इति श्रीवामनपुराणे द्वात्रिंशो ऽध्यायः नारद उवाच । यो ऽसौ मन्त्रयतां प्राप्तो दैत्यानां शरताडितः । स केन वद निर्भिन्नः शरेण दितिजेश्वरः
iti śrīvāmanapurāṇe dvātriṃśo 'dhyāyaḥ nārada uvāca / yo 'sau mantrayatāṃ prāpto daityānāṃ śaratāḍitaḥ / sa kena vada nirbhinnaḥ śareṇa ditijeśvaraḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पुलस्त्य उवाच । आसीन्नृपो रघुकुले रिपुजिन्महर्षे तस्यात्मजो गुमगणैकनिर्धिर्महात्मा । सूरो ऽसैन्यदमनो बलवान् सुहृत्सु विप्रान्धदीनकृपणेषु समानभावः
pulastya uvāca / āsīnnṛpo raghukule ripujinmaharṣe tasyātmajo gumagaṇaikanirdhirmahātmā / sūro 'sainyadamano balavān suhṛtsu viprāndhadīnakṛpaṇeṣu samānabhāvaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ऋतध्वजो नाम महान् महीयान् स गालवार्थे तुरगाधिपूढः । पातालकेतुं निजघान पृष्ठे बाणेन चन्द्रार्धनिभेन वेगात्
ṛtadhvajo nāma mahān mahīyān sa gālavārthe turagādhipūḍhaḥ / pātālaketuṃ nijaghāna pṛṣṭhe bāṇena candrārdhanibhena vegāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नारद उवाच। । किमर्थं गालवस्यासौ साधयामास सत्तमः । येनासौ पत्रिणा दैत्यं निजघान नृपात्मजः
nārada uvāca/ / kimarthaṃ gālavasyāsau sādhayāmāsa sattamaḥ / yenāsau patriṇā daityaṃ nijaghāna nṛpātmajaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पुलस्त्य उवाच । पुरा तपस्तप्यति गालवर्षिर्महाश्रमे स्वे सततं निविष्टः । पपातालकेतुस्तपसो ऽस्य विघ्नं करोति मौढ्यात् स समाधिभङ्गम्
pulastya uvāca / purā tapastapyati gālavarṣirmahāśrame sve satataṃ niviṣṭaḥ / papātālaketustapaso 'sya vighnaṃ karoti mauḍhyāt sa samādhibhaṅgam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
न चेष्यतऽसौ तपसो व्ययं हि शक्तो ऽपि कर्त्तु त्वथ भस्मसात् तम् । आकाशमीक्ष्याथ स दीर्घमुष्णं मुमोच निःश्वासमनुत्तमं हि
na ceṣyata'sau tapaso vyayaṃ hi śakto 'pi karttu tvatha bhasmasāt tam / ākāśamīkṣyātha sa dīrghamuṣṇaṃ mumoca niḥśvāsamanuttamaṃ hi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततो ऽम्बराद् वाजिवरः पपात बभूव वाणी त्वशरीरिणी च । असौ तुरङ्गो बलवान् क्रमेत अह्ना सहस्राणि तु योजनानाम्
tato 'mbarād vājivaraḥ papāta babhūva vāṇī tvaśarīriṇī ca / asau turaṅgo balavān krameta ahnā sahasrāṇi tu yojanānām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स तं प्रगृह्यश्ववरं नरेन्द्रं ऋतध्वजं योज्य तदात्तशस्त्रम् । स्थितस्तपस्येव ततो महर्षिर्दैत्यं समेत्य विशिखैर्नृपजो बिभेद
sa taṃ pragṛhyaśvavaraṃ narendraṃ ṛtadhvajaṃ yojya tadāttaśastram / sthitastapasyeva tato maharṣirdaityaṃ sametya viśikhairnṛpajo bibheda
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
केनाम्बरतलाद् वाजी निसृष्टो वद सुव्रत । वाक् कस्यादेहिनी जाता परं कौतूहलं मम
kenāmbaratalād vājī nisṛṣṭo vada suvrata / vāk kasyādehinī jātā paraṃ kautūhalaṃ mama
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पुलस्त्य उवाच । विश्ववसुर्नाम महेन्द्रगायनो गन्धर्वराजो बलवान् यशस्वी । निसृष्टवान् भूवलये तुरङ्गं ऋतध्वजस्यैव सुतार्थमाशु
pulastya uvāca / viśvavasurnāma mahendragāyano gandharvarājo balavān yaśasvī / nisṛṣṭavān bhūvalaye turaṅgaṃ ṛtadhvajasyaiva sutārthamāśu
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नारद उवाच । कोर्ऽथो गन्धर्वराजस्य येनाप्रैषीन्महाजवम् । राज्ञः कुवलयाश्वस्य कोर्ऽथो नृपसुतस्य च
nārada uvāca / kor'tho gandharvarājasya yenāpraiṣīnmahājavam / rājñaḥ kuvalayāśvasya kor'tho nṛpasutasya ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पुलस्त्य उवाच । विश्ववसोः शीलगुणोपपन्ना आसीत्पुरन्ध्रीषु वरा त्रिलोके । लावण्यराशिः शशिकान्तितुल्या मदालसा नाम मदालसैव
pulastya uvāca / viśvavasoḥ śīlaguṇopapannā āsītpurandhrīṣu varā triloke / lāvaṇyarāśiḥ śaśikāntitulyā madālasā nāma madālasaiva
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तां नन्दने देवरिपुस्तरस्वी संक्रीडतीं रूपवतीं ददर्श । पातालकेतुस्तु जहार तन्वीं तस्यार्थतः सो ऽश्ववरः प्रदत्तः
tāṃ nandane devaripustarasvī saṃkrīḍatīṃ rūpavatīṃ dadarśa / pātālaketustu jahāra tanvīṃ tasyārthataḥ so 'śvavaraḥ pradattaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
हत्वा च दैत्यं नृपतेस्तनूजो लब्ध्वा वरोरूमपि संस्थितो ऽभूत् । दृष्टो यथा देवपतिर्महेन्द्रः शच्या तथा राजसुतो मृगाक्ष्या
hatvā ca daityaṃ nṛpatestanūjo labdhvā varorūmapi saṃsthito 'bhūt / dṛṣṭo yathā devapatirmahendraḥ śacyā tathā rājasuto mṛgākṣyā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नारद उवाच । एवं निरस्ते महिषे तारके च महासुरे । हिरण्याक्षसुतो धीमान् किमचेष्टत वै पुनः
nārada uvāca / evaṃ niraste mahiṣe tārake ca mahāsure / hiraṇyākṣasuto dhīmān kimaceṣṭata vai punaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पुलस्त्य उवाच । तारकं निहतं दृष्ट्वा महिषं च रणे ऽन्धकः । क्रोधं चक्रे सुदुर्बुद्धिर्देवानां देवसैन्यहा
pulastya uvāca / tārakaṃ nihataṃ dṛṣṭvā mahiṣaṃ ca raṇe 'ndhakaḥ / krodhaṃ cakre sudurbuddhirdevānāṃ devasainyahā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततः स्वल्पपरीवारः प्रगृह्य परिघं करे । निर्जगामाथ पातालाद् विचचार च मेदिनीम
tataḥ svalpaparīvāraḥ pragṛhya parighaṃ kare / nirjagāmātha pātālād vicacāra ca medinīma
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततो विचरता तेन मन्दरे चारुकन्दरे । दृष्टा गौरी च गिरिजा सखीमध्ये स्थिताशुभा
tato vicaratā tena mandare cārukandare / dṛṣṭā gaurī ca girijā sakhīmadhye sthitāśubhā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततो ऽभूत् कामबाणार्त्तः सहसैवान्धको ऽसुरः । तां दृष्ट्वा चारुसर्वाङ्गीं गिरिराजसुतां वने
tato 'bhūt kāmabāṇārttaḥ sahasaivāndhako 'suraḥ / tāṃ dṛṣṭvā cārusarvāṅgīṃ girirājasutāṃ vane
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथोवाचासुरो मूढो वचनं मन्मथान्धकः । कस्येयं चारुसर्वाङ्गी वने चरति सुन्दरी
athovācāsuro mūḍho vacanaṃ manmathāndhakaḥ / kasyeyaṃ cārusarvāṅgī vane carati sundarī
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इयं यदि भवेन्नैव ममान्तःपुरवासिनि । तन्मदीयेन जीवेन क्रियते निष्फलेन किम्
iyaṃ yadi bhavennaiva mamāntaḥpuravāsini / tanmadīyena jīvena kriyate niṣphalena kim
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यदस्यास्तनुमध्याया न पिरष्वङ्गवानहम् । अतो धिङ् मम रूपेण किं स्थिरेण प्रयोजनम्
yadasyāstanumadhyāyā na piraṣvaṅgavānaham / ato dhiṅ mama rūpeṇa kiṃ sthireṇa prayojanam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स मे बन्धुः स सचिवः स भ्राता साम्परायिकः । यो मामसितकेशां तां योजयेन् मृगलोचनाम्
sa me bandhuḥ sa sacivaḥ sa bhrātā sāmparāyikaḥ / yo māmasitakeśāṃ tāṃ yojayen mṛgalocanām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इत्थं वदति दैत्येन्द्रे प्रह्लादो बुद्धिसागरः । पिधाय कर्णो हस्ताभ्यां शिरःकम्पं वचो ऽब्रवीत्
itthaṃ vadati daityendre prahlādo buddhisāgaraḥ / pidhāya karṇo hastābhyāṃ śiraḥkampaṃ vaco 'bravīt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मा मैवं वद दैत्येन्द्र जगतो जननी त्वियम् । लोकनाथस्य भार्योयं शङ्करस्य त्रिशूलिनः
mā maivaṃ vada daityendra jagato jananī tviyam / lokanāthasya bhāryoyaṃ śaṅkarasya triśūlinaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मा कुरुष्व सुदुर्बुद्धिं सद्यः कुलविनाशिनीम् । भवतः परदारोयं मा निमज्ज रसातले
mā kuruṣva sudurbuddhiṃ sadyaḥ kulavināśinīm / bhavataḥ paradāroyaṃ mā nimajja rasātale
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सत्सु कुत्सितमेवं हि असत्स्वपि हि कुत्सितम् । शत्रवस्ते प्रकुर्वन्तु परदारावगाहनम्
satsu kutsitamevaṃ hi asatsvapi hi kutsitam / śatravaste prakurvantu paradārāvagāhanam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
किञ्चित् त्वया न श्रुतं दैत्यनाथ गीतं श्लोकं गाधिना पार्थिवेन । दृष्ट्वा सैन्यं विप्रधेनुप्रसक्तं तथ्यं पथ्यं सर्वलोके हितं च
kiñcit tvayā na śrutaṃ daityanātha gītaṃ ślokaṃ gādhinā pārthivena / dṛṣṭvā sainyaṃ vipradhenuprasaktaṃ tathyaṃ pathyaṃ sarvaloke hitaṃ ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वरं प्राणास्त्याज्या न च पिशुनवादेष्वभिरतिः वरं मौनं कार्यं न च वचनमुक्तं यदनृतम् । वरं क्लीबैर्भाव्यं न च परकगलत्राभिगमनं वरं भिक्षार्थित्वं न च परधनास्वादमसकृत्
varaṃ prāṇāstyājyā na ca piśunavādeṣvabhiratiḥ varaṃ maunaṃ kāryaṃ na ca vacanamuktaṃ yadanṛtam / varaṃ klībairbhāvyaṃ na ca parakagalatrābhigamanaṃ varaṃ bhikṣārthitvaṃ na ca paradhanāsvādamasakṛt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स प्रह्लादवचः श्रुत्वा क्रोदान्धो मदनार्दितः । इयं सा शत्रुजननीत्येवमुक्त्वा प्रदुद्रुवे
sa prahlādavacaḥ śrutvā krodāndho madanārditaḥ / iyaṃ sā śatrujananītyevamuktvā pradudruve
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततो ऽन्वधावन् दैतेया यन्त्रमुक्ता इवोपलाः । तान् रुरोध बलान्नन्दी वज्रोद्यतकरो ऽव्ययः
tato 'nvadhāvan daiteyā yantramuktā ivopalāḥ / tān rurodha balānnandī vajrodyatakaro 'vyayaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मयतारपुरोगास्ते वारिता द्रावितास्तथा । कुलिशोनाहतास्तूर्णं जग्मुर्भीता दिशो दश
mayatārapurogāste vāritā drāvitāstathā / kuliśonāhatāstūrṇaṃ jagmurbhītā diśo daśa
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तानर्दितान् रणे दृष्ट्वा नन्दिनान्धकदानवः । परिघेण समाहत्य पातयामास नन्दिनम्
tānarditān raṇe dṛṣṭvā nandināndhakadānavaḥ / parigheṇa samāhatya pātayāmāsa nandinam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शैलादिं पतितं दृष्ट्वा धावमानं तथान्धकम् । शतरूपाभवद् गौरी भयात् तस्य दुरात्मनः
śailādiṃ patitaṃ dṛṣṭvā dhāvamānaṃ tathāndhakam / śatarūpābhavad gaurī bhayāt tasya durātmanaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततः स देवीगणमध्यसंस्थितः परिभ्रमन्न भाति महासुरेन्द्रः । यथा वने मत्तकरी परिभ्रमन् करेणुमध्ये मदलोलदृष्टिः
