Vagbhata: Rasaratnasamuccaya 9

अथ यन्त्राणि वच्यन्ते रसतन्त्राण्यशेषतः । समालोच्य समासेन सोमदेवेन साम्प्रतम्

atha yantrāṇi vacyante rasatantrāṇyaśeṣataḥ / samālocya samāsena somadevena sāmpratam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्वेदादिकर्म निर्मातुं वार्त्तिकेन्द्रैः प्रयत्नतः । यन्त्र्यते पारदो यस्मात्तस्माद्यन्त्रमिति स्मृतम्

svedādikarma nirmātuṃ vārttikendraiḥ prayatnataḥ / yantryate pārado yasmāttasmādyantramiti smṛtam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

द्रवद्रव्येण भाण्डस्य पूरितार्धोदकस्य च । मुखस्योभयतो द्वारद्वयं कृत्वा प्रयत्नतः

dravadravyeṇa bhāṇḍasya pūritārdhodakasya ca / mukhasyobhayato dvāradvayaṃ kṛtvā prayatnataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तयोस्तु निक्षिपेद् दण्डं तन्मध्ये रसपोटलीम् । बद्ध्वा तु स्वेदयेदेतद्दोलायन्त्रमिति स्मृतम्

tayostu nikṣiped daṇḍaṃ tanmadhye rasapoṭalīm / baddhvā tu svedayedetaddolāyantramiti smṛtam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

साम्बुस्थालीमुखे बद्धवस्त्रे पाक्यं निवेशयेत् । पिधाय पच्यते यत्र स्वेदनीयन्त्रमुच्यते

sāmbusthālīmukhe baddhavastre pākyaṃ niveśayet / pidhāya pacyate yatra svedanīyantramucyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अष्टाङ्गुलपरीणाहमानाहेन दशाङ्गुलम् । चतुरङ्गुलकोत्सेधं तोयाधारं गलादधः

aṣṭāṅgulaparīṇāhamānāhena daśāṅgulam / caturaṅgulakotsedhaṃ toyādhāraṃ galādadhaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अधोभाण्डे मुखं तस्य भाण्डस्योपरि वर्तिनः । षोडशाङ्गुलविस्तीर्णपृष्ठस्यास्ये प्रवेशयेत्

adhobhāṇḍe mukhaṃ tasya bhāṇḍasyopari vartinaḥ / ṣoḍaśāṅgulavistīrṇapṛṣṭhasyāsye praveśayet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पार्श्वयोर् महिषीक्षीरचूर्णमण्डूरफाणितैः । लिप्त्वा विशोषयेत्संधिं जलाधारे जलं क्षिपेत् । चुल्ल्याम् आरोपयेद् एतत् पातनायन्त्रमुच्यते

pārśvayor mahiṣīkṣīracūrṇamaṇḍūraphāṇitaiḥ / liptvā viśoṣayetsaṃdhiṃ jalādhāre jalaṃ kṣipet / cullyām āropayed etat pātanāyantramucyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथोर्ध्वभाजने लिप्तस्थापितस्य जले सुधीः । दीप्तैर् वनोपलः कुर्यादधः पातं प्रयत्नतः

athordhvabhājane liptasthāpitasya jale sudhīḥ / dīptair vanopalaḥ kuryādadhaḥ pātaṃ prayatnataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

जलपूर्णपात्रमध्ये दत्त्वा घटखर्परं सुविस्तीर्णम् । तदुपरि विडमध्यगतः स्थाप्यः सूतः कृतः कोष्ठ्याम्

jalapūrṇapātramadhye dattvā ghaṭakharparaṃ suvistīrṇam / tadupari viḍamadhyagataḥ sthāpyaḥ sūtaḥ kṛtaḥ koṣṭhyām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

लघुलोहकटोरिकया कृतषण्मृत्संधिलेपयाच्छाद्य । पूर्वोक्तघटखर्परमध्ये ऽङ्गारैः खदिरकोलभवैः

laghulohakaṭorikayā kṛtaṣaṇmṛtsaṃdhilepayācchādya / pūrvoktaghaṭakharparamadhye 'ṅgāraiḥ khadirakolabhavaiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्वेदनतो मर्दनतः कच्छपयन्त्रस्थितो रसो जरति । अग्निबलेनैव ततो गर्भे द्रवन्ति सर्वसत्त्वानि

svedanato mardanataḥ kacchapayantrasthito raso jarati / agnibalenaiva tato garbhe dravanti sarvasattvāni

