इति श्रीवामनपुराणे पञ्चमो ऽध्यायः पुलस्त्य उवाच । हृद्भवो ब्रह्मणो यो ऽसौ धर्मो दिव्यवपुर्मुने । दाक्षायाणी तस्य भार्या तस्यामजनयत्सुतान्
iti śrīvāmanapurāṇe pañcamo 'dhyāyaḥ pulastya uvāca / hṛdbhavo brahmaṇo yo 'sau dharmo divyavapurmune / dākṣāyāṇī tasya bhāryā tasyāmajanayatsutān
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
हरिं कुष्णं च देवर्षे नारायणनरौ तथा । योगाभ्यासरतौ नित्यं हरिकृष्णौ बभूवतुः
hariṃ kuṣṇaṃ ca devarṣe nārāyaṇanarau tathā / yogābhyāsaratau nityaṃ harikṛṣṇau babhūvatuḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नरनारायणौ चैव जगतो हितकाम्यया । तप्येतां च तपः सौम्यौ पुराणवृषिसत्त्मौ
naranārāyaṇau caiva jagato hitakāmyayā / tapyetāṃ ca tapaḥ saumyau purāṇavṛṣisattmau
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रालेयाद्रिं समागम्य तीर्थे बदरिकाश्रमे । गृमन्तौ तत्परं ब्रह्म गङ्गाया विपुले तटे
prāleyādriṃ samāgamya tīrthe badarikāśrame / gṛmantau tatparaṃ brahma gaṅgāyā vipule taṭe
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नरनारायणाभ्यां च जगदेतच्चराचरम् । तापितं तपसा ब्रह्मन् शक्रः क्षोभं तदा ययौ
naranārāyaṇābhyāṃ ca jagadetaccarācaram / tāpitaṃ tapasā brahman śakraḥ kṣobhaṃ tadā yayau
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
संक्षुब्धस्तपसा ताभ्यां क्षोभमणाय शतक्रतुः । रम्भाद्याप्सरसः श्रेष्ठाः प्रेषयत्स महाश्रमम्
saṃkṣubdhastapasā tābhyāṃ kṣobhamaṇāya śatakratuḥ / rambhādyāpsarasaḥ śreṣṭhāḥ preṣayatsa mahāśramam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कन्दर्पश्च सुदुर्धर्षश्चूताङ्कुरमहायुधः । समं सहचरेणैव वसन्तेनाश्रमं गतः
kandarpaśca sudurdharṣaścūtāṅkuramahāyudhaḥ / samaṃ sahacareṇaiva vasantenāśramaṃ gataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततो माधवकन्दर्पौ ताश्चैवाप्सरसो वराः । बदर्याश्रममागम्य विचिक्रीडुर्यथेच्छया
tato mādhavakandarpau tāścaivāpsaraso varāḥ / badaryāśramamāgamya vicikrīḍuryathecchayā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततो वसन्ते संप्राप्ते सिंशुका ज्वलनप्रभाः । निष्पत्राः सततं रेजुः शोमभयन्तो धरातलम्
tato vasante saṃprāpte siṃśukā jvalanaprabhāḥ / niṣpatrāḥ satataṃ rejuḥ śomabhayanto dharātalam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शिशिरं नाम मातङ्गं विदार्य नखरैरिव । वसन्तकेसरी प्राप्तः पलाशकुसुमैर्मुने
śiśiraṃ nāma mātaṅgaṃ vidārya nakharairiva / vasantakesarī prāptaḥ palāśakusumairmune
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मया तुषारौघकरी निर्जितः स्वेन तेजसा । तमेव हसतेत्युच्चैः वसन्तः कुन्दकुड्मलैः
mayā tuṣāraughakarī nirjitaḥ svena tejasā / tameva hasatetyuccaiḥ vasantaḥ kundakuḍmalaiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वनानि कर्णिकाराणां पुष्पितानि विरेजिरे । यथा नरेन्द्रपुत्राणि कनकाभरणानि हि
vanāni karṇikārāṇāṃ puṣpitāni virejire / yathā narendraputrāṇi kanakābharaṇāni hi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तेषामनु तथा नीपाः पिङ्करा इव रेजिरे । स्वमिसंलब्धसंमाना भृत्या राजसुतानिव
teṣāmanu tathā nīpāḥ piṅkarā iva rejire / svamisaṃlabdhasaṃmānā bhṛtyā rājasutāniva
