Vagbhata: Rasaratnasamuccaya 15

गुदस्य बहिरन्तर्वा जायन्ते चर्मकीलकाः । सर्वरोगकराः पुंसामर्शांसीति हि विश्रुताः

gudasya bahirantarvā jāyante carmakīlakāḥ / sarvarogakarāḥ puṃsāmarśāṃsīti hi viśrutāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

रुधिरस्राविणस्तेषां पित्तजाः परिकीर्तिताः

rudhirasrāviṇasteṣāṃ pittajāḥ parikīrtitāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वातजा निःसहोत्थाना उदावर्तं प्रकुर्वते

vātajā niḥsahotthānā udāvartaṃ prakurvate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

श्वयथुं श्लेष्मजाः कुर्युः सर्वं कुर्युस्त्रिदोषजाः

śvayathuṃ śleṣmajāḥ kuryuḥ sarvaṃ kuryustridoṣajāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शुद्धसूतं पलैकं तु द्विपलं शुद्धगन्धकम् । मृतं ताम्रं मृतं लोहं प्रत्येकं तु पलत्रयम्

śuddhasūtaṃ palaikaṃ tu dvipalaṃ śuddhagandhakam / mṛtaṃ tāmraṃ mṛtaṃ lohaṃ pratyekaṃ tu palatrayam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

त्र्यूषणं लाङ्गली दन्ती पिरुकं चित्रकं तथा । प्रत्येकं द्विपलं योज्यं यवक्षारं च टङ्कणम्

tryūṣaṇaṃ lāṅgalī dantī pirukaṃ citrakaṃ tathā / pratyekaṃ dvipalaṃ yojyaṃ yavakṣāraṃ ca ṭaṅkaṇam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

उभौ पञ्चपलौ योज्यौ सैन्धवं पलपञ्चकम् । द्वात्रिंशत्पलगोमूत्रं स्नुहीक्षीरं च तत्समम्

ubhau pañcapalau yojyau saindhavaṃ palapañcakam / dvātriṃśatpalagomūtraṃ snuhīkṣīraṃ ca tatsamam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मृद्वग्निना पचेत्स्थाल्यां सर्वं यावत्सुपिण्डितम् । माषद्वयं सदा खादेद् रसो ह्यर्शःकुठारकः । तक्रेण दाडिमाम्भोभिः पक्वकन्देन वाथ तत्

mṛdvagninā pacetsthālyāṃ sarvaṃ yāvatsupiṇḍitam / māṣadvayaṃ sadā khāded raso hyarśaḥkuṭhārakaḥ / takreṇa dāḍimāmbhobhiḥ pakvakandena vātha tat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मृतसूतार्कहेमाभ्रतीक्ष्णमुण्डं सगन्धकम् । मण्डूरं माक्षिकं तुल्यं मर्द्यं कन्याद्रवैर्दिनम्

mṛtasūtārkahemābhratīkṣṇamuṇḍaṃ sagandhakam / maṇḍūraṃ mākṣikaṃ tulyaṃ mardyaṃ kanyādravairdinam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अन्धमूषागतं पाच्यं त्रिदिनं तुषवह्निना । चूर्णितं सितया माषं खादेत्पित्तार्शसां जयेत्

andhamūṣāgataṃ pācyaṃ tridinaṃ tuṣavahninā / cūrṇitaṃ sitayā māṣaṃ khādetpittārśasāṃ jayet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शुद्धं सूतं पलं गन्धं गन्धार्धं तालताप्यकम् । अमृतं रसकं चैव तालकार्धविभागिकम्

śuddhaṃ sūtaṃ palaṃ gandhaṃ gandhārdhaṃ tālatāpyakam / amṛtaṃ rasakaṃ caiva tālakārdhavibhāgikam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एतेषां कज्जलीं कुर्याद् दृढं संमर्द्य वासरम् । त्रिदिनं मर्दयेच्चाथ दत्त्वा निम्बुजलं खलु

eteṣāṃ kajjalīṃ kuryād dṛḍhaṃ saṃmardya vāsaram / tridinaṃ mardayeccātha dattvā nimbujalaṃ khalu

