛtyur mriyate svayam eva hi / anye 'pi skandhajā doṣāḥ svayam āyanti nāśitām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सितारविन्दमध्यस्थचन्द्रबिम्बासनोपरि । आबद्धवज्रपर्यङ्कां वरदोत्पलधारिणीम्

sitāravindamadhyasthacandrabimbāsanopari / ābaddhavajraparyaṅkāṃ varadotpaladhāriṇīm

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शरच्चन्द्रकराकारां पृष्ठचन्द्रसमाश्रिताम् । सर्वालङ्कारसंपूर्णां षोडशाब्दवपुष्मतीम्

śaraccandrakarākārāṃ pṛṣṭhacandrasamāśritām / sarvālaṅkārasaṃpūrṇāṃ ṣoḍaśābdavapuṣmatīm

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सर्वसंबुद्धतत्पुत्रमातरं कामरूपधाम् । ध्यात्वार्यतारां हृदये तस्याश् चक्रं सितद्युति

sarvasaṃbuddhatatputramātaraṃ kāmarūpadhām / dhyātvāryatārāṃ hṛdaye tasyāś cakraṃ sitadyuti

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अष्टकोष्ठकम् अष्टाभिर् अक्षरैः परिपूरितम् । ॐहाव्यञ्जनमध्यस्थसाध्यनामाद्यनाभिकम्

aṣṭakoṣṭhakam aṣṭābhir akṣaraiḥ paripūritam / oṃhāvyañjanamadhyasthasādhyanāmādyanābhikam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ध्यायाद् एकाग्रचित्तः सन् षड् मासान् दृढनिश्चयः । जपेच् चाखिन्नचित्तः सन् मन्त्रम् एनं दशाक्षरम्

dhyāyād ekāgracittaḥ san ṣaḍ māsān dṛḍhaniścayaḥ / japec cākhinnacittaḥ san mantram enaṃ daśākṣaram

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ओङ्कारम् आदितो दत्त्वा पश्चात् तारे प्रयोजयेत् । तुत्तारे स्यात् तुरे पश्चात् स्वाहान्तः सार्वकर्मिकः

oṅkāram ādito dattvā paścāt tāre prayojayet / tuttāre syāt ture paścāt svāhāntaḥ sārvakarmikaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ब्रह्मेन्द्रविष्णुचन्द्रार्करुद्रदिक्पालमन्मथैः । अप्य् अखण्डितरोमाग्रं मृत्युं जयति मृत्युवत्

brahmendraviṣṇucandrārkarudradikpālamanmathaiḥ / apy akhaṇḍitaromāgraṃ mṛtyuṃ jayati mṛtyuvat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वलीपलितदौर्भाग्यव्याधिदारिद्र्यसंक्षयः । सिंहाद्यष्टमहाभीतिदुःखसंदोहनाशनम्

valīpalitadaurbhāgyavyādhidāridryasaṃkṣayaḥ / siṃhādyaṣṭamahābhītiduḥkhasaṃdohanāśanam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अयाचितान्नपानादिहर्म्यवस्त्रादिसंगमः । खड्गाञ्जनपादलेपभद्रकुम्भादिसिद्धयः

ayācitānnapānādiharmyavastrādisaṃgamaḥ / khaḍgāñjanapādalepabhadrakumbhādisiddhayaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कविता वक्तृता मेधा प्रज्ञा चैकान्तनिर्मला । अन्या च वाञ्छिता सिद्धिश् चक्राद् अस्मात् प्रजायते

kavitā vaktṛtā medhā prajñā caikāntanirmalā / anyā ca vāñchitā siddhiś cakrād asmāt prajāyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

लोचनां मामकीं चुन्दां महाश्वेतादिदेवताम् । स्ववर्णवेषमुद्राभिर् ध्यात्वा मृत्युं न पश्यति

locanāṃ māmakīṃ cundāṃ mahāśvetādidevatām / svavarṇaveṣamudrābhir dhyātvā mṛtyuṃ na paśyati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्वेष्टदैवतयोगाद् वै दृढाहङ्कारसंगतात् । चिन्तामणेर् इवाशेषवाञ्छितार्थप्रसाधकात्

sveṣṭadaivatayogād vai dṛḍhāhaṅkārasaṃgatāt / cintāmaṇer ivāśeṣavāñchitārthaprasādhakāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शङ्खकुन्देन्दुसंकाशात् संहारक्रमसंस्थितात् । अनारतक्रियाभ्यासान् मृत्युर् आयाति वञ्चनाम्

