पुलस्त्य उवाच । ततः सुकेशिर्देवर्षे गत्वा स्वपुरमुत्तमम् । सम्हूयाब्रवीत् सर्वान् राक्षसान् धार्मिकं वचः
pulastya uvāca / tataḥ sukeśirdevarṣe gatvā svapuramuttamam / samhūyābravīt sarvān rākṣasān dhārmikaṃ vacaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अहिंसा सत्यमस्तेयं शौचमिन्द्रियसंयमः । दानं दया च क्षान्तिश्व ब्रह्मचर्यममानिता
ahiṃsā satyamasteyaṃ śaucamindriyasaṃyamaḥ / dānaṃ dayā ca kṣāntiśva brahmacaryamamānitā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शुभा सत्या च मधुरा वाङ् नित्यं सत्क्रिया रतिः । सदाचारनिषेवित्वं परलोकप्रदायकाः
śubhā satyā ca madhurā vāṅ nityaṃ satkriyā ratiḥ / sadācāraniṣevitvaṃ paralokapradāyakāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इत्यूचुर्मुनयो मह्यं धर्ममाद्यं पुरातनम् । सोहमाज्ञापये सर्वान् क्रियतामविकल्पतः
ityūcurmunayo mahyaṃ dharmamādyaṃ purātanam / sohamājñāpaye sarvān kriyatāmavikalpataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पुलस्त्य उवाच । ततः सुकेशिवचनात् सर्व एव निशाचराः । त्रयोदशाङ्गं ते धर्म चक्रुर्मुदितमानसाः
pulastya uvāca / tataḥ sukeśivacanāt sarva eva niśācarāḥ / trayodaśāṅgaṃ te dharma cakrurmuditamānasāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततः प्रवृद्धिं सुतरामगच्छन्त निशाचराः । पुत्रपौत्रार्थसंयुक्ताः सदाटारसमन्विताः
tataḥ pravṛddhiṃ sutarāmagacchanta niśācarāḥ / putrapautrārthasaṃyuktāḥ sadāṭārasamanvitāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तज्जयोतिस्तेजस्तेषां राक्षसानं महात्मनाम् । गन्तुं नाशक्तुवन् सूर्यो नक्षत्राणि न चन्द्रमाः
tajjayotistejasteṣāṃ rākṣasānaṃ mahātmanām / gantuṃ nāśaktuvan sūryo nakṣatrāṇi na candramāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततस्त्रिभुवने ब्रह्मन् निशाचरपुरो ऽभवत् । दिवा चन्द्रस्य सदृशः क्षणदायां च सूर्यवत्
tatastribhuvane brahman niśācarapuro 'bhavat / divā candrasya sadṛśaḥ kṣaṇadāyāṃ ca sūryavat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
न ज्ञायते गतिर्व्योम्नि भास्करस्य ततो ऽम्बरे । शशङ्कमिति तेजस्त्वादमन्यन्त पुरोत्तमम्
na jñāyate gatirvyomni bhāskarasya tato 'mbare / śaśaṅkamiti tejastvādamanyanta purottamam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्वं विकासं विमुञ्चन्ति निशामिति व्यचिन्तयन् । कमलाकरेषु कमला मित्रमित्यवगम्य हि । रात्रौ विकसिता ब्रह्मन् विभूतिं दातुमीप्सवः
svaṃ vikāsaṃ vimuñcanti niśāmiti vyacintayan / kamalākareṣu kamalā mitramityavagamya hi / rātrau vikasitā brahman vibhūtiṃ dātumīpsavaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कौशिका रात्रिसमयं बुद्ध्वा निरगमन् किल । तान् वायसास्तदा ज्ञात्वा दिवा निघ्नन्ति कौशिकान्
kauśikā rātrisamayaṃ buddhvā niragaman kila / tān vāyasāstadā jñātvā divā nighnanti kauśikān
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्नातकास्त्वापगास्वेव स्नानजप्यपरायणाः । आकण्ठमग्नास्तिष्ठन्ति रात्रौ ज्ञात्वाथ वासरम्
snātakāstvāpagāsveva snānajapyaparāyaṇāḥ / ākaṇṭhamagnāstiṣṭhanti rātrau jñātvātha vāsaram
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
