Vagbhata: Rasaratnasamuccaya 13

कट्वम्लतीक्ष्णलवणोष्णविदाहिरूक्षैः पित्तं प्रदुष्टम् अशनैर् अतिसेवितैस् तैः । संदूष्य रक्तम् अमुनोभयमार्गवर्ति निर्यात्यसृक्स्थलयकृत्प्लिहतो ऽतिमात्रम्

kaṭvamlatīkṣṇalavaṇoṣṇavidāhirūkṣaiḥ pittaṃ praduṣṭam aśanair atisevitais taiḥ / saṃdūṣya raktam amunobhayamārgavarti niryātyasṛksthalayakṛtplihato 'timātram

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पारदं हिङ्गुलुकं च ऊर्ध्वयन्त्रेण मेलयेत् । कुक्कुटाण्डरसं भागं टङ्कणक्षारम् एव च

pāradaṃ hiṅgulukaṃ ca ūrdhvayantreṇa melayet / kukkuṭāṇḍarasaṃ bhāgaṃ ṭaṅkaṇakṣāram eva ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

गन्धकस्य तथा भागं घृतेन परिमर्दयेत् । सिद्धं रसं समादाय जीरतोयेन दापयेत्

gandhakasya tathā bhāgaṃ ghṛtena parimardayet / siddhaṃ rasaṃ samādāya jīratoyena dāpayet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दिनानि त्रीणि माषं च ग्रहणीरक्तदोषजित् । ज्वरदाहविनाशं च रक्तपित्तविनाशनम्

dināni trīṇi māṣaṃ ca grahaṇīraktadoṣajit / jvaradāhavināśaṃ ca raktapittavināśanam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रत्येकं तोलमानेन सूतकं ताम्रभस्मकम् । दिनानि त्रीणि गुटिकां कृत्वा चाग्नौ विनिक्षिपेत्

pratyekaṃ tolamānena sūtakaṃ tāmrabhasmakam / dināni trīṇi guṭikāṃ kṛtvā cāgnau vinikṣipet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततः शुष्कं समादाय पुनरेव च मर्दयेत् । समस्तैः समगन्धैश्च कृत्वा कज्जलिकां च तैः

tataḥ śuṣkaṃ samādāya punareva ca mardayet / samastaiḥ samagandhaiśca kṛtvā kajjalikāṃ ca taiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मुस्तादाडिमदूर्वाभिः केतकीस्तनवारिभिः । सहदेव्याः कुमार्याश्च पर्पटस्यापि वारिणा

mustādāḍimadūrvābhiḥ ketakīstanavāribhiḥ / sahadevyāḥ kumāryāśca parpaṭasyāpi vāriṇā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

रामशीतलिकातोयैः शतावर्या रसेन च । भावयित्वा प्रयत्नेन दिवसे दिवसे पृथक्

rāmaśītalikātoyaiḥ śatāvaryā rasena ca / bhāvayitvā prayatnena divase divase pṛthak

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तिक्तं गुडूचिकासत्त्वं पर्पटीशीरमागधीः । शृङ्गाटं सारिवा चैषां समानं सूक्ष्मचूर्णकम्

tiktaṃ guḍūcikāsattvaṃ parpaṭīśīramāgadhīḥ / śṛṅgāṭaṃ sārivā caiṣāṃ samānaṃ sūkṣmacūrṇakam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

द्राक्षादिककषायेण सप्तधा परिभावयेत् । ततः पोताश्रयं क्षिप्त्वा वट्यः कार्याश्चणोपमाः

drākṣādikakaṣāyeṇa saptadhā paribhāvayet / tataḥ potāśrayaṃ kṣiptvā vaṭyaḥ kāryāścaṇopamāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अयं चन्द्रकलानामा रसेन्द्रः परिकीर्तितः । सर्वपित्तगदध्वंसी वातपित्तगदापहः

ayaṃ candrakalānāmā rasendraḥ parikīrtitaḥ / sarvapittagadadhvaṃsī vātapittagadāpahaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अन्तर्बाह्यमहादाहविध्वंसनमहाक्षमः । ग्रीष्मकाले शरत्काले विशेषेण प्रशस्यते

antarbāhyamahādāhavidhvaṃsanamahākṣamaḥ / grīṣmakāle śaratkāle viśeṣeṇa praśasyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कुरुते नाग्निमान्द्यं च महातापज्वरं हरेत् । श्रमं मूर्छां हरत्याशु स्त्रीणां रक्तमहास्रवम्

kurute nāgnimāndyaṃ ca mahātāpajvaraṃ haret / śramaṃ mūrchāṃ haratyāśu strīṇāṃ raktamahāsravam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ऊर्ध्वाधो रक्तपित्तं च रक्तवान्तिं विशेषतः । मूत्रकृच्छ्राणि सर्वाणि नाशयेन्नात्र संशयः