śaṅkhakundendusaṃkāśāt saṃhārakramasaṃsthitāt / anāratakriyābhyāsān mṛtyur āyāti vañcanām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

चक्रसंवरतन्त्रोक्तहेरुकाकारभावनाम् । कृत्वा तत्परिणामेन कपालाकारभावकम्

cakrasaṃvaratantroktaherukākārabhāvanām / kṛtvā tatpariṇāmena kapālākārabhāvakam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कङ्कालरूपनिध्यानं यद् वा खट्वाङ्गभावकम् । मारयितुम् अयोग्यत्वान् मृत्युर् नैवोपसर्पति

kaṅkālarūpanidhyānaṃ yad vā khaṭvāṅgabhāvakam / mārayitum ayogyatvān mṛtyur naivopasarpati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मूर्ध्नि चन्द्रमसो बिम्बात् क्षरत्पीयूषशीकरान् । ह्लादयतः समस्ताङ्गं रोमकूपैः समन्ततः

mūrdhni candramaso bimbāt kṣaratpīyūṣaśīkarān / hlādayataḥ samastāṅgaṃ romakūpaiḥ samantataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

षड् मासान् भावयेद् योगी सर्वसङ्गविवर्जितः । सर्वरोगान् विनिर्जित्य मृत्युं जयति मृत्युवत्

ṣaḍ māsān bhāvayed yogī sarvasaṅgavivarjitaḥ / sarvarogān vinirjitya mṛtyuṃ jayati mṛtyuvat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शिरस्य् अधोमुखं शुक्लं सहस्रदलपङ्कजम् । ध्यात्वा चन्द्रक्रमान् मृत्युं कल्पादींश् च विनाशयेत्

śirasy adhomukhaṃ śuklaṃ sahasradalapaṅkajam / dhyātvā candrakramān mṛtyuṃ kalpādīṃś ca vināśayet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अस्यैव कृष्णरूपस्य कृष्णरूपैर् गभस्तिभिः । संप्लावयतो निध्यानात् पलितादिविनाशनम्

asyaiva kṛṣṇarūpasya kṛṣṇarūpair gabhastibhiḥ / saṃplāvayato nidhyānāt palitādivināśanam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

जिह्वां तालुगतां कृत्वा दन्तैर् दन्तान् असंस्पृशन् । अचिन्त्यहेतुसामर्थ्याच् छ्रद्धेयम् इदम् आरभेत्

jihvāṃ tālugatāṃ kṛtvā dantair dantān asaṃspṛśan / acintyahetusāmarthyāc chraddheyam idam ārabhet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कण्ठरन्ध्रोर्ध्वसंलग्नां लालाजिह्वाम् अधोमुखीम् । जिह्वाग्रेणालिहेद् यावत् पीयूषरसवेदनम्

kaṇṭharandhrordhvasaṃlagnāṃ lālājihvām adhomukhīm / jihvāgreṇālihed yāvat pīyūṣarasavedanam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततो मृत्युं जयेत् सद्यः पलितादींश् च नाशयेत् । सर्वापद्भयरक्षा च तत्कार्यकरणाद् भवेत्

tato mṛtyuṃ jayet sadyaḥ palitādīṃś ca nāśayet / sarvāpadbhayarakṣā ca tatkāryakaraṇād bhavet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आनापानस्मृतेर् वाथ प्रकारान्तरम् आरभेत् । संख्यावृद्ध्या ततो ऽवश्यम् अजरामरतां व्रजेत्

ānāpānasmṛter vātha prakārāntaram ārabhet / saṃkhyāvṛddhyā tato 'vaśyam ajarāmaratāṃ vrajet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अधिकानि शतैः षड्भिः सहस्राण्य् एकविंशतिः । अहोरात्रेण सत्त्वानां प्राणसंख्या प्रकीर्तिता

adhikāni śataiḥ ṣaḍbhiḥ sahasrāṇy ekaviṃśatiḥ / ahorātreṇa sattvānāṃ prāṇasaṃkhyā prakīrtitā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रवेशः शस्यते वायोर् यतः सो ऽमृतसंचयः । अमृतं जीवनोपायस् तेन मृत्युर् न बाधते

praveśaḥ śasyate vāyor yataḥ so 'mṛtasaṃcayaḥ / amṛtaṃ jīvanopāyas tena mṛtyur na bādhate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रवेशं गणयेद् वायोः शनैर् लक्षादिसंख्यया । एकाग्रचित्तो विधिवद् अशब्दो जप उच्यते

praveśaṃ gaṇayed vāyoḥ śanair lakṣādisaṃkhyayā / ekāgracitto vidhivad aśabdo japa ucyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अशब्दजपलक्षेण विधिना पूरितेन तु । भ्रष्टायुः सन् नरो ऽवश्यं पञ्च वर्षाणि जीवति

aśabdajapalakṣeṇa vidhinā pūritena tu / bhraṣṭāyuḥ san naro 'vaśyaṃ pañca varṣāṇi jīvati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

