Vagbhata: Rasaratnasamuccaya 7

रसशालां प्रकुर्वीत सर्वबाधाविवर्जिते । सर्वौषधिमये देशे रम्ये कूपसमन्विते

rasaśālāṃ prakurvīta sarvabādhāvivarjite / sarvauṣadhimaye deśe ramye kūpasamanvite

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यक्षत्र्यक्षसहस्राक्षदिग्विभागे सुशोभने । नानोपकरणोपेतां प्राकारेण सुशोभिताम्

yakṣatryakṣasahasrākṣadigvibhāge suśobhane / nānopakaraṇopetāṃ prākāreṇa suśobhitām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शालायाः पूर्वदिग्भागे स्थापयेद् रसभैरवम् । वह्निकर्माणि चाग्नेये याम्ये पाषाणकर्म च

śālāyāḥ pūrvadigbhāge sthāpayed rasabhairavam / vahnikarmāṇi cāgneye yāmye pāṣāṇakarma ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नैरृत्ये शस्त्रकर्माणि वारुणे क्षालनादिकम् । शोषणं वायुकोणे च वेधकर्मोत्तरे तथा । स्थापनं सिद्धवस्तूनां प्रकुर्याद् ईशकोणके

nairṛtye śastrakarmāṇi vāruṇe kṣālanādikam / śoṣaṇaṃ vāyukoṇe ca vedhakarmottare tathā / sthāpanaṃ siddhavastūnāṃ prakuryād īśakoṇake

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पदार्थसंग्रहः कार्यो रससाधनहेतुकः । सत्त्वपातनकोष्ठीं च झरत्कोष्ठीं सुशोभनाम्

padārthasaṃgrahaḥ kāryo rasasādhanahetukaḥ / sattvapātanakoṣṭhīṃ ca jharatkoṣṭhīṃ suśobhanām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भूमिकोष्ठीं चलत्कोष्ठीं जलद्रोण्यो ऽप्यनेकशः । भस्त्रिकायुगलं तद्वन्नलिके वंशलोहयोः

bhūmikoṣṭhīṃ calatkoṣṭhīṃ jaladroṇyo 'pyanekaśaḥ / bhastrikāyugalaṃ tadvannalike vaṃśalohayoḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्वर्णायोघोषशुल्वाश्मकुण्ड्यश् चर्मकृतां तथा । करणानि विचित्राणि द्रव्याण्यपि समाहरेत्

svarṇāyoghoṣaśulvāśmakuṇḍyaś carmakṛtāṃ tathā / karaṇāni vicitrāṇi dravyāṇyapi samāharet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कण्डणीपेषणीस्वल्पाद्रोणीरूपाश्च वर्तुलाः । आयसास्तप्तखल्लाश्च मर्दकाश्च तथाविधाः

kaṇḍaṇīpeṣaṇīsvalpādroṇīrūpāśca vartulāḥ / āyasāstaptakhallāśca mardakāśca tathāvidhāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सूक्ष्मच्छिद्रसहस्राढ्या द्रव्यगालनहेतवे । चालनी च कटत्राणि शलाका हि च कुण्डली

sūkṣmacchidrasahasrāḍhyā dravyagālanahetave / cālanī ca kaṭatrāṇi śalākā hi ca kuṇḍalī

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

चालनी त्रिविधा प्रोक्ता तत्स्वरूपं च कथ्यते । वैणवीभिः शलाकाभिर्निर्मिता ग्रथिता गुणैः । कीर्तिता सा सदा स्थूलद्रव्याणां गालने हिता

cālanī trividhā proktā tatsvarūpaṃ ca kathyate / vaiṇavībhiḥ śalākābhirnirmitā grathitā guṇaiḥ / kīrtitā sā sadā sthūladravyāṇāṃ gālane hitā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

