Vagbhata: Rasaratnasamuccaya 10

मूषा हि क्रौञ्चिका प्रोक्ता कुमुदी करहाटिका । पाचनी वह्निमित्रा च रसवादिभिरीर्यते

mūṣā hi krauñcikā proktā kumudī karahāṭikā / pācanī vahnimitrā ca rasavādibhirīryate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मुष्णाति दोषान् मूषा या सा मूषेति निगद्यते

muṣṇāti doṣān mūṣā yā sā mūṣeti nigadyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

उपादानं भवेत्तस्या मृत्तिका लोहमेव च

upādānaṃ bhavettasyā mṛttikā lohameva ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मूषा मुखविनिष्क्रान्ता वरमेकापि काकिणी । दुर्जनप्रणिपातेन धिग्लक्षम् अपि मानिनाम्

mūṣā mukhaviniṣkrāntā varamekāpi kākiṇī / durjanapraṇipātena dhiglakṣam api māninām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मूषापिधानयोर्बन्धे बन्धनं संधिलेपनम् । अन्ध्रणं रन्ध्रणं चैव संश्लिष्टं संधिबन्धनम्

mūṣāpidhānayorbandhe bandhanaṃ saṃdhilepanam / andhraṇaṃ randhraṇaṃ caiva saṃśliṣṭaṃ saṃdhibandhanam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मृत्तिका पाण्डुरस्थूला शर्करा शोणपाण्डुरा । चिराध्मानसहा सा हि मूषार्थम् अतिशस्यते । तदभावे च वाल्मीकी कौलाली वा समीर्यते

mṛttikā pāṇḍurasthūlā śarkarā śoṇapāṇḍurā / cirādhmānasahā sā hi mūṣārtham atiśasyate / tadabhāve ca vālmīkī kaulālī vā samīryate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

या मृत्तिका दुग्धतुषैः शणेन शिखित्रकैर् वा हयलद्दिना च । लौहेन दण्डेन च कुट्टिता सा साधारणा स्यात् खलु मूषिकार्थे

yā mṛttikā dugdhatuṣaiḥ śaṇena śikhitrakair vā hayaladdinā ca / lauhena daṇḍena ca kuṭṭitā sā sādhāraṇā syāt khalu mūṣikārthe

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

श्वेताश्मानस्तुषा दग्धाः शिखित्राः शणखर्परे । लद्दिः किट्टं कृष्णमृत्स्ना संयोज्या मूषिकामृदि

śvetāśmānastuṣā dagdhāḥ śikhitrāḥ śaṇakharpare / laddiḥ kiṭṭaṃ kṛṣṇamṛtsnā saṃyojyā mūṣikāmṛdi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मृदस्त्रिभागाः शणलद्दिभागौ भागश्च निर्दग्धतुषोपलादेः । किट्टार्धभागं परिखण्ड्य वज्रमूषां विदध्यात्खलु सत्त्वपाते

mṛdastribhāgāḥ śaṇaladdibhāgau bhāgaśca nirdagdhatuṣopalādeḥ / kiṭṭārdhabhāgaṃ parikhaṇḍya vajramūṣāṃ vidadhyātkhalu sattvapāte

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दग्धाङ्गारतुषोपेता मृत्स्ना वल्मीकमृत्तिका । तत्तद्विडसमायुक्ता तत्तद्विडविलेपिता

dagdhāṅgāratuṣopetā mṛtsnā valmīkamṛttikā / tattadviḍasamāyuktā tattadviḍavilepitā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तया या विहिता मूषा योगमूषेति कथ्यते । अनया साधितः सूतो जायते गुणवत्तरः

tayā yā vihitā mūṣā yogamūṣeti kathyate / anayā sādhitaḥ sūto jāyate guṇavattaraḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

गारभूनागधौताभ्यां शणैर्दग्धतुषैरपि । समैः समा च मूषा मृन्महिषीदुग्धमर्दिता

gārabhūnāgadhautābhyāṃ śaṇairdagdhatuṣairapi / samaiḥ samā ca mūṣā mṛnmahiṣīdugdhamarditā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