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कच्छपयन्त्रान्तर्गतमृन्मयपीठस्थदीपिकासंस्थः । यस्मिन्निपतति सूतः प्रोक्तं तद्दीपिकायन्त्रम्

kacchapayantrāntargatamṛnmayapīṭhasthadīpikāsaṃsthaḥ / yasminnipatati sūtaḥ proktaṃ taddīpikāyantram

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भाण्डकण्ठादधश् छिद्रे वेणुनालं विनिक्षिपेत् । कांस्यपात्रद्वयं कृत्वा सम्पुटं जलगर्भितम्

bhāṇḍakaṇṭhādadhaś chidre veṇunālaṃ vinikṣipet / kāṃsyapātradvayaṃ kṛtvā sampuṭaṃ jalagarbhitam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नलिकास्य तत्र योज्यं दृढं तच्चापि कारयेत् । युक्तद्रव्यैर्विनिक्षिप्तः पूर्वं तत्र घटे रसः

nalikāsya tatra yojyaṃ dṛḍhaṃ taccāpi kārayet / yuktadravyairvinikṣiptaḥ pūrvaṃ tatra ghaṭe rasaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अग्निना तापितो नालात्तोये तस्मिन्पतत्यधः । यावदुष्णं भवेत् सर्वं भाजनं तावदेव हि । जायते रससंधानं डेकीयन्त्रमितीरितम्

agninā tāpito nālāttoye tasminpatatyadhaḥ / yāvaduṣṇaṃ bhavet sarvaṃ bhājanaṃ tāvadeva hi / jāyate rasasaṃdhānaṃ ḍekīyantramitīritam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

लोहमूषाद्वयं कृत्वा द्वादशाङ्गुलमानतः । ईषच्छिद्रान्वितामेकां तत्र गन्धकसंयुताम्

lohamūṣādvayaṃ kṛtvā dvādaśāṅgulamānataḥ / īṣacchidrānvitāmekāṃ tatra gandhakasaṃyutām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मूषायां रसयुक्तायाम् अन्यस्यां तां प्रवेशयेत् । तोयं स्यात्सूतकस्याध ऊर्ध्वाधो वह्निदीपनम्

mūṣāyāṃ rasayuktāyām anyasyāṃ tāṃ praveśayet / toyaṃ syātsūtakasyādha ūrdhvādho vahnidīpanam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

रसोनकरसं भद्रे यत्नतो वस्त्रगालितम् । दापयेत्प्रचुरं यत्नादाप्लाव्य रसगन्धकौ

rasonakarasaṃ bhadre yatnato vastragālitam / dāpayetpracuraṃ yatnādāplāvya rasagandhakau

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्थालीकायां पिधायोर्ध्वं स्थालीमन्यां दृढां कुरु । संधिं विलेपयेद्यत्नान्मृदा वस्त्रेण चैव हि

sthālīkāyāṃ pidhāyordhvaṃ sthālīmanyāṃ dṛḍhāṃ kuru / saṃdhiṃ vilepayedyatnānmṛdā vastreṇa caiva hi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्थाल्यन्तरे कपोताख्यं पुटं कर्षाग्निना सदा । यन्त्रस्याधः करीषाग्निं दद्यात्तीव्राग्निमेव वा

sthālyantare kapotākhyaṃ puṭaṃ karṣāgninā sadā / yantrasyādhaḥ karīṣāgniṃ dadyāttīvrāgnimeva vā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एवं तु त्रिदिनं कुर्यात्ततो यन्त्रं विमोचयेत् । तप्तोदके तप्तचुल्ल्यां न कुर्याच्छीतलां क्रियाम्

evaṃ tu tridinaṃ kuryāttato yantraṃ vimocayet / taptodake taptacullyāṃ na kuryācchītalāṃ kriyām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