tataḥ sa devīgaṇamadhyasaṃsthitaḥ paribhramanna bhāti mahāsurendraḥ / yathā vane mattakarī paribhraman kareṇumadhye madaloladṛṣṭiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
न पिरज्ञातवांस्तत्र का तु सा गिरिकन्यका । नात्राश्चर्यं न पश्यन्ति चत्वारो ऽमी सदैव हि
na pirajñātavāṃstatra kā tu sā girikanyakā / nātrāścaryaṃ na paśyanti catvāro 'mī sadaiva hi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
न पश्यतीह जात्यन्धो रागान्धो ऽपि न पश्यति । न पश्यति मदोन्मत्तो लोभाक्तान्तो न पश्यति । सो ऽपश्यमानो गिरिजां पश्यन्नपि तदान्धकः
na paśyatīha jātyandho rāgāndho 'pi na paśyati / na paśyati madonmatto lobhāktānto na paśyati / so 'paśyamāno girijāṃ paśyannapi tadāndhakaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रहारं नाददत् तासां युवत्य इति चिन्तयन् । ततो देव्या स दुष्टात्मा शतवर्या निराकृतः
prahāraṃ nādadat tāsāṃ yuvatya iti cintayan / tato devyā sa duṣṭātmā śatavaryā nirākṛtaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कुट्टितः प्रवरैः शस्त्रैर्निपपात महीतले । वीक्ष्यान्धकं निपतितं शतरूपा विभावरी
kuṭṭitaḥ pravaraiḥ śastrairnipapāta mahītale / vīkṣyāndhakaṃ nipatitaṃ śatarūpā vibhāvarī
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तस्मात् स्थानादपाक्रम्य गतान्तर्धानमम्बिका । पतितं चान्धकं दृष्ट्वा दैत्यदानवयूथपाः
tasmāt sthānādapākramya gatāntardhānamambikā / patitaṃ cāndhakaṃ dṛṣṭvā daityadānavayūthapāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कुर्वान्तः सुमहाशब्दं प्राद्रवन्त रणार्थिनः । तेषामापततां शब्दं श्रुत्वा तस्थौ गणेश्वरः
kurvāntaḥ sumahāśabdaṃ prādravanta raṇārthinaḥ / teṣāmāpatatāṃ śabdaṃ śrutvā tasthau gaṇeśvaraḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आदाय वज्रं बलवान् मघवानिव गणेश्वरः
ādāya vajraṃ balavān maghavāniva gaṇeśvaraḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सम्भ्येत्याम्बिकां दृष्ट्वा ववन्दे चरणौ शुभौ । देवी च ता निजा मूर्तिः प्राह गच्छध्वमिच्छया
sambhyetyāmbikāṃ dṛṣṭvā vavande caraṇau śubhau / devī ca tā nijā mūrtiḥ prāha gacchadhvamicchayā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विहरध्वं महीपृष्ठे पूज्यमाना नरैरिह । वसतिर्भवतीनां च उद्यानेषु वनेषु च
viharadhvaṃ mahīpṛṣṭhe pūjyamānā narairiha / vasatirbhavatīnāṃ ca udyāneṣu vaneṣu ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वनस्पतिषु वृक्षेषु गच्छध्वं प्रणिपत्याम्बिकां क्रमात्
vanaspatiṣu vṛkṣeṣu gacchadhvaṃ praṇipatyāmbikāṃ kramāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दक्षु सवासु जग्मुस्ताः स्तूयमानाश्च किन्नरैः । अन्धको ऽपि स्मृतिं लब्ध्वा अपश्यन्नद्रिनन्दिनीम् । स्वबलं निर्जितं दृष्ट्वा ततः पातालमाद्रवात्
dakṣu savāsu jagmustāḥ stūyamānāśca kinnaraiḥ / andhako 'pi smṛtiṃ labdhvā apaśyannadrinandinīm / svabalaṃ nirjitaṃ dṛṣṭvā tataḥ pātālamādravāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततो दुरात्मा स तदान्धको मुने पातालमभ्येत्य दिवा न भुङ्क्ते । रात्रौ न शेते मदनेषुताडितो गौरीं स्मरन्कामबलाभिपन्नः
tato durātmā sa tadāndhako mune pātālamabhyetya divā na bhuṅkte / rātrau na śete madaneṣutāḍito gaurīṃ smarankāmabalābhipannaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.