कथ्यते सोमदेवेन मुग्धवैद्यप्रबुद्धये । परिभाषा रसेन्द्रस्य शास्त्रैः सिद्धैश्च भाषिता
kathyate somadevena mugdhavaidyaprabuddhaye / paribhāṣā rasendrasya śāstraiḥ siddhaiśca bhāṣitā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
Library·Vagbhata: Rasaratnasamuccaya·8
Vagbhata: Rasaratnasamuccaya 8
अर्धं सिद्धरसस्य तैलघृतयोर्लेहस्य भागो ऽष्टमः संसिद्धाखिललोहचूर्णवटकादीनां तथा सप्तमः । यो दीयेत भिषग्वराय गदिभिर्निर्दिश्य धन्वन्तरिम् सर्वारोग्यसुखाप्तये निगदितो भागः स धन्वन्तरेः
ardhaṃ siddharasasya tailaghṛtayorlehasya bhāgo 'ṣṭamaḥ saṃsiddhākhilalohacūrṇavaṭakādīnāṃ tathā saptamaḥ / yo dīyeta bhiṣagvarāya gadibhirnirdiśya dhanvantarim sarvārogyasukhāptaye nigadito bhāgaḥ sa dhanvantareḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
भैषज्यक्रीणितद्रव्यभागो ऽप्य् एकादशो हि यः । वणिग्भ्यो गृह्यते वैद्यै रुद्रभागः स उच्यते
bhaiṣajyakrīṇitadravyabhāgo 'py ekādaśo hi yaḥ / vaṇigbhyo gṛhyate vaidyai rudrabhāgaḥ sa ucyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रगृह्याधिकरुद्रांशं यो ऽसमीचीनम् औषधम् । दापयेल्लुब्धधीर् वैद्यः स स्याद् विश्वासघातकः
pragṛhyādhikarudrāṃśaṃ yo 'samīcīnam auṣadham / dāpayellubdhadhīr vaidyaḥ sa syād viśvāsaghātakaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
धातुभिर् गन्धकाद्यैश्च निर्द्रवैर् मर्दितो रसः । सुश्लक्ष्णः कज्जलाभो ऽसौ कज्जलीत्यभिधीयते
dhātubhir gandhakādyaiśca nirdravair mardito rasaḥ / suślakṣṇaḥ kajjalābho 'sau kajjalītyabhidhīyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सद्रवा मर्दिता सैव रसपङ्क इति स्मृता
sadravā marditā saiva rasapaṅka iti smṛtā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अर्कांशतुल्याद् रसतो ऽथ गन्धान् निष्कार्धतुल्यात् त्रुटिशो ऽभिखल्ले । अर्कातपे तीव्रतरे विमर्द्यात् पिष्टी भवेत् सा नवनीतरूपा
arkāṃśatulyād rasato 'tha gandhān niṣkārdhatulyāt truṭiśo 'bhikhalle / arkātape tīvratare vimardyāt piṣṭī bhavet sā navanītarūpā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
खल्ले विमर्द्य गन्धेन दुग्धेन सह पारदम् । पेषणात् पिष्टतां याति सा पिष्टीति मता परैः
khalle vimardya gandhena dugdhena saha pāradam / peṣaṇāt piṣṭatāṃ yāti sā piṣṭīti matā paraiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
चतुर्थांशसुवर्णेन रसेन घृष्टिषष्टिका । भवेत् पातनपिष्टी सा रसस्योत्तमसिद्धिदा
caturthāṃśasuvarṇena rasena ghṛṣṭiṣaṣṭikā / bhavet pātanapiṣṭī sā rasasyottamasiddhidā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
रूप्यं वा जातरूपं वा रसगन्धादिभिर्हतम् । समुत्थितं च बहुशः सा कृष्टी हेमतारयोः
rūpyaṃ vā jātarūpaṃ vā rasagandhādibhirhatam / samutthitaṃ ca bahuśaḥ sā kṛṣṭī hematārayoḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पिष्टीं क्षिपेत् सुवर्णातर्न वर्णो हीयते तया