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
रक्ताशोकवना भान्ति पुष्पिताः सहसोज्ज्वलाः । भृत्वा वसन्तनृपतेः संग्रामे ऽसृक्प्लुता इव
raktāśokavanā bhānti puṣpitāḥ sahasojjvalāḥ / bhṛtvā vasantanṛpateḥ saṃgrāme 'sṛkplutā iva
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मृगवृन्दाः पिञ्जरिता राजन्ते गहने वने । पुलकाभिर्वृता यद्वत् सज्जनाः सुहृदागमे
mṛgavṛndāḥ piñjaritā rājante gahane vane / pulakābhirvṛtā yadvat sajjanāḥ suhṛdāgame
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मञ्जरीभिर्विराजन्ते नदीकूलेषु वेतसाः । वक्तुकामा इवाङ्गुल्या को ऽस्माकं सदृशो नगः
mañjarībhirvirājante nadīkūleṣu vetasāḥ / vaktukāmā ivāṅgulyā ko 'smākaṃ sadṛśo nagaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
रक्ताशोककरा तन्वी देवर्षे किशुकाङ्घ्रिका । नीलाशोककचा श्यामा विकासिकमलानना
raktāśokakarā tanvī devarṣe kiśukāṅghrikā / nīlāśokakacā śyāmā vikāsikamalānanā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नीलेन्दीवरनेत्रा च ब्रह्मन् बिल्वफलस्तनी । प्रफुल्लकुन्ददशना मञ्जरीकरशोभिता
nīlendīvaranetrā ca brahman bilvaphalastanī / praphullakundadaśanā mañjarīkaraśobhitā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
बन्धुजीवाधरा शुभ्रा सिन्दुवारनखाद्भता । पुंस्कोकिलस्वना दिव्या अङ्कोलवसना शुभा
bandhujīvādharā śubhrā sinduvāranakhādbhatā / puṃskokilasvanā divyā aṅkolavasanā śubhā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
बर्हिवृन्दकलापा च सारसस्वरनूपुरा । प्राग्वंशरसना ब्रह्मन् मत्तहंसगतिस्तथा
barhivṛndakalāpā ca sārasasvaranūpurā / prāgvaṃśarasanā brahman mattahaṃsagatistathā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पुत्रजीवांशुका भृङ्गरोमराजिविराजिता । वसन्तलक्ष्मीः संप्राप्ता ब३ह्मन् बदरिकाश्रमे
putrajīvāṃśukā bhṛṅgaromarājivirājitā / vasantalakṣmīḥ saṃprāptā ba3hman badarikāśrame
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततो नारायणो दृष्ट्वा आश्रमस्यानवद्यताम् । समीक्ष्य च दिशः सर्वास्ततो ऽनङ्गमपश्यत
tato nārāyaṇo dṛṣṭvā āśramasyānavadyatām / samīkṣya ca diśaḥ sarvāstato 'naṅgamapaśyata
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नारद उवाच। । को ऽसावनङ्गो ब्रह्मर्षे तस्मिन् बदरिकाश्रमे । यं ददर्श जगन्नाथो देवो नारायणो ऽव्ययः
nārada uvāca/ / ko 'sāvanaṅgo brahmarṣe tasmin badarikāśrame / yaṃ dadarśa jagannātho devo nārāyaṇo 'vyayaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पुलस्त्य उवाच । कन्दर्पो हर्षतनयो यो ऽसौ कामो निगद्यते । स शङ्करेण संदग्धो ह्यनङ्गत्वमुपागतः
pulastya uvāca / kandarpo harṣatanayo yo 'sau kāmo nigadyate / sa śaṅkareṇa saṃdagdho hyanaṅgatvamupāgataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नारद उवाच । किमर्थं कामदेवो ऽसौ देवदेवेन शंभुना । दग्धस्तु कारणे कस्मिन्नेतद्व्याख्यातुमर्हसि
nārada uvāca / kimarthaṃ kāmadevo 'sau devadevena śaṃbhunā / dagdhastu kāraṇe kasminnetadvyākhyātumarhasi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पुलस्त्य उवाच । यदा दक्षसुता ब्रह्मन् सती याता यमक्षयम् । विनाश्य दक्षयज्ञं तं विचचार त्रिलोचनः