ūrdhvādho raktapittaṃ ca raktavāntiṃ viśeṣataḥ / mūtrakṛcchrāṇi sarvāṇi nāśayennātra saṃśayaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पटोलमायसं चूर्णं सूतेन्द्रं समचारितम् । लोहारिवर्गसंघृष्टं रक्तपित्तहरं परम्

paṭolamāyasaṃ cūrṇaṃ sūtendraṃ samacāritam / lohārivargasaṃghṛṣṭaṃ raktapittaharaṃ param

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वृषादलानां स्वरसस्य कर्षं रसेन्द्रगुञ्जामधुशर्करायुतम् । लिहन्प्रभाते मनुजो निहन्याद् दुःखाकरं दारुणरक्तपित्तम्

vṛṣādalānāṃ svarasasya karṣaṃ rasendraguñjāmadhuśarkarāyutam / lihanprabhāte manujo nihanyād duḥkhākaraṃ dāruṇaraktapittam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सपटोलकहिङ्गूलः सक्षौद्रो रक्तपित्तनुत्

sapaṭolakahiṅgūlaḥ sakṣaudro raktapittanut

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नवनीतं सिता लाजा द्राक्षया सह भक्षयेत्

navanītaṃ sitā lājā drākṣayā saha bhakṣayet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मस्तके च घृतं दद्याद्रक्तपित्तहरं परम्

mastake ca ghṛtaṃ dadyādraktapittaharaṃ param

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

द्राक्षावासायुतं क्वाथं शर्कराभावितं पिबेत्

drākṣāvāsāyutaṃ kvāthaṃ śarkarābhāvitaṃ pibet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वासारसं सिताक्षौद्रैर्लाजान्वा शर्करासमान् । भक्षयन् रक्तपित्तार्तस् तृष्णादाहज्वरं जयेत्

vāsārasaṃ sitākṣaudrairlājānvā śarkarāsamān / bhakṣayan raktapittārtas tṛṣṇādāhajvaraṃ jayet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

धात्रीचूर्णं सितायुक्तं भक्षयेद्रक्तपित्तनुत्

dhātrīcūrṇaṃ sitāyuktaṃ bhakṣayedraktapittanut

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दोषाः शोषमनोऽभितापकुपिताः कुर्वन्ति कासं ततः पीतं पूतिकफं प्रतीपनयनः पूयोपमं ष्ठीवति । शीतोष्णेच्छुर् अकारणेन बहुभुक् स्निग्धप्रसन्नाननः पार्श्वार्त्यल्पबलक्षयाकृतिर् अपि प्रादुर्भवत्यन्यथा

doṣāḥ śoṣamano'bhitāpakupitāḥ kurvanti kāsaṃ tataḥ pītaṃ pūtikaphaṃ pratīpanayanaḥ pūyopamaṃ ṣṭhīvati / śītoṣṇecchur akāraṇena bahubhuk snigdhaprasannānanaḥ pārśvārtyalpabalakṣayākṛtir api prādurbhavatyanyathā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सार्कतीक्ष्णाभ्रको ऽगस्त्यकासमर्दवरारसैः । मर्दितो वेतसाम्लेन पिण्डितः कासनाशनः

sārkatīkṣṇābhrako 'gastyakāsamardavarārasaiḥ / mardito vetasāmlena piṇḍitaḥ kāsanāśanaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तारे पिष्टशिलां क्षिप्त्वा हरितालाच्चतुर्गुणाम् । वासागोक्षुरसाराभ्यां मर्दयेत् प्रहरद्वयम्

tāre piṣṭaśilāṃ kṣiptvā haritālāccaturguṇām / vāsāgokṣurasārābhyāṃ mardayet praharadvayam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रस्विन्नो वालुकायन्त्रे गुञ्जाद्वितयसंमितः । कासं त्रिकटुनिर्गुण्डीमूलचूर्णयुतो हरेत्

prasvinno vālukāyantre guñjādvitayasaṃmitaḥ / kāsaṃ trikaṭunirguṇḍīmūlacūrṇayuto haret

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भूनागाभ्रकयोः सत्त्वं कान्तहेमाभ्ररूप्यकम् । मुक्ताफलानि रत्नानि ताप्यं वैक्रान्तमेव च

bhūnāgābhrakayoḥ sattvaṃ kāntahemābhrarūpyakam / muktāphalāni ratnāni tāpyaṃ vaikrāntameva ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भस्मीकृतमिदं सर्वं पृथङ् माषमितं मतम् । निष्कमात्रमितं शुद्धं राजावर्तरजस्तथा

bhasmīkṛtamidaṃ sarvaṃ pṛthaṅ māṣamitaṃ matam / niṣkamātramitaṃ śuddhaṃ rājāvartarajastathā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एतत्सर्वं समं योज्यं मर्दयित्वाम्लवेतसैः । रुद्ध्वा मूषोदरे कोष्ठ्यां धमेदाकाशदर्शनम्

etatsarvaṃ samaṃ yojyaṃ mardayitvāmlavetasaiḥ / ruddhvā mūṣodare koṣṭhyāṃ dhamedākāśadarśanam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शतवारं धमेदेवं मर्दयित्वाम्लवेतसैः । ततः संचूर्णिते चास्मिन्मुक्ताभस्म द्विशाणकम्