piṣṭīṃ kṣipet suvarṇātarna varṇo hīyate tayā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्वर्णकृष्ट्या कृतं बीजं रसस्य परिरञ्जनम्
svarṇakṛṣṭyā kṛtaṃ bījaṃ rasasya parirañjanam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ताम्रं तीक्ष्णसमायुक्तं द्रुतं निक्षिप्य भूरिशः । सगन्धलकुचद्रावे निर्गतं वरलोहकम्
tāmraṃ tīkṣṇasamāyuktaṃ drutaṃ nikṣipya bhūriśaḥ / sagandhalakucadrāve nirgataṃ varalohakam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तेन रक्तीकृतं स्वर्णं हेमरक्तीत्युदाहृतम्
tena raktīkṛtaṃ svarṇaṃ hemaraktītyudāhṛtam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
निक्षिप्ता सा द्रुते स्वर्णे वर्णोत्कर्षविधायिनी । तारस्य रञ्जनी चापि बीजरागविधायिनी
nikṣiptā sā drute svarṇe varṇotkarṣavidhāyinī / tārasya rañjanī cāpi bījarāgavidhāyinī
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एवमेव प्रकर्तव्या ताररक्ती मनोहरा । रञ्जनी खलु रूप्यस्य बीजानामपि रञ्जनी
evameva prakartavyā tāraraktī manoharā / rañjanī khalu rūpyasya bījānāmapi rañjanī
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मृतेन वा बद्धरसेन वान्यल्लोहेन वा साधितमन्यलोहम् । सितं च पीतत्वमुपागतं तद्दलं हि चन्द्रानलयोः प्रसिद्धम्
mṛtena vā baddharasena vānyallohena vā sādhitamanyaloham / sitaṃ ca pītatvamupāgataṃ taddalaṃ hi candrānalayoḥ prasiddham
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मासकृतबद्धेन रसेन सह योजितम् । साधितं वान्यलोहेन सितं पीतं च तद्दलम्
māsakṛtabaddhena rasena saha yojitam / sādhitaṃ vānyalohena sitaṃ pītaṃ ca taddalam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
माक्षिकेण हतं ताम्रं दशवारं समुत्थितम् । तद्वद्विशुद्धनागं हि द्वितयं तच्चतुष्पलम्
mākṣikeṇa hataṃ tāmraṃ daśavāraṃ samutthitam / tadvadviśuddhanāgaṃ hi dvitayaṃ taccatuṣpalam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नीलाञ्जनहतं भूयः सप्तवारं समुत्थितम् । इति संसिद्धमेतद्धि शुल्वनागं प्रकीर्त्यते
nīlāñjanahataṃ bhūyaḥ saptavāraṃ samutthitam / iti saṃsiddhametaddhi śulvanāgaṃ prakīrtyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
साधितस्तेन सूतेन्द्रो वदने विधृतो नृणाम् । निहन्ति मासमात्रेण मेहव्यूहं विशेषतः
sādhitastena sūtendro vadane vidhṛto nṛṇām / nihanti māsamātreṇa mehavyūhaṃ viśeṣataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पथ्याशनस्य वर्षेण पलितवलिभिः सह । गृध्रदृष्टिर्लसत्पुष्टिः सर्वारोग्यसमन्वितः
pathyāśanasya varṣeṇa palitavalibhiḥ saha / gṛdhradṛṣṭirlasatpuṣṭiḥ sarvārogyasamanvitaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
लोहं लोहान्तरे क्षिप्तं ध्मातं निर्वापितं द्रवे । पाण्डुपीतप्रभं जातं पिञ्जरीत्यभिधीयते
lohaṃ lohāntare kṣiptaṃ dhmātaṃ nirvāpitaṃ drave / pāṇḍupītaprabhaṃ jātaṃ piñjarītyabhidhīyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
भागाः षोडश तारस्य तथा द्वादश भास्वतः । एकत्रावर्तितास्तेन चन्द्रार्कमिति कथ्यते