क्रौञ्चिका यन्त्रमात्रं हि बहुधा परिकीर्तिता । तया विरचिता मूषा वज्रद्रावणिकोचिता

krauñcikā yantramātraṃ hi bahudhā parikīrtitā / tayā viracitā mūṣā vajradrāvaṇikocitā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दुग्धषड्गुणागाराष्टकिट्टाङ्गारशणान्विता । कृष्णमृद्भिः कृता मूषा गारमूषेत्युदाहृता । यामयुग्मपरिध्मानान् नासौ द्रवति वह्निना

dugdhaṣaḍguṇāgārāṣṭakiṭṭāṅgāraśaṇānvitā / kṛṣṇamṛdbhiḥ kṛtā mūṣā gāramūṣetyudāhṛtā / yāmayugmaparidhmānān nāsau dravati vahninā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वज्राङ्गारतुषास्तुल्यास् तच्चतुर्गुणमृत्तिका । गारा च मृत्तिकातुल्या सर्वैर् एतैर् विनिर्मिता । वरमूषेति निर्दिष्टा याममग्निं सहेत सा

vajrāṅgāratuṣāstulyās taccaturguṇamṛttikā / gārā ca mṛttikātulyā sarvair etair vinirmitā / varamūṣeti nirdiṣṭā yāmamagniṃ saheta sā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पाषाणरहिता रक्ता रक्तवर्गानुसाधिता । मृत्तया साधिता मूषा क्षितिखेचरलेपिता । वर्णमूषेति सा प्रोक्ता वर्णोत्कर्षे नियुज्यते

pāṣāṇarahitā raktā raktavargānusādhitā / mṛttayā sādhitā mūṣā kṣitikhecaralepitā / varṇamūṣeti sā proktā varṇotkarṣe niyujyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पाषाणरहिता श्वेता श्वेतवर्गानुसाधिता । मृत्तया साधिता मूषा क्षितिखेचरलेपिता । रौप्यमूषेति सा प्रोक्ता वर्णोत्कर्षे नियुज्यते

pāṣāṇarahitā śvetā śvetavargānusādhitā / mṛttayā sādhitā mūṣā kṣitikhecaralepitā / raupyamūṣeti sā proktā varṇotkarṣe niyujyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत्तद्भेदमृदोद्भूता तत्तद्विडविलेपिता । देहलोहार्थयोगार्थं विडमूषेत्युदाहृता

tattadbhedamṛdodbhūtā tattadviḍavilepitā / dehalohārthayogārthaṃ viḍamūṣetyudāhṛtā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

गारभूनागधौताभ्यां तुषमृष्टशणेन च । समैः समा च मूषा मृन्महिषीदुग्धमर्दिता

gārabhūnāgadhautābhyāṃ tuṣamṛṣṭaśaṇena ca / samaiḥ samā ca mūṣā mṛnmahiṣīdugdhamarditā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

क्रौञ्चिका यन्त्रमात्रे हि बहुधा परिकीर्तिता । तया विरचिता मूषा लिप्ता मत्कुणशोणितैः

krauñcikā yantramātre hi bahudhā parikīrtitā / tayā viracitā mūṣā liptā matkuṇaśoṇitaiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

बालाब्दध्वनिमूलैश्च वज्रद्रावणक्रौञ्चिका । सहते ऽग्निं चतुर्यामं द्रवेण व्याधिता सती

bālābdadhvanimūlaiśca vajradrāvaṇakrauñcikā / sahate 'gniṃ caturyāmaṃ draveṇa vyādhitā satī

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

द्रवे द्रवीभावमुखे मूषाया ध्मानयोगतः । क्षणमुद्धरणं यत्तन्मूषाप्यायनम् उच्यते

drave dravībhāvamukhe mūṣāyā dhmānayogataḥ / kṣaṇamuddharaṇaṃ yattanmūṣāpyāyanam ucyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वृन्ताकाकारमूषायां नालं द्वादशकाङ्गुलम् । धत्तूरपुष्पवच् चोर्ध्वं सुदृढं श्लिष्टपुष्पवत्

vṛntākākāramūṣāyāṃ nālaṃ dvādaśakāṅgulam / dhattūrapuṣpavac cordhvaṃ sudṛḍhaṃ śliṣṭapuṣpavat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अष्टाङ्गुलं च सच्छिद्रं सा स्याद् वृन्ताकमूषिका । अनया खर्परादीनां मृदूनां सत्त्वमाहरेत्

aṣṭāṅgulaṃ ca sacchidraṃ sā syād vṛntākamūṣikā / anayā kharparādīnāṃ mṛdūnāṃ sattvamāharet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मूषा या गोस्तनाकारा शिखायुक्तपिधानका । सत्त्वानां द्रावणे शुद्धौ मूषा सा गोस्तनी भवेत्

mūṣā yā gostanākārā śikhāyuktapidhānakā / sattvānāṃ drāvaṇe śuddhau mūṣā sā gostanī bhavet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