śatavāraṃ dhamedevaṃ mardayitvāmlavetasaiḥ / tataḥ saṃcūrṇite cāsminmuktābhasma dviśāṇakam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मरिचं पञ्च शाणेयं क्षिप्त्वा संमर्द्य यत्नतः । रम्ये करण्डके क्षिप्त्वा स्थापयेत् तदनन्तरम्

maricaṃ pañca śāṇeyaṃ kṣiptvā saṃmardya yatnataḥ / ramye karaṇḍake kṣiptvā sthāpayet tadanantaram

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सो ऽयं रत्नकरण्डको रसवरो मध्वाज्यसंक्रामणो हन्याच्छ्वासगदं ज्वरं ग्रहणिकां कासं च हिध्मामयम् । शूलं शोषमहोदरं बहुविधं कुष्ठं च हन्याद् गदान् बल्यो वृष्यकरः प्रदीपनतमः स्वस्थोचितो वेगवान्

so 'yaṃ ratnakaraṇḍako rasavaro madhvājyasaṃkrāmaṇo hanyācchvāsagadaṃ jvaraṃ grahaṇikāṃ kāsaṃ ca hidhmāmayam / śūlaṃ śoṣamahodaraṃ bahuvidhaṃ kuṣṭhaṃ ca hanyād gadān balyo vṛṣyakaraḥ pradīpanatamaḥ svasthocito vegavān

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शुद्धसूतस्य भागैकं भागैकं शुद्धगन्धकम् । भागत्रयं मृतं ताम्रं मरिचं पञ्चभागिकम्

śuddhasūtasya bhāgaikaṃ bhāgaikaṃ śuddhagandhakam / bhāgatrayaṃ mṛtaṃ tāmraṃ maricaṃ pañcabhāgikam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मृताभ्रस्य चतुर्भागं भागमेकं विषं क्षिपेत् । भूताङ्कुशस्य भागैकं सर्वं चाम्लेन मर्दयेत्

mṛtābhrasya caturbhāgaṃ bhāgamekaṃ viṣaṃ kṣipet / bhūtāṅkuśasya bhāgaikaṃ sarvaṃ cāmlena mardayet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यामं भूताङ्कुशो नाम माषैकं वातकासजित् । अनुपानं लिहेत्क्षौद्रैर्विभीतकफलत्वचः । पित्तकासारुचिश्वासक्षयकासांश्च नाशयेत्

yāmaṃ bhūtāṅkuśo nāma māṣaikaṃ vātakāsajit / anupānaṃ lihetkṣaudrairvibhītakaphalatvacaḥ / pittakāsāruciśvāsakṣayakāsāṃśca nāśayet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

रसभस्म विषं तुल्यं गन्धकं द्विगुणं मतम् । बोलतालकवाह्लीककर्कोटीमाक्षिकं निशा

rasabhasma viṣaṃ tulyaṃ gandhakaṃ dviguṇaṃ matam / bolatālakavāhlīkakarkoṭīmākṣikaṃ niśā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कण्टकारी यवक्षारलाङ्गलीक्षारसैन्धवम् । मधूकसारं संचूर्ण्य सप्ताहं चार्द्रकद्रवैः

kaṇṭakārī yavakṣāralāṅgalīkṣārasaindhavam / madhūkasāraṃ saṃcūrṇya saptāhaṃ cārdrakadravaiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

गुटिकां बदराकारां श्लेष्मकासापनुत्तये । भक्षयेद् बोलबद्धो ऽयं रसः सश्वासपाण्डुजित्

guṭikāṃ badarākārāṃ śleṣmakāsāpanuttaye / bhakṣayed bolabaddho 'yaṃ rasaḥ saśvāsapāṇḍujit

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

रसगन्धकपिप्पल्यो हरीतक्यक्षवासकम् । षडुत्तरगुणं चूर्णं बब्बुलक्वाथभावितम्

rasagandhakapippalyo harītakyakṣavāsakam / ṣaḍuttaraguṇaṃ cūrṇaṃ babbulakvāthabhāvitam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एकविंशतिवाराणि शोषयित्वा विचूर्णयेत् । भक्षयेन्मधुना हन्ति कासम् अग्निरसो ह्य् अयम्

ekaviṃśativārāṇi śoṣayitvā vicūrṇayet / bhakṣayenmadhunā hanti kāsam agniraso hy ayam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

