Vagbhata: Rasaratnasamuccaya 12

जयाजम्बीरनिर्गुण्डीचाङ्गेरीवारि निक्षिपेत् । पक्त्वा चतुर्दशाहानि पिष्ट्वार्द्राक्तं विशोषयेत्

jayājambīranirguṇḍīcāṅgerīvāri nikṣipet / paktvā caturdaśāhāni piṣṭvārdrāktaṃ viśoṣayet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मृतसंजीवनाख्यो ऽयं रसो वल्लमितो ऽशितः । द्राग् जयेदौषधं संनिपातादीन् सकलान् गदान्

mṛtasaṃjīvanākhyo 'yaṃ raso vallamito 'śitaḥ / drāg jayedauṣadhaṃ saṃnipātādīn sakalān gadān

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

रसभागो भवेदेको गन्धको द्विगुणो मतः । विषतालककङ्कुष्ठशिलाहिङ्गुललोहकम्

rasabhāgo bhavedeko gandhako dviguṇo mataḥ / viṣatālakakaṅkuṣṭhaśilāhiṅgulalohakam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वह्नित्रिकटुभृङ्गाह्वहेममाक्षिकमभ्रकम् । हस्तिशुण्डी विषं कुम्भी तण्डुलीयकताम्रकौ

vahnitrikaṭubhṛṅgāhvahemamākṣikamabhrakam / hastiśuṇḍī viṣaṃ kumbhī taṇḍulīyakatāmrakau

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एषां प्रत्येकमेकैकं भागमादाय चूर्णयेत् । आर्द्रकस्य द्रवेणैव मर्दयेच्च दिनत्रयम्

eṣāṃ pratyekamekaikaṃ bhāgamādāya cūrṇayet / ārdrakasya draveṇaiva mardayecca dinatrayam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

जम्बीरस्य रसो ग्राह्यः पलत्रयपरीक्षितः । त्रिफलायाश्च निर्गुण्ड्याः प्रत्येकं च पलत्रयम्

jambīrasya raso grāhyaḥ palatrayaparīkṣitaḥ / triphalāyāśca nirguṇḍyāḥ pratyekaṃ ca palatrayam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

रसस्य पलमात्रं तु चाङ्गेर्याः परिकीर्तितम् । काचकूप्यां विनिक्षिप्य यन्त्रे क्षिप्त्वा प्रयत्नवान्

rasasya palamātraṃ tu cāṅgeryāḥ parikīrtitam / kācakūpyāṃ vinikṣipya yantre kṣiptvā prayatnavān

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

उद्धृत्यार्द्रकनिर्यासैर् मर्दयित्वा विशोषयेत् । मृतसंजीवनो नाम रसो ऽयंविदितो भुवि । गुञ्जाद्वयं ददीतास्य संनिपातापनुत्तये

uddhṛtyārdrakaniryāsair mardayitvā viśoṣayet / mṛtasaṃjīvano nāma raso 'yaṃvidito bhuvi / guñjādvayaṃ dadītāsya saṃnipātāpanuttaye

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वङ्गं नागं च सूतं च नेपालं गन्धकं तथा । शुल्बं विषं समांशेन रसेनार्द्रेण मर्दयेत्

vaṅgaṃ nāgaṃ ca sūtaṃ ca nepālaṃ gandhakaṃ tathā / śulbaṃ viṣaṃ samāṃśena rasenārdreṇa mardayet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पुनर् मर्द्येत निर्गुण्ड्याश् चाङ्गेर्या रसमर्दितः । वल्लप्रयोगेण रसो ऽयं संनिपातनुत्

punar mardyeta nirguṇḍyāś cāṅgeryā rasamarditaḥ / vallaprayogeṇa raso 'yaṃ saṃnipātanut

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

गन्धकं च रसं शुद्धं प्रत्येकं कर्षसम्मितम् । एकत्र कज्जलीं कृत्वा ततः कुर्वीत गोलकम्

gandhakaṃ ca rasaṃ śuddhaṃ pratyekaṃ karṣasammitam / ekatra kajjalīṃ kṛtvā tataḥ kurvīta golakam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नवभाण्डे विनिक्षिप्य ताम्रपात्रेण गोपयेत् । दृढं निरुध्य तत् पात्रमग्नावारोपयेत् ततः

navabhāṇḍe vinikṣipya tāmrapātreṇa gopayet / dṛḍhaṃ nirudhya tat pātramagnāvāropayet tataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

व्रीहिस्फुटनमात्रेण स्वाङ्गशीतं समुद्धरेत् । नवज्वरे प्रयुञ्जीत रसं पर्पटिकाह्वयम्

vrīhisphuṭanamātreṇa svāṅgaśītaṃ samuddharet / navajvare prayuñjīta rasaṃ parpaṭikāhvayam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आर्द्रकस्य रसेनैव त्रिवल्लं त्रिदिनं भिषक् । ज्वरितं छादयेद्गाढं यावत्स्वेदः समुद्भवेत्

ārdrakasya rasenaiva trivallaṃ tridinaṃ bhiṣak / jvaritaṃ chādayedgāḍhaṃ yāvatsvedaḥ samudbhavet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तक्रभक्तं भवेत्पथ्यं ज्वरमुक्तस्य देहिनः । नवज्वरारिर् इत्येष रसः परमदुर्लभः । वातज्वरे विशेषेण रसः साधारणो मतः

takrabhaktaṃ bhavetpathyaṃ jvaramuktasya dehinaḥ / navajvarārir ityeṣa rasaḥ paramadurlabhaḥ / vātajvare viśeṣeṇa rasaḥ sādhāraṇo mataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