bhāgāḥ ṣoḍaśa tārasya tathā dvādaśa bhāsvataḥ / ekatrāvartitāstena candrārkamiti kathyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
साध्यलोहे ऽन्यलोहं चेत्प्रक्षिप्तं वङ्कनालतः । निर्वापणं तु तत्प्रोक्तं वैद्यैर्निर्वाहणं खलु
sādhyalohe 'nyalohaṃ cetprakṣiptaṃ vaṅkanālataḥ / nirvāpaṇaṃ tu tatproktaṃ vaidyairnirvāhaṇaṃ khalu
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
क्षिपेन्निर्वापणं द्रव्यं निर्वाह्ये समभागिकम् । आवाह्य वापनीये च भागे दृष्टे च दृष्टवत्
kṣipennirvāpaṇaṃ dravyaṃ nirvāhye samabhāgikam / āvāhya vāpanīye ca bhāge dṛṣṭe ca dṛṣṭavat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मृतं तरति यत्तोये लोहं वारितरं हि तत्
mṛtaṃ tarati yattoye lohaṃ vāritaraṃ hi tat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अङ्गुष्ठतर्जनीघृष्टं यत् तद् रेखान्तरे विशेत् । मृतलोहं तदुद्दिष्टं रेखापूर्वाभिधानतः
aṅguṣṭhatarjanīghṛṣṭaṃ yat tad rekhāntare viśet / mṛtalohaṃ taduddiṣṭaṃ rekhāpūrvābhidhānataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
गुडगुञ्जासुखस्पर्शं मध्वाज्यैः सह योजितम् । नायाति प्रकृतिं ध्माताद् अपुनर्भवम् उच्यते
guḍaguñjāsukhasparśaṃ madhvājyaiḥ saha yojitam / nāyāti prakṛtiṃ dhmātād apunarbhavam ucyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तस्योपरि गुरु द्रव्यं धान्यं चोपनयेद्ध्रुवम् । हंसवत् तीर्यते वारिण्युत्तमं परिकीर्तितम्
tasyopari guru dravyaṃ dhānyaṃ copanayeddhruvam / haṃsavat tīryate vāriṇyuttamaṃ parikīrtitam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
रौप्येण सह संयुक्तं ध्मातं रौप्येण चेल् लगेत् । तदा निरुत्थमित्युक्तं लोहं तद् अपुनर्भवम्
raupyeṇa saha saṃyuktaṃ dhmātaṃ raupyeṇa cel laget / tadā nirutthamityuktaṃ lohaṃ tad apunarbhavam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
निर्वापणविशेषेण तत्तद्वर्णं भवेद्यदा । मृदुलं चित्रसंस्कारं तद्बीजमिति कथ्यते
nirvāpaṇaviśeṣeṇa tattadvarṇaṃ bhavedyadā / mṛdulaṃ citrasaṃskāraṃ tadbījamiti kathyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इदमेव विनिर्दिष्टं वैद्यैरुत्तरणं खलु । संस्पृष्टलोहयोरेकलोहस्य परिनाशनम्
idameva vinirdiṣṭaṃ vaidyairuttaraṇaṃ khalu / saṃspṛṣṭalohayorekalohasya parināśanam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रध्मातं वङ्कनालेन तत्ताडनमुदाहृतम्
pradhmātaṃ vaṅkanālena tattāḍanamudāhṛtam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
चूर्णाभ्रं शालिसंयुक्तं वस्त्रबद्धं हि काञ्जिके । निर्यातं मर्दनाद्वस्त्राद्धान्याभ्रमिति कथ्यते
cūrṇābhraṃ śālisaṃyuktaṃ vastrabaddhaṃ hi kāñjike / niryātaṃ mardanādvastrāddhānyābhramiti kathyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
क्षाराम्लद्रावकैर्युक्तं ध्मातमाकरकोष्ठके । यस्ततो निर्गतः सारः सत्त्वमित्यभिधीयते
kṣārāmladrāvakairyuktaṃ dhmātamākarakoṣṭhake / yastato nirgataḥ sāraḥ sattvamityabhidhīyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कोष्ठिका शिखरापूर्णैः कोकिलैर् ध्मानयोगतः । आकण्ठमनुप्राप्यैर् एककोलीसको मतः
