Anandabhatta: Vallalacarita 2.23

इत्यानन्दभट्टप्रोक्ते शरणदत्तीये वल्लालचरिते वणिजावमाननं नाम द्वाविंशो ऽध्यायः । अथ त्रयोविंशो ऽध्यायः अथान्येद्युः सभासीनमभ्येत्य पृथिवीश्वरं । ऊचे भूमिन्यस्तजानुर्भीमो नृपतिवल्लभः

ityānandabhaṭṭaprokte śaraṇadattīye vallālacarite vaṇijāvamānanaṃ nāma dvāviṃśo 'dhyāyaḥ / atha trayoviṃśo 'dhyāyaḥ athānyedyuḥ sabhāsīnamabhyetya pṛthivīśvaraṃ / ūce bhūminyastajānurbhīmo nṛpativallabhaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

देव सर्व्वे शूद्रगण भोजनैः परितोषिताः । सुवर्णा वणिजो दर्पादभुक्त्वैव विनिर्गताः

deva sarvve śūdragaṇa bhojanaiḥ paritoṣitāḥ / suvarṇā vaṇijo darpādabhuktvaiva vinirgatāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वणिजो ऽतिदुरात्मानो ऽविनीताः कुलगर्व्विताः । ब्रह्मक्षत्रपंक्तिभोज्यं ते काङ्क्षन्ति दुराशयाः

vaṇijo 'tidurātmāno 'vinītāḥ kulagarvvitāḥ / brahmakṣatrapaṃktibhojyaṃ te kāṅkṣanti durāśayāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भोज्यभूमिं विलोक्यापि विहीनं वृषलैर्जनैः । श्रीमन्तमवजानन्तो गतवन्तो यथागतम्

bhojyabhūmiṃ vilokyāpi vihīnaṃ vṛṣalairjanaiḥ / śrīmantamavajānanto gatavanto yathāgatam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सर्व्वेषां वणिजां नेता वल्लभः स दुराशयः । पालैर्हृतो महाराज त्वया सह विरुध्यते

sarvveṣāṃ vaṇijāṃ netā vallabhaḥ sa durāśayaḥ / pālairhṛto mahārāja tvayā saha virudhyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वर्णमानो ऽस्य भवति जामाता मगधेश्वरः । धरां स मन्यते तेन शरावमिव गर्वितः

varṇamāno 'sya bhavati jāmātā magadheśvaraḥ / dharāṃ sa manyate tena śarāvamiva garvitaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एतदाकर्ण्य नृपतिर्भीमसेनवचस्तदा । ज्वलनो हवनेनेव प्रजज्वाल स मन्युना

etadākarṇya nṛpatirbhīmasenavacastadā / jvalano havaneneva prajajvāla sa manyunā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दन्तान् कटकटाय्यासौ राजा राजासनोपरि । चकाशे गगणरूढस्तडित्वानिव घोषवान्

dantān kaṭakaṭāyyāsau rājā rājāsanopari / cakāśe gagaṇarūḍhastaḍitvāniva ghoṣavān

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पपात मस्तकात्तस्य किरीटं हीरकोज्ज्वलम् । कम्पमानतनोः सायमुल्कापिण्डमिवाम्बरात्

papāta mastakāttasya kirīṭaṃ hīrakojjvalam / kampamānatanoḥ sāyamulkāpiṇḍamivāmbarāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तदानीं राजवल्लालः क्रोधघूर्णद्विलोचनः । वणिजां दर्पचूर्णार्थं शपथं कृतवान् भृशम्

tadānīṃ rājavallālaḥ krodhaghūrṇadvilocanaḥ / vaṇijāṃ darpacūrṇārthaṃ śapathaṃ kṛtavān bhṛśam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यदि दाम्भिखान् सुवर्णान् वणिजः शूद्रत्वे न पातयिष्यामि, वल्लभचन्द्रसौदागिरस्य दुरात्मनो दण्डं न विधास्यामि, तदा गोब्राह्मणघातेन यानि पातकानि भवितव्यानि तानि मे भविष्यन्तीति । धार्त्तराष्ट्राणां विनाशाय भीमसेनेन यादृशः शपथः कृतः एतेषां पातनाय शपथो मे तादृशो ज्ञातव्यः, अद्यावधि एते सत्रे शूद्रवद्ग्राह्याः । व्यर्थमेषां यज्ञसूत्नधारणमतःपरमेतेषां याजनाध्यापने प्रतिग्रहञ्च ये ब्राह्मणाः करिष्यन्ति, ते ज्वलन्तो ऽपि पतिष्यन्ति, नान्यथा