त्रिकटु त्रिफला चैला जातीफललवंगकम् । एतेषां समभागानां समः पूर्वरसो भवेत्

trikaṭu triphalā cailā jātīphalalavaṃgakam / eteṣāṃ samabhāgānāṃ samaḥ pūrvaraso bhavet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सम्पूर्यालोडयेत् क्षौद्रे भक्ष्यो निष्कद्वयं द्वयम् । स्वयम् अग्निरसो नाम्ना क्षयकासनिकृन्तनः

sampūryāloḍayet kṣaudre bhakṣyo niṣkadvayaṃ dvayam / svayam agniraso nāmnā kṣayakāsanikṛntanaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भृङ्गराजस्य पत्त्राणि मधुना चूर्णितानि हि । गोलकं धारयेद्वक्त्रे कासविष्टम्भशान्तये

bhṛṅgarājasya pattrāṇi madhunā cūrṇitāni hi / golakaṃ dhārayedvaktre kāsaviṣṭambhaśāntaye

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अर्कैरण्डस्य पत्त्राणां रसं पीत्वा च कासजित्

arkairaṇḍasya pattrāṇāṃ rasaṃ pītvā ca kāsajit

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दन्तीमूलस्य धूमं वा निर्गुण्ड्या वा पिबेज्जयेत्

dantīmūlasya dhūmaṃ vā nirguṇḍyā vā pibejjayet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इन्द्रवारुणिकामूलं भृङ्गीकृष्णातिलैः सह । भक्षयेत् क्षयकासार्तो निष्कमात्रं प्रशान्तये

indravāruṇikāmūlaṃ bhṛṅgīkṛṣṇātilaiḥ saha / bhakṣayet kṣayakāsārto niṣkamātraṃ praśāntaye

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

श्लेष्मोपरुद्धमनः पवनो ऽतिदुष्टः संदूषयन्ननु जलान्नवहाश् च नाडीः । आमाशयोद्भवम् इमं विदधात्य् उरस्थः श्वासं च वक्रगमनो हि शरीरभाजाम्

śleṣmoparuddhamanaḥ pavano 'tiduṣṭaḥ saṃdūṣayannanu jalānnavahāś ca nāḍīḥ / āmāśayodbhavam imaṃ vidadhāty urasthaḥ śvāsaṃ ca vakragamano hi śarīrabhājām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इन्द्रवारुणिकामूलं देवदारु कटुत्रयम् । शर्करासहितं खादेद् ऊर्ध्वश्वासप्रशान्तये

indravāruṇikāmūlaṃ devadāru kaṭutrayam / śarkarāsahitaṃ khāded ūrdhvaśvāsapraśāntaye

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सूतार्धं गन्धकं मर्द्यं यामैकं कन्यकाद्रवैः । द्वयोः समं ताम्रपत्त्रं पूर्वकल्केन मेलयेत्

sūtārdhaṃ gandhakaṃ mardyaṃ yāmaikaṃ kanyakādravaiḥ / dvayoḥ samaṃ tāmrapattraṃ pūrvakalkena melayet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दिनैकं हण्डिकायन्त्रे पक्वमादाय चूर्णयेत् । सूर्यावर्तरसो ह्य् एष द्विगुञ्जः श्वासजित् भवेत्

dinaikaṃ haṇḍikāyantre pakvamādāya cūrṇayet / sūryāvartaraso hy eṣa dviguñjaḥ śvāsajit bhavet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सूतः षोडश तत्समो दिनकरस्तस्यार्धभागो बलिः सिन्धुस्तस्य समः सुसूक्ष्ममृदितः षट् पिप्पली चूर्णितः । जम्बीरस्वरसेन मर्दितम् इदं तप्तं सुपक्वं भवेत् कासश्वाससगुल्मशूलजठरं पाण्डुं लिहन्नाशयेत्

sūtaḥ ṣoḍaśa tatsamo dinakarastasyārdhabhāgo baliḥ sindhustasya samaḥ susūkṣmamṛditaḥ ṣaṭ pippalī cūrṇitaḥ / jambīrasvarasena marditam idaṃ taptaṃ supakvaṃ bhavet kāsaśvāsasagulmaśūlajaṭharaṃ pāṇḍuṃ lihannāśayet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

साधारणं तु वटकं वक्ष्यामि शृणु तत्त्वतः । पारदं गन्धकं चैव पलमेकं पृथक् पृथक्

sādhāraṇaṃ tu vaṭakaṃ vakṣyāmi śṛṇu tattvataḥ / pāradaṃ gandhakaṃ caiva palamekaṃ pṛthak pṛthak