निर्दिष्टा मल्लमूषा या मल्लद्वितयसम्पुटात् । पर्पट्यादिरसादीनां स्वेदनाय प्रकीर्तिता

nirdiṣṭā mallamūṣā yā malladvitayasampuṭāt / parpaṭyādirasādīnāṃ svedanāya prakīrtitā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कुलालभाण्डरूपा या दृढा च परिपाचिता । पक्वमूषेति सा प्रोक्ता पोटल्यादिविपाचने

kulālabhāṇḍarūpā yā dṛḍhā ca paripācitā / pakvamūṣeti sā proktā poṭalyādivipācane

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

निर्वक्रगोलकाकारा पुटनद्रव्यगर्भिणी । गोलमूषेति सा प्रोक्ता सत्वरद्रवरोधिनी

nirvakragolakākārā puṭanadravyagarbhiṇī / golamūṣeti sā proktā satvaradravarodhinī

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तले या कूर्पराकारा क्रमादुपरि विस्तृता । स्थूलवृन्ताकवत् स्थूला महामूषेत्यसौ स्मृता । सा चायो ऽभ्रकसत्त्वादेः पुटाय द्रावणाय च

tale yā kūrparākārā kramādupari vistṛtā / sthūlavṛntākavat sthūlā mahāmūṣetyasau smṛtā / sā cāyo 'bhrakasattvādeḥ puṭāya drāvaṇāya ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मण्डूकाकारा या निम्नतायामविस्तरा । षडङ्गुलप्रमाणेन मूषा मण्डूकसंज्ञिका । भूमौ निखन्य तां मूषां दद्यात्पुटमथोपरि

maṇḍūkākārā yā nimnatāyāmavistarā / ṣaḍaṅgulapramāṇena mūṣā maṇḍūkasaṃjñikā / bhūmau nikhanya tāṃ mūṣāṃ dadyātpuṭamathopari

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मूषा या चिपिटा मूले वर्तुलाष्टाङ्गुलोच्छ्रया । मूषा सा मूसलाख्या स्याच्चक्रिबद्धरसे हिता

mūṣā yā cipiṭā mūle vartulāṣṭāṅgulocchrayā / mūṣā sā mūsalākhyā syāccakribaddharase hitā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सत्त्वानां पातनार्थाय पातितानां विशुद्धये । कोष्ठिका विविधाकारास्तासां लक्षणम् उच्यते

sattvānāṃ pātanārthāya pātitānāṃ viśuddhaye / koṣṭhikā vividhākārāstāsāṃ lakṣaṇam ucyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

राजहस्तसमुत्सेधा तदर्धायामविस्तरा । चतुरस्रा च कुड्येन वेष्टिता मृन्मयेन च

rājahastasamutsedhā tadardhāyāmavistarā / caturasrā ca kuḍyena veṣṭitā mṛnmayena ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एकभित्तौ चरेद्द्वारं वितस्त्याभोगसंयुतम् । द्वारं सार्धवितस्त्या च संमितं सुदृढं शुभम्

ekabhittau careddvāraṃ vitastyābhogasaṃyutam / dvāraṃ sārdhavitastyā ca saṃmitaṃ sudṛḍhaṃ śubham

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

देहल्यधो विधातव्यं धमनाय यथोचितम् । प्रादेशप्रमिता भित्तिर् उत्तरङ्गस्य चोर्ध्वतः

dehalyadho vidhātavyaṃ dhamanāya yathocitam / prādeśapramitā bhittir uttaraṅgasya cordhvataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

द्वारं चोपरि कर्तव्यं प्रादेशप्रमितं खलु । ततश्चेष्टिकया रुद्ध्वा द्वारसंधिं विलिप्य च

dvāraṃ copari kartavyaṃ prādeśapramitaṃ khalu / tataśceṣṭikayā ruddhvā dvārasaṃdhiṃ vilipya ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शिखित्रैस्तां समापूर्य धमेद्भस्त्राद्वयेन च । शिखित्रान् धमनद्रव्यम् ऊर्ध्वद्वारेण निक्षिपेत्

