Anandabhatta: Vallalacarita 2.4

इत्यानन्दभट्टप्रोक्ते वल्लालचरिते सुन्दरीसमागमो नाम तृतीयो ऽध्यायः । चतुर्थो ऽध्यायः ततः कालेन कियता क्रीडारत्नसमुत्सुकः । एकदान्तःपुरं राजा विवेश रजनीमुखे

ityānandabhaṭṭaprokte vallālacarite sundarīsamāgamo nāma tṛtīyo 'dhyāyaḥ / caturtho 'dhyāyaḥ tataḥ kālena kiyatā krīḍāratnasamutsukaḥ / ekadāntaḥpuraṃ rājā viveśa rajanīmukhe

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रविश्य शयनागारं दयितां भूमिशायिनीम् । ददृशे सुकुमाराङ्गीं कृत्तमूललतामिव

praviśya śayanāgāraṃ dayitāṃ bhūmiśāyinīm / dadṛśe sukumārāṅgīṃ kṛttamūlalatāmiva

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वाससा मुखमाच्छाद्य रुदतीं कमलेक्षणाम् । अदुःखार्हां प्रियतरामात्मनो जीवितादपि

vāsasā mukhamācchādya rudatīṃ kamalekṣaṇām / aduḥkhārhāṃ priyatarāmātmano jīvitādapi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तां दृष्ट्वा मलिनाकारां लुठन्तीं धरणीतले । जुघूर्ण मस्तकं तस्य नेत्राभ्यां ददृशे तमः

tāṃ dṛṣṭvā malinākārāṃ luṭhantīṃ dharaṇītale / jughūrṇa mastakaṃ tasya netrābhyāṃ dadṛśe tamaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विस्मयानो नरपतिस्तस्या नयनजं जलं । परिमृज्याकुलीभूतः सभयं वाक्यमब्रवीत्

vismayāno narapatistasyā nayanajaṃ jalaṃ / parimṛjyākulībhūtaḥ sabhayaṃ vākyamabravīt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

किंन्विदं मृगशावाक्षि नेत्राभ्यां स्रवते जलम् । अवाङ्मुखी किमर्थं त्वं भूमावेव विलुण्ठसे

kiṃnvidaṃ mṛgaśāvākṣi netrābhyāṃ sravate jalam / avāṅmukhī kimarthaṃ tvaṃ bhūmāveva viluṇṭhase

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नत्वहं विप्रियं किञ्चिदकार्षं तव भामिनि । क्रन्दनेन दुःखयसे कथं मां तनुमध्यमे

natvahaṃ vipriyaṃ kiñcidakārṣaṃ tava bhāmini / krandanena duḥkhayase kathaṃ māṃ tanumadhyame

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कथं कौसुम्भवसनं सौवर्णम्बा शुचिस्मिते । नानुगृह्णासि सुश्रोणि मणिवीजपयोधरे

kathaṃ kausumbhavasanaṃ sauvarṇambā śucismite / nānugṛhṇāsi suśroṇi maṇivījapayodhare

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

धम्मिल्लरचना सुभ्रु मल्लीदाम्ना सुगन्धिना । कुचयोश्चन्द्रलेखेव पत्राङ्का च न कारिता

dhammillaracanā subhru mallīdāmnā sugandhinā / kucayoścandralekheva patrāṅkā ca na kāritā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पुरानितम्बसंसर्गात् यत्ते सारसनोत्तमम् । शोभितं नाधुना भूमौ पतितं तद्विराजते

purānitambasaṃsargāt yatte sārasanottamam / śobhitaṃ nādhunā bhūmau patitaṃ tadvirājate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मक्तावली भ्राजते न च्युता तव कुचद्वयात् । ग्रैवेयकं च्युतं कण्ठादनाभरणतां गतम्

maktāvalī bhrājate na cyutā tava kucadvayāt / graiveyakaṃ cyutaṃ kaṇṭhādanābharaṇatāṃ gatam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पूर्णिमाकौमुदीकान्तिनिर्ज्जितस्मितशोभिना । किं नो वदसि वक्तेन कुशेशयसुगन्धिना

pūrṇimākaumudīkāntinirjjitasmitaśobhinā / kiṃ no vadasi vaktena kuśeśayasugandhinā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सर्व्वथाम्बुजपत्राक्षि तवास्मि वचनङ्करः । प्रतीक्षन्ते तवादेशं मज्जनाश्च सदा प्रिये

sarvvathāmbujapatrākṣi tavāsmi vacanaṅkaraḥ / pratīkṣante tavādeśaṃ majjanāśca sadā priye