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पलत्रयं त्रिकटुकं वङ्गम् एकपलं क्षिपेत् । सर्वम् एकत्र संयोज्य दिनानि त्रीणि मर्दयेत्

palatrayaṃ trikaṭukaṃ vaṅgam ekapalaṃ kṣipet / sarvam ekatra saṃyojya dināni trīṇi mardayet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

गोमूत्रेण तथा त्रीणि दिनानि परिमर्दयेत् । अक्षप्रमाणवटकं छायाशुष्कं तु कारयेत्

gomūtreṇa tathā trīṇi dināni parimardayet / akṣapramāṇavaṭakaṃ chāyāśuṣkaṃ tu kārayet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नित्यमेकं तु वटकं दिनानि त्रिंशदेव च । श्वासकासज्वरहरम् अग्निमान्द्यारुचिप्रणुत्

nityamekaṃ tu vaṭakaṃ dināni triṃśadeva ca / śvāsakāsajvaraharam agnimāndyārucipraṇut

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

रसभागो भवेदेको गन्धको द्विगुणो मतः । त्रिभागा पिप्पली ग्राह्या चतुर्भागा हरीतकी

rasabhāgo bhavedeko gandhako dviguṇo mataḥ / tribhāgā pippalī grāhyā caturbhāgā harītakī

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विभीतः पञ्चभागस्तु वासा षड्गुणिता भवेत् । भार्ङ्गीसप्तगुणा ग्राह्या सर्वं चूर्णं प्रकल्पयेत्

vibhītaḥ pañcabhāgastu vāsā ṣaḍguṇitā bhavet / bhārṅgīsaptaguṇā grāhyā sarvaṃ cūrṇaṃ prakalpayet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

बब्बुलक्वाथम् आदाय भावयेद् एकविंशतिः । विभीतकप्रमाणेन मधुना गुटिकां चरेत्

babbulakvātham ādāya bhāvayed ekaviṃśatiḥ / vibhītakapramāṇena madhunā guṭikāṃ caret

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एकैकां भक्षयेत्प्रातर्वटी सप्तामृताभिधा । श्वासकासादिकं व्याधिं तत्क्षणान्नाशयेद् इयम्

ekaikāṃ bhakṣayetprātarvaṭī saptāmṛtābhidhā / śvāsakāsādikaṃ vyādhiṃ tatkṣaṇānnāśayed iyam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सूतं शुल्बं सुलोहं बलिम् अमृतयुतं त्रित्रिकं रेणुकाब्दं गण्डीरं केसराग्निं द्विगुणगुडयुतं मर्दयित्वा समस्तम् । कुर्यात् कोलास्थिमात्रान् सुरुचिरवटकान् भक्षयेत् प्राग्दिनादौ पथ्यासीसर्वरोगान् हरति च नितरां नीलकण्ठाभिधानः

sūtaṃ śulbaṃ sulohaṃ balim amṛtayutaṃ tritrikaṃ reṇukābdaṃ gaṇḍīraṃ kesarāgniṃ dviguṇaguḍayutaṃ mardayitvā samastam / kuryāt kolāsthimātrān suruciravaṭakān bhakṣayet prāgdinādau pathyāsīsarvarogān harati ca nitarāṃ nīlakaṇṭhābhidhānaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तारताम्ररसपिष्टिका शिला गन्धतालसमभागिकं रसैः । आटरूषसुरसार्द्रसम्भवैर् मर्दय प्रकुरु गोलकं ततः

tāratāmrarasapiṣṭikā śilā gandhatālasamabhāgikaṃ rasaiḥ / āṭarūṣasurasārdrasambhavair mardaya prakuru golakaṃ tataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मृत्स्नया च परिवेष्ट्य गोलकं यामयुग्मम् अथ भूधरे पचेत् । गन्धकेन कुरु तत्समं ततश् चाटरूषकटुकैर् विभावयेत्

mṛtsnayā ca pariveṣṭya golakaṃ yāmayugmam atha bhūdhare pacet / gandhakena kuru tatsamaṃ tataś cāṭarūṣakaṭukair vibhāvayet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

श्वासकासकरिकेसरीरसो वल्लयस्य परिसेवयेद् बुधः

śvāsakāsakarikesarīraso vallayasya parisevayed budhaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

रसगन्धकताम्राभ्रं कणाशुण्ठ्यूषणं समम् । भूतम् एकं विषं चैकं सूर्यः कासादिनाशनः

rasagandhakatāmrābhraṃ kaṇāśuṇṭhyūṣaṇaṃ samam / bhūtam ekaṃ viṣaṃ caikaṃ sūryaḥ kāsādināśanaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

गन्धकं मरिचं साज्यं पिबेच्छ्वासकफापहम् । शिला हिङ्गु विडङ्गं च मरिचं कुष्ठसैन्धवम् । मध्वाज्याभ्यां लिहेत् कर्षं श्वासकाशकफापहम्

gandhakaṃ maricaṃ sājyaṃ pibecchvāsakaphāpaham / śilā hiṅgu viḍaṅgaṃ ca maricaṃ kuṣṭhasaindhavam / madhvājyābhyāṃ lihet karṣaṃ śvāsakāśakaphāpaham

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विदाहिगुरुविष्टम्भिरूक्षाभिष्यन्दिभोजनैः । शीतपानाशनस्थानरजोधूमातपानिलैः । व्यायामकर्मभाराध्ववेगाघातापतर्पणैः । हिक्का श्वासश्च कासश्च नृणां समुपजायते । रसगन्धकधान्याभ्रतालताप्योपलं क्रमात् । भागवृद्धं वचाकुष्ठहरिद्राक्षारचित्रकैः

vidāhiguruviṣṭambhirūkṣābhiṣyandibhojanaiḥ / śītapānāśanasthānarajodhūmātapānilaiḥ / vyāyāmakarmabhārādhvavegāghātāpatarpaṇaiḥ / hikkā śvāsaśca kāsaśca nṛṇāṃ samupajāyate / rasagandhakadhānyābhratālatāpyopalaṃ kramāt / bhāgavṛddhaṃ vacākuṣṭhaharidrākṣāracitrakaiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सपाठा लाङ्गली व्योषसैन्धवाक्षविषैः समम् । भावितं भृङ्गनीरेण हिक्कावैस्वर्यकासनुत्

sapāṭhā lāṅgalī vyoṣasaindhavākṣaviṣaiḥ samam / bhāvitaṃ bhṛṅganīreṇa hikkāvaisvaryakāsanut

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पक्वताम्रे रसः पिष्टो बलिना हिध्मिनां हितः

pakvatāmre rasaḥ piṣṭo balinā hidhmināṃ hitaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

चूर्णं पाठेन्द्रवारुण्योर्भाण्डे दत्त्वाथ कुनटीम् । तत्पृष्ठे शुद्धसूतं च कुनट्यंशं प्रदापयेत्

cūrṇaṃ pāṭhendravāruṇyorbhāṇḍe dattvātha kunaṭīm / tatpṛṣṭhe śuddhasūtaṃ ca kunaṭyaṃśaṃ pradāpayet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सूतार्धं कुनटीचूर्णं तस्यार्धं पूर्वमूलिका । चूर्णं दत्त्वा पचेच्चुल्ल्या यामाष्ट मृदुवह्निना । शिलापूतो रसो नाम हन्ति हिक्कां त्रिगुञ्जकः

sūtārdhaṃ kunaṭīcūrṇaṃ tasyārdhaṃ pūrvamūlikā / cūrṇaṃ dattvā paceccullyā yāmāṣṭa mṛduvahninā / śilāpūto raso nāma hanti hikkāṃ triguñjakaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मृतसूतं मृतं ताम्रं हिङ्गु पुष्करमूलकम् । सैन्धवं गन्धकं तालं कटुकं चूर्णयेत् समान्

mṛtasūtaṃ mṛtaṃ tāmraṃ hiṅgu puṣkaramūlakam / saindhavaṃ gandhakaṃ tālaṃ kaṭukaṃ cūrṇayet samān

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

देवदालीपुनर्नवयोर् निर्गुण्डीमेघनादयोः । तिक्तकोषातकीद्रावैर् दिनैकं मर्दयेद् दृढम्

devadālīpunarnavayor nirguṇḍīmeghanādayoḥ / tiktakoṣātakīdrāvair dinaikaṃ mardayed dṛḍham

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

माषमात्रं लिहेत् क्षौद्रैः रसं मन्थानभैरवम् । कफरोगप्रशान्त्यर्थं निम्बक्वाथं पिबेदनु

māṣamātraṃ lihet kṣaudraiḥ rasaṃ manthānabhairavam / kapharogapraśāntyarthaṃ nimbakvāthaṃ pibedanu

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विश्वादित्रिकनिर्गतद्रवनिशा कीरप्रियोत्थं दलं नीलग्रीवगलालयं सुरपतेस् तार्तीयनेत्राभिधम् । विद्वत्पुञ्जवती कृमिप्रतिभटं निर्गुण्डिकावारिणा तुल्यांशाश् चणकप्रमाणवटिकाः सश्वासकासघ्निकाः

viśvāditrikanirgatadravaniśā kīrapriyotthaṃ dalaṃ nīlagrīvagalālayaṃ surapates tārtīyanetrābhidham / vidvatpuñjavatī kṛmipratibhaṭaṃ nirguṇḍikāvāriṇā tulyāṃśāś caṇakapramāṇavaṭikāḥ saśvāsakāsaghnikāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

