चत्वारस् वर्णास् ब्राह्मणक्षत्रियवैश्यशूद्रास् ॥
catvāras varṇās brāhmaṇa.kṣatriya.vaiśya.śūdrās //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
Vāsiṣṭhadharmasūtra 2
त्रयस् वर्णास् द्विजातयस् ब्राह्मणक्षत्रियवैश्यास् ॥
trayas varṇās dvijātayas brāhmaṇa.kṣatriya.vaiśyās //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तेषाम् मातुस् अग्रे विजननम् द्वितीयम् मौञ्जिबन्धने (च्)। अत्र अस्य माता सावित्री पिता तु आचार्यस् उच्यते (च्)॥
teṣām mātus agre vijananam dvitīyam mauñji.bandhane (c)/ atra asya mātā sāvitrī pitā tu ācāryas ucyate (c)//
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वेदप्रदानात् पिता इति आचार्यम् आचाक्षते ॥
veda.pradānāt pitā iti ācāryam ācākṣate //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तथा अपि उदाहरन्ति । द्वयम् उ ह वै पुरुषस्य रेतस् ब्राह्मणस्य ऊर्ध्वम् नाभेस् अधस्तात् अवाचीनम् अन्यत् तत् यत् ऊर्ध्वम् नाभेस् तेन ह एतत् प्रजा जायते यत् ब्राह्मणान् उपनयति यत् अध्यापयति यत् याजयति यत् साधुकरोति । अथ यत् अवाचीनम् नाभेस् तेन इह अस्य औरसी प्रजा जायते । तस्मात् श्रोत्रियम् अनूचानम् अप्रजस् असि इति
tathā api udāharanti / dvayam u ha vai puruṣasya retas brāhmaṇasya ūrdhvam nābhes adhastāt avācīnam anyat tat yat ūrdhvam nābhes tena ha etat prajā jāyate yat brāhmaṇān upanayati yat adhyāpayati yat yājayati yat sādhukaroti / atha yat avācīnam nābhes tena iha asya aurasī prajā jāyate / tasmāt śrotriyam anūcānam a.prajas asi iti
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
हारीतस् अपि उदाहरति । न हि अस्मिन् विद्यते कर्म किम्चित् आ मौञ्जिबन्धनात् (च्)। वृत्त्या शूद्रसमस् हि एष यावत् वेदे न जायते ।(च्) इति ॥
hārītas api udāharati / na hi asmin vidyate karma kim.cit ā mauñji.bandhanāt (c)/ vṛttyā śūdra.samas hi eṣa yāvat vede na jāyate .(c) iti //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अन्यत्र उदककर्मस्वधापितृसंयुक्तेभ्यस् ॥
anyatra udaka.karma.svadhā.pitṛ.saṃyuktebhyas //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विद्या ह वै ब्राह्मणम् आजगाम गोपाय माम् शेवधिस् ते अहम् अस्मि (च्)। असूयकाय अनृजवे अयताय न माम् ब्रूयास् वीर्यवती तथा स्याम् (च्)॥
vidyā ha vai brāhmaṇam ājagāma gopāya mām śevadhis te aham asmi (c)/ asūyakāya an.ṛjave a.yatāya na mām brūyās vīryavatī tathā syām (c)//
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यम् एव विद्यास् शुचिम् अप्रमत्तम् मेधाविनम् ब्रह्मचर्याउपपन्नम् (च्)। यस् ते न द्रुह्येत् कतमत्चन अहर् तस्मै माम् ब्रूयास् निधिपाय ब्रह्मन् (च्)॥
yam eva vidyās śucim a.pramattam medhāvinam brahmacaryā.upapannam (c)/ yas te na druhyet katamat.cana ahar tasmai mām brūyās nidhipāya brahman (c)//
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यस् आतृणत्ति अवितथेन कर्णौ अदुःखम् कुर्वन् अमृतम् संप्रयच्छन् (च्)। तम् मन्येत पितरम् मातरम् च तस्मै न द्रुह्येत् कतमच्चन अहर् (च्)॥
yas ātṛṇatti a.vitathena karṇau a.duḥkham kurvan amṛtam saṃprayacchan (c)/ tam manyeta pitaram mātaram ca tasmai na druhyet katamaccana ahar (c)//
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अध्यापितास् ये गुरुम् न आद्रियन्ते विप्रास् वाचा मनसा कर्मणा वा (च्)। यथा एव ते न गुरोस् भोजनीयास् तथा एव तान् न भुनक्ति श्रुतम् तत् (च्)॥
adhyāpitās ye gurum na ādriyante viprās vācā manasā karmaṇā vā (c)/ yathā eva te na guros bhojanīyās tathā eva tān na bhunakti śrutam tat (c)//
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दहति अग्निस् यथा कक्षम् ब्रह्म पृष्टम् अनादृतम् (च्)। न ब्रह्म तस्मै प्रब्रूयात् शक्यम् मानम् अकुर्वत (च्) इति ॥
dahati agnis yathā kakṣam brahma pṛṣṭam anādṛtam (c)/ na brahma tasmai prabrūyāt śakyam mānam akurvata (c) iti //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
षट् कर्माणि ब्राह्मणस्य ॥
ṣaṭ karmāṇi brāhmaṇasya //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्वाध्यायअध्ययनम् अध्यापनम् यज्ञस् यजनम् दानम् प्रतिग्रहस् च इति ॥
svādhyāya.adhyayanam adhyāpanam yajñas yajanam dānam pratigrahas ca iti //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
त्रीणि राजन्यस्य ॥
trīṇi rājanyasya //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अध्ययनम् यज्ञस् दानम् च ॥
adhyayanam yajñas dānam ca //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शस्त्रेण च प्रजापालनम् स्वधर्मस् तेन जीवेत् ॥
śastreṇa ca prajā.pālanam sva.dharmas tena jīvet //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एतानि एव वैश्यस्य ॥
etāni eva vaiśyasya //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कृषिस् वाणिज्यम् पाशुपाल्यम् कुसीदम् च ॥
kṛṣis vāṇijyam pāśupālyam kusīdam ca //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तेषाम् परिचर्या शूद्रस्य नियता च वृत्तिस् ॥
teṣām paricaryā śūdrasya niyatā ca vṛttis //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नियतकेशवेषास् सर्वे वा मुक्तकेशास् शिखावर्जम् ॥
niyata.keśa.veṣās sarve vā mukta.keśās śikhā.varjam //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अजीवन्तस् स्वधर्मेण अनन्तराम् यवीयसीम् वृत्तिम् आतिष्ठेरन् ॥
a.jīvantas sva.dharmeṇa anantarām yavīyasīm vṛttim ātiṣṭheran //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
न तु कदाचित् ज्यायसीम् ॥
na tu kadā.cit jyāyasīm //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वैश्यजीविकाम् आस्थाय पण्येन जीवतस् अश्मलवणमणिशाणकौशेयक्षौमअजिनानि च ॥
vaiśya.jīvikām āsthāya paṇyena jīvatas aśma.lavaṇa.maṇi.śāṇa.kauśeya.kṣauma.ajināni ca //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तान्तवम् रक्तम् सर्वम् च ॥
tāntavam raktam sarvam ca //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कृतअन्नम् पुष्पफलमूलानि गन्धरसास् उदकम् च ओषधीनाम् रसस् सोमस् च शस्त्रम् विषम् मांसम् च क्षीरम् च सविकारम् अयस् त्रपु जतु सीसम् च ॥
kṛta.annam puṣpa.phala.mūlāni gandha.rasās udakam ca oṣadhīnām rasas somas ca śastram viṣam māṃsam ca kṣīram ca sa.vikāram ayas trapu jatu sīsam ca //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथ अपि उदाहरन्ति । सद्यस् पतति मांसेन लाक्षया लवणेन च (च्)। त्रिअहेण शूद्रस् भवति ब्राह्मणस् क्षीरविक्रयात्।(च्) इति ॥
atha api udāharanti / sadyas patati māṃsena lākṣayā lavaṇena ca (c)/ tri.aheṇa śūdras bhavati brāhmaṇas kṣīra.vikrayāt.(c) iti //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ग्रामपशूनाम् एकशफास् केशिनस् च सर्वे च आरण्यास् पशवस् वयांसि दंष्ट्रिणस् च ॥
grāma.paśūnām eka.śaphās keśinas ca sarve ca āraṇyās paśavas vayāṃsi daṃṣṭriṇas ca //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
धान्यानाम् तिलान् आहुर् ॥
dhānyānām tilān āhur //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथ अपि उदाहरन्ति । भोजनअभ्यञ्जनात् दानात् यत् अन्यत् कुरुते तिलैस् (च्)। कृमिभूतस् श्वविष्ठायाम् पितृभिस् सह मज्जति ।(च्) इति ॥
atha api udāharanti / bhojana.abhyañjanāt dānāt yat anyat kurute tilais (c)/ kṛmi.bhūtas śva.viṣṭhāyām pitṛbhis saha majjati .(c) iti //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कामम् वा स्वयम् कृष्य उत्पाद्य तिलान् विक्रीणीरन् ॥
kāmam vā svayam kṛṣya utpādya tilān vikrīṇīran //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तस्मात् साण्डाभ्याम् अनसिओताभ्याम् प्राक् प्रातराशात् कर्षी स्यात् ॥