न व्ययुज्यन्त चक्रआश्च तदा वै पुरदर्शने । मन्मानास्तु दिवसमिदमुच्चैर्ब्रुवन्ति च
na vyayujyanta cakraāśca tadā vai puradarśane / manmānāstu divasamidamuccairbruvanti ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नूनं कान्ताविहीनेन केनचिच्चक्रपत्त्रिणा । उत्सृष्टं जीवितं शून्ये फूत्कृत्य सरितस्तटे
nūnaṃ kāntāvihīnena kenaciccakrapattriṇā / utsṛṣṭaṃ jīvitaṃ śūnye phūtkṛtya saritastaṭe
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततो ऽनुकृपयाविष्टो विवस्वास्तीव्ररश्मिभिः । संतापयञ्जगत् सर्वं नास्तमेति कथञ्चन
tato 'nukṛpayāviṣṭo vivasvāstīvraraśmibhiḥ / saṃtāpayañjagat sarvaṃ nāstameti kathañcana
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अन्ये वदन्ति चक्रआह्वो नृनं कश्चिन् मृतो भवेत् । तत्कान्तया तपस्तप्तं भर्तृशोकार्त्तया बत
anye vadanti cakraāhvo nṛnaṃ kaścin mṛto bhavet / tatkāntayā tapastaptaṃ bhartṛśokārttayā bata
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आराधितस्तु भगवांस्तपसा वै दिवाकरः । तेनासौ शशिनिर्जेता नास्तमेति रविर्ध्रुवम्
ārādhitastu bhagavāṃstapasā vai divākaraḥ / tenāsau śaśinirjetā nāstameti ravirdhruvam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यज्विनो होमशालासु सह ऋत्विग्भिरध्वरे । प्रावर्त्तयन्त कर्माणि रात्रावपि महामुने
yajvino homaśālāsu saha ṛtvigbhiradhvare / prāvarttayanta karmāṇi rātrāvapi mahāmune
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
महाभागवताः पूजां विष्णोः कुर्वन्ति भक्तितः । रवौ शशिनि चैवान्ये ब्रह्मणो ऽन्ये हरस्य च
mahābhāgavatāḥ pūjāṃ viṣṇoḥ kurvanti bhaktitaḥ / ravau śaśini caivānye brahmaṇo 'nye harasya ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कामिनश्चाप्यमन्यन्त साधु चन्द्रमसा कृतम् । यदियं रजनी रम्या कृता सततकौमुदी
kāminaścāpyamanyanta sādhu candramasā kṛtam / yadiyaṃ rajanī ramyā kṛtā satatakaumudī
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अन्ये ऽब्रुवंल्लोकगुरुरस्माभिश्चक्रभृद् वशी । निर्व्याजेन महागन्धैरर्चितः कुसुमैः शुभैः
anye 'bruvaṃllokagururasmābhiścakrabhṛd vaśī / nirvyājena mahāgandhairarcitaḥ kusumaiḥ śubhaiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सह लक्ष्म्या महायोगी नभस्यादिचतुर्ष्वपि । अशून्यशयना नाम द्वितीया सर्वकामदा
saha lakṣmyā mahāyogī nabhasyādicaturṣvapi / aśūnyaśayanā nāma dvitīyā sarvakāmadā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तेनासौ भगवान् प्रीतः प्रादाच्छयनमुत्तमम् । अशून्यं च महाभोगैरनस्तमितशेखरम्
tenāsau bhagavān prītaḥ prādācchayanamuttamam / aśūnyaṃ ca mahābhogairanastamitaśekharam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अनये ऽब्रुवन् ध्रुवं देव्या रोहिण्याशशिनः क्षयम् । दृष्ट्वा तप्तं तपो घोरं रुद्राराधनकाम्यया
anaye 'bruvan dhruvaṃ devyā rohiṇyāśaśinaḥ kṣayam / dṛṣṭvā taptaṃ tapo ghoraṃ rudrārādhanakāmyayā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पुण्यायामक्षयाष्टम्यां वेदोक्तविधिना स्वयम् । तुष्टेन शंभुना दत्तं वरं चास्यै यदृच्छया
puṇyāyāmakṣayāṣṭamyāṃ vedoktavidhinā svayam / tuṣṭena śaṃbhunā dattaṃ varaṃ cāsyai yadṛcchayā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अन्ये ऽब्रुवन् चन्द्रमसा ध्रुवमाराधितो हरिः । व्रतेनेह त्वखण्डेन तेनाखण्डः शशी दिवि