क्वाथं रास्नाबृहत्यग्निबलादुग्धैश् च पाययेत्

kvāthaṃ rāsnābṛhatyagnibalādugdhaiś ca pāyayet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

हिक्विनं पाययेद् धूमं पत्त्रैः शिखिनिशोद्भवैः

hikvinaṃ pāyayed dhūmaṃ pattraiḥ śikhiniśodbhavaiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कर्षैकं गन्धकं शुद्धं घृतैश् चोष्णोदकैः पिबेत् । कफं हन्त्यथ वा क्षौद्रैः पञ्चवक्त्ररसः खलु

karṣaikaṃ gandhakaṃ śuddhaṃ ghṛtaiś coṣṇodakaiḥ pibet / kaphaṃ hantyatha vā kṣaudraiḥ pañcavaktrarasaḥ khalu

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अत्युच्चभाषणविषाध्ययनाभिघातसंदूषणैः प्रकुपिताः पवनादयस् तु । स्रोतःसु ते स्वरवहेषु गताः प्रतिष्ठां हन्युः स्वरं भवति चापि हि षड्विधः सः

atyuccabhāṣaṇaviṣādhyayanābhighātasaṃdūṣaṇaiḥ prakupitāḥ pavanādayas tu / srotaḥsu te svaravaheṣu gatāḥ pratiṣṭhāṃ hanyuḥ svaraṃ bhavati cāpi hi ṣaḍvidhaḥ saḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

रसं द्विगुणगन्धेन मर्दयित्वा सभृङ्गकम् । लोहपात्रे घृताभ्यक्ते द्रावितं बदराग्निना

rasaṃ dviguṇagandhena mardayitvā sabhṛṅgakam / lohapātre ghṛtābhyakte drāvitaṃ badarāgninā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ऊर्ध्वाधो गोमयं दत्त्वा कदल्याः कोमले दले । स्निग्धया लोहदर्व्या च पर्पटाकारतां नयेत्

ūrdhvādho gomayaṃ dattvā kadalyāḥ komale dale / snigdhayā lohadarvyā ca parpaṭākāratāṃ nayet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

लोहपात्रे विनिक्षिप्ता लोहपर्पटिका भवेत् । ताम्रपात्रे विनिक्षिप्ता ताम्रपर्पटिका भवेत्

lohapātre vinikṣiptā lohaparpaṭikā bhavet / tāmrapātre vinikṣiptā tāmraparpaṭikā bhavet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

* पर्पटीरसमाह रसं द्विगुणेति ॥ व्र्र्स्टी १३।८१;१ * सभृङ्गकं भृङ्गराजरसेन मर्दयित्वा तप्तं द्रावितं तद्गोमयोपरिस्थे कदले स्निग्धया लोहदर्व्या प्रक्षिप्य तदुपरि कदलीदले न्युब्जे गोमयं दत्त्वा करतलादिना निपीड्य पर्पटाकारं कुर्यात् ॥ व्र्र्स्टी १३।८१;२ * कदलीदलस्थाने स्निग्धे लोहपत्रे विनिक्षिप्ता चेल्लोहपर्पटिका भवेत् ॥ व्र्र्स्टी १३।८१;३ * अथवा ताम्रपत्रे स्निग्धे विनिक्षिप्ता ताम्रपर्पटिका भवेत् ॥ व्र्र्स्टी १३।८१;४ * रसोपरि तु कदलीदलाद्येव देयम् ॥ व्र्र्स्टी १३।८१;५ विषपादं च युञ्जीत तत्साध्येष्वामयेषु च । सुरसाया जयन्त्याश् च कन्यकाटरूषकयोः

* parpaṭīrasamāha rasaṃ dviguṇeti // VRrsṬī 13.81;1 * sabhṛṅgakaṃ bhṛṅgarājarasena mardayitvā taptaṃ drāvitaṃ tadgomayoparisthe kadale snigdhayā lohadarvyā prakṣipya tadupari kadalīdale nyubje gomayaṃ dattvā karatalādinā nipīḍya parpaṭākāraṃ kuryāt // VRrsṬī 13.81;2 * kadalīdalasthāne snigdhe lohapatre vinikṣiptā cellohaparpaṭikā bhavet // VRrsṬī 13.81;3 * athavā tāmrapatre snigdhe vinikṣiptā tāmraparpaṭikā bhavet // VRrsṬī 13.81;4 * rasopari tu kadalīdalādyeva deyam // VRrsṬī 13.81;5 viṣapādaṃ ca yuñjīta tatsādhyeṣvāmayeṣu ca / surasāyā jayantyāś ca kanyakāṭarūṣakayoḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