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कथं नादिशसे प्राग्वत् स्मितपूर्व्वाभिभाषिणि । प्रपन्नं प्रपदे प्राप्तं दासं हिमकरानने

kathaṃ nādiśase prāgvat smitapūrvvābhibhāṣiṇi / prapannaṃ prapade prāptaṃ dāsaṃ himakarānane

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

त्वत्त्वः प्रियतरा नान्या वर्त्तते मम सुन्दरि । त्वं हि मे जीवनं प्राणाः त्वं हि मे परमा गतिः

tvattvaḥ priyatarā nānyā varttate mama sundari / tvaṃ hi me jīvanaṃ prāṇāḥ tvaṃ hi me paramā gatiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

श्रवणामृतवाक्येन मां जीवय सुहासिनि । कायस्थञ्चाप्यकायस्थं स्फुरन्तमपि मां मृतम्

śravaṇāmṛtavākyena māṃ jīvaya suhāsini / kāyasthañcāpyakāyasthaṃ sphurantamapi māṃ mṛtam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दास्ये प्रत्ययकारिण्याः कोटिं प्रत्ययकारिणि । रत्नालङ्कारभारं वा यत्ते मनसि वर्त्तते

dāsye pratyayakāriṇyāḥ koṭiṃ pratyayakāriṇi / ratnālaṅkārabhāraṃ vā yatte manasi varttate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अप्यहं लक्ष्मणं जह्याम् त्वत्प्रियार्थं वरानने । गाङ्गेयं सागरं बाले प्रविशेयम् हुताशनम्

apyahaṃ lakṣmaṇaṃ jahyām tvatpriyārthaṃ varānane / gāṅgeyaṃ sāgaraṃ bāle praviśeyam hutāśanam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

किमाभीलकारणं ते जीवितेश्वरि कथ्यताम् । तत्प्रियं प्राकरिष्यामि शपे ते ललिताङ्घ्रिणा

kimābhīlakāraṇaṃ te jīviteśvari kathyatām / tatpriyaṃ prākariṣyāmi śape te lalitāṅghriṇā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

निरीक्षसे किं न सुभ्रु प्रेष्य मां तव सुन्दरि । केनावमानितासि त्वमग्नौ कः शलभायते

nirīkṣase kiṃ na subhru preṣya māṃ tava sundari / kenāvamānitāsi tvamagnau kaḥ śalabhāyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अनाट्यः को भवेदाढ्यः आढ्यो यायादनाट्यताम् । को वद्धो मुच्यतामद्य को ऽवध्यो वा निहन्यताम्

anāṭyaḥ ko bhavedāḍhyaḥ āḍhyo yāyādanāṭyatām / ko vaddho mucyatāmadya ko 'vadhyo vā nihanyatām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

श्रुत्वैवं भाषितं तस्य कामस्य वशवर्त्तिनः । साभिमानवती राज्ञः स्थिता नतमुखी तदा

śrutvaivaṃ bhāṣitaṃ tasya kāmasya vaśavarttinaḥ / sābhimānavatī rājñaḥ sthitā natamukhī tadā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

व्यावृत्तवदनं रामा किञ्चित् साचीकृतेक्षरणा । सकृद्विलोक्य नृपतिं तस्थौ नतमुखी पुनः

vyāvṛttavadanaṃ rāmā kiñcit sācīkṛtekṣaraṇā / sakṛdvilokya nṛpatiṃ tasthau natamukhī punaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

श्वासकम्पदृढोरोजा स्फुरद्विम्बाधरा ततः । परिमृज्याञ्चलेनास्रं बभाषे गद्गदस्वना

śvāsakampadṛḍhorojā sphuradvimbādharā tataḥ / parimṛjyāñcalenāsraṃ babhāṣe gadgadasvanā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यदि ते मत्प्रियं कार्य्यं मां प्रेषय पितुर्गृहम् । दुःखार्हां दुःखिनीं नाथ काननान्तरचारिणीम्

yadi te matpriyaṃ kāryyaṃ māṃ preṣaya piturgṛham / duḥkhārhāṃ duḥkhinīṃ nātha kānanāntaracāriṇīm

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भोगिनीं कृपाणां मां मन्नामधेयञ्च विस्मर । राज्यं भुङ्क्ष्व महाराज मां विहाय सुखं सदा

bhoginīṃ kṛpāṇāṃ māṃ mannāmadheyañca vismara / rājyaṃ bhuṅkṣva mahārāja māṃ vihāya sukhaṃ sadā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्राप्तोसि सुमहद्दुखं नृपते मम कारणात् । देशदेशान्तरे कान्त मद्धैतोस्त्वं कलङ्कभाक्

prāptosi sumahaddukhaṃ nṛpate mama kāraṇāt / deśadeśāntare kānta maddhaitostvaṃ kalaṅkabhāk