द्विलक्षादिजपाद् एवम् उन्नेया वृद्धिर् आयुषः । उपायकुशलो भूत्वा वायुजापपरो भवेत्

dvilakṣādijapād evam unneyā vṛddhir āyuṣaḥ / upāyakuśalo bhūtvā vāyujāpaparo bhavet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सहस्रम् एकं सततं गणयेत् प्रातर् उत्थितः । सर्वरोगविनिर्मुक्तो जीवेच् चन्द्रार्कजीवितम्

sahasram ekaṃ satataṃ gaṇayet prātar utthitaḥ / sarvarogavinirmukto jīvec candrārkajīvitam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नाभ्यासरहितस् तिष्ठेन् मुहूर्तम् अपि न स्वपेत् । जित्वा निद्रां प्रयत्नेन भक्षपानासनादिकम्

nābhyāsarahitas tiṣṭhen muhūrtam api na svapet / jitvā nidrāṃ prayatnena bhakṣapānāsanādikam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वाहयेद् अनुलोमेन वायुसंचारतत्परः । अनुलोमपरो योगी मृत्युं जयति निश्चितम्

vāhayed anulomena vāyusaṃcāratatparaḥ / anulomaparo yogī mṛtyuṃ jayati niścitam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

म्रियन्ते तु विलोमेन मूढा भोगैकतत्पराः । स्वभावस् त्व् अनुलोमः स्याद् विलोमस् तद्विपर्ययात्

mriyante tu vilomena mūḍhā bhogaikatatparāḥ / svabhāvas tv anulomaḥ syād vilomas tadviparyayāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सिंहविक्रीडितामुद्राबन्धनाद् वायुरोधतः । जितकुम्भकयोगाद् वा निरोधो मृत्युवञ्चकः

siṃhavikrīḍitāmudrābandhanād vāyurodhataḥ / jitakumbhakayogād vā nirodho mṛtyuvañcakaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आपादतलपर्यन्तं शनैर् आपूर्य वायुना । निरोधनात् कुम्भकः स्यात् तज् जपक्रम उच्यते

āpādatalaparyantaṃ śanair āpūrya vāyunā / nirodhanāt kumbhakaḥ syāt taj japakrama ucyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

त्रिविधोद्घातयोगेन जितो भवति कुम्भकः । हीनमध्यादिभेदेन उद्घातस् त्रिविधो मतः

trividhodghātayogena jito bhavati kumbhakaḥ / hīnamadhyādibhedena udghātas trividho mataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

उद्घात इति संज्ञैषा वक्ष्यमाणार्थदर्शिका । षट्त्रिंशन्मात्रिको हीनो मध्यः स्याद् द्विगुणस् तथा

udghāta iti saṃjñaiṣā vakṣyamāṇārthadarśikā / ṣaṭtriṃśanmātriko hīno madhyaḥ syād dviguṇas tathā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ज्येष्ठस् तु त्रिगुणो ज्ञेयः कुम्भकस् तेन जीयते । प्रथमं कुम्भकं कृत्वा पश्चात् स्वं जानुमण्डलम्

jyeṣṭhas tu triguṇo jñeyaḥ kumbhakas tena jīyate / prathamaṃ kumbhakaṃ kṛtvā paścāt svaṃ jānumaṇḍalam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पाणिना त्रिः परामृश्य षड् दद्याच् छोटिकास् ततः । एषा मात्रोच्यते कालपरिच्छेदाय पण्डितैः

pāṇinā triḥ parāmṛśya ṣaḍ dadyāc choṭikās tataḥ / eṣā mātrocyate kālaparicchedāya paṇḍitaiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

षट्त्रिंशन् मात्रा यावत् स्युस् तावद् या कुम्भकक्रिया । उद्घातो ऽसौ मतो हीनो मध्यमो द्विगुणस् ततः

ṣaṭtriṃśan mātrā yāvat syus tāvad yā kumbhakakriyā / udghāto 'sau mato hīno madhyamo dviguṇas tataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

