* हौत्री दीक्षापि दीक्षैव तत्र मा भूत् कस्यचिद् अनाश्वास इत्याशयेनात्रैवकारो न कृतः श्रीमहागुरुप्रवरेणेति शिवम् ॥ व्स्प्क्च् २।६-७:२०] स्पन्दकारिका, तृतीयो निःष्यन्दः यथेच्छाभ्यर्थितो धाता जाग्रतो ऽर्थान् हृदि स्थितान् । सोमसूर्योदयं कृत्वा सम्पादयति देहिनः
* hautrī dīkṣāpi dīkṣaiva tatra mā bhūt kasyacid anāśvāsa ityāśayenātraivakāro na kṛtaḥ śrīmahāgurupravareṇeti śivam || VSpkC 2.6-7:20] spandakārikā, tṛtīyo niḥṣyandaḥ yathecchābhyarthito dhātā jāgrato 'rthān hṛdi sthitān / somasūryodayaṃ kṛtvā sampādayati dehinaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तथा स्वप्नेऽप्यभीष्टार्थान् प्रणयस्यानतिक्रमात् । नित्यं स्फुटतरं मध्ये स्थितोऽवश्यं प्रकाशयेत्
tathā svapne'pyabhīṣṭārthān praṇayasyānatikramāt / nityaṃ sphuṭataraṃ madhye sthito'vaśyaṃ prakāśayet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
* यदि पुनरेवं सावधानो न भवति तदा नास्य योगितेत्याह ॥ व्स्प्क्च् ३।१-२:११] अन्यथा तु स्वतन्त्रा स्यात् सृष्टिस् तद्धर्मकत्वतः । सततं लौकिकस्येव जाग्रत्स्वप्नपदद्वये
* yadi punarevaṃ sāvadhāno na bhavati tadā nāsya yogitetyāha || VSpkC 3.1-2:11] anyathā tu svatantrā syāt sṛṣṭis taddharmakatvataḥ / satataṃ laukikasyeva jāgratsvapnapadadvaye
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
* एवं स्वप्नसौषुप्तनिर्दलनोपायं स्वप्रबुद्धतायै संसाध्य स्पन्दतत्त्वसमावेशोपायं सुप्रबुद्धस्य दृष्टान्तयुक्तिपूर्वकं निरूपयति जिज्ञासितार्थज्ञप्तिर् अपीत्थं भवतीत्यादिशति ॥ व्स्प्क्च् ३।३:४] यथा ह्य् अर्थो ऽस्फुटो दृष्टः सावधानेऽपि चेतसि । भूयः स्फुटतरो भाति स्वबलोद्योगभावितः
* evaṃ svapnasauṣuptanirdalanopāyaṃ svaprabuddhatāyai saṃsādhya spandatattvasamāveśopāyaṃ suprabuddhasya dṛṣṭāntayuktipūrvakaṃ nirūpayati jijñāsitārthajñaptir apītthaṃ bhavatītyādiśati || VSpkC 3.3:4] yathā hy artho 'sphuṭo dṛṣṭaḥ sāvadhāne'pi cetasi / bhūyaḥ sphuṭataro bhāti svabalodyogabhāvitaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तथा यत्परमार्थेन येन यत्र यथा स्थितम् । तत्तथा बलमाक्रम्य न चिरात् सम्प्रवर्तते
tathā yatparamārthena yena yatra yathā sthitam / tattathā balamākramya na cirāt sampravartate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
* कर्तृशक्त्यादिर् अप्यमुत एव बलात् प्रादुर्भवतीत्याह ॥ व्स्प्क्च् ३।४-५:४] दुर्बलोऽपि तदाक्रम्य यतः कार्ये प्रवर्तते । आच्छादयेद्बुभुक्षां च तथा यो ऽतिबुभुक्षितः
* kartṛśaktyādir apyamuta eva balāt prādurbhavatītyāha || VSpkC 3.4-5:4] durbalo'pi tadākramya yataḥ kārye pravartate / ācchādayedbubhukṣāṃ ca tathā yo 'tibubhukṣitaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
* यत एवम् उक्तसूत्रोपपत्तिक्रमानुसारेणेदृक् सिद्धिसमुदायो ऽस्माद् भवतीत्यतः ॥ व्स्प्क्च् ३।६:४] अनेनाधिष्ठिते देहे यथा सर्वज्ञतादयः । तथा स्वात्मन्यधिष्ठानात् सर्वत्रैवं भविष्यति
* yata evam uktasūtropapattikramānusāreṇedṛk siddhisamudāyo 'smād bhavatītyataḥ || VSpkC 3.6:4] anenādhiṣṭhite dehe yathā sarvajñatādayaḥ / tathā svātmanyadhiṣṭhānāt sarvatraivaṃ bhaviṣyati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
* इदम् अप्येतत्प्रसादेनेत्याह ॥ व्स्प्क्च् ३।७:२] ग्लानिर् विलुण्ठिका देहे तस्याश्चाज्ञानतः सृतिः । तदुन्मेषविलुप्तं चेत् कुतः सा स्यादहेतुका
* idam apyetatprasādenetyāha || VSpkC 3.7:2] glānir viluṇṭhikā dehe tasyāścājñānataḥ sṛtiḥ / tadunmeṣaviluptaṃ cet kutaḥ sā syādahetukā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
* अथ यो ऽयम् उन्मेषः स किंस्वरूपः किम् उपायलभ्यश् चेत्य् आकाङ्क्षायाम् आह ॥ व्स्प्क्च् ३।८:७] एकचिन्ताप्रसक्तस्य यतः स्याद् अपरोदयः । उन्मेषः स तु विज्ञेयः स्वयं तमुपलक्षयेत्
* atha yo 'yam unmeṣaḥ sa kiṃsvarūpaḥ kim upāyalabhyaś cety ākāṅkṣāyām āha || VSpkC 3.8:7] ekacintāprasaktasya yataḥ syād aparodayaḥ / unmeṣaḥ sa tu vijñeyaḥ svayaṃ tamupalakṣayet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
* इदानीं मितयोगिजनप्रयत्नसाध्यास्वपि तासु तासु सिद्धिषून्मेषणपरिशीलनमात्रोदितासु परयोगिनो हेयत्वम् एव मन्तव्यम् इत्यादिशति ॥ व्स्प्क्च् ३।९:४] अतो बिन्दुर् अतो नादो रूपम् अस्माद् अतो रसः । प्रवर्तन्ते ऽचिरेणैव क्षोभकत्वेन देहिनः
* idānīṃ mitayogijanaprayatnasādhyāsvapi tāsu tāsu siddhiṣūnmeṣaṇapariśīlanamātroditāsu parayogino heyatvam eva mantavyam ityādiśati || VSpkC 3.9:4] ato bindur ato nādo rūpam asmād ato rasaḥ / pravartante 'cireṇaiva kṣobhakatvena dehinaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
* इदानीमत्रोन्मेषात्मनि स्वभावे देहप्रमातृतां निमज्जयति तदाकारामपि परप्रमातृतां लभत इत्याह ॥ व्स्प्क्च् ३।१०:४] दिदृक्षयेव सर्वार्थान् यदा व्याप्यावतिष्ठते । तदा किं बहुनोक्तेन स्वयम् एवावभोत्स्यते
* idānīmatronmeṣātmani svabhāve dehapramātṛtāṃ nimajjayati tadākārāmapi parapramātṛtāṃ labhata ityāha || VSpkC 3.10:4] didṛkṣayeva sarvārthān yadā vyāpyāvatiṣṭhate / tadā kiṃ bahunoktena svayam evāvabhotsyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
* तस्योपलब्धिः सततम् इति प्रतिज्ञाय तदनन्तरम् उपपादितम् उपायजातं परिशीलयतः सततं स्पन्दतत्त्वसमाविष्टत्वं सुप्रबुद्धस्य भवतीति तदनन्तप्रमेयसंभिन्नत्वाद् उपदेश्यहृदये स्मारयन्न् अनुप्रवेशयुक्त्युपसंहारभङ्ग्याह ॥ व्स्प्क्च् ३।११:२] प्रबुद्धः सर्वदा तिष्ठेज्ज्ञानेनालोक्य गोचरम् । एकत्रारोपयेत्सर्वं ततो ऽन्येन न पीड्यते
* tasyopalabdhiḥ satatam iti pratijñāya tadanantaram upapāditam upāyajātaṃ pariśīlayataḥ satataṃ spandatattvasamāviṣṭatvaṃ suprabuddhasya bhavatīti tadanantaprameyasaṃbhinnatvād upadeśyahṛdaye smārayann anupraveśayuktyupasaṃhārabhaṅgyāha || VSpkC 3.11:2] prabuddhaḥ sarvadā tiṣṭhejjñānenālokya gocaram / ekatrāropayetsarvaṃ tato 'nyena na pīḍyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
* ततो ऽन्येन न पीड्यते इति यदुक्तं तत्र को ऽसाव् अन्यः पीडकः कश् च पीड्यो यतः शिवात्मकम् एव विश्वमुक्तम् इत्याशङ्क्य पाशानां पशोश्च स्वरूपं निर्णेतुम् आह ॥ व्स्प्क्च् ३।१२:५] शब्दराशिसमुत्थस्य शक्तिवर्गस्य भोग्यताम् । कलाविलुप्तविभवो गतः सन्स पशुः स्मृतः
* tato 'nyena na pīḍyate iti yaduktaṃ tatra ko 'sāv anyaḥ pīḍakaḥ kaś ca pīḍyo yataḥ śivātmakam eva viśvamuktam ityāśaṅkya pāśānāṃ paśośca svarūpaṃ nirṇetum āha || VSpkC 3.12:5] śabdarāśisamutthasya śaktivargasya bhogyatām / kalāviluptavibhavo gataḥ sansa paśuḥ smṛtaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
* अधुना पशुः संकुचितदृक्शक्तिबाध्यः पाश्यश् चेत्येतद् विभजति ॥ व्स्प्क्च् ३।१३:३१] परामृतरसापायस् तस्य यः प्रत्ययोद्भवः । तेनास्वतन्त्रतामेति स च तन्मात्रगोचरः
* adhunā paśuḥ saṃkucitadṛkśaktibādhyaḥ pāśyaś cetyetad vibhajati || VSpkC 3.13:31] parāmṛtarasāpāyas tasya yaḥ pratyayodbhavaḥ / tenāsvatantratāmeti sa ca tanmātragocaraḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
* ननु यदि प्रत्ययोद्भवो ऽप्यस्य परामृतरसापायः तत्कथम् उक्तं शक्तिवर्गस्य भोग्यतां गत इत्याशङ्कां परिहरति ॥ व्स्प्क्च् ३।१४:१३] स्वरूपावरणे चास्य शक्तयः सततोत्थिताः । यतः शब्दानुवेधेन न विना प्रत्ययोद्भवः
* nanu yadi pratyayodbhavo 'pyasya parāmṛtarasāpāyaḥ tatkatham uktaṃ śaktivargasya bhogyatāṃ gata ityāśaṅkāṃ pariharati || VSpkC 3.14:13] svarūpāvaraṇe cāsya śaktayaḥ satatotthitāḥ / yataḥ śabdānuvedhena na vinā pratyayodbhavaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
* श्लोकत्रयोक्तम् अर्थम् उपसंहरन्नियतः प्रमेयस्य सामान्यस्पन्दतत्त्वादभिन्नतां प्रागुक्ताम् अनुबध्नन् तत्प्रत्यभिज्ञानाप्रत्यभिज्ञानमयौ बन्धमोक्षौ इति लक्षयति ॥ व्स्प्क्च् ३।१५:४] सेयं क्रियात्मिका शक्तिः शिवस्य पशुवर्तिनी । बन्धयित्री स्वमार्गस्था ज्ञाता सिद्ध्युपपादिका
* ślokatrayoktam artham upasaṃharanniyataḥ prameyasya sāmānyaspandatattvādabhinnatāṃ prāguktām anubadhnan tatpratyabhijñānāpratyabhijñānamayau bandhamokṣau iti lakṣayati || VSpkC 3.15:4] seyaṃ kriyātmikā śaktiḥ śivasya paśuvartinī / bandhayitrī svamārgasthā jñātā siddhyupapādikā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
* इति श्रीविज्ञानभट्टारकोक्तनीत्या प्राप्त्युपायः पराशक्तिस्तदात्मतयासौ क्रियाशक्तिर्ज्ञायते योगिना यदा वा विकल्पकाविकल्पकप्रसरे ऽपि शिवस्वरूपस्य स्वात्मनो ऽंशभूतम् एवाशेषवेद्यम् अनेनेक्ष्यते तदास्यासौ परानन्दमयीं परां सिद्धिम् उपपादयति ॥ व्स्प्क्च् ३।१६:३] तन्मात्रोदयरूपेण मनोऽहम्बुद्धिवर्तिना । पुर्यष्टकेन संरुद्धस् तदुत्थं प्रत्ययोद्भवम्
* iti śrīvijñānabhaṭṭārakoktanītyā prāptyupāyaḥ parāśaktistadātmatayāsau kriyāśaktirjñāyate yoginā yadā vā vikalpakāvikalpakaprasare 'pi śivasvarūpasya svātmano 'ṃśabhūtam evāśeṣavedyam anenekṣyate tadāsyāsau parānandamayīṃ parāṃ siddhim upapādayati || VSpkC 3.16:3] tanmātrodayarūpeṇa mano'hambuddhivartinā / puryaṣṭakena saṃruddhas tadutthaṃ pratyayodbhavam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
भुङ्क्ते परवशो भोगं तद्भावात्संसरेदतः । संसृतिप्रलयस्यास्य कारणं सम्प्रचक्ष्महे
bhuṅkte paravaśo bhogaṃ tadbhāvātsaṃsaredataḥ / saṃsṛtipralayasyāsya kāraṇaṃ sampracakṣmahe
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
* एतत् प्रतिपादयन् आद्यसूत्रोक्तमर्थं निगमयति ॥ व्स्प्क्च् ३।१७-१८:६] यदा त्व् एकत्र संरूढस् तदा तस्य लयोदयौ । नियच्छन् भोक्तृताम् एति ततश् चक्रेश्वरो भवेत्
* etat pratipādayan ādyasūtroktamarthaṃ nigamayati || VSpkC 3.17-18:6] yadā tv ekatra saṃrūḍhas tadā tasya layodayau / niyacchan bhoktṛtām eti tataś cakreśvaro bhavet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.