śikhitraistāṃ samāpūrya dhamedbhastrādvayena ca / śikhitrān dhamanadravyam ūrdhvadvāreṇa nikṣipet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सत्त्वपातनगोलांश्च पञ्च पञ्च पुनः पुनः । भवेद् अङ्गारकोष्ठीयं खराणां सत्त्वपातिनी

sattvapātanagolāṃśca pañca pañca punaḥ punaḥ / bhaved aṅgārakoṣṭhīyaṃ kharāṇāṃ sattvapātinī

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दृढभूमौ चरेद्गर्तं वितस्त्या संमितं शुभम् । वर्तुलं चाथ तन्मध्ये गर्तमन्यं प्रकल्पयेत्

dṛḍhabhūmau caredgartaṃ vitastyā saṃmitaṃ śubham / vartulaṃ cātha tanmadhye gartamanyaṃ prakalpayet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

चतुरङ्गुलविस्तारनिम्नत्वेन समन्वितम् । गर्ताद्धरणिपर्यन्तं तिर्यङ्नालसमन्वितम्

caturaṅgulavistāranimnatvena samanvitam / gartāddharaṇiparyantaṃ tiryaṅnālasamanvitam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

किंचित् समुन्नतं बाह्यगर्ताभिमुखनिम्नगम् । मृच्चक्रीं पञ्चरन्ध्राढ्यां गर्भगर्तोदरे क्षिपेत्

kiṃcit samunnataṃ bāhyagartābhimukhanimnagam / mṛccakrīṃ pañcarandhrāḍhyāṃ garbhagartodare kṣipet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आपूर्य कोकिलैः कोष्ठीं प्रधमेद् एकभस्त्रया । पातालकोष्ठिका ह्य् एषा मृदूनां सत्त्वपातिनी । ध्मानसाध्यपदार्थानां नन्दिना परिकीर्तिता

āpūrya kokilaiḥ koṣṭhīṃ pradhamed ekabhastrayā / pātālakoṣṭhikā hy eṣā mṛdūnāṃ sattvapātinī / dhmānasādhyapadārthānāṃ nandinā parikīrtitā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

द्वादशाङ्गुलनिम्ना या प्रादेशप्रमिता तथा । चतुरङ्गुलतश्चोर्ध्वं वलयेन समन्विता

dvādaśāṅgulanimnā yā prādeśapramitā tathā / caturaṅgulataścordhvaṃ valayena samanvitā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भूरिच्छिद्रवती चक्रीं वलयोपरि निक्षिपेत् । शिखित्रांस्तत्र निक्षिप्य प्रधमेद् वङ्कनालतः । गारकोष्ठीयम् आख्याता मृष्टलोहविनाशिनी

bhūricchidravatī cakrīṃ valayopari nikṣipet / śikhitrāṃstatra nikṣipya pradhamed vaṅkanālataḥ / gārakoṣṭhīyam ākhyātā mṛṣṭalohavināśinī

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मूषामृद्भिर् विधातव्यम् अरत्निप्रमितं दृढम् । अधोमुखं च तद्वक्त्रे नालं पञ्चाङ्गुलं खलु । वङ्कनालम् इदं प्रोक्तं दृढध्मानाय कीर्तितम्

mūṣāmṛdbhir vidhātavyam aratnipramitaṃ dṛḍham / adhomukhaṃ ca tadvaktre nālaṃ pañcāṅgulaṃ khalu / vaṅkanālam idaṃ proktaṃ dṛḍhadhmānāya kīrtitam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कोष्ठी सिद्धरसादीनां विधानाय विधीयते । द्वादशाङ्गुलकोत्सेधा सा बुध्ने चतुरङ्गुला । तिर्यक्प्रधमनास्या च मृदुद्रव्यविशोधिनी

koṣṭhī siddharasādīnāṃ vidhānāya vidhīyate / dvādaśāṅgulakotsedhā sā budhne caturaṅgulā / tiryakpradhamanāsyā ca mṛdudravyaviśodhinī

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

रसादिद्रव्यपाकानां प्रमाणज्ञापनं पुटम् । नेष्टो न्यूनाधिकः पाकः सुपाकं हितम् औषधम्

rasādidravyapākānāṃ pramāṇajñāpanaṃ puṭam / neṣṭo nyūnādhikaḥ pākaḥ supākaṃ hitam auṣadham