चूर्णचालनहेतोश्च चालन्यन्यापि वंशजा

cūrṇacālanahetośca cālanyanyāpi vaṃśajā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कर्णिकारस्य शाल्मल्या हरिजातस्य कम्बया । चतुरङ्गुलविस्तारयुक्तया निर्मिता शुभा

karṇikārasya śālmalyā harijātasya kambayā / caturaṅgulavistārayuktayā nirmitā śubhā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कुण्डल्यरत्निविस्तारा छागचर्माभिवेष्टिता । वाजिवालाम्बरानद्धतला चालनिका परा । तया प्रचालनं कुर्याद्धर्तुं सूक्ष्मतरं रजः

kuṇḍalyaratnivistārā chāgacarmābhiveṣṭitā / vājivālāmbarānaddhatalā cālanikā parā / tayā pracālanaṃ kuryāddhartuṃ sūkṣmataraṃ rajaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मूषामृत्तुषकार्पासवनोपलकपिष्टकम् । त्रिविधं भेषजं धातुजीवमूलमयं तथा । शिखित्रा गोवरं चैव शर्करा च सितोपला

mūṣāmṛttuṣakārpāsavanopalakapiṣṭakam / trividhaṃ bheṣajaṃ dhātujīvamūlamayaṃ tathā / śikhitrā govaraṃ caiva śarkarā ca sitopalā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शिखित्राः पावकोच्छिष्टा अङ्गाराः कोकिला मताः

śikhitrāḥ pāvakocchiṣṭā aṅgārāḥ kokilā matāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कोकिलाश् चेतिताङ्गारा निर्वाणाः पयसा विना

kokilāś cetitāṅgārā nirvāṇāḥ payasā vinā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पिष्टकं छगणं छाणम् उपलं चोत्पलं तथा । गिरिण्डोपलसाठी च संशुष्कच्छगणाभिधाः

piṣṭakaṃ chagaṇaṃ chāṇam upalaṃ cotpalaṃ tathā / giriṇḍopalasāṭhī ca saṃśuṣkacchagaṇābhidhāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

काचायोमृद्वराटानां कूपिका चषकानि च

kācāyomṛdvarāṭānāṃ kūpikā caṣakāni ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कूपिका कुपिका सिद्धा गोला चैव गिरिण्डिका

kūpikā kupikā siddhā golā caiva giriṇḍikā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

चषकं च कटोरी च वाटिका खारिका तथा । कञ्चोली ग्राहिका चेति नामान्येकार्थकानि हि

caṣakaṃ ca kaṭorī ca vāṭikā khārikā tathā / kañcolī grāhikā ceti nāmānyekārthakāni hi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शूर्पादिवेणुपात्राणि क्षुद्रशिप्राश्च शङ्खिकाः । क्षुरप्राश्च तथा पाक्यः यच्चान्यत्तत्र युज्यते । पालिका कर्णिका चैव शाकच्छेदनशस्त्रकाः

śūrpādiveṇupātrāṇi kṣudraśiprāśca śaṅkhikāḥ / kṣuraprāśca tathā pākyaḥ yaccānyattatra yujyate / pālikā karṇikā caiva śākacchedanaśastrakāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शालासम्मार्जनाद्यं हि रसपाकान्तकर्म यत् । तत्रोपयोगि यच्चान्यत्तत्सर्वं परविद्यया

śālāsammārjanādyaṃ hi rasapākāntakarma yat / tatropayogi yaccānyattatsarvaṃ paravidyayā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

श्रीरसाङ्कुशया सर्वं मन्त्रयित्वा समर्चयेत् । अन्यथा तद्गतं तेजः परिगृह्णन्ति भैरवाः

śrīrasāṅkuśayā sarvaṃ mantrayitvā samarcayet / anyathā tadgataṃ tejaḥ parigṛhṇanti bhairavāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

रससंचिन्तका वैद्या निघण्टुज्ञाश्च वार्त्तिकाः । सर्वदेशजभाषाज्ञाः संग्राह्यास्ते ऽपि साधकैः

rasasaṃcintakā vaidyā nighaṇṭujñāśca vārttikāḥ / sarvadeśajabhāṣājñāḥ saṃgrāhyāste 'pi sādhakaiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