न तत्र क्षीयते सूतो न च गच्छति कुत्रचित् । अनेन च क्रमेणैव कुर्याद्गन्धकजारणम्

na tatra kṣīyate sūto na ca gacchati kutracit / anena ca krameṇaiva kuryādgandhakajāraṇam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यन्त्रं विद्याधरं ज्ञेयं स्थालीद्वितयसम्पुटात् । चुल्लीं चतुर्मुखीं कृत्वा यन्त्रभाण्डं निवेशयेत्

yantraṃ vidyādharaṃ jñeyaṃ sthālīdvitayasampuṭāt / cullīṃ caturmukhīṃ kṛtvā yantrabhāṇḍaṃ niveśayet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत्रौषधं विनिक्षिप्य निरुन्ध्याद्भाण्डकाननम् । यन्त्रं विद्याधरं नाम तन्त्रज्ञैः परिकीर्तितम्

tatrauṣadhaṃ vinikṣipya nirundhyādbhāṇḍakānanam / yantraṃ vidyādharaṃ nāma tantrajñaiḥ parikīrtitam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ऊर्ध्वं वह्निरधश्चापो मध्ये तु रससंग्रहः । सोमानलम् इदं प्रोक्तं जारयेद्गगनादिकम्

ūrdhvaṃ vahniradhaścāpo madhye tu rasasaṃgrahaḥ / somānalam idaṃ proktaṃ jārayedgaganādikam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

गर्भयन्त्रं प्रवक्ष्यामि पिष्टिकाभस्मकारकम् । चतुरङ्गुलदीर्घां च त्र्यङ्गुलोन्मितविस्तराम्

garbhayantraṃ pravakṣyāmi piṣṭikābhasmakārakam / caturaṅguladīrghāṃ ca tryaṅgulonmitavistarām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मृन्मयीं सुदृढां मूषां वर्तुलं कारयेन्मुखम् । लोणस्य विंशतिर्भागा भाग एकस्तु गुग्गुलोः

mṛnmayīṃ sudṛḍhāṃ mūṣāṃ vartulaṃ kārayenmukham / loṇasya viṃśatirbhāgā bhāga ekastu gugguloḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सुश्लक्ष्णं पेषयित्वा तु वारं वारं पुनः पुनः । मूषालेपं दृढं कृत्वा लवणार्धमृदम्बुभिः

suślakṣṇaṃ peṣayitvā tu vāraṃ vāraṃ punaḥ punaḥ / mūṣālepaṃ dṛḍhaṃ kṛtvā lavaṇārdhamṛdambubhiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कर्षेत्तुषाग्निना भूमौ स्वेदयेन्मृदु मानवित् । अहोरात्रं त्रिरात्रं वा रसेन्द्रो भस्मतां व्रजेत्

karṣettuṣāgninā bhūmau svedayenmṛdu mānavit / ahorātraṃ trirātraṃ vā rasendro bhasmatāṃ vrajet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

खर्परं सिकतापूर्णं कृत्वा तस्योपरि न्यसेत् । अपरं खर्परं तत्र शनैर्मृद्वग्निना पचेत्

kharparaṃ sikatāpūrṇaṃ kṛtvā tasyopari nyaset / aparaṃ kharparaṃ tatra śanairmṛdvagninā pacet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पञ्चक्षारैस्तथा मूत्रैर्लवणं च विडं ततः । हंसपाकं समाख्यातं यन्त्रं तद् वार्त्तिकोत्तमैः

pañcakṣāraistathā mūtrairlavaṇaṃ ca viḍaṃ tataḥ / haṃsapākaṃ samākhyātaṃ yantraṃ tad vārttikottamaiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सरसां गूढवक्त्रां मृद्वस्त्राङ्गुलघनावृताम् । शोषितां काचकलशीं त्रिषु भागेषु पूरयेत्

sarasāṃ gūḍhavaktrāṃ mṛdvastrāṅgulaghanāvṛtām / śoṣitāṃ kācakalaśīṃ triṣu bhāgeṣu pūrayet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भाण्डे वितस्तिगम्भीरे वालुकासुप्रतिष्ठिता । तद्भाण्डं पूरयेत्त्रिभिरन्याभिरवगुण्ठयेत्