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

लोहादेरपुनर्भावो गुणाधिक्यं ततो ऽग्रता । अनप्सु मज्जनं रेखापूर्णता पुटतो भवेत्

lohāderapunarbhāvo guṇādhikyaṃ tato 'gratā / anapsu majjanaṃ rekhāpūrṇatā puṭato bhavet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पुटाद् ग्राव्णो लघुत्वं च शीघ्रव्याप्तिश्च दीपनम् । जारितादपि सूतेन्द्राल्लोहानाम् अधिको गुणः

puṭād grāvṇo laghutvaṃ ca śīghravyāptiśca dīpanam / jāritādapi sūtendrāllohānām adhiko guṇaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यथाश्मनि विशेद् वह्निर् बहिस्थपुटयोगतः । चूर्णत्वाद्धि गुणावाप्तिस्तथा लोहेषु निश्चितम्

yathāśmani viśed vahnir bahisthapuṭayogataḥ / cūrṇatvāddhi guṇāvāptistathā loheṣu niścitam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

निम्नविस्तरतः कुण्डे द्विहस्ते चतुरस्रके । वनोत्पलसहस्रेण पूरिते पुटनौषधम्

nimnavistarataḥ kuṇḍe dvihaste caturasrake / vanotpalasahasreṇa pūrite puṭanauṣadham

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

क्रौञ्च्यां रुद्धं प्रयत्नेन पिष्टिकोपरि निक्षिपेत् । वनोत्पलसहस्रार्धं क्रौञ्चिकोपरि विन्यसेत् । वह्निं प्रज्वालयेत्तत्र महापुटमिदं स्मृतम्

krauñcyāṃ ruddhaṃ prayatnena piṣṭikopari nikṣipet / vanotpalasahasrārdhaṃ krauñcikopari vinyaset / vahniṃ prajvālayettatra mahāpuṭamidaṃ smṛtam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

राजहस्तप्रमाणेन चतुरस्रं च निम्नकम् । पूर्णं चोपलसाठीभिः कण्ठावध्यथ विन्यसेत्

rājahastapramāṇena caturasraṃ ca nimnakam / pūrṇaṃ copalasāṭhībhiḥ kaṇṭhāvadhyatha vinyaset

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विन्यसेत्कुमुदीं तत्र पुटनद्रव्यपूरिताम् । पूर्णच्छगणतो ऽर्धानि गिरिण्डानि विनिक्षिपेत् । एतद्गजपुटं प्रोक्तं महागुणविधायकम्

vinyasetkumudīṃ tatra puṭanadravyapūritām / pūrṇacchagaṇato 'rdhāni giriṇḍāni vinikṣipet / etadgajapuṭaṃ proktaṃ mahāguṇavidhāyakam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इत्थं चारत्निके कुण्डे पुटं वाराहमुच्यते

itthaṃ cāratnike kuṇḍe puṭaṃ vārāhamucyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पुटं भूमितले तत्तद्वितस्तिद्वितयोच्छ्रेयम् । तावच्च तलविस्तीर्णं तत्स्यात्कुक्कुटकं पुटम्

puṭaṃ bhūmitale tattadvitastidvitayocchreyam / tāvacca talavistīrṇaṃ tatsyātkukkuṭakaṃ puṭam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यत्पुटं दीयते भूमावष्टसंख्यैर् वनोपलैः । बद्ध्वा सूतार्कभस्मार्थं कपोतपुटमुच्यते

yatpuṭaṃ dīyate bhūmāvaṣṭasaṃkhyair vanopalaiḥ / baddhvā sūtārkabhasmārthaṃ kapotapuṭamucyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

गोष्ठान्तर्गोक्षुरणं शुष्कं चूर्णितगोमयम् । गोवरं तत्समादिष्टं वरिष्ठं रससाधने

goṣṭhāntargokṣuraṇaṃ śuṣkaṃ cūrṇitagomayam / govaraṃ tatsamādiṣṭaṃ variṣṭhaṃ rasasādhane

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

गोवरैर्वा तुषैर्वापि पुटं यत्र प्रदीयते । तद्गोवरपुटं प्रोक्तं रसभस्मप्रसिद्धये

govarairvā tuṣairvāpi puṭaṃ yatra pradīyate / tadgovarapuṭaṃ proktaṃ rasabhasmaprasiddhaye