रसपाकावसानं हि सदाघोरं च जापयेत्

rasapākāvasānaṃ hi sadāghoraṃ ca jāpayet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सोद्यमाः शुचयः शूरा बलिष्ठाः परिचारकाः

sodyamāḥ śucayaḥ śūrā baliṣṭhāḥ paricārakāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

धर्मिष्ठः सत्यवाग्विद्वान् शिवकेशवपूजकः । सदयः पद्महस्तश्च संयोज्यो रसवैद्यके

dharmiṣṭhaḥ satyavāgvidvān śivakeśavapūjakaḥ / sadayaḥ padmahastaśca saṃyojyo rasavaidyake

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पताकाकुम्भपाथोजमत्स्यचापाङ्कपाणिकः । अनामाधस्थरेखाङ्कः स स्यादमृतहस्तवान्

patākākumbhapāthojamatsyacāpāṅkapāṇikaḥ / anāmādhastharekhāṅkaḥ sa syādamṛtahastavān

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अदेशिकः कृपामुक्तो लुब्धो गुरुविवर्जितः । कृष्णरेखाकरो वैद्यो दग्धहस्तः स उच्यते

adeśikaḥ kṛpāmukto lubdho guruvivarjitaḥ / kṛṣṇarekhākaro vaidyo dagdhahastaḥ sa ucyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

निग्रहमन्त्रज्ञास्ते योज्या निधिसाधने

nigrahamantrajñāste yojyā nidhisādhane

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

बलिष्ठाः सत्यवन्तश्च रक्ताक्षाः कृष्णविग्रहाः । भूतत्रासनविद्याश्च ते योज्या बलिसाधने

baliṣṭhāḥ satyavantaśca raktākṣāḥ kṛṣṇavigrahāḥ / bhūtatrāsanavidyāśca te yojyā balisādhane

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

निर्लोभाः सत्यवक्तारो देवब्राह्मणपूजकाः । यमिनः पथ्यभोक्तारो योजनीया रसायने

nirlobhāḥ satyavaktāro devabrāhmaṇapūjakāḥ / yaminaḥ pathyabhoktāro yojanīyā rasāyane

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

धनवन्तो वदान्याश्च सर्वोपस्करसंयुताः । गुरुवाक्यरता नित्यं धातुवादेषु ते शुभाः

dhanavanto vadānyāśca sarvopaskarasaṃyutāḥ / guruvākyaratā nityaṃ dhātuvādeṣu te śubhāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत्तदौषधनामज्ञाः शुचयो वञ्चनोज्झिताः । नानाविषयभाषाज्ञास्ते मता भेषजाहृतौ

tattadauṣadhanāmajñāḥ śucayo vañcanojjhitāḥ / nānāviṣayabhāṣājñāste matā bheṣajāhṛtau

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शुचीनां सत्यवाक्यानामास्तिकानां मनस्विनाम् । संदेहोज्झितचित्तानां रसः सिध्यति सर्वदा

śucīnāṃ satyavākyānāmāstikānāṃ manasvinām / saṃdehojjhitacittānāṃ rasaḥ sidhyati sarvadā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दशाष्टक्रियया सिद्धो रसो ऽसौ साधकोत्तमः । हा रसो नष्टमित्युक्त्वा सेवेतान्यत्र तं रसम्

daśāṣṭakriyayā siddho raso 'sau sādhakottamaḥ / hā raso naṣṭamityuktvā sevetānyatra taṃ rasam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

रससिद्धो भवेन्मर्त्यो दाता भोक्ता न याचकः । जरामुक्तो जगत्पूज्यो दिव्यकान्तिः सदा सुखी

rasasiddho bhavenmartyo dātā bhoktā na yācakaḥ / jarāmukto jagatpūjyo divyakāntiḥ sadā sukhī

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.