टङ्कणं रसगन्धौ च मरिचानि समांशकम् । सर्वं जम्बीरनीरेण दिनानि त्रीणि मर्दयेत्

ṭaṅkaṇaṃ rasagandhau ca maricāni samāṃśakam / sarvaṃ jambīranīreṇa dināni trīṇi mardayet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

संशोष्य शर्करायुक्तं मत्स्यपित्तेन भावयेत् । भावितं तद्रसं सिद्धमार्द्रकस्वरसैस्त्र्यहम्

saṃśoṣya śarkarāyuktaṃ matsyapittena bhāvayet / bhāvitaṃ tadrasaṃ siddhamārdrakasvarasaistryaham

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वल्लं वारत्रयं देयं पानार्थं वारि शीतलम् । तक्रभक्तं भवेत्पथ्यं वृन्ताकफलसंयुतम् । सर्वान् नवज्वरान् हन्ति रसो ऽयं जलमञ्जरी

vallaṃ vāratrayaṃ deyaṃ pānārthaṃ vāri śītalam / takrabhaktaṃ bhavetpathyaṃ vṛntākaphalasaṃyutam / sarvān navajvarān hanti raso 'yaṃ jalamañjarī

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कान्तस्य कण्टवेध्यानां पात्राणां भस्म कारयेत् । तत्समश्च रसो गन्धष्टङ्कणो निम्बवारिणा । ततः संपेष्य तत्कल्कं मर्दयेत्त्रिदिनं पुनः

kāntasya kaṇṭavedhyānāṃ pātrāṇāṃ bhasma kārayet / tatsamaśca raso gandhaṣṭaṅkaṇo nimbavāriṇā / tataḥ saṃpeṣya tatkalkaṃ mardayettridinaṃ punaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

रसतुल्येन मत्स्यस्य पित्तेन परिभावयेत् । सिद्धः कान्तरसो ह्य् एष प्रयोज्यो ऽभिनवज्वरे । शृङ्गवेरानुपानेन मात्रया भिषगुत्तमैः

rasatulyena matsyasya pittena paribhāvayet / siddhaḥ kāntaraso hy eṣa prayojyo 'bhinavajvare / śṛṅgaverānupānena mātrayā bhiṣaguttamaiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

रसगन्धौ तथा वङ्गम् अभ्रकं समभागतः । मेलयित्वाथ वङ्गेन समं सूतं विमर्दयेत्

rasagandhau tathā vaṅgam abhrakaṃ samabhāgataḥ / melayitvātha vaṅgena samaṃ sūtaṃ vimardayet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत्रैकीकृत्य गन्धाभ्रे पेष्यं जम्बीरवारिणा । सामान्यं पुटम् आदद्यात् सप्तधा साधितं रसम्

tatraikīkṛtya gandhābhre peṣyaṃ jambīravāriṇā / sāmānyaṃ puṭam ādadyāt saptadhā sādhitaṃ rasam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कुमार्या चित्रकेणापि भावयित्वाथ सप्तधा । गुडेन जीरकेणापि ज्वरे जीर्णे प्रयोजयेत्

kumāryā citrakeṇāpi bhāvayitvātha saptadhā / guḍena jīrakeṇāpi jvare jīrṇe prayojayet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कासे श्वासे कुमार्या च त्रिफलाक्वाथयोगतः । उन्मादं च धनुर्वातम् अमृताक्वाथयोगतः । इत्येवं रोगतापघ्नो रसश् चन्द्रोदयाभिधः

kāse śvāse kumāryā ca triphalākvāthayogataḥ / unmādaṃ ca dhanurvātam amṛtākvāthayogataḥ / ityevaṃ rogatāpaghno rasaś candrodayābhidhaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नागं वङ्गं रसं ताम्रं गन्धकं टङ्कणं तथा । विषं च नेपालं हरितालं समं तथा

nāgaṃ vaṅgaṃ rasaṃ tāmraṃ gandhakaṃ ṭaṅkaṇaṃ tathā / viṣaṃ ca nepālaṃ haritālaṃ samaṃ tathā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वटक्षीरेण संमर्द्य सर्वं कुर्यात्तु गोलकम् । तं गोलकं भाण्डमध्ये पाचयेद्दीपवह्निना

vaṭakṣīreṇa saṃmardya sarvaṃ kuryāttu golakam / taṃ golakaṃ bhāṇḍamadhye pācayeddīpavahninā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तं गोलं शीतलं कृत्वा भृङ्गराजेन मर्दयेत् । आर्द्रकस्य रसेनापि मर्दयेच्च पुनः पुनः

taṃ golaṃ śītalaṃ kṛtvā bhṛṅgarājena mardayet / ārdrakasya rasenāpi mardayecca punaḥ punaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

चणप्रमाणवटकान् रसेनार्द्रस्य दापयेत् । गुञ्जाद्वयप्रमाणेन ज्वरं जीर्णं हरत्यसौ

caṇapramāṇavaṭakān rasenārdrasya dāpayet / guñjādvayapramāṇena jvaraṃ jīrṇaṃ haratyasau

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

हरश्च गन्धकं चैव कुनटी च समं समम् । मर्द्यं कर्कोटिकायाश्च रसेन विनियोजयेत्

haraśca gandhakaṃ caiva kunaṭī ca samaṃ samam / mardyaṃ karkoṭikāyāśca rasena viniyojayet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नवज्वरमुरारिः स्याद्वल्लं शर्करया सह । तण्डुलीयरसेनानुपानं शर्करयापि वा । गुञ्जाद्वयप्रमाणेन ज्वरान्हन्ति नवान्हठात्

navajvaramurāriḥ syādvallaṃ śarkarayā saha / taṇḍulīyarasenānupānaṃ śarkarayāpi vā / guñjādvayapramāṇena jvarānhanti navānhaṭhāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.