pulastya uvāca / yadā dakṣasutā brahman satī yātā yamakṣayam / vināśya dakṣayajñaṃ taṃ vicacāra trilocanaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततो वृषध्वजं दृष्ट्वा कन्दर्पः कुसुमायुधः । अपत्नीकं तदास्त्रेण उन्मादेनाभ्यताडयत्
tato vṛṣadhvajaṃ dṛṣṭvā kandarpaḥ kusumāyudhaḥ / apatnīkaṃ tadāstreṇa unmādenābhyatāḍayat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततो हरः शरेणाथ उन्मादेनाशु ताडितः । विचचार तदोन्मत्तः काननानि सरांसि च
tato haraḥ śareṇātha unmādenāśu tāḍitaḥ / vicacāra tadonmattaḥ kānanāni sarāṃsi ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्मरन् सतीं महादेवस्तथोन्मादेन ताडितः । न शर्म लेभे देवर्षे बाणविद्ध इव द्विपः
smaran satīṃ mahādevastathonmādena tāḍitaḥ / na śarma lebhe devarṣe bāṇaviddha iva dvipaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततः पपात देवेशः कालिन्दीसरितं मुने । निमग्ने शङ्करे आपो दग्धाः कृष्णात्वमागताः
tataḥ papāta deveśaḥ kālindīsaritaṃ mune / nimagne śaṅkare āpo dagdhāḥ kṛṣṇātvamāgatāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तदाप्रभृति कालिन्द्या भृङ्गाञ्जननिभं जलम् । आस्यन्दत् पुण्यतीर्था सा केशपाशमिवावने
tadāprabhṛti kālindyā bhṛṅgāñjananibhaṃ jalam / āsyandat puṇyatīrthā sā keśapāśamivāvane
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततो नदीषु पुण्यासु सरस्सु च नदेषु च । पुलुनेषु च रम्येषु वापीषु नलिनीषु च
tato nadīṣu puṇyāsu sarassu ca nadeṣu ca / puluneṣu ca ramyeṣu vāpīṣu nalinīṣu ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पर्वतेषु च रम्येषु काननेषु च सानुषु । विचारन् स्वेच्छया नैव शर्म लेभे महेश्वरः
parvateṣu ca ramyeṣu kānaneṣu ca sānuṣu / vicāran svecchayā naiva śarma lebhe maheśvaraḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
क्षणं गायति देवर्षे क्षणं रोदिति शङ्करः । क्षणं ध्यायति तन्वङ्गीं दक्षकन्यां मनोरमाम्
kṣaṇaṃ gāyati devarṣe kṣaṇaṃ roditi śaṅkaraḥ / kṣaṇaṃ dhyāyati tanvaṅgīṃ dakṣakanyāṃ manoramām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ध्यात्वा क्षणं प्रस्वपिति क्षणं स्वप्नायते हरः । स्वप्ने तथेदं गदति तां दृष्ट्वा दक्षकन्यकाम्
dhyātvā kṣaṇaṃ prasvapiti kṣaṇaṃ svapnāyate haraḥ / svapne tathedaṃ gadati tāṃ dṛṣṭvā dakṣakanyakām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
निर्घृणे तिष्ठ किं मूढे त्यजसे मामनिन्दिते । मुग्धे त्वया विरहितो दग्धो ऽस्मि मदनाग्निना
nirghṛṇe tiṣṭha kiṃ mūḍhe tyajase māmanindite / mugdhe tvayā virahito dagdho 'smi madanāgninā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सति सत्यं प्रकुपिता मा कोपं कुरु सुन्दरि । पादप्रणामावनतमभिभाषितु मर्हसि
sati satyaṃ prakupitā mā kopaṃ kuru sundari / pādapraṇāmāvanatamabhibhāṣitu marhasi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
श्रूयसे दृश्यसे नित्यं स्पृश्यसे वन्द्यसे प्रिये । आलिङ्ग्यसे च सततं किमर्थं नाभिभाषसे
śrūyase dṛśyase nityaṃ spṛśyase vandyase priye / āliṅgyase ca satataṃ kimarthaṃ nābhibhāṣase
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विलपन्तं जनं दृष्ट्वा कृपा कस्य न जायते । विशेषतः पतिं बाले ननुप त्वमतिनिर्घृणा
vilapantaṃ janaṃ dṛṣṭvā kṛpā kasya na jāyate / viśeṣataḥ patiṃ bāle nanupa tvamatinirghṛṇā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
त्वयोक्तानि वचांस्येवं पूर्वं मम कृशोदरि । विना त्वया न जीवेयं तदसत्यं त्वया कृतम्
tvayoktāni vacāṃsyevaṃ pūrvaṃ mama kṛśodari / vinā tvayā na jīveyaṃ tadasatyaṃ tvayā kṛtam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एह्येहि कामसंतप्तं परिष्वज सुलोचने । नान्यथा नश्यते तापः सत्येनापि शपे प्रिये
ehyehi kāmasaṃtaptaṃ pariṣvaja sulocane / nānyathā naśyate tāpaḥ satyenāpi śape priye
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इत्थं विलप्य स्वप्नान्ते प्रतिबुद्धस्तु तत्क्षणात् । उत्कूजति तथारण्ये मुक्तकण्ठं पुनः पुनः
itthaṃ vilapya svapnānte pratibuddhastu tatkṣaṇāt / utkūjati tathāraṇye muktakaṇṭhaṃ punaḥ punaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तं कूजमानं विलपन्तमारात् समीक्ष्य पाचं तरसा वृषकेतनं हि । विव्याध चापं तरसा विनाम्य संतापनाम्ना तु शरेण भूयः
taṃ kūjamānaṃ vilapantamārāt samīkṣya pācaṃ tarasā vṛṣaketanaṃ hi / vivyādha cāpaṃ tarasā vināmya saṃtāpanāmnā tu śareṇa bhūyaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
संतापनास्त्रेण तदा स विद्धो भूयः स संतप्ततरो बभूव । संतापयंश्चापि जगत्समग्रं फूत्कृत्य फूत्कृत्य विवासते स्म
saṃtāpanāstreṇa tadā sa viddho bhūyaḥ sa saṃtaptataro babhūva / saṃtāpayaṃścāpi jagatsamagraṃ phūtkṛtya phūtkṛtya vivāsate sma
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तं चापि भूयो मदनो जघान विजृण्भणास्त्रेण ततो विजृम्भे । ततो भृशं कामशरैर्वितुन्नो विजृम्भमाणः परितो भ्रमंश्च
taṃ cāpi bhūyo madano jaghāna vijṛṇbhaṇāstreṇa tato vijṛmbhe / tato bhṛśaṃ kāmaśarairvitunno vijṛmbhamāṇaḥ parito bhramaṃśca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ददर्श यक्षाधिपतेस्तनूजं पाञ्चालिकं नाम जगत्प्रधानम् । दृष्ट्वा त्रिनेत्रो धनदस्य पुत्रं पार्श्वं समभ्येत्य वचो बभाषे । भ्रातृव्य वक्ष्यसि वचो यदद्य तत् त्वं कुरुष्वामितविक्रमो ऽसि
dadarśa yakṣādhipatestanūjaṃ pāñcālikaṃ nāma jagatpradhānam / dṛṣṭvā trinetro dhanadasya putraṃ pārśvaṃ samabhyetya vaco babhāṣe / bhrātṛvya vakṣyasi vaco yadadya tat tvaṃ kuruṣvāmitavikramo 'si
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पाञ्चालिक उवाच । यन्नाथ मां वक्ष्यसि तत्करिष्ये सुदुष्करं यद्यपि देवसंघै । आज्ञापयस्वातुलवीर्य शंभो दासो ऽस्मि ते भक्तियुतस्तथेश
pāñcālika uvāca / yannātha māṃ vakṣyasi tatkariṣye suduṣkaraṃ yadyapi devasaṃghai / ājñāpayasvātulavīrya śaṃbho dāso 'smi te bhaktiyutastatheśa
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ईश्वर उवाच । नाशं गतायां वरदाम्बिकायां कामाग्निना प्लुष्सुविग्रहो ऽस्मि । विजृम्भणोन्मादसरैर्विभिन्नो धृतिं न विन्दामि रतिं सुखं वा
īśvara uvāca / nāśaṃ gatāyāṃ varadāmbikāyāṃ kāmāgninā pluṣsuvigraho 'smi / vijṛmbhaṇonmādasarairvibhinno dhṛtiṃ na vindāmi ratiṃ sukhaṃ vā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विजृम्भणं पुत्र तथैव तापमुन्मादमुग्रं मदनप्रणुन्नम् । नान्यः पुमान् धारयितुं हि शक्तो मुक्त्वा भवन्तं हि ततः प्रतीच्छ
vijṛmbhaṇaṃ putra tathaiva tāpamunmādamugraṃ madanapraṇunnam / nānyaḥ pumān dhārayituṃ hi śakto muktvā bhavantaṃ hi tataḥ pratīccha
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पुलस्त्य उवाच । इत्येवमुक्तो वृषभध्वजेन यक्षः प्रतीच्छत् स विजृम्भणादीन् । तोषं जगामाशु ततस्त्रिशूली तुष्टस्तदैवं वचनं बभाषे
pulastya uvāca / ityevamukto vṛṣabhadhvajena yakṣaḥ pratīcchat sa vijṛmbhaṇādīn / toṣaṃ jagāmāśu tatastriśūlī tuṣṭastadaivaṃ vacanaṃ babhāṣe
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
हर उवाच । यस्मात्त्वया पुत्र सुदुर्धराणि विजृम्भणादीन् प्रतीच्छितानि । तस्माद्वरं त्वां प्रतिपूजनाय दास्यामि लोक्य च हास्यकारि
hara uvāca / yasmāttvayā putra sudurdharāṇi vijṛmbhaṇādīn pratīcchitāni / tasmādvaraṃ tvāṃ pratipūjanāya dāsyāmi lokya ca hāsyakāri
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यस्त्वां यदा पश्यति चैत्रमासे स्पृशेन्नरो वार्चयते च भक्त्या । वृद्धो ऽथ बालो ऽथ युवाथ योषित् सर्वे तदोन्मादधरा भवन्ति
yastvāṃ yadā paśyati caitramāse spṛśennaro vārcayate ca bhaktyā / vṛddho 'tha bālo 'tha yuvātha yoṣit sarve tadonmādadharā bhavanti
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
गायन्ति नृत्यन्ति रमन्ति यक्ष वाद्यानि यत्नादपि वादयन्ति । तवाग्रतो हास्यवचो ऽभिरक्ता भवन्ति ते योगयुतास्तु ते स्युः
gāyanti nṛtyanti ramanti yakṣa vādyāni yatnādapi vādayanti / tavāgrato hāsyavaco 'bhiraktā bhavanti te yogayutāstu te syuḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ममैव नाम्ना भवितासि पूज्यः पाञ्चालिकेशः प्रथितः पृथिव्याम् । मम प्रसादाद् वरदो नराणां भविष्यसे पूज्यतमो ऽभिगच्छ
mamaiva nāmnā bhavitāsi pūjyaḥ pāñcālikeśaḥ prathitaḥ pṛthivyām / mama prasādād varado narāṇāṃ bhaviṣyase pūjyatamo 'bhigaccha
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इत्येवमुक्तो विभुना स यक्षो जगाम देशान् सहसैव सर्वान् । कालञ्जरस्योत्तरतः सुपुण्यो देशो हिमाद्रेरपि दक्षिणस्थः
ityevamukto vibhunā sa yakṣo jagāma deśān sahasaiva sarvān / kālañjarasyottarataḥ supuṇyo deśo himādrerapi dakṣiṇasthaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तस्मिन् सुपुण्ये विषये निविष्टो रुद्रप्रसादादभिपूज्यते ऽसौ । तस्मिन् प्रयाते भगवांस्त्रिनेत्रो देवो ऽपि विन्ध्यं गिरिमभ्यगच्छत्
tasmin supuṇye viṣaye niviṣṭo rudraprasādādabhipūjyate 'sau / tasmin prayāte bhagavāṃstrinetro devo 'pi vindhyaṃ girimabhyagacchat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत्रापि मदनो गत्वा ददर्श वृषकेतनम् । दृष्ट्वा प्रहर्त्तुकामं च ततः प्रादुवचद्धरः
tatrāpi madano gatvā dadarśa vṛṣaketanam / dṛṣṭvā praharttukāmaṃ ca tataḥ prāduvacaddharaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततो दारुवनं घोरं मदनाभिसृतो हरः । विवेश ऋषयो यत्र सपत्नीका व्यवस्थिताः
tato dāruvanaṃ ghoraṃ madanābhisṛto haraḥ / viveśa ṛṣayo yatra sapatnīkā vyavasthitāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ते चापि ऋषयः सर्वे दृष्ट्वा मूर्ध्ना नताभवन् । ततस्तान् प्राह भगवान् भिक्षा मे प्रतिदीयताम्
te cāpi ṛṣayaḥ sarve dṛṣṭvā mūrdhnā natābhavan / tatastān prāha bhagavān bhikṣā me pratidīyatām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततस्ते मौनिनस्तस्थुः सर्व एव महर्षयः । तदाश्रमाणि सर्वाणि परिचक्राम नारदः
tataste mauninastasthuḥ sarva eva maharṣayaḥ / tadāśramāṇi sarvāṇi paricakrāma nāradaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तं प्रविष्टं तदा दृष्ट्वा भार्गवात्रेययोषितः । प्रक्षोभमगमन् सर्वा हीनसत्त्वाः समन्ततः
taṃ praviṣṭaṃ tadā dṛṣṭvā bhārgavātreyayoṣitaḥ / prakṣobhamagaman sarvā hīnasattvāḥ samantataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ऋते त्वरुन्धतीमेकामनसूयां च भामिनीम् । एताभ्यां भर्तृपूजासु तच्चिन्तासु स्थितं मनः
ṛte tvarundhatīmekāmanasūyāṃ ca bhāminīm / etābhyāṃ bhartṛpūjāsu taccintāsu sthitaṃ manaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततः संक्षुभिताः सर्वा यत्र याति महेश्वरः । तत्र प्रयान्ति कामार्त्ता मदविह्वलितेन्द्रियाः
tataḥ saṃkṣubhitāḥ sarvā yatra yāti maheśvaraḥ / tatra prayānti kāmārttā madavihvalitendriyāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
त्यक्त्वाश्रमणि शून्यानि स्वानिता मुनियोषितः । अनुडजग्मुर्यथा मत्तं करिण्य इव कुञ्जरम्
tyaktvāśramaṇi śūnyāni svānitā muniyoṣitaḥ / anuḍajagmuryathā mattaṃ kariṇya iva kuñjaram
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततस्तु ऋषयो दृष्ट्वा भार्गवाङ्गिरसो मुने । क्रोधान्विताब्रुवन्सर्वे लिङ्गे ऽस्य पततां भुवि
tatastu ṛṣayo dṛṣṭvā bhārgavāṅgiraso mune / krodhānvitābruvansarve liṅge 'sya patatāṃ bhuvi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततः पपात देवस्य लिङ्गं पृथ्वीं विदारयन् । अन्तर्द्धानं जगामाथ त्रिशूली नीललोहितः
tataḥ papāta devasya liṅgaṃ pṛthvīṃ vidārayan / antarddhānaṃ jagāmātha triśūlī nīlalohitaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततः स पतितो लिङ्गो विभिद्य वसुधातलम् । रसातलं विवेशाशु ब्रह्मण्डं चोर्ध्वतो ऽभिनत्
tataḥ sa patito liṅgo vibhidya vasudhātalam / rasātalaṃ viveśāśu brahmaṇḍaṃ cordhvato 'bhinat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततश्चचाल पृथिवी गिरयः सरितो नगाः । पातालभुवनाः सर्वे जङ्गमाजङ्गमैर्वृताः
tataścacāla pṛthivī girayaḥ sarito nagāḥ / pātālabhuvanāḥ sarve jaṅgamājaṅgamairvṛtāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
संक्षुब्धान् भुवनान् दृष्ट्वा भूर्लोकादीन् पितामहः । जगाम माधवं द्रष्टुं क्षीरोदं नाम सागरम्
saṃkṣubdhān bhuvanān dṛṣṭvā bhūrlokādīn pitāmahaḥ / jagāma mādhavaṃ draṣṭuṃ kṣīrodaṃ nāma sāgaram
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत्र दृष्ट्वा हृषीकेशं प्रणिपत्य च भक्तितः । उवाच देव भुवनाः किमर्थ क्षुभिता विभो
tatra dṛṣṭvā hṛṣīkeśaṃ praṇipatya ca bhaktitaḥ / uvāca deva bhuvanāḥ kimartha kṣubhitā vibho
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथोवाच हरिर्ब्रह्मन् शार्वो लिङ्गो महर्षिभिः । पातितस्तस्य भारार्ता संचचाल वसुंधरा
athovāca harirbrahman śārvo liṅgo maharṣibhiḥ / pātitastasya bhārārtā saṃcacāla vasuṃdharā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततस्तदद्भुततमं श्रुत्वा देवः वितामहः । तत्र गच्छाम देवेश एवमाह पुनः पुनः
tatastadadbhutatamaṃ śrutvā devaḥ vitāmahaḥ / tatra gacchāma deveśa evamāha punaḥ punaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततः पितामहो देवः केशवश्च जगत्पतिः । आजग्मतुस्तमुद्देशं यत्र लिङ्गं भवस्य तत्
tataḥ pitāmaho devaