इति श्रीवामनपुराणे द्वादशो ऽध्यायः सुकेशिरुवाच । भवद्भिरुदिता घोरा पुष्करद्वीपसंस्थितिः । जम्बूद्वीपस्य संस्थानं कथयन्तु महर्षयः
iti śrīvāmanapurāṇe dvādaśo 'dhyāyaḥ sukeśiruvāca / bhavadbhiruditā ghorā puṣkaradvīpasaṃsthitiḥ / jambūdvīpasya saṃsthānaṃ kathayantu maharṣayaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ऋषय ऊचुः । जम्बूद्वीपस्य संस्थानं कथ्यमानं निसामय । नवभेदं सुविस्तीर्णं स्वर्गसोक्षफलप्रदम्
ṛṣaya ūcuḥ / jambūdvīpasya saṃsthānaṃ kathyamānaṃ nisāmaya / navabhedaṃ suvistīrṇaṃ svargasokṣaphalapradam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मध्ये त्विलावृतो वर्षो भद्रश्वः पूर्वतो ऽद्भुतः । पूर्व उत्तरतश्चापि हिरण्यो राक्षसेश्वर
madhye tvilāvṛto varṣo bhadraśvaḥ pūrvato 'dbhutaḥ / pūrva uttarataścāpi hiraṇyo rākṣaseśvara
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पूर्वदक्षिणतश्चापि किंनरो वर्ष उच्यते । भारतो दक्षिणे प्रोक्तो हरिर्दक्षिणपशचिमे
pūrvadakṣiṇataścāpi kiṃnaro varṣa ucyate / bhārato dakṣiṇe prokto harirdakṣiṇapaśacime
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पश्चिमे केकुमालश्च रम्यकः पश्चिमोत्तरे । उत्तरे च कुरुर्वर्षः कल्पवृक्षसमावृतः
paścime kekumālaśca ramyakaḥ paścimottare / uttare ca kururvarṣaḥ kalpavṛkṣasamāvṛtaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पुण्या रम्या नवैवैते वर्षाः शालकटङ्कट । इलावृताद्या ये चाष्टौ वर्षं मुक्त्वैव भारतम्
puṇyā ramyā navaivaite varṣāḥ śālakaṭaṅkaṭa / ilāvṛtādyā ye cāṣṭau varṣaṃ muktvaiva bhāratam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
न तेष्वस्ति युगावस्था जरामृत्युभयं न च । तेषां स्वाभाविकी सिद्धिः सुखप्राया ह्यत्नतः । विपर्ययो न तेष्वस्ति नोत्तमाधममध्यमाः
na teṣvasti yugāvasthā jarāmṛtyubhayaṃ na ca / teṣāṃ svābhāvikī siddhiḥ sukhaprāyā hyatnataḥ / viparyayo na teṣvasti nottamādhamamadhyamāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यदेतद् भारतं वर्षं नवद्वीपं निसाचर । सागरान्तरिताः सर्वे अगम्याश्च परस्परम्
yadetad bhārataṃ varṣaṃ navadvīpaṃ nisācara / sāgarāntaritāḥ sarve agamyāśca parasparam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इन्द्रीपः कसेरुमांस्ताम्रवर्णो गभस्तिमान् । नागद्वीपः कटाहश्च सिंहलो वारुणस्तथा
indrīpaḥ kaserumāṃstāmravarṇo gabhastimān / nāgadvīpaḥ kaṭāhaśca siṃhalo vāruṇastathā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अयं तु नवमस्तेषां द्वीपः सागरसंवृतः । कुमाराख्यः परिख्यातो द्वीपो ऽयं दक्षिणोत्तरः
ayaṃ tu navamasteṣāṃ dvīpaḥ sāgarasaṃvṛtaḥ / kumārākhyaḥ parikhyāto dvīpo 'yaṃ dakṣiṇottaraḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पूर्वे किराता यस्यान्ते पश्चिमे यवनाः स्थिताः । आन्ध्रा दक्षिमते वीर तुरुष्कास्त्वपि चोत्तरे
pūrve kirātā yasyānte paścime yavanāḥ sthitāḥ / āndhrā dakṣimate vīra turuṣkāstvapi cottare
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ब्राह्मणाः क्षत्रिया वैश्याः सूद्राश्चान्तरवासिनः । इज्यायुद्धवणिज्याद्यैः कर्मभिः कृतपावनाः
brāhmaṇāḥ kṣatriyā vaiśyāḥ sūdrāścāntaravāsinaḥ / ijyāyuddhavaṇijyādyaiḥ karmabhiḥ kṛtapāvanāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विन्ध्यश्च पारियात्रश्च सप्तात्र कुलपर्वताः
vindhyaśca pāriyātraśca saptātra kulaparvatāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तथान्ये शतसाहस्रा भूधरा मध्यवासिनाः । विस्तारोच्छ्रायिणो रम्या विपुलाः शुभसानवः