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वटीकृत्य विशोष्याथ काचकुप्यां निधापयेत् । निष्कतुल्यार्कपत्रेण पिधायास्यं प्रयत्नतः

vaṭīkṛtya viśoṣyātha kācakupyāṃ nidhāpayet / niṣkatulyārkapatreṇa pidhāyāsyaṃ prayatnataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सार्धांगुलमितोत्सेधं मृत्स्नया तां विलेप्य च । नतो भाण्डतृतीयांशे सिकतापरिपूरिते

sārdhāṃgulamitotsedhaṃ mṛtsnayā tāṃ vilepya ca / nato bhāṇḍatṛtīyāṃśe sikatāparipūrite

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

निधाय सिकतामूर्ध्नि सिकताभिः प्रपूरयेत् । रुद्ध्वास्यं तदधो वह्निं ज्वालयेत्सार्धवासरम्

nidhāya sikatāmūrdhni sikatābhiḥ prapūrayet / ruddhvāsyaṃ tadadho vahniṃ jvālayetsārdhavāsaram

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्वांगशीतलितं काचघटादाकृष्य तं रसम् । पटचूर्णं विधायाथ ताम्रमभ्रं पलद्वयम्

svāṃgaśītalitaṃ kācaghaṭādākṛṣya taṃ rasam / paṭacūrṇaṃ vidhāyātha tāmramabhraṃ paladvayam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पलार्धममृतं चैव मरिचं च चतुष्पलम् । एकीकृत्य क्षिपेत्सर्वं नारिकेलकरण्डके

palārdhamamṛtaṃ caiva maricaṃ ca catuṣpalam / ekīkṛtya kṣipetsarvaṃ nārikelakaraṇḍake

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

साज्यो गुञ्जाद्विमानो हरति रसवरः सर्वलोकाश्रयोऽयं वातश्लेष्मोत्थरोगान्गुदजनितगदं शोषपाण्ड्वामयं च । यक्ष्माणं वातशूलं ज्वरमपि निखिलं वह्निमान्द्यं च गुल्मं तत्तद्रोगघ्नयोगैः सकलगदचयं दीपनं तत्क्षणेन

sājyo guñjādvimāno harati rasavaraḥ sarvalokāśrayo'yaṃ vātaśleṣmottharogāngudajanitagadaṃ śoṣapāṇḍvāmayaṃ ca / yakṣmāṇaṃ vātaśūlaṃ jvaramapi nikhilaṃ vahnimāndyaṃ ca gulmaṃ tattadrogaghnayogaiḥ sakalagadacayaṃ dīpanaṃ tatkṣaṇena

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अर्शोघ्नं वटकं वक्ष्ये पुत्रकं शृणु भद्रक । पिप्पली पिप्पलीमूलवनसूरणचित्रकम्

arśoghnaṃ vaṭakaṃ vakṣye putrakaṃ śṛṇu bhadraka / pippalī pippalīmūlavanasūraṇacitrakam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मारिचं कण्टकारी च रक्तपुष्पी समांशका । पलमेकं पृथक् सर्वं श्लक्ष्णं दृषदि पेषयेत्

māricaṃ kaṇṭakārī ca raktapuṣpī samāṃśakā / palamekaṃ pṛthak sarvaṃ ślakṣṇaṃ dṛṣadi peṣayet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

गजाजपशुमूत्रेषु शुभे भाण्डे विनिक्षिपेत् । मृद्वग्निना पचेत्सर्वं चूर्णशेषं यथा भवेत्

gajājapaśumūtreṣu śubhe bhāṇḍe vinikṣipet / mṛdvagninā pacetsarvaṃ cūrṇaśeṣaṃ yathā bhavet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

लोणत्रयं च तत्रैव पलमेकं तु निक्षिपेत् । अक्षप्रमाणवटकान्कुर्यादेवं पृथक्पृथक्

loṇatrayaṃ ca tatraiva palamekaṃ tu nikṣipet / akṣapramāṇavaṭakānkuryādevaṃ pṛthakpṛthak

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

त्रिंशद्दिनानि मतिमानर्शोघ्नं दीपनं परम् । घृततक्रसमायुक्तं भोजनं संप्रदापयेत्

triṃśaddināni matimānarśoghnaṃ dīpanaṃ param / ghṛtatakrasamāyuktaṃ bhojanaṃ saṃpradāpayet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