त्रिगुणो ज्येष्ठ उद्घातो ऽष्टोत्तरशतमात्रिकः । स एव जेयो यत्नेन मृत्युवञ्चनवाञ्छया

triguṇo jyeṣṭha udghāto 'ṣṭottaraśatamātrikaḥ / sa eva jeyo yatnena mṛtyuvañcanavāñchayā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ज्येष्ठोद्घातावधिं यावत् कुम्भकश् चेत् प्रवर्तते । निरन्तरनिरोधो ऽपि तदा भवति सुस्थिरः

jyeṣṭhodghātāvadhiṃ yāvat kumbhakaś cet pravartate / nirantaranirodho 'pi tadā bhavati susthiraḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मर्तव्यदिवसं ज्ञात्वा यो निरोधेन तिष्ठति । तस्य कल्पसहस्राणि मृत्युर् नायाति संनिधिम्

martavyadivasaṃ jñātvā yo nirodhena tiṣṭhati / tasya kalpasahasrāṇi mṛtyur nāyāti saṃnidhim

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आकाशधेनोर् आदोहात् पीयूषद्रवसंचयम् । घटाङ्कवारुणाख्येन मण्डलेन स्फुरत्त्विषा

ākāśadhenor ādohāt pīyūṣadravasaṃcayam / ghaṭāṅkavāruṇākhyena maṇḍalena sphurattviṣā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नासाग्रनिर्गतो वायुर् आदायासेचयेन् मुहुः । शुष्यद्धृत्पद्मसंलीनं चित्तभ्रमरशावकम्

nāsāgranirgato vāyur ādāyāsecayen muhuḥ / śuṣyaddhṛtpadmasaṃlīnaṃ cittabhramaraśāvakam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आकाशदोहनध्यानम् इदं नित्यं समाचरेत् । आकाशम् इव तं मृत्युः पश्यन्न् अपि न पश्यति

ākāśadohanadhyānam idaṃ nityaṃ samācaret / ākāśam iva taṃ mṛtyuḥ paśyann api na paśyati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

संत्यज्य वायुम् अथवा तत्त्वम् एव सदाचरेत् । तत्त्वेन जीयते मृत्युस् तथान्ये मारशत्रवः

saṃtyajya vāyum athavā tattvam eva sadācaret / tattvena jīyate mṛtyus tathānye māraśatravaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

निःशेषदोषप्रशमो निःशेषगुणसंभवः । तत्त्वेन जीयते पुंसां सिद्धयश् चाभिवाञ्छिताः

niḥśeṣadoṣapraśamo niḥśeṣaguṇasaṃbhavaḥ / tattvena jīyate puṃsāṃ siddhayaś cābhivāñchitāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत्त्वं च शून्यता प्रोक्ता सर्वाकारवरात्मिका । ताम् एवाभ्यस्यतो नित्यं मृत्युर् आयाति वञ्चनाम्

tattvaṃ ca śūnyatā proktā sarvākāravarātmikā / tām evābhyasyato nityaṃ mṛtyur āyāti vañcanām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

धर्मसंभोगकायादिदानशीलाद्यभेदिनी । सर्वालम्बनसंयोगात् सर्वालम्बनवर्जिता । सर्वाकारवरोपेता शून्यता कथिता जिनैः

dharmasaṃbhogakāyādidānaśīlādyabhedinī / sarvālambanasaṃyogāt sarvālambanavarjitā / sarvākāravaropetā śūnyatā kathitā jinaiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

न चिन्तां चिन्तयेच् चिन्त्याम् अचिन्त्यां नैव चिन्तयेत् । चिन्त्याचिन्त्यां न चिन्तयेत् ततः प्राप्स्यति शून्यताम्

na cintāṃ cintayec cintyām acintyāṃ naiva cintayet / cintyācintyāṃ na cintayet tataḥ prāpsyati śūnyatām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