tathānye śatasāhasrā bhūdharā madhyavāsināḥ / vistārocchrāyiṇo ramyā vipulāḥ śubhasānavaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कोलाहलः सवैभ्राजो मन्दरो दुर्दराचलः । वातन्धमो वैद्युतश्च मैनाकः सरसस्तथा
kolāhalaḥ savaibhrājo mandaro durdarācalaḥ / vātandhamo vaidyutaśca mainākaḥ sarasastathā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तुङ्गप्रस्थो नागगिरिस्तथा गोवर्धनाचलः । उज्जायनः पुष्पगिरिरर्बुदो रैवतस्तथा
tuṅgaprastho nāgagiristathā govardhanācalaḥ / ujjāyanaḥ puṣpagirirarbudo raivatastathā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ऋष्यमूकः सगोमन्तश्चित्रकूटः कृतस्मरः । श्रीपर्वतः कोङ्गणश्च शतशऽन्ये ऽपि पर्वताः
ṛṣyamūkaḥ sagomantaścitrakūṭaḥ kṛtasmaraḥ / śrīparvataḥ koṅgaṇaśca śataśa'nye 'pi parvatāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तैर्विमिश्रा जनपदा म्लेच्छा आर्याश्च भागशः । तैः पीयन्ते सरिच्छ्रेष्ठा यास्ताः सम्यङ् निशामयः
tairvimiśrā janapadā mlecchā āryāśca bhāgaśaḥ / taiḥ pīyante saricchreṣṭhā yāstāḥ samyaṅ niśāmayaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सरस्वती पञ्चरूपा कालिन्दी सहिरण्वती । शतद्रुश्चन्द्रिका नीला वितस्तैरावती कुहूः
sarasvatī pañcarūpā kālindī sahiraṇvatī / śatadruścandrikā nīlā vitastairāvatī kuhūḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मधुरा हाररावी च उशीरा धातुकी रसा । गोमती धूतपापा च बाहुदा सदृषद्वती
madhurā hārarāvī ca uśīrā dhātukī rasā / gomatī dhūtapāpā ca bāhudā sadṛṣadvatī
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
निश्चिरा गण्डकी चित्रा कौशिकी च वधूसरा । सरूश्च सलौहित्या हिमवत्पादनिःसृताः
niścirā gaṇḍakī citrā kauśikī ca vadhūsarā / sarūśca salauhityā himavatpādaniḥsṛtāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वेदस्मृतिर्वेदसिनी वृत्रघ्नी सिन्धुरेव च । पर्णाशा नन्दिनी चैव पावनी च मही तथा
vedasmṛtirvedasinī vṛtraghnī sindhureva ca / parṇāśā nandinī caiva pāvanī ca mahī tathā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पारा चर्मण्वती लूपी विदिशा वेणुमत्यपि । सिप्रा ह्यवन्ती च तथा पारियात्राश्रयाः स्मृताः
pārā carmaṇvatī lūpī vidiśā veṇumatyapi / siprā hyavantī ca tathā pāriyātrāśrayāḥ smṛtāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शोणो महानदश्चैव नर्मदा सुरसा कृपा । मन्दाकिनी दशार्णा च चित्रकूटापवाहिका
śoṇo mahānadaścaiva narmadā surasā kṛpā / mandākinī daśārṇā ca citrakūṭāpavāhikā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
चित्रोत्पला वै तमसा करमोदा पिशाचिका । तथान्या पिप्पलश्रोणी विपाशा वञ्जुलावती
citrotpalā vai tamasā karamodā piśācikā / tathānyā pippalaśroṇī vipāśā vañjulāvatī
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सत्सन्तजा शुक्तिमती मञ्जिष्ठा कृत्तिसा वसुः । ऋक्षपादप्रसूता च तथान्या बलवाहिनी
satsantajā śuktimatī mañjiṣṭhā kṛttisā vasuḥ / ṛkṣapādaprasūtā ca tathānyā balavāhinī
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शिवा पयोष्णी निर्विन्ध्या तापी सनिषधावती । वेण वैतरणी चैव सिनीवाहुः कुमुद्वती
śivā payoṣṇī nirvindhyā tāpī saniṣadhāvatī / veṇa vaitaraṇī caiva sinīvāhuḥ kumudvatī
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तोया चैव महागैरी दुर्गन्धा वाशिलाः तथा । विन्ध्यपादप्रसूताश्च नद्यः पुण्यजलाः शुभाः
toyā caiva mahāgairī durgandhā vāśilāḥ tathā / vindhyapādaprasūtāśca nadyaḥ puṇyajalāḥ śubhāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