yadi dāmbhikhān suvarṇān vaṇijaḥ śūdratve na pātayiṣyāmi, vallabhacandrasaudāgirasya durātmano daṇḍaṃ na vidhāsyāmi, tadā gobrāhmaṇaghātena yāni pātakāni bhavitavyāni tāni me bhaviṣyantīti / dhārttarāṣṭrāṇāṃ vināśāya bhīmasenena yādṛśaḥ śapathaḥ kṛtaḥ eteṣāṃ pātanāya śapatho me tādṛśo jñātavyaḥ, adyāvadhi ete satre śūdravadgrāhyāḥ / vyarthameṣāṃ yajñasūtnadhāraṇamataḥparameteṣāṃ yājanādhyāpane pratigrahañca ye brāhmaṇāḥ kariṣyanti, te jvalanto 'pi patiṣyanti, nānyathā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अचिरेणायमादेशो ऽभवद्राष्ट्रे प्रचारितः । तच्छ्रुत्वा मन्त्रयामासु र्वणिजो मिलितास्तदा

acireṇāyamādeśo 'bhavadrāṣṭre pracāritaḥ / tacchrutvā mantrayāmāsu rvaṇijo militāstadā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अविचारात्ततो राज्ञः क्रोधकम्पत्कलेवराः । रुरुधुर्नगराद्गौडाद् दासानां व्यवसायिनः

avicārāttato rājñaḥ krodhakampatkalevarāḥ / rurudhurnagarādgauḍād dāsānāṃ vyavasāyinaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

द्विगुणं त्रिगुणं मूल्यं दासानां प्रददुर्विशः । दासाभावात् महाकष्टं बभूव सर्व्वजातिषु

dviguṇaṃ triguṇaṃ mūlyaṃ dāsānāṃ pradadurviśaḥ / dāsābhāvāt mahākaṣṭaṃ babhūva sarvvajātiṣu

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एवम्भूते महाकष्टे प्रजावर्गैर्निवेदितः । कर्त्तव्यं चिन्तयामास तदानीं भुवनेश्वरः

evambhūte mahākaṣṭe prajāvargairniveditaḥ / karttavyaṃ cintayāmāsa tadānīṃ bhuvaneśvaraḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नान्योपायं तदा दृष्ट्वा ब्राह्मणानन्वशादिदम् । कार्य्या लोकहितार्थाय कैवर्त्ता दास्यकर्म्मसु

nānyopāyaṃ tadā dṛṣṭvā brāhmaṇānanvaśādidam / kāryyā lokahitārthāya kaivarttā dāsyakarmmasu

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दास्यकामास्तु कैवर्त्ता श्रुत्वा नृपतिशासनम् । आजग्मुस्ते राजकुलं शतशो ऽथ सहस्रशः

dāsyakāmāstu kaivarttā śrutvā nṛpatiśāsanam / ājagmuste rājakulaṃ śataśo 'tha sahasraśaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तान् चाब्रवीत्ततो राजा गलवस्त्रकृताञ्जलीन् । वृत्तिर्वो दीयते सेवा गच्छध्वं व्यवहारताम्

tān cābravīttato rājā galavastrakṛtāñjalīn / vṛttirvo dīyate sevā gacchadhvaṃ vyavahāratām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

महामाण्डलिकं कृत्वा ततस्तेषां महत्तरं । महेशं दक्षिणाघाटे प्रेरयामास पार्थिवः

mahāmāṇḍalikaṃ kṛtvā tatasteṣāṃ mahattaraṃ / maheśaṃ dakṣiṇāghāṭe prerayāmāsa pārthivaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मालाकाराः कुम्भकाराः कर्म्माराश्च ततो ऽन्यदा । युक्तहस्ता गलेवस्त्राः पुरस्तस्थुर्महीक्षितः

mālākārāḥ kumbhakārāḥ karmmārāśca tato 'nyadā / yuktahastā galevastrāḥ purastasthurmahīkṣitaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सन्तुष्टः सेवया तेषां व्याजहार वचो नृपः । यूयं सत्शूद्रवद्ग्रह्या भवेत वचनान्मम

santuṣṭaḥ sevayā teṣāṃ vyājahāra vaco nṛpaḥ / yūyaṃ satśūdravadgrahyā bhaveta vacanānmama