bhāṇḍe vitastigambhīre vālukāsupratiṣṭhitā / tadbhāṇḍaṃ pūrayettribhiranyābhiravaguṇṭhayet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भाण्डवक्त्रं मणिकया संधिं लिम्पेन् मृदा पचेत् । चुल्ल्यां तृष्णस्य चादाहान् मणिकापृष्ठवर्तिनः । एतद्धि वालुकायन्त्रं तद्यन्त्रं लवणाश्रयम्

bhāṇḍavaktraṃ maṇikayā saṃdhiṃ limpen mṛdā pacet / cullyāṃ tṛṣṇasya cādāhān maṇikāpṛṣṭhavartinaḥ / etaddhi vālukāyantraṃ tadyantraṃ lavaṇāśrayam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पञ्चाढवालुकापूर्णभाण्डे निक्षिप्य यत्नतः । पच्यते रसगोलाद्यं वालुकायन्त्रम् ईरितम्

pañcāḍhavālukāpūrṇabhāṇḍe nikṣipya yatnataḥ / pacyate rasagolādyaṃ vālukāyantram īritam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एवं लवणनिक्षेपात्प्रोक्तं लवणयन्त्रकम्

evaṃ lavaṇanikṣepātproktaṃ lavaṇayantrakam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अन्तःकृतरसालेपताम्रपात्रमुखस्य च । लिप्त्वा मृल्लवणेनैव संधिं भाण्डतलस्य च

antaḥkṛtarasālepatāmrapātramukhasya ca / liptvā mṛllavaṇenaiva saṃdhiṃ bhāṇḍatalasya ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तद्भाण्डं पटुनापूर्य क्षारैर्वा पूर्ववत्पचेत् । एव लवणयन्त्रं स्याद् रसकर्मणि शस्यते

tadbhāṇḍaṃ paṭunāpūrya kṣārairvā pūrvavatpacet / eva lavaṇayantraṃ syād rasakarmaṇi śasyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

लोहनालगतं सूतं भाण्डे लवणपूरिते । निरुद्धं विपचेत्प्राग्वन् नालिकायन्त्रम् ईरितम्

lohanālagataṃ sūtaṃ bhāṇḍe lavaṇapūrite / niruddhaṃ vipacetprāgvan nālikāyantram īritam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वालुकागूढसर्वाङ्गां गर्ते मूषां रसान्विताम् । दीप्तोपलैः संवृणुयाद् यन्त्रं तद् भूधराह्वयम्

vālukāgūḍhasarvāṅgāṃ garte mūṣāṃ rasānvitām / dīptopalaiḥ saṃvṛṇuyād yantraṃ tad bhūdharāhvayam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शरावसम्पुटान्तस्थं करीषेष्व् अग्निमानवित् । पचेच्चुल्ल्यां द्वियामं वा रसं तत् पुटयन्त्रकम्

śarāvasampuṭāntasthaṃ karīṣeṣv agnimānavit / paceccullyāṃ dviyāmaṃ vā rasaṃ tat puṭayantrakam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

षोडशाङ्गुलविस्तीर्णं हस्तमात्रायतं समम् । धातुसत्त्वनिपातार्थं कोष्ठीयन्त्रम् इति स्मृतम्

ṣoḍaśāṅgulavistīrṇaṃ hastamātrāyataṃ samam / dhātusattvanipātārthaṃ koṣṭhīyantram iti smṛtam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यत्र लोहमये पात्रे पार्श्वयोर्वलयद्वयम् । तादृक् स्वल्पतरं पात्रं वलयप्रोतकोष्ठकम्

yatra lohamaye pātre pārśvayorvalayadvayam / tādṛk svalpataraṃ pātraṃ valayaprotakoṣṭhakam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पूर्वपात्रोपरि न्यस्य स्वल्पपात्रे परिक्षिपेत् । रसं संमूर्छितं स्थूलपात्रम् आपूर्य काञ्जिकैः

pūrvapātropari nyasya svalpapātre parikṣipet / rasaṃ saṃmūrchitaṃ sthūlapātram āpūrya kāñjikaiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