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

राज्ञां वा राजपुत्राणां प्राज्ञानामभिजन्मनाम् । पुरा नाज्ञासिषं नाथ प्रकृतिं वनचारिणी

rājñāṃ vā rājaputrāṇāṃ prājñānāmabhijanmanām / purā nājñāsiṣaṃ nātha prakṛtiṃ vanacāriṇī

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अद्य लोकचरित्राणां जाताभिज्ञावनीपते । जीवेयं यदि पश्येयं तदा किं किं न किल्बिषम्

adya lokacaritrāṇāṃ jātābhijñāvanīpate / jīveyaṃ yadi paśyeyaṃ tadā kiṃ kiṃ na kilbiṣam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

धनादौ नहि मे कार्य्यं किमलङ्करणादिना । पतित्वा धवलेश्वर्य्यां निमज्जेयमहं ध्रुवम्

dhanādau nahi me kāryyaṃ kimalaṅkaraṇādinā / patitvā dhavaleśvaryyāṃ nimajjeyamahaṃ dhruvam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एवं विलपमानां तां वल्लालः क्षौणिपालकः । प्रवेशयन् वक्षसीव तां पुनर्वाक्यमब्रवीत्

evaṃ vilapamānāṃ tāṃ vallālaḥ kṣauṇipālakaḥ / praveśayan vakṣasīva tāṃ punarvākyamabravīt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शिरो मे घूर्णते जाये वदनञ्च विशुष्यति । किमु तत्कारणं यस्मात् त्वमेवं भृशमाकुला

śiro me ghūrṇate jāye vadanañca viśuṣyati / kimu tatkāraṇaṃ yasmāt tvamevaṃ bhṛśamākulā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

त्वं हि मे जीवनं पत्नि त्वं हि मे परमं तपः । त्वमेव मे राजधर्म्मः प्राणानामीश्वरी च मे

tvaṃ hi me jīvanaṃ patni tvaṃ hi me paramaṃ tapaḥ / tvameva me rājadharmmaḥ prāṇānāmīśvarī ca me

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

त्वया हीनं न काङ्क्षेयं काञ्चीशत्वमपि प्रिये । त्वया सह विशालाक्षि वने वासो वरं मम

tvayā hīnaṃ na kāṅkṣeyaṃ kāñcīśatvamapi priye / tvayā saha viśālākṣi vane vāso varaṃ mama

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्राणा अपि मया शक्यास्त्यक्तुं न त्वां कदाचन । शक्नुयामसितापाङ्गि कलङ्केषु च का कथा

prāṇā api mayā śakyāstyaktuṃ na tvāṃ kadācana / śaknuyāmasitāpāṅgi kalaṅkeṣu ca kā kathā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पादानतं महादेवि किं नानुकम्पसे पतिम् । प्राणैर्म्मम शापितासि वद त्रैलोक्यसुन्दरि

pādānataṃ mahādevi kiṃ nānukampase patim / prāṇairmmama śāpitāsi vada trailokyasundari

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

त्वमेव महिषी राज्ञि भर्त्ताहं ते महागुरुः । आचक्ष हृद्गतं भावमेषोहं विहिताञ्जलिः

tvameva mahiṣī rājñi bharttāhaṃ te mahāguruḥ / ācakṣa hṛdgataṃ bhāvameṣohaṃ vihitāñjaliḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पतामि त्वत्पदौ मूर्द्ध्ना कस्मान्न दयसे पतिम् । भक्तमन्यास्वनासक्तं प्रसीदाम्बजलोचने

patāmi tvatpadau mūrddhnā kasmānna dayase patim / bhaktamanyāsvanāsaktaṃ prasīdāmbajalocane

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एवं तदा व्याहरन्तं राजानमुत्पलेक्षणा । उवाच दारुणं वाक्यमुच्छसन्ती मुहुर्मुहुः

evaṃ tadā vyāharantaṃ rājānamutpalekṣaṇā / uvāca dāruṇaṃ vākyamucchasantī muhurmuhuḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अवक्तव्यमपि स्वामिन् त्वां वदामि शृण प्रभो । आकर्ण्य च प्राणनाथ यत्कर्त्तव्यं तदाचर

avaktavyamapi svāmin tvāṃ vadāmi śṛṇa prabho / ākarṇya ca prāṇanātha yatkarttavyaṃ tadācara