गोदावरी भीमरथी कृष्णा वेणा सरस्वती । तुङ्गभद्रा सुप्रयोगा वाह्या कावेरिरेव च
godāvarī bhīmarathī kṛṣṇā veṇā sarasvatī / tuṅgabhadrā suprayogā vāhyā kāverireva ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दुग्धोदा नलिनी रेव वारिसेना कलस्वना । एतास्त्वपि महानद्यः सह्यपादविनिर्गताः
dugdhodā nalinī reva vārisenā kalasvanā / etāstvapi mahānadyaḥ sahyapādavinirgatāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कृतमाला ताम्रर्णी वढ्जुला चोत्पलावती । सिनी चैव सुदामा च शुक्तिमत्प्रभवास्त्विमाः
kṛtamālā tāmrarṇī vaḍhjulā cotpalāvatī / sinī caiva sudāmā ca śuktimatprabhavāstvimāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सर्वाः पुण्याः सरस्वत्यः पापप्रशमनास्तथा । जगतो मातरः सर्वाः सर्वाः सागरयोषितः
sarvāḥ puṇyāḥ sarasvatyaḥ pāpapraśamanāstathā / jagato mātaraḥ sarvāḥ sarvāḥ sāgarayoṣitaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अन्याः सहस्रशश्चात्र क्षुद्रनद्यो हि राक्षस । सदाकालवहाश्चान्याः प्रवृट्कालवहास्तथा । उदङ्मध्योद्भवा देशाः पिबन्ति स्वेच्छया शुभाः
anyāḥ sahasraśaścātra kṣudranadyo hi rākṣasa / sadākālavahāścānyāḥ pravṛṭkālavahāstathā / udaṅmadhyodbhavā deśāḥ pibanti svecchayā śubhāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मत्स्याः कुशट्टाः कुणिकुण्डलाश्च पाञ्जालकाश्याः सह कोसलाभिः
matsyāḥ kuśaṭṭāḥ kuṇikuṇḍalāśca pāñjālakāśyāḥ saha kosalābhiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वृकाः शबरकौवीराः सभूलिङ्गा जनास्त्विमे । शकाश्चैव समशका मध्यदेश्य जनास्त्विमे
vṛkāḥ śabarakauvīrāḥ sabhūliṅgā janāstvime / śakāścaiva samaśakā madhyadeśya janāstvime
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वाह्लीका वाटधानाश्च आभीराः कालतोयकाः । अपरान्तास्तथा शूद्राः पह्लावाश्च सखेटकाः
vāhlīkā vāṭadhānāśca ābhīrāḥ kālatoyakāḥ / aparāntāstathā śūdrāḥ pahlāvāśca sakheṭakāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
गान्धारा यवनाश्चैव सिन्धुसौवीरमद्रकाः । शातद्रवा ललित्थाश्च पारावतसमूषकाः
gāndhārā yavanāścaiva sindhusauvīramadrakāḥ / śātadravā lalitthāśca pārāvatasamūṣakāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
माठरोदकधाराश्चज कैकैया दशमास्तथा । श्रत्रियाः प्रतिवैश्याश्च वैश्यशूद्रकुलानि च
māṭharodakadhārāścaja kaikaiyā daśamāstathā / śratriyāḥ prativaiśyāśca vaiśyaśūdrakulāni ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
काम्बोजा दरदाश्चैव बर्बरा ह्यङ्गलौकिकाः । चीनाश्चैव तुषाराश्च बहुधा बाह्यतोदराः
kāmbojā daradāścaiva barbarā hyaṅgalaukikāḥ / cīnāścaiva tuṣārāśca bahudhā bāhyatodarāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आत्रेयाः सभरद्वाजाः प्रस्थलाश्च दशेरकाः । लम्पकास्तावकारामाः शूलिकास्तङ्गणैः सहा
ātreyāḥ sabharadvājāḥ prasthalāśca daśerakāḥ / lampakāstāvakārāmāḥ śūlikāstaṅgaṇaiḥ sahā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
औरसाश्चालिमद्राश्च किरातानां च जातयः । तामसाः क्रममासाश्च सुपार्श्वाः पुण्ड्रकास्तथा
aurasāścālimadrāśca kirātānāṃ ca jātayaḥ / tāmasāḥ kramamāsāśca supārśvāḥ puṇḍrakāstathā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कुलूताः कुहुका ऊर्णास्तूणीपादाः सुकुक्कुटाः । माण्डव्या मालवीयाश्च उत्तरापथवासिनः
kulūtāḥ kuhukā ūrṇāstūṇīpādāḥ sukukkuṭāḥ / māṇḍavyā mālavīyāśca uttarāpathavāsinaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अङ्गा वङ्गा मुद्गरवास्त्वन्तर्गिरिबहिर्गिराः । तथा प्रवङ्गा वाङ्गेया मांसादा बलदन्तिकाः