त्रिफलाया मुनेर् भार्ङ्ग्या मुण्ड्यास् त्रिकटुचित्रयोः । भृङ्गराजस्य वह्नेश्च प्रत्यहं द्रवभावितम्

triphalāyā muner bhārṅgyā muṇḍyās trikaṭucitrayoḥ / bhṛṅgarājasya vahneśca pratyahaṃ dravabhāvitam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आर्द्रकस्य रसेनापि सप्तधा भावयेत्पुनः । अङ्गारैः स्वेदयेद् ईषत् पर्पटरसम् उत्तमम्

ārdrakasya rasenāpi saptadhā bhāvayetpunaḥ / aṅgāraiḥ svedayed īṣat parpaṭarasam uttamam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

गुञ्जाष्टकं ददीतास्य ताम्बूलीपत्त्रसंयुतम् । पिप्पलीदशकैः क्वाथं निर्गुण्ड्याश् चानुपाययेत् । स्वरभङ्गे कफे श्वासे प्रयोज्यः सर्वदा रसः

guñjāṣṭakaṃ dadītāsya tāmbūlīpattrasaṃyutam / pippalīdaśakaiḥ kvāthaṃ nirguṇḍyāś cānupāyayet / svarabhaṅge kaphe śvāse prayojyaḥ sarvadā rasaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

त्रिकण्टकस्य मूलानि शुण्ठीं संक्षुद्य निक्षिपेत् । अजाक्षीरे सनीरार्धं यावत्क्षीरं विपाचयेत्

trikaṇṭakasya mūlāni śuṇṭhīṃ saṃkṣudya nikṣipet / ajākṣīre sanīrārdhaṃ yāvatkṣīraṃ vipācayet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत्क्षीरं पाययेद्रात्रौ सकणं भोजने ऽपि च । कूष्माण्डं वर्जयेच्चिञ्चां वृन्ताकं कर्कटीम् अपि

tatkṣīraṃ pāyayedrātrau sakaṇaṃ bhojane 'pi ca / kūṣmāṇḍaṃ varjayecciñcāṃ vṛntākaṃ karkaṭīm api

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आरनालं च तैलं च संसर्गं च विवर्जयेत् । मासत्रयं च सेवेत कासश्वासनिवृत्तये

āranālaṃ ca tailaṃ ca saṃsargaṃ ca vivarjayet / māsatrayaṃ ca seveta kāsaśvāsanivṛttaye

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सजीरहिङ्गुकव्योषैः शमयेद् ग्रहणीं रसः । दशमूलाम्भसा वातज्वरं त्रिकटुना कफम्

sajīrahiṅgukavyoṣaiḥ śamayed grahaṇīṃ rasaḥ / daśamūlāmbhasā vātajvaraṃ trikaṭunā kapham

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ज्वरं मधुकसारेण पञ्चकोलेन सर्वजम् । यक्ष्माणं मधुपिप्पल्या गोमूत्रेण गुदाङ्कुरान्

jvaraṃ madhukasāreṇa pañcakolena sarvajam / yakṣmāṇaṃ madhupippalyā gomūtreṇa gudāṅkurān

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शूलम् एरण्डतैलेन पाण्डुशोफं सगुग्गुलुः । कुष्ठानि भृङ्गभल्लातवाकुची पञ्चनिम्बकैः

śūlam eraṇḍatailena pāṇḍuśophaṃ sagugguluḥ / kuṣṭhāni bhṛṅgabhallātavākucī pañcanimbakaiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

धत्तूरबीजसंयोगान्मेहोन्मादविनाशिनी । अपस्मारं निहन्त्याशु व्योषनिम्बुदलैः सह

dhattūrabījasaṃyogānmehonmādavināśinī / apasmāraṃ nihantyāśu vyoṣanimbudalaiḥ saha

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्तनंधयशिशूनां तु रसोऽयं नितरां हितः । पथ्याक्षचूर्णादिवशाद् व्याधींश् चान्यान् सुदुस्तरान्

stanaṃdhayaśiśūnāṃ tu raso'yaṃ nitarāṃ hitaḥ / pathyākṣacūrṇādivaśād vyādhīṃś cānyān sudustarān

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सजातीफलशीतोदं योजयेत्पर्पटीरसम् । पित्ताजीर्णे शिरश् चास्य शीततोयेन सेचयेत्

sajātīphalaśītodaṃ yojayetparpaṭīrasam / pittājīrṇe śiraś cāsya śītatoyena secayet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नस्यं निष्ठीवनं धूमं तीक्ष्णं वमनरेचनम् । अन्नं रूक्षाल्पतीक्ष्णोष्णं कटुतिक्तकषायकम् । चिरकालस्थितं मद्यं योजयेत्कफरोगिणे

nasyaṃ niṣṭhīvanaṃ dhūmaṃ tīkṣṇaṃ vamanarecanam / annaṃ rūkṣālpatīkṣṇoṣṇaṃ kaṭutiktakaṣāyakam / cirakālasthitaṃ madyaṃ yojayetkapharogiṇe

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.