गन्धकं तारताम्रं च कृत्वा चैकत्र पिष्टिकाम् । तत्समं चाभ्रकं तीक्ष्णं गन्धकात्पञ्चमांशकम्

gandhakaṃ tāratāmraṃ ca kṛtvā caikatra piṣṭikām / tatsamaṃ cābhrakaṃ tīkṣṇaṃ gandhakātpañcamāṃśakam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विषं च षोडशांशेन द्वौ भागौ सूतकस्य च । एकीकृत्य प्रयत्नेन जम्बीरद्रवमर्दितम्

viṣaṃ ca ṣoḍaśāṃśena dvau bhāgau sūtakasya ca / ekīkṛtya prayatnena jambīradravamarditam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भाजने मृण्मये स्थाप्य वराक्वाथेन भावयेत् । दशमूलशतावर्योः क्वाथे पाच्यः क्रमेण हि

bhājane mṛṇmaye sthāpya varākvāthena bhāvayet / daśamūlaśatāvaryoḥ kvāthe pācyaḥ krameṇa hi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथोत्तार्य प्रयत्नेन वटिकां कारयेद् बुधः । गुञ्जात्रयप्रमाणेन हन्ति शूलं गुदाङ्कुरम्

athottārya prayatnena vaṭikāṃ kārayed budhaḥ / guñjātrayapramāṇena hanti śūlaṃ gudāṅkuram

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वरनागं तथा व्योमसत्त्वं शुल्बं च तीक्ष्णकम् । सर्वमेकत्र विद्राव्य क्षिप्त्वालं चाल्पमल्पकम्

varanāgaṃ tathā vyomasattvaṃ śulbaṃ ca tīkṣṇakam / sarvamekatra vidrāvya kṣiptvālaṃ cālpamalpakam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

चालयेदनिशं यावत्तालकं त्रिगुणं खलु । ततस्तेन विमर्द्याथ पिष्टीं कुर्याद्रसेन तु

cālayedaniśaṃ yāvattālakaṃ triguṇaṃ khalu / tatastena vimardyātha piṣṭīṃ kuryādrasena tu

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततो भल्लातकीवृक्षमूलान्तस्थां खनेच्च ताम् । मासादाकृष्य तां पिष्टीं गव्यदुग्धे विनिक्षिपेत्

tato bhallātakīvṛkṣamūlāntasthāṃ khanecca tām / māsādākṛṣya tāṃ piṣṭīṃ gavyadugdhe vinikṣipet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततो भल्लातकीतैलं हृतं पातालयन्त्रतः । आयसे भाजने स्निग्धे पिष्टिकां तां निवेश्य च

tato bhallātakītailaṃ hṛtaṃ pātālayantrataḥ / āyase bhājane snigdhe piṣṭikāṃ tāṃ niveśya ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रस्थमात्रं हि तत्तैलं जारयेद् अतियत्नतः । तत्तैलभावितैर्गन्धैः पुटित्वा भस्मतां व्रजेत्

prasthamātraṃ hi tattailaṃ jārayed atiyatnataḥ / tattailabhāvitairgandhaiḥ puṭitvā bhasmatāṃ vrajet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततः कार्तिकमासोत्थकोरंटदलजै रसैः । रसं संमर्द्य संमर्द्य घर्मे संस्थाप्य मारयेत्

tataḥ kārtikamāsotthakoraṃṭadalajai rasaiḥ / rasaṃ saṃmardya saṃmardya gharme saṃsthāpya mārayet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तद्भस्म मेलयेत्पूर्वभस्मना समभागिकम् । वनसूरणनिर्गुण्डीमहाराष्ट्रीभकण्टिका

tadbhasma melayetpūrvabhasmanā samabhāgikam / vanasūraṇanirguṇḍīmahārāṣṭrībhakaṇṭikā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वज्रवल्ली शिखी चैषां रसैः पिष्ट्वा विशोषयेत् । त्रिवारं मार्कवद्रावैर्द्रावयित्वा विशोषयेत् । चूर्णीकृत्य प्रयत्नेन क्षिपेत्काचकरण्डके

vajravallī śikhī caiṣāṃ rasaiḥ piṣṭvā viśoṣayet / trivāraṃ mārkavadrāvairdrāvayitvā viśoṣayet / cūrṇīkṛtya prayatnena kṣipetkācakaraṇḍake