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्थूलभाण्डे तुषापूर्णे मध्ये मूषासमन्विते । वह्निना विहिते पाके तद्भाण्डपुटमुच्यते

sthūlabhāṇḍe tuṣāpūrṇe madhye mūṣāsamanvite / vahninā vihite pāke tadbhāṇḍapuṭamucyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अधस्तादुपरिष्टाच्च क्रौञ्चिकाच्छाद्यते खलु । वालुकाभिः प्रतप्ताभिर्यत्र तद्वालुकापुटम्

adhastādupariṣṭācca krauñcikācchādyate khalu / vālukābhiḥ prataptābhiryatra tadvālukāpuṭam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वह्निमित्राः क्षितौ सम्यङ्निखन्याद्द्वयंगुलादधः । उपरिष्टात्पुटं यत्र पुटं तद् भूधराह्वयम्

vahnimitrāḥ kṣitau samyaṅnikhanyāddvayaṃgulādadhaḥ / upariṣṭātpuṭaṃ yatra puṭaṃ tad bhūdharāhvayam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ऊर्ध्वं षोडशिकामूत्रैस्तुषैर्वा गोवरैः पुटम् । यत्र तल्लावकाख्यं स्यात्सुमृदुद्रव्यसाधने

ūrdhvaṃ ṣoḍaśikāmūtraistuṣairvā govaraiḥ puṭam / yatra tallāvakākhyaṃ syātsumṛdudravyasādhane

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अनुक्तपुटमाने तु साध्यद्रव्यबलाबलात् । पुटं विज्ञाय दातव्यम् ऊहापोहविचक्षणैः

anuktapuṭamāne tu sādhyadravyabalābalāt / puṭaṃ vijñāya dātavyam ūhāpohavicakṣaṇaiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पिष्टकं छगणं छाणम् उत्पलं चोपलं तथा । गिरिण्डोपलसाठी च वराटी छगणाभिधाः

piṣṭakaṃ chagaṇaṃ chāṇam utpalaṃ copalaṃ tathā / giriṇḍopalasāṭhī ca varāṭī chagaṇābhidhāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सुवर्णं रजतं ताम्रं त्रपु सीसकम् आयसम् । षडेतानि च लोहानि कृत्रिमौ कांस्यपित्तलौ

suvarṇaṃ rajataṃ tāmraṃ trapu sīsakam āyasam / ṣaḍetāni ca lohāni kṛtrimau kāṃsyapittalau

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

लवणानि षड् उच्यन्ते सामुद्रं सैन्धवं विडम् । सौवर्चलं रोमकं च चूल्लिकालवणं तथा

lavaṇāni ṣaḍ ucyante sāmudraṃ saindhavaṃ viḍam / sauvarcalaṃ romakaṃ ca cūllikālavaṇaṃ tathā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

क्षारत्रयं समाख्यातं यवसर्जिकटङ्कणम्

kṣāratrayaṃ samākhyātaṃ yavasarjikaṭaṅkaṇam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पलाशमुष्ककक्षारौ यवक्षारः सुवर्चिका । तिलनालोद्भवः क्षारः संयुक्तं क्षारपञ्चकम्

palāśamuṣkakakṣārau yavakṣāraḥ suvarcikā / tilanālodbhavaḥ kṣāraḥ saṃyuktaṃ kṣārapañcakam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

घृतं गुडो माक्षिकं च विज्ञेयं मधुरत्रयम्

ghṛtaṃ guḍo mākṣikaṃ ca vijñeyaṃ madhuratrayam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कङ्गुणी तुम्बिनी घोषा करीरश्रीफलोद्भवम् । कटुवार्त्ताकसिद्धार्थसोमराजीविभीतजम्

kaṅguṇī tumbinī ghoṣā karīraśrīphalodbhavam / kaṭuvārttākasiddhārthasomarājīvibhītajam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अतसीजं महाकालीनिम्बजं तिलजं तथा । अपामार्गाद्देवदालीदन्तीतुम्बुरुविग्रहात्

atasījaṃ mahākālīnimbajaṃ tilajaṃ tathā / apāmārgāddevadālīdantītumburuvigrahāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अङ्कोलोन्मत्तभल्लातपलाशेभ्यस् तथैव च । एतेभ्यस्तैलमादाय रसकर्मणि योजयेत्

aṅkolonmattabhallātapalāśebhyas tathaiva ca / etebhyastailamādāya rasakarmaṇi yojayet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