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अशुचिर्वचनाद्यस्य शुचिर्भवति मानवः । शुचिश्चैवाशुचिः सम्यक् कथं राजा न दैवतम्

aśucirvacanādyasya śucirbhavati mānavaḥ / śuciścaivāśuciḥ samyak kathaṃ rājā na daivatam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कालेन गच्छता राजा दासानां व्यवसायिनः । ब्रह्मत्वाच्च्यावयामास ब्रह्मबन्धून् सुदुर्म्मतीन्

kālena gacchatā rājā dāsānāṃ vyavasāyinaḥ / brahmatvāccyāvayāmāsa brahmabandhūn sudurmmatīn

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्वसेवायां नियुक्तश्च धावञ्चक्रे महत्तरम् । ठक्कुरं च चकारासौ प्रसन्नो राजनापितम्

svasevāyāṃ niyuktaśca dhāvañcakre mahattaram / ṭhakkuraṃ ca cakārāsau prasanno rājanāpitam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अनाहतस्वधर्म्मान् स विलोक्य वणिजस्ततः । आदिशत् तान् नृपः सर्व्वान् यज्ञसूत्राणि वर्ज्जितुम्

anāhatasvadharmmān sa vilokya vaṇijastataḥ / ādiśat tān nṛpaḥ sarvvān yajñasūtrāṇi varjjitum

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

त्यजन्तु यज्ञसूत्राणि वणिजो राष्ट्रवासिनः । त्यजेद्यो न स दण्ड्यः स्यात् सेवकान्नृप इत्यशात्

tyajantu yajñasūtrāṇi vaṇijo rāṣṭravāsinaḥ / tyajedyo na sa daṇḍyaḥ syāt sevakānnṛpa ityaśāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आहत्य डिण्डिमान् भृत्या नगरे नगरे विशाम् । राजाज्ञां घोषयामासुश्चत्वरेषु च वीथिषु

āhatya ḍiṇḍimān bhṛtyā nagare nagare viśām / rājājñāṃ ghoṣayāmāsuścatvareṣu ca vīthiṣu

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

राजाज्ञामवजानन्तो धर्म्मभीता महाजनाः । त्वरमाणा दिशो जग्मुः सदारादिपरिच्छदाः

rājājñāmavajānanto dharmmabhītā mahājanāḥ / tvaramāṇā diśo jagmuḥ sadārādiparicchadāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अयोध्यां प्रययुः केचित् केचिन्मुद्गगिरिं तथा । चन्द्रमायुतं पाट्लीञ्च ताम्रलिप्तीञ्च केचन

ayodhyāṃ prayayuḥ kecit kecinmudgagiriṃ tathā / candramāyutaṃ pāṭlīñca tāmraliptīñca kecana

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तथोदयं पुरं केचित् केचिन्मानगढं ययुः, विनीतञ्च पुरं केचिच्छ्रिङ्खलामपि केचन

tathodayaṃ puraṃ kecit kecinmānagaḍhaṃ yayuḥ, vinītañca puraṃ kecicchriṅkhalāmapi kecana

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

येन यातास्तु ते सर्व्वे राजदण्डभयार्द्दिताः । तत्यजुर्यज्ञसूत्राणि हैमानि तान्तवाणि च

yena yātāstu te sarvve rājadaṇḍabhayārdditāḥ / tatyajuryajñasūtrāṇi haimāni tāntavāṇi ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत्रानेहसि वल्लालो विलोक्य व्याकुलं कुलम् । ब्रह्मणाञ्च क्षत्रियाणां मन्त्रयामास वैदिकैः

tatrānehasi vallālo vilokya vyākulaṃ kulam / brahmaṇāñca kṣatriyāṇāṃ mantrayāmāsa vaidikaiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विविच्य वीजमाहात्म्यं ततः संस्कारयंश्च तान् । ब्रह्मत्वं क्षत्रियत्वञ्च कल्पयामास स प्रभुः

vivicya vījamāhātmyaṃ tataḥ saṃskārayaṃśca tān / brahmatvaṃ kṣatriyatvañca kalpayāmāsa sa prabhuḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.