न भावं भावयेद् विद्वान् नाप्य् अभावं विभावयेत् । भावाभावविनिर्मुक्तं भावयेत् तद्विवर्जितः

na bhāvaṃ bhāvayed vidvān nāpy abhāvaṃ vibhāvayet / bhāvābhāvavinirmuktaṃ bhāvayet tadvivarjitaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सर्वाकारवरोपेतां शून्यताग्रहवर्जिताम् । शून्यतां भावयेन् नित्यं मृत्युना नैव दृश्यते

sarvākāravaropetāṃ śūnyatāgrahavarjitām / śūnyatāṃ bhāvayen nityaṃ mṛtyunā naiva dṛśyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विकल्पमात्रसंभूतं मृत्युं सो ऽपि न पश्यति । अन्यांश् च बहुलान् मारान् संसारं च न पश्यति

vikalpamātrasaṃbhūtaṃ mṛtyuṃ so 'pi na paśyati / anyāṃś ca bahulān mārān saṃsāraṃ ca na paśyati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तद् आह । मृत्युर् नाम विकल्पो ऽयम् अभावे सर्ववस्तुनः । हन्यते स्वविकल्पेन पृथग्जनविजृम्भितैर् इति

tad āha | mṛtyur nāma vikalpo 'yam abhāve sarvavastunaḥ / hanyate svavikalpena pṛthagjanavijṛmbhitair iti

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विकल्पः सर्वदुःखानि विकल्पो मृत्युर् उच्यते । विकल्पं हानयेत् तस्मान् निर्विकल्पमना भवेत्

vikalpaḥ sarvaduḥkhāni vikalpo mṛtyur ucyate / vikalpaṃ hānayet tasmān nirvikalpamanā bhavet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यद् यद् विभाव्यते ऽभीक्ष्णम् आदरादिविशेषितम् । तत् तत् तु स्फुटतां याति कामशोकादिबुद्धिवत्

yad yad vibhāvyate 'bhīkṣṇam ādarādiviśeṣitam / tat tat tu sphuṭatāṃ yāti kāmaśokādibuddhivat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सुलभानि हि शास्त्राणि प्रयोगास् ते सुदुर्लभाः । प्रयोगज्ञेषु लोकेषु प्रयोगा नैव दुर्लभाः

sulabhāni hi śāstrāṇi prayogās te sudurlabhāḥ / prayogajñeṣu lokeṣu prayogā naiva durlabhāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रयोगकुशलः श्राद्धः क्षमावीर्यप्रतिष्ठितः । अनुष्ठानपरः प्राज्ञो मृत्युवञ्चनभाजनम्

prayogakuśalaḥ śrāddhaḥ kṣamāvīryapratiṣṭhitaḥ / anuṣṭhānaparaḥ prājño mṛtyuvañcanabhājanam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

श्रमात् पाचनपानादेर् जठरानलदीपनम् । प्रदीप्तवह्नेर् आहारः परिणामो ऽपि शक्तितः

śramāt pācanapānāder jaṭharānaladīpanam / pradīptavahner āhāraḥ pariṇāmo 'pi śaktitaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

परिणामात् तनोः पुष्टिः पुष्टेर् बलविवर्धनम् । बलात् स्याद् आयुषो वृद्धिस् तद्वृद्धेश् चिरजीवितम्

pariṇāmāt tanoḥ puṣṭiḥ puṣṭer balavivardhanam / balāt syād āyuṣo vṛddhis tadvṛddheś cirajīvitam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रत्यक्षसिद्धं सर्वेषां यथा नास्त्य् अत्र संशयः । तथोपदेशात् कल्पादिजीवने ऽपि न संशयः

pratyakṣasiddhaṃ sarveṣāṃ yathā nāsty atra saṃśayaḥ / tathopadeśāt kalpādijīvane 'pi na saṃśayaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नाशोन्मुखो ऽपि दीपादिस् तैलवर्तिक्षयादिभिः । पुनस् तैलादिसंप्राप्तेः कल्पान्तम् अपि तिष्ठति

nāśonmukho 'pi dīpādis tailavartikṣayādibhiḥ / punas tailādisaṃprāpteḥ kalpāntam api tiṣṭhati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यथा तथायं देहो ऽपि म्रियमाणो जरादिभिः । सिद्धोपदेशसंप्राप्तेः कल्पान्तं किं न तिष्ठति

yathā tathāyaṃ deho 'pi mriyamāṇo jarādibhiḥ / siddhopadeśasaṃprāpteḥ kalpāntaṃ kiṃ na tiṣṭhati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यथा जीर्णस्य गेहस्य संस्कारेण चिरस्थितिः । तथा जीर्णस्य देहस्य संस्कारेण न किं भवेत्

yathā jīrṇasya gehasya saṃskāreṇa cirasthitiḥ / tathā jīrṇasya dehasya saṃskāreṇa na kiṃ bhavet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