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सोऽयं मूलकुठारको रसवरो दीप्याग्निवेल्लोत्तमासंयुक्तः सघृतश्च वल्लतुलितः संसेवितो नाशयेत् । अर्शांस्यानननासिकाक्षिगुदजान्यत्युग्रपीडानि च प्लीहानं ग्रहणीं च गुल्मयकृतौ मान्द्यं च कुष्ठामयान्

so'yaṃ mūlakuṭhārako rasavaro dīpyāgnivellottamāsaṃyuktaḥ saghṛtaśca vallatulitaḥ saṃsevito nāśayet / arśāṃsyānananāsikākṣigudajānyatyugrapīḍāni ca plīhānaṃ grahaṇīṃ ca gulmayakṛtau māndyaṃ ca kuṣṭhāmayān

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

रसग्रस्तसमुद्गीर्णगन्धकस्य पलत्रयम् । मृतसूताभ्रताम्रायः कर्षं कर्षं पृथक् पृथक्

rasagrastasamudgīrṇagandhakasya palatrayam / mṛtasūtābhratāmrāyaḥ karṣaṃ karṣaṃ pṛthak pṛthak

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पलं हिङ्गुलचूर्णस्य माक्षिकस्य पलत्रयम् । पलं कम्पिल्लकस्यापि विषस्यार्धपलं तथा

palaṃ hiṅgulacūrṇasya mākṣikasya palatrayam / palaṃ kampillakasyāpi viṣasyārdhapalaṃ tathā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सप्ताहं मर्दयेत्सर्वं दत्त्वा चूर्णोदकं मुहुः । ततस्तद्गोलकं कृत्वा सप्ताहं चातपे क्षिपेत्

saptāhaṃ mardayetsarvaṃ dattvā cūrṇodakaṃ muhuḥ / tatastadgolakaṃ kṛtvā saptāhaṃ cātape kṣipet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

गुडचूर्णं शिलाचूर्णं लिम्पेदङ्गुलिकाघनम् । त्रिपलं गन्धकं दत्त्वा क्रौञ्च्याम् अथ च गोलकम्

guḍacūrṇaṃ śilācūrṇaṃ limpedaṅgulikāghanam / tripalaṃ gandhakaṃ dattvā krauñcyām atha ca golakam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

गोलकस्योपरिष्टाच्च क्षिपेत्तालपलत्रयम् । संरुध्यातिप्रयत्नेन दद्याद्गजपुटं खलु

golakasyopariṣṭācca kṣipettālapalatrayam / saṃrudhyātiprayatnena dadyādgajapuṭaṃ khalu

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्वाङ्गशीतलमाहृत्य गोलकं लेपनैः सह । विचूर्ण्य सप्तवारं हि विषतिन्दुफलोद्भवैः

svāṅgaśītalamāhṛtya golakaṃ lepanaiḥ saha / vicūrṇya saptavāraṃ hi viṣatinduphalodbhavaiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

द्रवैरथातपे शुष्कं क्षिपेद्रम्ये करण्डके । त्रिंशदंशेन वैक्रान्तभस्म तस्मिन्विनिक्षिपेत्

dravairathātape śuṣkaṃ kṣipedramye karaṇḍake / triṃśadaṃśena vaikrāntabhasma tasminvinikṣipet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अयं हि नन्दीश्वरसम्प्रदिष्टो रसो विशिष्टः खलु रोगहन्ता । निःशेषरोगेष्वहतप्रतापो महोदयप्रत्ययसारनामा

ayaṃ hi nandīśvarasampradiṣṭo raso viśiṣṭaḥ khalu rogahantā / niḥśeṣarogeṣvahatapratāpo mahodayapratyayasāranāmā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

हन्यात्सर्वगुदामयान्क्षयगदं कुष्ठं च मन्दाग्नितां शूलाध्मानगदं कफं श्वसनताम् उन्मादकापस्मृती । सर्वा वातरुजो महाज्वरगदान् नानाप्रकारांस्तथा वातश्लेष्मभवं महामयचयं दुष्टग्रहण्यामयम्

hanyātsarvagudāmayānkṣayagadaṃ kuṣṭhaṃ ca mandāgnitāṃ śūlādhmānagadaṃ kaphaṃ śvasanatām unmādakāpasmṛtī / sarvā vātarujo mahājvaragadān nānāprakārāṃstathā vātaśleṣmabhavaṃ mahāmayacayaṃ duṣṭagrahaṇyāmayam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्याद्रसं धौतमाक्षीकं कान्ताभ्रं नागहाटकम् । पृथ्वीभटेन संतुल्यं सर्वतुल्यं च गन्धकम्

syādrasaṃ dhautamākṣīkaṃ kāntābhraṃ nāgahāṭakam / pṛthvībhaṭena saṃtulyaṃ sarvatulyaṃ ca gandhakam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दत्त्वा विद्याधरे यन्त्रे पुटेदारण्यकोत्पलैः । स्वाङ्गशीतलम् उद्धृत्य त्र्यूषणेन विमिश्रयेत्

dattvā vidyādhare yantre puṭedāraṇyakotpalaiḥ / svāṅgaśītalam uddhṛtya tryūṣaṇena vimiśrayet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अर्शोव्याधौ कटीशूले चक्षुःशूले च दारुणे । सन्निपाते क्षये कासे श्वासे मन्दानले ज्वरे

arśovyādhau kaṭīśūle cakṣuḥśūle ca dāruṇe / sannipāte kṣaye kāse śvāse mandānale jvare

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कर्णशूले शिरःशूले दन्तशूले प्रयोजयेत् । पीनसे प्लीह्नि हृच्छूले ग्रन्थिवाते च दारुणे

karṇaśūle śiraḥśūle dantaśūle prayojayet / pīnase plīhni hṛcchūle granthivāte ca dāruṇe

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एकाङ्गे वा धनुर्वाते कम्पवाते च मूर्छिते । ज्वरांश्च विषमान् सर्वान्हन्ति रोगाननेकधा

ekāṅge vā dhanurvāte kampavāte ca mūrchite / jvarāṃśca viṣamān sarvānhanti rogānanekadhā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सेवितः पथ्ययोगेन रसः कनकसुन्दरः । गुञ्जामात्रं ददीतास्य यथायुक्तानुपानतः

sevitaḥ pathyayogena rasaḥ kanakasundaraḥ / guñjāmātraṃ dadītāsya yathāyuktānupānataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

घृतेन संयुतो वाते मधुना पैत्तिके ज्वरे । पिप्पल्या श्लैष्मिके देयः पित्तोद्भूते सचन्दनः

ghṛtena saṃyuto vāte madhunā paittike jvare / pippalyā ślaiṣmike deyaḥ pittodbhūte sacandanaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तक्रेण श्लेष्मवातोत्थे वातपित्ते घृतान्वितः । श्लेष्मपित्ते चार्द्रकेण निर्गुण्ड्या सान्निपातिके

takreṇa śleṣmavātotthe vātapitte ghṛtānvitaḥ / śleṣmapitte cārdrakeṇa nirguṇḍyā sānnipātike

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

फलत्रयेण शूलेषु विषमेषु ज्वरेष्वपि । आर्द्रकेणाथ वा दद्याद्वह्निमान्द्ये विशेषतः

phalatrayeṇa śūleṣu viṣameṣu jvareṣvapi / ārdrakeṇātha vā dadyādvahnimāndye viśeṣataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अभिष्यन्दे शिरःशूले गायत्रीबोलसंयुतम् । पक्षिमांससमायुक्तं कफवाते च मूर्छिते

abhiṣyande śiraḥśūle gāyatrībolasaṃyutam / pakṣimāṃsasamāyuktaṃ kaphavāte ca mūrchite

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एकाङ्गे च धनुर्वाते क्षीरयुक्तं च पीनसे । पाण्डुरोगे क्षये कासे मरिचाज्यैश्च कामले

ekāṅge ca dhanurvāte kṣīrayuktaṃ ca pīnase / pāṇḍuroge kṣaye kāse maricājyaiśca kāmale

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अजमोदाविडङ्गैश्च नाभिशूलेऽग्निमान्द्यजित् । रूक्षज्वरेऽरुचौ देयः कदलीफलसंयुतः । बोलेनार्धकटीशूले भाषितं नागबोधिना

ajamodāviḍaṅgaiśca nābhiśūle'gnimāndyajit / rūkṣajvare'rucau deyaḥ kadalīphalasaṃyutaḥ / bolenārdhakaṭīśūle bhāṣitaṃ nāgabodhinā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नागं पारदगन्धकं त्रिलवणं वायर्कजं मेलयेद् एकैकं च पलं पलं त्रयमतः पञ्च क्रमान्मर्दयेत् । सर्वं तद्दिवसत्रयं तदनु तद्दत्त्वा पुटं भावनाः कुर्यात्सत्रिफलाग्निवेतसरसैः पञ्चाधिका विंशतिः

nāgaṃ pāradagandhakaṃ trilavaṇaṃ vāyarkajaṃ melayed ekaikaṃ ca palaṃ palaṃ trayamataḥ pañca kramānmardayet / sarvaṃ taddivasatrayaṃ tadanu taddattvā puṭaṃ bhāvanāḥ kuryātsatriphalāgnivetasarasaiḥ pañcādhikā viṃśatiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पञ्चैतत् क्रमशस्ततो गुडभवैर् दत्तोऽस्य वल्लो जलैर् हन्त्यर्शांस्यखिलानि सूरणघृतैस्तस्यान्नम् अस्मिन्हितम् । अर्केशः परिवर्ज्यतामिति मुनिः श्रीवासुदेवोऽवदत् कूष्माण्डीफलमाषपायसम् अतिव्यायामम् अर्कातपम्

pañcaitat kramaśastato guḍabhavair datto'sya vallo jalair hantyarśāṃsyakhilāni sūraṇaghṛtaistasyānnam asminhitam / arkeśaḥ parivarjyatāmiti muniḥ śrīvāsudevo'vadat kūṣmāṇḍīphalamāṣapāyasam ativyāyāmam arkātapam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

रसेन्द्रहेमार्कबिडालगोलसुरायसलोहमलाभ्रगन्धाः । ताप्यं च कन्यारसमर्दितोऽयं पक्वः पुटे तीक्ष्णमुखोऽर्शसां स्यात्

rasendrahemārkabiḍālagolasurāyasalohamalābhragandhāḥ / tāpyaṃ ca kanyārasamardito'yaṃ pakvaḥ puṭe tīkṣṇamukho'rśasāṃ syāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

श्रेष्ठा दन्त्यग्नियुग्मत्रिकटुकहलिनीपीलुकुम्भं विपक्वं प्रस्थे मूत्रस्य सस्नुक्पयसि रसपलं द्वे पले गन्धकस्य । लोहस्य त्रीणि ताम्रात्कुडवमथ रजःक्षारयोश्चापि पञ्च क्षिप्त्वा स्थाल्यां पचेत्तु ज्वलति दहनतश्चूर्णम् अर्शःकुठारः

śreṣṭhā dantyagniyugmatrikaṭukahalinīpīlukumbhaṃ vipakvaṃ prasthe mūtrasya sasnukpayasi rasapalaṃ dve pale gandhakasya / lohasya trīṇi tāmrātkuḍavamatha rajaḥkṣārayoścāpi pañca kṣiptvā sthālyāṃ pacettu jvalati dahanataścūrṇam arśaḥkuṭhāraḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वज्रकृष्णाभ्रजं सत्त्वं शोधितं काचटङ्कणम् । रेतयित्वा रजःकृत्वा भर्जयित्वा घृतेन तत्

vajrakṛṣṇābhrajaṃ sattvaṃ śodhitaṃ kācaṭaṅkaṇam / retayitvā rajaḥkṛtvā bharjayitvā ghṛtena tat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अष्टांशसस्यकोपेतं पुटेद्वारत्रयं ततः । त्रिवारं नृपवर्तेन लुङ्गस्वरसयोगिना

aṣṭāṃśasasyakopetaṃ puṭedvāratrayaṃ tataḥ / trivāraṃ nṛpavartena luṅgasvarasayoginā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

चतुर्वारं च वर्षाभूवासामत्स्याक्षिकारसैः । गुग्गुलुत्रिफलाक्वाथैस्त्रिंशद्वाराणि यत्नतः

caturvāraṃ ca varṣābhūvāsāmatsyākṣikārasaiḥ / guggulutriphalākvāthaistriṃśadvārāṇi yatnataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तुल्यांशरसगन्धोत्थकज्जल्याष्टांशभागया । पुटेत्पञ्चाशतं वारान्मर्दयेच्च पुटे पुटे

tulyāṃśarasagandhotthakajjalyāṣṭāṃśabhāgayā / puṭetpañcāśataṃ vārānmardayecca puṭe puṭe

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शोधितं रेतितं कान्तसत्वं च घृतमर्दितम् । पुटेदष्टांशदरदैः संयुक्तं लकुचाम्बुना

śodhitaṃ retitaṃ kāntasatvaṃ ca ghṛtamarditam / puṭedaṣṭāṃśadaradaiḥ saṃyuktaṃ lakucāmbunā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दशवारं तथा सम्यक् तारं शुद्धं मनोह्वया । तथा विंशतिवाराणि बलिना मीनदृग्रसैः

daśavāraṃ tathā samyak tāraṃ śuddhaṃ manohvayā / tathā viṃśativārāṇi balinā mīnadṛgrasaiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दशवाराणि ताप्येन कृष्णगोघृतयोगिना । उभयं समभागं तत् पुटेन्निर्गुंडिकारसैः

daśavārāṇi tāpyena kṛṣṇagoghṛtayoginā / ubhayaṃ samabhāgaṃ tat puṭennirguṃḍikārasaiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

रसगन्धोत्थकज्जल्या दशवारं पुटेत्पुनः । तस्मिन्नष्टांशभागेन क्षिपेद्वैक्रान्तभस्मकम्

rasagandhotthakajjalyā daśavāraṃ puṭetpunaḥ / tasminnaṣṭāṃśabhāgena kṣipedvaikrāntabhasmakam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

राजावर्तकलांशेन समभागेन पर्पटी । तत्सर्वं परिमर्द्याथ भावयित्वार्द्रकाम्बुना

rājāvartakalāṃśena samabhāgena parpaṭī / tatsarvaṃ parimardyātha bhāvayitvārdrakāmbunā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

गुडूच्याः स्वरसेनापि भूकदम्बरसेन वा । भृङ्गराजरसेनापि चित्रमूलरसेन च

guḍūcyāḥ svarasenāpi bhūkadambarasena vā / bhṛṅgarājarasenāpi citramūlarasena ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

व्योषगञ्जाकिनीकन्दैर् भूयो ऽप्यार्द्रद्रवेण च । पटचूर्णमतः कृत्वा क्षिपेच्छुद्धकरण्डके

vyoṣagañjākinīkandair bhūyo 'pyārdradraveṇa ca / paṭacūrṇamataḥ kṛtvā kṣipecchuddhakaraṇḍake

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

त्रैलोक्यतिलकः सोऽयं ख्यातः सर्वरसोत्तमः । सर्वव्याधिहरः श्रीमाञ्छम्भुना परिकीर्तितः

trailokyatilakaḥ so'yaṃ khyātaḥ sarvarasottamaḥ / sarvavyādhiharaḥ śrīmāñchambhunā parikīrtitaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

उदावर्तं च विड्बन्धं व्यथां च जठरोद्भवाम् । लोहलं मन्दबुद्धित्वं शूलित्वमपि वन्ध्यताम्

udāvartaṃ ca viḍbandhaṃ vyathāṃ ca jaṭharodbhavām / lohalaṃ mandabuddhitvaṃ śūlitvamapi vandhyatām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सूतिरोगान् अशेषांश्च शूलं नानाविधं तथा । परिणामाख्यशूलं च तथा भिन्द्यात् समुत्कटम्

sūtirogān aśeṣāṃśca śūlaṃ nānāvidhaṃ tathā / pariṇāmākhyaśūlaṃ ca tathā bhindyāt samutkaṭam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

रक्तगुल्मं च नारीणां रजःशूलं च दुःसहम् । अनुपानं च पथ्यं च तत्तद्रोगानुरूपतः

raktagulmaṃ ca nārīṇāṃ rajaḥśūlaṃ ca duḥsaham / anupānaṃ ca pathyaṃ ca tattadrogānurūpataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वचाहिङ्गुविडङ्गानि सैन्धवं जीरनागरम् । मरिचं पिप्पली कुष्ठं पथ्या वह्न्यजमोदकम्

vacāhiṅguviḍaṅgāni saindhavaṃ jīranāgaram / maricaṃ pippalī kuṣṭhaṃ pathyā vahnyajamodakam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

क्रमोत्तरगुणं चूर्णं सर्वेषां द्विगुणं गुडम् । कर्षं चोष्णजलेनानुपिबेद्वातार्शसां जये

kramottaraguṇaṃ cūrṇaṃ sarveṣāṃ dviguṇaṃ guḍam / karṣaṃ coṣṇajalenānupibedvātārśasāṃ jaye

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मृतं लोहं चेन्द्रयवं शुण्ठीभल्लातचित्रकम् । बिल्वमज्जाविडङ्गानि पथ्या तुल्यं विचूर्णयेत्

mṛtaṃ lohaṃ cendrayavaṃ śuṇṭhībhallātacitrakam / bilvamajjāviḍaṅgāni pathyā tulyaṃ vicūrṇayet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सर्वतुल्यं गुडं योज्यं कर्षं भुक्त्वार्शसां जयेत् । श्लेष्मार्शसां प्रशान्त्यर्थं देयमानन्दभैरवम् । मृतताम्रेण सन्तुल्यं देयं गुञ्जात्रयं हि तत्

sarvatulyaṃ guḍaṃ yojyaṃ karṣaṃ bhuktvārśasāṃ jayet / śleṣmārśasāṃ praśāntyarthaṃ deyamānandabhairavam / mṛtatāmreṇa santulyaṃ deyaṃ guñjātrayaṃ hi tat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कुसुम्भमृदुपत्राणि काञ्जिकेनैव पाचयेत् । शाकवद्भक्षयेन्नित्यमर्शोरोगप्रशान्तये

kusumbhamṛdupatrāṇi kāñjikenaiva pācayet / śākavadbhakṣayennityamarśorogapraśāntaye

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

देवदाल्याश्च बीजानि सैन्धवेन सुचूर्णितः । आरनालेन लेपोऽयं मूलरोगनिकृन्तनः

devadālyāśca bījāni saindhavena sucūrṇitaḥ / āranālena lepo'yaṃ mūlaroganikṛntanaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

काञ्चनीकुसुमं चूर्णं शङ्खचूर्णं मनःशिलाम् । गजपिप्पलिकातोयैर्लेपो ह्यर्शःकुठारकः

kāñcanīkusumaṃ cūrṇaṃ śaṅkhacūrṇaṃ manaḥśilām / gajapippalikātoyairlepo hyarśaḥkuṭhārakaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

देवदाल्याः कषायेण ह्यर्शोघ्नं शौचमाचरेत् । गुदनिःसरणं चापि शान्तिमायाति नान्यथा

devadālyāḥ kaṣāyeṇa hyarśoghnaṃ śaucamācaret / gudaniḥsaraṇaṃ cāpi śāntimāyāti nānyathā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आरनालेन सम्पिष्टा सबीजा कटुतुम्बिका । सगुडा हन्ति लेपेन दुर्नामानि समूलतः

āranālena sampiṣṭā sabījā kaṭutumbikā / saguḍā hanti lepena durnāmāni samūlataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पीलुतैलेन संलिप्ता वर्तिका गुदमध्यगा । घातयत्यर्शसां शीघ्रं सकलां वेदनां तथा

pīlutailena saṃliptā vartikā gudamadhyagā / ghātayatyarśasāṃ śīghraṃ sakalāṃ vedanāṃ tathā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अर्कक्षीरं स्नुहीकांडं कटुलावुपत्रकम् । करंजं छागमूत्रेण लेपः स्राव्यर्शसां हितः

arkakṣīraṃ snuhīkāṃḍaṃ kaṭulāvupatrakam / karaṃjaṃ chāgamūtreṇa lepaḥ srāvyarśasāṃ hitaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शिग्रुमूलार्कजैः पत्रैर्लेपनं हितमर्शसाम्

śigrumūlārkajaiḥ patrairlepanaṃ hitamarśasām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.