tasmāt sāṇḍābhyām a.nasi.otābhyām prāk prātar.āśāt karṣī syāt //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
निदाघे अपस् प्रयच्छेत् ॥
nidāghe apas prayacchet //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
लाङ्गलम् पवीरवत्सुशेव& सोमपित्सरु । तद् उद् वपति गाम् अविम् प्रफर्व्यम् च पीवरीम् प्रस्थावत् रथवाहनम् इति ॥
lāṅgalam pavīravat.su.śeva& soma.pitsaru / tad ud vapati gām avim prapharvyam ca pīvarīm prasthāvat ratha.vāhanam iti //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कथम् हि लङ्गलम् उद्वपेत् अन्यत्र धान्यविक्रयात् ॥
katham hi laṅgalam udvapet anyatra dhānya.vikrayāt //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
रसास् रसैस् महतस् हीनतस् वा विभातव्यास् ॥
rasās rasais mahatas hīnatas vā vibhātavyās //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
न तु एव लवणम् रसैस् ॥
na tu eva lavaṇam rasais //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तिलतण्डुलपक्वानम् विद्या मानुष्यास् च विहितास् परिवर्त्तकेन ॥ ब्ष्प्ष् परिवर्त्तकेन फ़् परिवर्तकेन
tila.taṇḍula.pakvānam vidyā mānuṣyās ca vihitās parivarttakena // BṣPṣ parivarttakena F parivartakena
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ब्राह्मणराजन्यौ वार्धुषी न दद्याताम् ॥
brāhmaṇa.rājanyau vārdhuṣī na dadyātām //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथ अपि उदाहरन्ति । समर्घम् धान्यम् उद्धृत्य महाअर्घम् यस् प्रयच्छति (च्)। स वै वार्धुषिकस् नाम ब्रह्मवादिषु गर्हितस् (च्)॥
atha api udāharanti / sam.argham dhānyam uddhṛtya mahā.argham yas prayacchati (c)/ sa vai vārdhuṣikas nāma brahma.vādiṣu garhitas (c)//
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ब्रह्महत्याम् च वृद्धिम् च तुलया समतोलयत् (च्)। अतिष्ठत् भ्रूणहा कोट्याम् वार्धुषिस् समकम्पत (च्) इति ॥
brahma.hatyām ca vṛddhim ca tulayā samatolayat (c)/ atiṣṭhat bhrūṇahā koṭyām vārdhuṣis samakampata (c) iti //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कामम् वा परिलुप्तकृत्याय पापीयसे दद्याताम् ॥
kāmam vā parilupta.kṛtyāya pāpīyase dadyātām //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
द्विगुणम् हिरण्यम् त्रिगुणम् धान्यम् ॥
dvi.guṇam hiraṇyam tri.guṇam dhānyam //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
धान्येन एव रसास् व्याख्यातास् ॥
dhānyena eva rasās vyākhyātās //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पुष्पमूलफलानि च ॥
puṣpa.mūla.phalāni ca //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तुलाधृतम् अष्टगुणम् ॥
tulā.dhṛtam aṣṭa.guṇam //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथ अपि उदाहरन्ति । द्विकम् त्रिकम् चतुष्कम् च पञ्चकम् च शतम् स्मृतम् (च्)। मासस्य वृद्धिम् गृह्णीयात् वर्णानाम् अनुपूर्वशस् (च्)॥
atha api udāharanti / dvikam trikam catuṣkam ca pañcakam ca śatam smṛtam (c)/ māsasya vṛddhim gṛhṇīyāt varṇānām anupūrvaśas (c)//
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
राजा तु मृतभावेन द्रव्यवृद्धिम् विनाशयेत् (च्)। पुनर् राजअभिषेकेण द्रव्यमूलम् च वर्धते (च्)॥
rājā tu mṛta.bhāvena dravya.vṛddhim vināśayet (c)/ punar rāja.abhiṣekeṇa dravya.mūlam ca vardhate (c)//
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वसिष्ठवचनप्रोक्ताम् वृद्धिम् वार्धुषिके शृणु (च्)। पञ्च माषास् तु विंशत्या एवम् धर्मस् न हीयते ।(च्) इति ॥ न हीयते इति ॥
vasiṣṭha.vacana.proktām vṛddhim vārdhuṣike śṛṇu (c)/ pañca māṣās tu viṃśatyā evam dharmas na hīyate .(c) iti // na hīyate iti //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.