koṣṭhikā śikharāpūrṇaiḥ kokilair dhmānayogataḥ / ākaṇṭhamanuprāpyair ekakolīsako mataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
द्रावणे सत्त्वपाते च माधुकाः खादिराः शुभाः । दुर्द्रावे वंशजास्ते तु स्वेदने बादराः शुभाः
drāvaṇe sattvapāte ca mādhukāḥ khādirāḥ śubhāḥ / durdrāve vaṃśajāste tu svedane bādarāḥ śubhāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विद्याधराख्ययन्त्रस्थाद् आर्द्रकद्रावमर्दितात् । समाकृष्टो रसो यो ऽसौ हिङ्गुलाकृष्ट उच्यते
vidyādharākhyayantrasthād ārdrakadrāvamarditāt / samākṛṣṭo raso yo 'sau hiṅgulākṛṣṭa ucyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्वल्पतालयुतं कांस्यं वङ्कनालेन ताडितम् । मुक्तरङ्गं हि तत्ताम्रं घोषाकृष्टम् उदाहृतम्
svalpatālayutaṃ kāṃsyaṃ vaṅkanālena tāḍitam / muktaraṅgaṃ hi tattāmraṃ ghoṣākṛṣṭam udāhṛtam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तीक्ष्णनीलाञ्जनोपेतं ध्मातं हि बहुशो दृढम् । कृष्णं द्रुतद्रावं वरनागं तदुच्यते
tīkṣṇanīlāñjanopetaṃ dhmātaṃ hi bahuśo dṛḍham / kṛṣṇaṃ drutadrāvaṃ varanāgaṃ taducyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मृतस्य पुनरुद्भूतिः सम्प्रोक्तोत्थापनाख्यया
mṛtasya punarudbhūtiḥ samproktotthāpanākhyayā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
द्रुतद्रवस्य निक्षेपो द्रवे तद् ढालनं मतम्
drutadravasya nikṣepo drave tad ḍhālanaṃ matam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
त्रिंशत्पलमितं नागं भानुदुग्धेन मर्दितम् । विमर्द्य पुटयेत्तावद्यावत्कर्षावशेषितम्
triṃśatpalamitaṃ nāgaṃ bhānudugdhena marditam / vimardya puṭayettāvadyāvatkarṣāvaśeṣitam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
न तत्पुटसहस्रेण क्षयमायाति सर्वथा । चपलो ऽयं समादिष्टो वार्त्तिकैर् नागसम्भवः
na tatpuṭasahasreṇa kṣayamāyāti sarvathā / capalo 'yaṃ samādiṣṭo vārttikair nāgasambhavaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इत्थं हि चपलः कार्यो वङ्गस्यापि न संशयः
itthaṃ hi capalaḥ kāryo vaṅgasyāpi na saṃśayaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत्स्पृष्टहस्तसंस्पृष्टः केवलो बध्यते रसः
tatspṛṣṭahastasaṃspṛṣṭaḥ kevalo badhyate rasaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स रसो धातुवादेषु शस्यते न रसायने । अयं हि खर्वणाख्येन लोकनाथेन कीर्तितः
sa raso dhātuvādeṣu śasyate na rasāyane / ayaṃ hi kharvaṇākhyena lokanāthena kīrtitaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
भूभुजंगशकृत्तोयैः प्रक्षाल्यापहृतं रजः । कृष्णवर्णं हि तत्प्रोक्तं धौताख्यं रसवादिभिः
bhūbhujaṃgaśakṛttoyaiḥ prakṣālyāpahṛtaṃ rajaḥ / kṛṣṇavarṇaṃ hi tatproktaṃ dhautākhyaṃ rasavādibhiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
द्रव्ययोर्मर्दनाध्मानाद् द्वंद्वानं परिकीर्तितम्