न दुष्करं किं चन विक्रमेण तस्माद् अनिक्षिप्तधुरा यतध्वम् । नित्यप्रवृत्ता विभिनत्ति काले शिलातलं मृद्व् अपि वारिधारा

na duṣkaraṃ kiṃ cana vikrameṇa tasmād anikṣiptadhurā yatadhvam / nityapravṛttā vibhinatti kāle śilātalaṃ mṛdv api vāridhārā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

काष्ठाद् अग्निर् जायते मथ्यमानाद् भूमिस् तोयं खन्यमाना ददाति । सोत्साहानां नास्त्य् असाध्यं नराणां न्यायारब्धाः सर्वयत्नाः फलन्ति

kāṣṭhād agnir jāyate mathyamānād bhūmis toyaṃ khanyamānā dadāti / sotsāhānāṃ nāsty asādhyaṃ narāṇāṃ nyāyārabdhāḥ sarvayatnāḥ phalanti

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सुबहून्य् अपि विज्ञाय वञ्चनानि मृतेर् इह । अननुष्ठानाद् विष्ठाभिर् लिप्त्वा शय्यां मृता वयम्

subahūny api vijñāya vañcanāni mṛter iha / ananuṣṭhānād viṣṭhābhir liptvā śayyāṃ mṛtā vayam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रयोगकुशला ये च पण्डिताः शास्त्रपारगाः । अननुष्ठानदोषेण दन्तान् निष्काश्य ते मृताः

prayogakuśalā ye ca paṇḍitāḥ śāstrapāragāḥ / ananuṣṭhānadoṣeṇa dantān niṣkāśya te mṛtāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ज्ञात्वापि योगशास्त्राणि प्रयोगांश् चाप्य् अनेकशः । अद्य श्वो वा करिष्याम इति चिन्तापरा मृताः

jñātvāpi yogaśāstrāṇi prayogāṃś cāpy anekaśaḥ / adya śvo vā kariṣyāma iti cintāparā mṛtāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इदं कर्तास्मि श्वः पुनर् इदम् इदं चास्य परतो वृथा प्राप्ताश्वासो विमृशति न लोलां भवगतिम् । अगत्वा कार्यान्तं विषय-सलिलावर्तपतिता प्रजा मृत्योर् वक्त्रं मकर-मुखवन् नौः प्रविशति

idaṃ kartāsmi śvaḥ punar idam idaṃ cāsya parato vṛthā prāptāśvāso vimṛśati na lolāṃ bhavagatim / agatvā kāryāntaṃ viṣaya-salilāvartapatitā prajā mṛtyor vaktraṃ makara-mukhavan nauḥ praviśati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इति निगदितम् एतद् वञ्चनं मृत्युशत्रोः स्वपरसमयसिद्धध्यानकर्मप्रसाध्यम् । अघृणमरणभीतेर् यत्नतः संविधेयं यत इह कमनीयं जीवितान् नान्यद् अस्ति

iti nigaditam etad vañcanaṃ mṛtyuśatroḥ svaparasamayasiddhadhyānakarmaprasādhyam / aghṛṇamaraṇabhīter yatnataḥ saṃvidheyaṃ yata iha kamanīyaṃ jīvitān nānyad asti

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वज्रडाकं चतुष्पीठं बुद्धपञ्जरकादि च । कालोत्तरं कालावलीं कालपञ्चाशिकाम् अपि

vajraḍākaṃ catuṣpīṭhaṃ buddhapañjarakādi ca / kālottaraṃ kālāvalīṃ kālapañcāśikām api

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

जीवपञ्चाशिकादीनि शास्त्राण्य् आलोक्य यत्नतः । सत्त्वानुकम्पया प्रोक्तम् इदं मरणवञ्चनम्

jīvapañcāśikādīni śāstrāṇy ālokya yatnataḥ / sattvānukampayā proktam idaṃ maraṇavañcanam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शारदचन्द्रनभः परिशुद्धं शुद्धवियच्छशिनाप्य् असमाप्तम् । आप्तम् अतः कुशलं यद् अमृत्युस् तेन जनो ऽस्तु स मृत्युविमुक्तः

śāradacandranabhaḥ pariśuddhaṃ śuddhaviyacchaśināpy asamāptam / āptam ataḥ kuśalaṃ yad amṛtyus tena jano 'stu sa mṛtyuvimuktaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

गणनाश्रमहानाय लेखकानां तपस्विनाम् । ग्रन्थप्रमाणम् आख्यातं साशीतिकशतत्रयम्

gaṇanāśramahānāya lekhakānāṃ tapasvinām / granthapramāṇam ākhyātaṃ sāśītikaśatatrayam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.