anye 'bruvan candramasā dhruvamārādhito hariḥ / vrateneha tvakhaṇḍena tenākhaṇḍaḥ śaśī divi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अन्ये ऽब्रवञ्छशाङ्केन ध्रुवं रक्षा कृतात्मनः । पदद्वयं समभ्यर्च्य विष्णोरमिततेजसः
anye 'bravañchaśāṅkena dhruvaṃ rakṣā kṛtātmanaḥ / padadvayaṃ samabhyarcya viṣṇoramitatejasaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तेनासौ दीप्तिमांश्चन्द्रः परिभूय दिवाकरम् । अस्माकमानन्दकरो दिवा तपति सूर्यवत्
tenāsau dīptimāṃścandraḥ paribhūya divākaram / asmākamānandakaro divā tapati sūryavat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
लक्ष्यते कारणैरन्यैर्बहुभिः सत्यमेव हि । शशङ्कनिर्जितः सूर्यो न विभाति यथा पुरा
lakṣyate kāraṇairanyairbahubhiḥ satyameva hi / śaśaṅkanirjitaḥ sūryo na vibhāti yathā purā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यथामी कमलाः श्लक्ष्णा रणद्भृङ्गणावृताः । विकचाः प्रतिभासन्ते जातः सूर्योदयो ध्रुवम्
yathāmī kamalāḥ ślakṣṇā raṇadbhṛṅgaṇāvṛtāḥ / vikacāḥ pratibhāsante jātaḥ sūryodayo dhruvam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यथा चामी विभासन्ति विकचाः कुमुदाकराः । अतो विज्ञायते चन्द्र उदितश्च प्रतापवान्
yathā cāmī vibhāsanti vikacāḥ kumudākarāḥ / ato vijñāyate candra uditaśca pratāpavān
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एवं संभाषतां तत्र सूर्यो वाक्यानी नारद । अमन्यत किमेतद्धि लोको वक्ति शुभाशुभम्
evaṃ saṃbhāṣatāṃ tatra sūryo vākyānī nārada / amanyata kimetaddhi loko vakti śubhāśubham
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एवं संचिन्त्य भगवान् दध्यौ ध्यानं दिवाकरः । आसमन्ताज्जगद् ग्रस्तं त्रैलोक्यं रजनीचरैः
evaṃ saṃcintya bhagavān dadhyau dhyānaṃ divākaraḥ / āsamantājjagad grastaṃ trailokyaṃ rajanīcaraiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततस्तु भगवाञ्ज्ञात्वा तेदजसो ऽप्यसहिष्णुताम् । निशाचरस्य वृद्धिं तामचिन्तयत योगवित्
tatastu bhagavāñjñātvā tedajaso 'pyasahiṣṇutām / niśācarasya vṛddhiṃ tāmacintayata yogavit
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततो ऽज्ञासीच्च तान् सर्वान् सदाचाररताञ्शुचीन् । देवब्राह्मणपूजासु संसक्तान् धर्मसंयुतान्
tato 'jñāsīcca tān sarvān sadācāraratāñśucīn / devabrāhmaṇapūjāsu saṃsaktān dharmasaṃyutān
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततस्तु रक्षःक्षयकृत् तिमिरद्विपकेसरी । महांशुनखरः सूर्यस्तद्विघातमचिन्तयत्
tatastu rakṣaḥkṣayakṛt timiradvipakesarī / mahāṃśunakharaḥ sūryastadvighātamacintayat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ज्ञातवांश्च ततश्छिद्रं राक्षसानां दिवस्पतिः । स्वधर्मविच्युतिर्नाम सर्वधर्मविघातकृत्
jñātavāṃśca tataśchidraṃ rākṣasānāṃ divaspatiḥ / svadharmavicyutirnāma sarvadharmavighātakṛt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततः क्रोधाभिभूतेन भानुना रिपुभेदिभिः । भानुभी राक्षसपुरं तद् दृष्टं च यथैच्छया
tataḥ krodhābhibhūtena bhānunā ripubhedibhiḥ / bhānubhī rākṣasapuraṃ tad dṛṣṭaṃ ca yathaicchayā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स भानुना तदा दृष्टः क्रोधाध्मातेन चत्रुषा । निपपाताम्बराद् भ्रष्टः क्षीणपुण्य इव ग्रहः
sa bhānunā tadā dṛṣṭaḥ krodhādhmātena catruṣā / nipapātāmbarād bhraṣṭaḥ kṣīṇapuṇya iva grahaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पतमानं समालोक्य पुरं शालकटङ्कटः । नमो भवाय शर्वाय इदमुच्चैरुदीरयत्
patamānaṃ samālokya puraṃ śālakaṭaṅkaṭaḥ / namo bhavāya śarvāya idamuccairudīrayat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तमाक्रन्दितमाकर्ण्य चारणा गगनेचराः । हा देति चुक्रुशुः सर्वे हरभक्तः पतत्यसौ
tamākranditamākarṇya cāraṇā gaganecarāḥ / hā deti cukruśuḥ sarve harabhaktaḥ patatyasau
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तच्चारणवचः शर्वः श्रुतवान् सर्वगो ऽव्ययः । श्रुत्वा संचिन्तयामास केनासौ पात्यते भुवि
taccāraṇavacaḥ śarvaḥ śrutavān sarvago 'vyayaḥ / śrutvā saṃcintayāmāsa kenāsau pātyate bhuvi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ज्ञातवान् देवपतिना सहस्रकिरणेन तत् । पातितं राक्षसपुरं ततः क्रुद्धस्त्रिलोचनः
jñātavān devapatinā sahasrakiraṇena tat / pātitaṃ rākṣasapuraṃ tataḥ kruddhastrilocanaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
क्रुद्धस्तु भगवन्तं तं भानुमन्तमपश्यत । दृष्टमात्रस्त्रिणेत्रेण निपपात ततो ऽमबरात्
kruddhastu bhagavantaṃ taṃ bhānumantamapaśyata / dṛṣṭamātrastriṇetreṇa nipapāta tato 'mabarāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
गगनात् स परिभ्रष्टः पथि वायुनिषेविते । यदृच्छया निपतितो यन्त्रमुक्तो यथोपलः
gaganāt sa paribhraṣṭaḥ pathi vāyuniṣevite / yadṛcchayā nipatito yantramukto yathopalaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततो वायुपथान्मुक्तः किंशुकोज्ज्वलविग्रहः । निपपातान्तरिक्षात् स वृतः किन्नरचारणैः
tato vāyupathānmuktaḥ kiṃśukojjvalavigrahaḥ / nipapātāntarikṣāt sa vṛtaḥ kinnaracāraṇaiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
चारणेर्वेष्टितो भानुः प्रविभात्यम्बरात् पतन् । अर्द्धपक्वं यथा तालात् फलं कपिभिरावृतम्
cāraṇerveṣṭito bhānuḥ pravibhātyambarāt patan / arddhapakvaṃ yathā tālāt phalaṃ kapibhirāvṛtam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततस्तु ऋषयो ऽभ्येत्य प्रत्यूचुर्भानुमालिनम् । निपतस्व हरिक्षेत्रे यदि श्रेयो ऽभिवाञ्छसि
tatastu ṛṣayo 'bhyetya pratyūcurbhānumālinam / nipatasva harikṣetre yadi śreyo 'bhivāñchasi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततो ऽव्रवीत् पतन्नेव विवस्वांस्तांस्तपोधनान् । किं तत् क्षेत्रं हरेः पुण्यं वदध्वं शीघ्रमेव मे
tato 'vravīt patanneva vivasvāṃstāṃstapodhanān / kiṃ tat kṣetraṃ hareḥ puṇyaṃ vadadhvaṃ śīghrameva me
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तमूचुर्मुनयः सूर्यं शृणु क्षेत्रं महाफलम् । साम्प्रतं वासुदेवस्य भावि तच्छङ्करस्य च
tamūcurmunayaḥ sūryaṃ śṛṇu kṣetraṃ mahāphalam / sāmprataṃ vāsudevasya bhāvi tacchaṅkarasya ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
योगशायिनमारभ्य यावत् केशवदर्शनम् । एतत् क्षेत्रं हरेः पुण्यं नाम्ना वाराणसी पुरी
yogaśāyinamārabhya yāvat keśavadarśanam / etat kṣetraṃ hareḥ puṇyaṃ nāmnā vārāṇasī purī