जम्बूकमण्डूकवसा वसा कच्छपसम्भवा । कर्कटीशिशुमारी च गोशूकरनरोद्भवा । अजोष्ट्रखरमेषाणां महिषस्य वसा तथा

jambūkamaṇḍūkavasā vasā kacchapasambhavā / karkaṭīśiśumārī ca gośūkaranarodbhavā / ajoṣṭrakharameṣāṇāṃ mahiṣasya vasā tathā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मूत्राणि हस्तिकरभमहिषीखरवाजिनाम् । गो ऽजावीनां स्त्रियः पुंसां पुष्पं बीजं तु योजयेत्

mūtrāṇi hastikarabhamahiṣīkharavājinām / go 'jāvīnāṃ striyaḥ puṃsāṃ puṣpaṃ bījaṃ tu yojayet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

माहिषाम्बु दधि क्षीरं साभिघारं शकृद्रसः । तत्पञ्चमाहिषं ज्ञेयं तद्वच्छागलपञ्चकम्

māhiṣāmbu dadhi kṣīraṃ sābhighāraṃ śakṛdrasaḥ / tatpañcamāhiṣaṃ jñeyaṃ tadvacchāgalapañcakam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अम्लवेतसजम्बीरनिम्बुकं बीजपूरकम् । चाङ्गेरी चणकाम्लं च अम्लीकं कोलदाडिमम्

amlavetasajambīranimbukaṃ bījapūrakam / cāṅgerī caṇakāmlaṃ ca amlīkaṃ koladāḍimam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अम्बष्ठा तिन्तिडीकं च नागरं रसपत्त्रिका । करवन्दं तथा चान्यदम्लवर्गः प्रकीर्तितः

ambaṣṭhā tintiḍīkaṃ ca nāgaraṃ rasapattrikā / karavandaṃ tathā cānyadamlavargaḥ prakīrtitaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

चणकाम्लश्च सर्वेषामेक एव प्रशस्यते । अम्लवेतसमेकं वा सर्वेषामुत्तमोत्तमम् । रसादीनां विशुद्ध्यर्थं द्रावणे जारणे हितम्

caṇakāmlaśca sarveṣāmeka eva praśasyate / amlavetasamekaṃ vā sarveṣāmuttamottamam / rasādīnāṃ viśuddhyarthaṃ drāvaṇe jāraṇe hitam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कोलदाडिमवृक्षाम्लचुल्लिकाचुक्रिकारसः । पञ्चाम्लकं समुद्दिष्टं तच्चोक्तं चाम्लपञ्चकम्

koladāḍimavṛkṣāmlacullikācukrikārasaḥ / pañcāmlakaṃ samuddiṣṭaṃ taccoktaṃ cāmlapañcakam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इष्टिका गैरिका लोणं भस्म वल्मीकमृत्तिका । रसप्रयोगकुशलैः कीर्तिताः पञ्चमृत्तिकाः

iṣṭikā gairikā loṇaṃ bhasma valmīkamṛttikā / rasaprayogakuśalaiḥ kīrtitāḥ pañcamṛttikāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शृङ्गीकं कालकुटं च वत्सनाभं सकृत्रिमम् । पित्तं च विषवर्गो ऽयं स वरः परिकीर्तितः

śṛṅgīkaṃ kālakuṭaṃ ca vatsanābhaṃ sakṛtrimam / pittaṃ ca viṣavargo 'yaṃ sa varaḥ parikīrtitaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

रसकर्मणि शस्तो ऽयं तद्भेदनविधाव् अपि । अयुक्त्या सेवितश्चायं मारयत्येव निश्चितम्

rasakarmaṇi śasto 'yaṃ tadbhedanavidhāv api / ayuktyā sevitaścāyaṃ mārayatyeva niścitam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

लाङ्गली विषमुष्टिश्च करवीरं जया तथा । नीलकः कनको ऽर्कश्च वर्गो ह्य् उपविषात्मकः

lāṅgalī viṣamuṣṭiśca karavīraṃ jayā tathā / nīlakaḥ kanako 'rkaśca vargo hy upaviṣātmakaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