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भर्त्ता हि रक्षकः स्त्रीणां युवतीनां विशेषतः । भर्त्तारं यदि नो वच्मि कं वदामि सयौवना

bharttā hi rakṣakaḥ strīṇāṃ yuvatīnāṃ viśeṣataḥ / bharttāraṃ yadi no vacmi kaṃ vadāmi sayauvanā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भर्त्ता गतिर्हि नारीनां भर्त्ता परमदेवता । ब्राह्मणस्य मुखात् पित्रालये देव मया श्रुतम्

bharttā gatirhi nārīnāṃ bharttā paramadevatā / brāhmaṇasya mukhāt pitrālaye deva mayā śrutam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पातिव्रत्यं परो धर्म्मः श्रयते योषितामिति । नाहमत्याचरामि त्वां मनसापि कदाचन

pātivratyaṃ paro dharmmaḥ śrayate yoṣitāmiti / nāhamatyācarāmi tvāṃ manasāpi kadācana

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नाहं प्राकृतनारीव पतिभक्तिविवर्ज्जिता । हृत्पद्मासनमास्थाप्य सदा त्वां पूजयाम्यहम्

nāhaṃ prākṛtanārīva patibhaktivivarjjitā / hṛtpadmāsanamāsthāpya sadā tvāṃ pūjayāmyaham

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

येनाहं सततं पूज्या प्रणिपातेन भक्तितः । तेनाहं नीचवृत्तेन विमार्गेणावमानिता

yenāhaṃ satataṃ pūjyā praṇipātena bhaktitaḥ / tenāhaṃ nīcavṛttena vimārgeṇāvamānitā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

धिक् तं स किल्विषाचारः कामान्धो व्यत्थितेन्द्रियः । मातरं यः कामयते दुरात्मा मां पतिव्रताम्

dhik taṃ sa kilviṣācāraḥ kāmāndho vyatthitendriyaḥ / mātaraṃ yaḥ kāmayate durātmā māṃ pativratām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अद्य साहं गता नाथ पायुक्षालनमन्दिरम् । एकाकिनीमसौ दृष्ट्वा स्मयन्ननुससार माम्

adya sāhaṃ gatā nātha pāyukṣālanamandiram / ekākinīmasau dṛṣṭvā smayannanusasāra mām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भीतया यन्मयाहूता सखी तत्र द्रुतं गता । ततो दुष्टात्मना नाथ न तेन मलिनीकृता

bhītayā yanmayāhūtā sakhī tatra drutaṃ gatā / tato duṣṭātmanā nātha na tena malinīkṛtā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

धर्मेण रक्षिता साहं त्वाम् वदामि यथायथम् । कम्पन्ते मम गात्राणि स्मृत्वा तस्य कुचेष्टितम्

dharmeṇa rakṣitā sāhaṃ tvām vadāmi yathāyatham / kampante mama gātrāṇi smṛtvā tasya kuceṣṭitam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भीतास्मि कुत्सिताचारात् तस्मादहमरक्षिता । विपत्स्ये निर्णायकेव चमूरायोधनं गता

bhītāsmi kutsitācārāt tasmādahamarakṣitā / vipatsye nirṇāyakeva camūrāyodhanaṃ gatā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इत्युक्त्वा दारुणं वाक्यं क्रूरा वल्लालवल्लभा । विररामोत्सृजन्त्यस्रं तदा वल्लभवक्षसि

ityuktvā dāruṇaṃ vākyaṃ krūrā vallālavallabhā / virarāmotsṛjantyasraṃ tadā vallabhavakṣasi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तच्छ्रुत्वा वचनं राजा प्रियास्यकमलच्युतम् । कोपेनासौ प्रजज्वाल दावेनेव धराधरः

tacchrutvā vacanaṃ rājā priyāsyakamalacyutam / kopenāsau prajajvāla dāveneva dharādharaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तदा क्रुद्धस्य म्लेच्छास्यसदृशास्यमहीक्षितः । स्फुरत् सर्व्वाङ्गस्य नेत्रयुगलं लोहितायते

tadā kruddhasya mlecchāsyasadṛśāsyamahīkṣitaḥ / sphurat sarvvāṅgasya netrayugalaṃ lohitāyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तां वारणवल्लभोरु वल्लालो वल्लभां ततः । पुत्रे दण्डं प्रतिज्ञाय सान्त्वयामास विक्लवाम्

tāṃ vāraṇavallabhoru vallālo vallabhāṃ tataḥ / putre daṇḍaṃ pratijñāya sāntvayāmāsa viklavām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पुत्रदुश्चेष्टितं ध्यायन् तल्पे कोपाकुलो नृपः । जाग्रदेव यामिनीं तां कथञ्चिदत्यवाहयत्

putraduśceṣṭitaṃ dhyāyan talpe kopākulo nṛpaḥ / jāgradeva yāminīṃ tāṃ kathañcidatyavāhayat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.