aṅgā vaṅgā mudgaravāstvantargiribahirgirāḥ / tathā pravaṅgā vāṅgeyā māṃsādā baladantikāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ब्रह्मोत्तरा प्राविजया भार्गवाः केशवर्राः । प्रग्ज्योतिषाश्च शूद्रश्च विदेहास्ताम्रलिप्तकाः
brahmottarā prāvijayā bhārgavāḥ keśavarrāḥ / pragjyotiṣāśca śūdraśca videhāstāmraliptakāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
माला मगधगोनन्दाः प्राच्य नजपदास्त्विमे । पुण्ड्राश्च केरलाश्चैव चौडाः कुल्याश्च राक्षस
mālā magadhagonandāḥ prācya najapadāstvime / puṇḍrāśca keralāścaiva cauḍāḥ kulyāśca rākṣasa
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
जातुषा मूषिकादाश्च कुमारादा महाशकाः । महाराष्ट्रा माहिषिकाः कालिङ्गाश्चैव सर्वशः
jātuṣā mūṣikādāśca kumārādā mahāśakāḥ / mahārāṣṭrā māhiṣikāḥ kāliṅgāścaiva sarvaśaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आभीराः सह नैषीका आरण्याः शबराश्च ये । वलिन्ध्या विन्ध्यमौलेया वैदर्भा दण्डकैः सह
ābhīrāḥ saha naiṣīkā āraṇyāḥ śabarāśca ye / valindhyā vindhyamauleyā vaidarbhā daṇḍakaiḥ saha
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पौरिकः सौशिकाश्चैव अश्मका भोगवर्द्धनाः । वैषिकाः कुन्दला अन्ध्रा उद्भिदा नलकारकाः । दाक्षिणात्या जनपदास्त्विमे शालकटङ्कटः
paurikaḥ sauśikāścaiva aśmakā bhogavarddhanāḥ / vaiṣikāḥ kundalā andhrā udbhidā nalakārakāḥ / dākṣiṇātyā janapadāstvime śālakaṭaṅkaṭaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सूर्पारका कारिवना दुर्गास्तालीकटैः सह । पुलीयाः ससिनीलाश्च तापसास्तामसास्तथा
sūrpārakā kārivanā durgāstālīkaṭaiḥ saha / pulīyāḥ sasinīlāśca tāpasāstāmasāstathā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कारस्करास्तु रमिनो नासिक्यान्तरनर्मदाः । भारकच्छाः समाहेयाः सह सारस्वतैरपि
kāraskarāstu ramino nāsikyāntaranarmadāḥ / bhārakacchāḥ samāheyāḥ saha sārasvatairapi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
उत्तमर्णा दशार्णाश्च भोजाः किङ्कवरैः सह
uttamarṇā daśārṇāśca bhojāḥ kiṅkavaraiḥ saha
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तोशला कोशलाश्चैव त्रैपुराश्चैल्लिकास्तथा । तुरुसास्तुम्बराश्चैव वहनाः नैषधैः सह
tośalā kośalāścaiva traipurāścaillikāstathā / turusāstumbarāścaiva vahanāḥ naiṣadhaiḥ saha
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अनूपास्तुण्डिकेराश्च वीतहोत्रास्त्ववन्तयः । सुकेशे वन्ध्यमूलस्थस्त्विमे जनपदाः स्मृताः
anūpāstuṇḍikerāśca vītahotrāstvavantayaḥ / sukeśe vandhyamūlasthastvime janapadāḥ smṛtāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथो देशान् प्रवक्ष्यामः पर्वताश्रयिणस्तु ये । निराहारा हंसमार्गाः कुपथास्तङ्गणाः खशाः
atho deśān pravakṣyāmaḥ parvatāśrayiṇastu ye / nirāhārā haṃsamārgāḥ kupathāstaṅgaṇāḥ khaśāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कुथप्रावरणाश्चैव ऊर्णाः चपुण्याः सहूहुकाः । त्रिगर्त्ताश्च किराताश्च तोमराः शिशिराद्रिकाः
kuthaprāvaraṇāścaiva ūrṇāḥ capuṇyāḥ sahūhukāḥ / trigarttāśca kirātāśca tomarāḥ śiśirādrikāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इमे तवोक्ता विषयाः सुविस्तराद् द्विपे कुमारे रजनीचरेश । एतेषु देशेषु च देशधर्मान् संकीर्त्यमानाञ् शृणु तत्त्वातो हि
ime tavoktā viṣayāḥ suvistarād dvipe kumāre rajanīcareśa / eteṣu deśeṣu ca deśadharmān saṃkīrtyamānāñ śṛṇu tattvāto hi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.