dravyayormardanādhmānād dvaṃdvānaṃ parikīrtitam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
भागाद्याधिके क्षेपम् अनुवर्णसुवर्णके । द्रवैर्वा वह्निकाग्रासो भञ्जनी वादिभिर्मता
bhāgādyādhike kṣepam anuvarṇasuvarṇake / dravairvā vahnikāgrāso bhañjanī vādibhirmatā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पतङ्गीकल्कतो जाता लोहे तारे च हेमता । दिनानि कतिचित्स्थित्वा यात्यसौ चुल्लका मता
pataṅgīkalkato jātā lohe tāre ca hematā / dināni katicitsthitvā yātyasau cullakā matā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
रञ्जिताद्धि चिराल्लोहाद्ध्मानाद्वा चिरकालतः । विनिर्यासः स निर्दिष्टः पतङ्गीरागसंज्ञकः
rañjitāddhi cirāllohāddhmānādvā cirakālataḥ / viniryāsaḥ sa nirdiṣṭaḥ pataṅgīrāgasaṃjñakaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
द्रव्यान्तरक्षेपो लोहाद्ये क्रियते हि यः । स आवापः प्रतीवापस् तदेवाच्छादनं मतम्
dravyāntarakṣepo lohādye kriyate hi yaḥ / sa āvāpaḥ pratīvāpas tadevācchādanaṃ matam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वह्निस्थिते लोहे विरम्याष्टनिमेषकम् । सलिलस्य परिक्षेपः सो ऽभिषेक इति स्मृतः
vahnisthite lohe viramyāṣṭanimeṣakam / salilasya parikṣepaḥ so 'bhiṣeka iti smṛtaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तप्तस्याप्सु विनिक्षेपो निर्वापः स्नपनं च तत्
taptasyāpsu vinikṣepo nirvāpaḥ snapanaṃ ca tat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रतीवापादिकं कार्यं द्रुते लोहे सुनिर्मले
pratīvāpādikaṃ kāryaṃ drute lohe sunirmale
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यदा हुताशो दीप्तार्चिः शुल्कोत्थानसमन्वितः । शुद्धावर्तस् तदा ज्ञेयः स कालः सत्त्वनिर्गमे
yadā hutāśo dīptārciḥ śulkotthānasamanvitaḥ / śuddhāvartas tadā jñeyaḥ sa kālaḥ sattvanirgame
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
द्राव्यद्रव्यनिभा ज्वाला दृश्यते धमने यदा । द्रावस्योन्मुखता सेयं बीजावर्तः स उच्यते
drāvyadravyanibhā jvālā dṛśyate dhamane yadā / drāvasyonmukhatā seyaṃ bījāvartaḥ sa ucyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वह्निस्थम् एव शीतं यत्तदुक्तं स्वाङ्गशीतलम्
vahnistham eva śītaṃ yattaduktaṃ svāṅgaśītalam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अग्नेराकृष्य शीतं यत्तद्बहिः शीतमुच्यते
agnerākṛṣya śītaṃ yattadbahiḥ śītamucyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
क्षाराम्लैर् औषधैर्वापि दोलायन्त्रे स्थितस्य हि । पचनं स्वेदनाख्यं स्यान्मलशैथिल्यकारकम्
kṣārāmlair auṣadhairvāpi dolāyantre sthitasya hi / pacanaṃ svedanākhyaṃ syānmalaśaithilyakārakam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
उदितैरौषधैः सार्धं सर्वाम्लैः काञ्जिकैरपि । पेषणं मर्दनाख्यं स्याद्बहिर्मलविनाशनम्
uditairauṣadhaiḥ sārdhaṃ sarvāmlaiḥ kāñjikairapi / peṣaṇaṃ mardanākhyaṃ syādbahirmalavināśanam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मर्दनादिष्टभैषज्यैर् नष्टपिष्टत्वकारकम् । तन्मूर्छनं हि वङ्गाहिभुजकञ्चुकनाशनम्
mardanādiṣṭabhaiṣajyair naṣṭapiṣṭatvakārakam / tanmūrchanaṃ hi vaṅgāhibhujakañcukanāśanam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्वेदातपादियोगेन स्वरूपापादनं हि यत् । तदुत्थापनम् इत्युक्तं मूर्छाव्यापत्तिनाशनम्
svedātapādiyogena svarūpāpādanaṃ hi yat / tadutthāpanam ityuktaṃ mūrchāvyāpattināśanam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्वरूपस्य विनाशेन पिष्टत्वाद् बन्धनं हि तत् । विद्वद्भिर्निर्जितः सूतो नष्टपिष्टिः स उच्यते
svarūpasya vināśena piṣṭatvād bandhanaṃ hi tat / vidvadbhirnirjitaḥ sūto naṣṭapiṣṭiḥ sa ucyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
उक्तौषधैर्मर्दितपारदस्य यन्त्रस्थितस्योर्ध्वम् अधश् च तिर्यक् । निर्यातनं पातनसंज्ञम् उक्तं वङ्गाहिसम्पर्कजकञ्चुकघ्नम्
uktauṣadhairmarditapāradasya yantrasthitasyordhvam adhaś ca tiryak / niryātanaṃ pātanasaṃjñam uktaṃ vaṅgāhisamparkajakañcukaghnam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
जलसैन्धवयुक्तस्य रसस्य दिवसत्रयम् । स्थितिर् आस्थापनी कुम्भे यासौ रोधनमुच्यते
jalasaindhavayuktasya rasasya divasatrayam / sthitir āsthāpanī kumbhe yāsau rodhanamucyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
रोधनाल्लब्धवीर्यस्य चपलत्वनिवृत्तये । क्रियते पारदे स्वेदः प्रोक्तं नियमनं हि तत्
rodhanāllabdhavīryasya capalatvanivṛttaye / kriyate pārade svedaḥ proktaṃ niyamanaṃ hi tat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
धातुपाषाणमूलाद्यैः संयुक्तो घटमध्यगः । ग्रासार्थं त्रिदिनं स्वेदो दीपनं तन्मतं बुधैः
dhātupāṣāṇamūlādyaiḥ saṃyukto ghaṭamadhyagaḥ / grāsārthaṃ tridinaṃ svedo dīpanaṃ tanmataṃ budhaiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इयन्मानस्य सूतस्य भोज्यद्रव्यात्मिका मितिः । इयतीत्युच्यते यासौ ग्रासमानं समीरितम्
iyanmānasya sūtasya bhojyadravyātmikā mitiḥ / iyatītyucyate yāsau grāsamānaṃ samīritam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ग्रासस्य चारणं गर्भे द्रावणं जारणं तथा । इति त्रिरूपा निर्दिष्टा जारणा वरवार्त्तिकैः
grāsasya cāraṇaṃ garbhe drāvaṇaṃ jāraṇaṃ tathā / iti trirūpā nirdiṣṭā jāraṇā varavārttikaiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ग्रासः पिण्डः परिणामस्तिस्रश्चाख्याः परा पुनः
grāsaḥ piṇḍaḥ pariṇāmastisraścākhyāḥ parā punaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
समुखा निर्मुखा चेति जारणा द्विविधा पुनः
samukhā nirmukhā ceti jāraṇā dvividhā punaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
निर्मुखा जारणा प्रोक्ता बीजादानेन भागतः
nirmukhā jāraṇā proktā bījādānena bhāgataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शुद्धं स्वर्णं च रूप्यं च बीजम् इत्यभिधीयते
śuddhaṃ svarṇaṃ ca rūpyaṃ ca bījam ityabhidhīyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
चतुःषष्ट्यंशतो बीजप्रक्षेपो मुखमुच्यते
catuḥṣaṣṭyaṃśato bījaprakṣepo mukhamucyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एवं कृते रसो ग्रासलोलुपो मुखवान् भवेत् । कठिनान्यपि लोहानि क्षमो भवति भक्षितुम् । इयं हि समुखा प्रोक्ता जारणा मृगचारिणा
evaṃ kṛte raso grāsalolupo mukhavān bhavet / kaṭhinānyapi lohāni kṣamo bhavati bhakṣitum / iyaṃ hi samukhā proktā jāraṇā mṛgacāriṇā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दिव्यौषधिसमायोगात् स्थितः प्रकटकोष्ठीषु । भुंजीताखिललोहाद्यं यो ऽसौ राक्षसवक्त्रवान्
divyauṣadhisamāyogāt sthitaḥ prakaṭakoṣṭhīṣu / bhuṃjītākhilalohādyaṃ yo 'sau rākṣasavaktravān
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
रसस्य जठरे ग्रासक्षपणं चारणा मता
rasasya jaṭhare grāsakṣapaṇaṃ cāraṇā matā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ग्रस्तस्य द्रावणं गर्भे गर्भद्रुतिर् उदाहृता
grastasya drāvaṇaṃ garbhe garbhadrutir udāhṛtā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
बहिरेवं द्रुतिं कृत्वा घनसत्त्वादिकं खलु । जारणाय रसेन्द्रस्य सा बाह्यद्रुतिर् उच्यते
bahirevaṃ drutiṃ kṛtvā ghanasattvādikaṃ khalu / jāraṇāya rasendrasya sā bāhyadrutir ucyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
निर्लेपत्वं द्रुतत्वं च तेजस्त्वं लघुता तथा । असंयोगश्च सूतेन पञ्चधा द्रुतिलक्षणम्
nirlepatvaṃ drutatvaṃ ca tejastvaṃ laghutā tathā / asaṃyogaśca sūtena pañcadhā drutilakṣaṇam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
औषधाध्मानयोगेन लोहधात्वादिकं तथा । संतिष्ठते द्रवाकारं सा द्रुतिः परिकीर्तिता
auṣadhādhmānayogena lohadhātvādikaṃ tathā / saṃtiṣṭhate dravākāraṃ sā drutiḥ parikīrtitā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
द्रुतग्रासपरीणामो विडयन्त्रादियोगतः । जारणेत्युच्यते तस्याः प्रकाराः सन्ति कोटिशः
drutagrāsaparīṇāmo viḍayantrādiyogataḥ / jāraṇetyucyate tasyāḥ prakārāḥ santi koṭiśaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
क्षारैरम्लैश्च गन्धाद्यैर् मूत्रैश्च पटुभिस् तथा । रसग्रासस्य जीर्णार्थं तद्विडं परिकीर्तितम्
kṣārairamlaiśca gandhādyair mūtraiśca paṭubhis tathā / rasagrāsasya jīrṇārthaṃ tadviḍaṃ parikīrtitam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सुसिद्धबीजधात्वादि जारणेन रसस्य हि । पीतादिरागजननं रञ्जनं परिकीर्तितम्
susiddhabījadhātvādi jāraṇena rasasya hi / pītādirāgajananaṃ rañjanaṃ parikīrtitam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सूते सतैलयन्त्रस्थे स्वर्णादिक्षेपणं हि यत् । वेधाधिक्यकरं लोहे सारणा सा प्रकीर्त्तिता
sūte satailayantrasthe svarṇādikṣepaṇaṃ hi yat / vedhādhikyakaraṃ lohe sāraṇā sā prakīrttitā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
व्यवायिभेषजोपेतो द्रव्ये क्षिप्तो रसः खलु । वेध इत्युच्यते तज्ज्ञैः स चानेकविधः स्मृतः
vyavāyibheṣajopeto dravye kṣipto rasaḥ khalu / vedha ityucyate tajjñaiḥ sa cānekavidhaḥ smṛtaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
लेपः क्षेपश्च कुन्तश्च धूमाख्यः शब्दसंज्ञकः
lepaḥ kṣepaśca kuntaśca dhūmākhyaḥ śabdasaṃjñakaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
लेपनं कुरुते लोहं स्वर्णं वा रजतं तथा । लेपवेधः स विज्ञेयः पुटमत्र च सौरकम्
lepanaṃ kurute lohaṃ svarṇaṃ vā rajataṃ tathā / lepavedhaḥ sa vijñeyaḥ puṭamatra ca saurakam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रक्षेपणं द्रुते लोहे वेधः स्यात्क्षेपसंज्ञितः
prakṣepaṇaṃ drute lohe vedhaḥ syātkṣepasaṃjñitaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
संदंशधृतसूतेन द्रुतद्रव्याहृतिश्च या । सुवर्णत्वादिकरणं कुन्तवेधः स उच्यते
saṃdaṃśadhṛtasūtena drutadravyāhṛtiśca yā / suvarṇatvādikaraṇaṃ kuntavedhaḥ sa ucyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वह्नौ धूमायमाने ऽन्तः प्रक्षिप्तरसधूमतः । स्वर्णाद्यापादनं लोहे वेधः स उच्यते
vahnau dhūmāyamāne 'ntaḥ prakṣiptarasadhūmataḥ / svarṇādyāpādanaṃ lohe vedhaḥ sa ucyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मुखस्थितरसेनाल्पलोहस्य धमनात्खलु । स्वर्णरूप्यत्वजननं शब्दवेधः स कीर्तितः
mukhasthitarasenālpalohasya dhamanātkhalu / svarṇarūpyatvajananaṃ śabdavedhaḥ sa kīrtitaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सिद्धद्रव्यस्य सूतेन कालुष्यादिनिवारणम् । प्रकाशनं च वर्णस्य तदुद्घाटनम् ईरितम्
siddhadravyasya sūtena kāluṣyādinivāraṇam / prakāśanaṃ ca varṇasya tadudghāṭanam īritam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
क्षाराम्लैरौषधैः सार्द्धं भाण्डं रुद्ध्वाऽतियत्नतः । भूमौ निखन्यते यत्नात्स्वेदनं संप्रकीर्तितम्
kṣārāmlairauṣadhaiḥ sārddhaṃ bhāṇḍaṃ ruddhvā'tiyatnataḥ / bhūmau nikhanyate yatnātsvedanaṃ saṃprakīrtitam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
रसस्यौषधयुक्तस्य भाण्डरुद्धस्य यत्नतः । मन्दाग्नियुतचुल्ल्यन्तः क्षेपः संन्यास उच्यते
rasasyauṣadhayuktasya bhāṇḍaruddhasya yatnataḥ / mandāgniyutacullyantaḥ kṣepaḥ saṃnyāsa ucyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
द्वावेतौ स्वेदसंन्यासौ रसराजस्य निश्चितम् । गुणप्रभावजनकौ शीघ्रव्याप्तिकरौ तथा
dvāvetau svedasaṃnyāsau rasarājasya niścitam / guṇaprabhāvajanakau śīghravyāptikarau tathā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
रसनिगममहाब्धेः सोमदेवः समन्तात् स्फुटतरपरिभाषानामरत्नानि हृत्वा । व्यरचयदतियत्नात्तैरिमां कण्ठमालां कलयतु भिषगग्र्यो मण्डनार्थं सभायाम्
rasanigamamahābdheḥ somadevaḥ samantāt sphuṭataraparibhāṣānāmaratnāni hṛtvā / vyaracayadatiyatnāttairimāṃ kaṇṭhamālāṃ kalayatu bhiṣagagryo maṇḍanārthaṃ sabhāyām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
भवेत्पठितवारो ऽयमध्यायो रसवादिनाम् । रसकर्माणि कुर्वाणो न स मुह्यति कुत्रचित्
bhavetpaṭhitavāro 'yamadhyāyo rasavādinām / rasakarmāṇi kurvāṇo na sa muhyati kutracit
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.