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तच्छ्रुत्वा भगवान् भानुर्भवनेत्राग्नितापितः । वरणायास्तथैवास्यास्त्वन्तरे निपपात ह
tacchrutvā bhagavān bhānurbhavanetrāgnitāpitaḥ / varaṇāyāstathaivāsyāstvantare nipapāta ha
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततः प्रदह्यति तनौ निमज्यास्यां लुलद् रविः । वरणायां समभ्येत्य न्यमज्जत यथेच्छया
tataḥ pradahyati tanau nimajyāsyāṃ lulad raviḥ / varaṇāyāṃ samabhyetya nyamajjata yathecchayā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
भुयो ऽसिं वरणां भूयो भूयो ऽपि वरणामसिम् । लुलंस्त्रिणेत्रवह्न्यार्त्तो भ्रमते ऽलातचक्रवत्
bhuyo 'siṃ varaṇāṃ bhūyo bhūyo 'pi varaṇāmasim / lulaṃstriṇetravahnyārtto bhramate 'lātacakravat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एतस्मिन्नन्तरे ब्रह्मन् ऋषयो यक्षराक्षसाः । नागा विद्याधराश्चापि पक्षिणो ऽप्सरसस्तथा
etasminnantare brahman ṛṣayo yakṣarākṣasāḥ / nāgā vidyādharāścāpi pakṣiṇo 'psarasastathā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यावन्तो भास्कररथे भूतप्रेतादयः स्थिताः । तावन्तो ब्रह्मसदनं गता वेदयितुं मुने
yāvanto bhāskararathe bhūtapretādayaḥ sthitāḥ / tāvanto brahmasadanaṃ gatā vedayituṃ mune
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततो ब्रह्म सुरपतिः सुरैः सार्ध समभ्यगातट् । रम्यं महेश्वरावासं मन्दरं रविकारणात्
tato brahma surapatiḥ suraiḥ sārdha samabhyagātaṭ / ramyaṃ maheśvarāvāsaṃ mandaraṃ ravikāraṇāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
गत्वा दृष्ट्वा च देवेशं शङ्करं शूलपाणिनम् । प्रसाद्य भास्करार्थाय वाराणस्यामुपानयत्
gatvā dṛṣṭvā ca deveśaṃ śaṅkaraṃ śūlapāṇinam / prasādya bhāskarārthāya vārāṇasyāmupānayat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततो दिवाकरं भूयः पाणिनादाय शङ्करः । कृत्वा नामास्य लोलेति रथमारोपयत् पुनः
tato divākaraṃ bhūyaḥ pāṇinādāya śaṅkaraḥ / kṛtvā nāmāsya loleti rathamāropayat punaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आरोपिते दिनकरे ब्रह्माभ्येत्य सुकेशिनम् । सबान्धवं सनगरं पुनरारोपयद् दिवि
āropite dinakare brahmābhyetya sukeśinam / sabāndhavaṃ sanagaraṃ punarāropayad divi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
समारोप्य सुकेशिं च परिष्वज्य च शङ्करम् । प्रणम्य केशवं देवं वैराजं स्वगृहं गतः
samāropya sukeśiṃ ca pariṣvajya ca śaṅkaram / praṇamya keśavaṃ devaṃ vairājaṃ svagṛhaṃ gataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एवं पुरा नारद भास्करेण पुरं सुकेशेर्भुवि सन्निपातितम् । दिवाकरो भूमितले भवेन क्षिप्तस्तु दृष्ट्या न च संप्रदग्धः
evaṃ purā nārada bhāskareṇa puraṃ sukeśerbhuvi sannipātitam / divākaro bhūmitale bhavena kṣiptastu dṛṣṭyā na ca saṃpradagdhaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आरोपितो भृमितलाद् भवेन भूयो ऽपि भानुः प्रतिभासनाय । स्वयंभुवा चापि निशाचरेन्द्रस् त्वारोपितः खे सपुरः सबन्धुः
āropito bhṛmitalād bhavena bhūyo 'pi bhānuḥ pratibhāsanāya / svayaṃbhuvā cāpi niśācarendras tvāropitaḥ khe sapuraḥ sabandhuḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.