द्वियामं स्वेदयेदेव रसोत्थापनहेतवे । एतत्स्याद् वलभीयन्त्रं रसे षाड्गुण्यकारकम् । सूक्ष्मकान्तमये पात्रे रसः स्याद्गुणवत्तरः

dviyāmaṃ svedayedeva rasotthāpanahetave / etatsyād valabhīyantraṃ rase ṣāḍguṇyakārakam / sūkṣmakāntamaye pātre rasaḥ syādguṇavattaraḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

क्षिपेद्रसं घटे दीर्घनताधोनालसंयुते । तन्नालं निक्षिपेदन्यघटकुक्ष्यन्तरे खलु

kṣipedrasaṃ ghaṭe dīrghanatādhonālasaṃyute / tannālaṃ nikṣipedanyaghaṭakukṣyantare khalu

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत्र रुद्ध्वा मृदा सम्यग्वदने घटयोरथ । अधस्ताद्रसकुम्भस्य ज्वालयेत्तीव्रपावकम्

tatra ruddhvā mṛdā samyagvadane ghaṭayoratha / adhastādrasakumbhasya jvālayettīvrapāvakam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इतरस्मिन्घटे तोयं प्रक्षिपेत्स्वादु शीतलम् । तिर्यक्पातनम् एतद्धि वार्त्तिकैर् अभिधीयते

itarasminghaṭe toyaṃ prakṣipetsvādu śītalam / tiryakpātanam etaddhi vārttikair abhidhīyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

चषकं वर्तुलं लौहं विनताग्रोर्ध्वदण्डकम् । एतद्धि पालिकायन्त्रं बलिजारणहेतवे

caṣakaṃ vartulaṃ lauhaṃ vinatāgrordhvadaṇḍakam / etaddhi pālikāyantraṃ balijāraṇahetave

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

चतुष्प्रस्थजलाधारश् चतुरङ्गुलिकाननः । घटयन्त्रम् इदं प्रोक्तं तदाप्यायनकं स्मृतम्

catuṣprasthajalādhāraś caturaṅgulikānanaḥ / ghaṭayantram idaṃ proktaṃ tadāpyāyanakaṃ smṛtam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विधाय वर्तुलं गर्तं मल्लमत्र निधाय च । विनिधायेष्टकां तत्र मध्यगर्तवतीं शुभाम्

vidhāya vartulaṃ gartaṃ mallamatra nidhāya ca / vinidhāyeṣṭakāṃ tatra madhyagartavatīṃ śubhām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

गर्तस्य परितः कुर्यात्पालिकाम् अङ्गुलोच्छ्रयाम् । गर्ते सूतं विनिक्षिप्य गर्तास्ये वसनं क्षिपेत्

gartasya paritaḥ kuryātpālikām aṅgulocchrayām / garte sūtaṃ vinikṣipya gartāsye vasanaṃ kṣipet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

निक्षिपेद्गन्धकं तत्र मल्लेनास्यं निरुध्य च । मल्लपालिकयोर्मध्ये मृदा सम्यङ् निरुध्य च

nikṣipedgandhakaṃ tatra mallenāsyaṃ nirudhya ca / mallapālikayormadhye mṛdā samyaṅ nirudhya ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वनोपलैः पुटं देयं कपोताख्यं न चाधिकम् । इष्टिकायन्त्रम् एतत् स्याद् गन्धकं तेन जारयेत्

vanopalaiḥ puṭaṃ deyaṃ kapotākhyaṃ na cādhikam / iṣṭikāyantram etat syād gandhakaṃ tena jārayet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्थालिकोपरि विन्यस्य स्थालीं सम्यङ् निरुध्य च । ऊर्ध्वस्थाल्यां जलं क्षिप्त्वा वह्निं प्रज्वालयेद् अधः । एतद् विद्याधरं यन्त्रं हिङ्गुलाकृष्टिहेतवे

sthālikopari vinyasya sthālīṃ samyaṅ nirudhya ca / ūrdhvasthālyāṃ jalaṃ kṣiptvā vahniṃ prajvālayed adhaḥ / etad vidyādharaṃ yantraṃ hiṅgulākṛṣṭihetave

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यन्त्रस्थाल्युपरि स्थालीं न्युब्जां दत्त्वा निरुन्धयेत् । यन्त्रं डमरुकाख्यं तद्रसभस्मकृते हितम्

yantrasthālyupari sthālīṃ nyubjāṃ dattvā nirundhayet / yantraṃ ḍamarukākhyaṃ tadrasabhasmakṛte hitam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मल्लमध्ये चरेद्गर्तं तत्र सूतं सगन्धकम् । गर्तस्य परितः कुड्यं प्रकुर्यादङ्गुलोच्छ्रितम्

mallamadhye caredgartaṃ tatra sūtaṃ sagandhakam / gartasya paritaḥ kuḍyaṃ prakuryādaṅgulocchritam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततश् चाच्छादयेत् सम्यग् गोस्तनाकारमूषया । सम्यक् तोयमृदा रुद्ध्वा सम्यगत्रोच्यमानया

tataś cācchādayet samyag gostanākāramūṣayā / samyak toyamṛdā ruddhvā samyagatrocyamānayā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

लेहवत् कृतबब्बूलक्वाथेन परिमर्दितम् । जीर्णकिट्टरजः सूक्ष्मं गुडचूर्णसमन्वितम् । इयं हि जलमृत् प्रोक्ता दुर्भेद्या सलिलैः खलु

lehavat kṛtababbūlakvāthena parimarditam / jīrṇakiṭṭarajaḥ sūkṣmaṃ guḍacūrṇasamanvitam / iyaṃ hi jalamṛt proktā durbhedyā salilaiḥ khalu

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

खटिकापटुकिट्टैश्च महिषीदुग्धमदितैः । वह्निमृत्स्ना भवेद् घोरवह्नितापसहा खलु

khaṭikāpaṭukiṭṭaiśca mahiṣīdugdhamaditaiḥ / vahnimṛtsnā bhaved ghoravahnitāpasahā khalu

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एतया मृत्स्नया रुद्धो न गन्तुं क्षमते रसः । विदग्धवनिताप्रौढप्रेम्णा रुद्धः पुमानिव

etayā mṛtsnayā ruddho na gantuṃ kṣamate rasaḥ / vidagdhavanitāprauḍhapremṇā ruddhaḥ pumāniva

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नन्दी नागार्जुनश्चैव ब्रह्मज्योतिर् मुनीश्वरः । वेत्ति श्रीसोमदेवश्च नापरः पृथिवीतले

nandī nāgārjunaścaiva brahmajyotir munīśvaraḥ / vetti śrīsomadevaśca nāparaḥ pṛthivītale

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततो जलं विनिक्षिप्य वह्निं प्रज्वालयेदधः । नाभियन्त्रमिदं प्रोक्तं नन्दिना सर्ववेदिना । अनेन जीर्यते सूतो निर्धूमः शुद्धगन्धकः

tato jalaṃ vinikṣipya vahniṃ prajvālayedadhaḥ / nābhiyantramidaṃ proktaṃ nandinā sarvavedinā / anena jīryate sūto nirdhūmaḥ śuddhagandhakaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मूषां मूषोदराविष्ठामाद्यन्तःसमवर्तुलाम् । चिपिटां च तले प्रोक्तं ग्रस्तयन्त्रं मनीषिभिः । सूतेन्द्ररन्धनार्थं हि रसविद्भिर् उदीरितम्

mūṣāṃ mūṣodarāviṣṭhāmādyantaḥsamavartulām / cipiṭāṃ ca tale proktaṃ grastayantraṃ manīṣibhiḥ / sūtendrarandhanārthaṃ hi rasavidbhir udīritam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्थाल्यां ताम्रादि निक्षिप्य मल्लेनास्य निरुध्य च । पच्यते स्थालिकाधस्तात् स्थालीयन्त्रम् इदं स्मृतम्

sthālyāṃ tāmrādi nikṣipya mallenāsya nirudhya ca / pacyate sthālikādhastāt sthālīyantram idaṃ smṛtam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विधायाष्टाङ्गुलं पात्रं लौहमष्टाङ्गुलोच्छ्रयम् । कण्ठाधो ह्य् अङ्गुले देशे गलाधारे हि तत्र च

vidhāyāṣṭāṅgulaṃ pātraṃ lauhamaṣṭāṅgulocchrayam / kaṇṭhādho hy aṅgule deśe galādhāre hi tatra ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तिर्यग्लोहशलाकाश्च तन्वीस्तिर्यग् विनिक्षिपेत् । तनूनि स्वर्णपत्त्राणि तासामुपरि विन्यसेत्

tiryaglohaśalākāśca tanvīstiryag vinikṣipet / tanūni svarṇapattrāṇi tāsāmupari vinyaset

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पत्त्राधो निक्षिपेद् वक्ष्यमाणम् इहैव हि । तत्पात्रं न्युब्जपात्रेण छादयेदपरेण हि

pattrādho nikṣiped vakṣyamāṇam ihaiva hi / tatpātraṃ nyubjapātreṇa chādayedapareṇa hi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मृदा विलिप्य संधिं च वह्निं प्रज्वालयेद् अधः । तेन पत्त्राणि कृत्स्नानि हतान्य् उक्तविधानतः

mṛdā vilipya saṃdhiṃ ca vahniṃ prajvālayed adhaḥ / tena pattrāṇi kṛtsnāni hatāny uktavidhānataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

रसश्चरति वेगेन द्रुतं गर्भे द्रवन्ति च । गन्धालकशिलानां हि कज्जल्या वा मृताहिना

rasaścarati vegena drutaṃ garbhe dravanti ca / gandhālakaśilānāṃ hi kajjalyā vā mṛtāhinā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

धूपनं स्वर्णपत्त्राणां प्रथमं परिकीर्तितम् । तारार्थं तारपत्त्राणि मृतवङ्गेन धूपयेत्

dhūpanaṃ svarṇapattrāṇāṃ prathamaṃ parikīrtitam / tārārthaṃ tārapattrāṇi mṛtavaṅgena dhūpayet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

धूपयेच्च यथायोग्यैरन्यैरुपरसैरपि । धूपयन्त्रमिदं प्रोक्तं जारणाद्रव्यसाधने

dhūpayecca yathāyogyairanyairuparasairapi / dhūpayantramidaṃ proktaṃ jāraṇādravyasādhane

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्थूलस्थाल्यां जलं क्षिप्त्वा वासो बद्ध्वा मुके दृढम् । तत्र स्वेद्यं विनिक्षिप्य तन्मुखं प्रपिधाय च

sthūlasthālyāṃ jalaṃ kṣiptvā vāso baddhvā muke dṛḍham / tatra svedyaṃ vinikṣipya tanmukhaṃ prapidhāya ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अधस्ताज्ज्वालयेदग्निं यन्त्रं तत्कन्दुकाभिधम् । स्वेदनीयन्त्रमित्यन्ये प्राहुश्चेदं मनीषिणः

adhastājjvālayedagniṃ yantraṃ tatkandukābhidham / svedanīyantramityanye prāhuścedaṃ manīṣiṇaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यद्वा स्थाल्यां जलं क्षिप्त्वा तृणं क्षिप्त्वा मुखोपरि । स्वेद्यद्रव्यं परिक्षिप्य पिधानं प्रविधाय च । अधस्ताज्ज्वालयेदग्निं यन्त्रं तत् कन्दुकं स्मृतम्

yadvā sthālyāṃ jalaṃ kṣiptvā tṛṇaṃ kṣiptvā mukhopari / svedyadravyaṃ parikṣipya pidhānaṃ pravidhāya ca / adhastājjvālayedagniṃ yantraṃ tat kandukaṃ smṛtam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

खल्लयोग्या शिला नीला श्यामा स्निग्धा दृढा गुरुः । षोडशाङ्गुलकोत्सेधा नवाङ्गुलकविस्तरा

khallayogyā śilā nīlā śyāmā snigdhā dṛḍhā guruḥ / ṣoḍaśāṅgulakotsedhā navāṅgulakavistarā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

चतुर्विंशाङ्गुला दीर्घा घर्षणी द्वादशाङ्गुला । विंशत्यङ्गुलदीर्घा वा स्यादुत्सेधे दशाङ्गुला । खल्लप्रमाणं तज्ज्ञेयं श्रेष्ठं स्याद्रसकर्मणि

caturviṃśāṅgulā dīrghā gharṣaṇī dvādaśāṅgulā / viṃśatyaṅguladīrghā vā syādutsedhe daśāṅgulā / khallapramāṇaṃ tajjñeyaṃ śreṣṭhaṃ syādrasakarmaṇi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

खल्लयन्त्रं त्रिधा प्रोक्तं रसादिसुखमर्दने

khallayantraṃ tridhā proktaṃ rasādisukhamardane

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

निरुद्गारौ सुमसृणौ कार्यौ पुत्रिकया युतौ

nirudgārau sumasṛṇau kāryau putrikayā yutau

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

उत्सेधे स दशाङ्गुलः खलु कलातुल्याङ्गुलायामवान् विस्तारेण दशाङ्गुलो मुनिमितैर्निम्नस् तयैवाङ्गुलैः । पाल्यां द्व्यङ्गुलिविस्तरश्च मसृणो ऽतीवार्धचन्द्रोपमो घर्षो द्वादशकाङ्गुलश्च तदयं खल्लो मतः सिद्धये

utsedhe sa daśāṅgulaḥ khalu kalātulyāṅgulāyāmavān vistāreṇa daśāṅgulo munimitairnimnas tayaivāṅgulaiḥ / pālyāṃ dvyaṅgulivistaraśca masṛṇo 'tīvārdhacandropamo gharṣo dvādaśakāṅgulaśca tadayaṃ khallo mataḥ siddhaye

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अस्मिन्पञ्चपलः सूतो मर्दनीयो विशुद्धये । तत्तदौचित्ययोगेन खल्लेष्वन्येषु योजयेत्

asminpañcapalaḥ sūto mardanīyo viśuddhaye / tattadaucityayogena khalleṣvanyeṣu yojayet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

द्वादशाङ्गुलविस्तारः खल्लो ऽतिमसृणोपलः । चतुरङ्गुलनिम्नश्च मध्ये ऽतिमसृणीकृतः

dvādaśāṅgulavistāraḥ khallo 'timasṛṇopalaḥ / caturaṅgulanimnaśca madhye 'timasṛṇīkṛtaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मर्दकश् चिपिटो ऽधस्तात् सुग्राहश्च शिखोपरि । अयं तु वर्तुलः खल्लो मर्दने ऽतिसुखप्रदः

mardakaś cipiṭo 'dhastāt sugrāhaśca śikhopari / ayaṃ tu vartulaḥ khallo mardane 'tisukhapradaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

लौहो नवाङ्गुलः खल्लो निम्नत्वे च षडङ्गुलः । मर्दको ऽष्टाङ्गुलश्चैव तप्तखल्लाभिधो ऽप्ययम्

lauho navāṅgulaḥ khallo nimnatve ca ṣaḍaṅgulaḥ / mardako 'ṣṭāṅgulaścaiva taptakhallābhidho 'pyayam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कृत्वा खल्लाकृतिं चुल्लीम् अङ्गारैः परिपूरिताम् । तस्यां निवेश्य तं खल्लं पार्श्वे भस्त्रिकया धमेत्

kṛtvā khallākṛtiṃ cullīm aṅgāraiḥ paripūritām / tasyāṃ niveśya taṃ khallaṃ pārśve bhastrikayā dhamet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तदन्तर्मर्दिता पिष्टिः क्षारैरम्लैश्च संयुता । प्रद्रवत्यतिवेगेन स्वेदिता नात्र संशयः । कृतः कान्तायसा सो ऽयं भवेत् कोटिगुणो रसः

tadantarmarditā piṣṭiḥ kṣārairamlaiśca saṃyutā / pradravatyativegena sveditā nātra saṃśayaḥ / kṛtaḥ kāntāyasā so 'yaṃ bhavet koṭiguṇo rasaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.