हस्त्यश्ववनिता धेनुर्गर्दभी छागिकाविका । उष्ट्रिकोदुम्बराश्वत्थभानुन्यग्रोधतिल्वकम्

hastyaśvavanitā dhenurgardabhī chāgikāvikā / uṣṭrikodumbarāśvatthabhānunyagrodhatilvakam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दुग्धिका स्नुग्गुणश् चैव तथैवोत्तमकण्टिका । एषां दुग्धैर् विनिर्दिष्टो दुग्धवर्गो रसादिषु

dugdhikā snugguṇaś caiva tathaivottamakaṇṭikā / eṣāṃ dugdhair vinirdiṣṭo dugdhavargo rasādiṣu

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पारावतस्य चाषस्य कपोतस्य कलापिनः । गृध्रस्य कुक्कुटस्यापि विनिर्दिष्टो हि विंगणः । शोधनं सर्वलोहानां पुटनाल्लेपनात् खलु

pārāvatasya cāṣasya kapotasya kalāpinaḥ / gṛdhrasya kukkuṭasyāpi vinirdiṣṭo hi viṃgaṇaḥ / śodhanaṃ sarvalohānāṃ puṭanāllepanāt khalu

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कुसुम्भं खदिरो लाक्षा मञ्जिष्ठा रक्तचन्दनम् । अक्षी च बन्धुजीवश्च तथा कर्पूरगन्धिनी । माक्षिकं चेति विज्ञेयो रक्तवर्गो ऽतिरञ्जनः

kusumbhaṃ khadiro lākṣā mañjiṣṭhā raktacandanam / akṣī ca bandhujīvaśca tathā karpūragandhinī / mākṣikaṃ ceti vijñeyo raktavargo 'tirañjanaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

किंशुकः कर्णिकारश्च हरिद्राद्वितयं तथा । पीतवर्गो ऽयमादिष्टो रसराजस्य कर्मणि

kiṃśukaḥ karṇikāraśca haridrādvitayaṃ tathā / pītavargo 'yamādiṣṭo rasarājasya karmaṇi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तगरः कुटजः कुन्दो गुञ्जा जीवन्तिका तथा । सिताम्भोरुहकन्दश्च श्वेतवर्ग उदाहृतः

tagaraḥ kuṭajaḥ kundo guñjā jīvantikā tathā / sitāmbhoruhakandaśca śvetavarga udāhṛtaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कदली कारवेल्ली च त्रिफला नीलिका नलः । पङ्कः कासीसबालाम्रं कृष्णवर्ग उदाहृतः

kadalī kāravellī ca triphalā nīlikā nalaḥ / paṅkaḥ kāsīsabālāmraṃ kṛṣṇavarga udāhṛtaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

रक्तवर्गादिवर्गैश्च द्रव्यं यज्जारणात्मकम् । भावनीयं प्रयत्नेन तादृग्रागाप्तये खलु

raktavargādivargaiśca dravyaṃ yajjāraṇātmakam / bhāvanīyaṃ prayatnena tādṛgrāgāptaye khalu

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

काचटङ्कणक्षिप्राभिः शोधनीयो गणो मतः

kācaṭaṅkaṇakṣiprābhiḥ śodhanīyo gaṇo mataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सत्त्वानां बद्धसूतस्य लोहानां मलनाशनः । कापालीकङ्गुणध्वंसी रसवादिभिरुच्यते

sattvānāṃ baddhasūtasya lohānāṃ malanāśanaḥ / kāpālīkaṅguṇadhvaṃsī rasavādibhirucyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

महिषी मेषशृङ्गी च कलिङ्गो धवबीजयुक् । शशास्थीनि च योगो ऽयं लोहकाठिन्यनाशनः

mahiṣī meṣaśṛṅgī ca kaliṅgo dhavabījayuk / śaśāsthīni ca yogo 'yaṃ lohakāṭhinyanāśanaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

गुडगुग्गुलुगुञ्जाज्यसारघैष् टङ्गणान्वितैः । दुर्द्रावाखिललोहादेर् द्रावणाय गणो मतः

guḍagugguluguñjājyasāraghaiṣ ṭaṅgaṇānvitaiḥ / durdrāvākhilalohāder drāvaṇāya gaṇo mataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

क्षाराः सर्वे मलं हन्युरम्लं शोधनजारणम् । मान्द्यं विषाणि निघ्नन्ति स्नैग्ध्यं स्नेहाः प्रकुर्वते

kṣārāḥ sarve malaṃ hanyuramlaṃ śodhanajāraṇam / māndyaṃ viṣāṇi nighnanti snaigdhyaṃ snehāḥ prakurvate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.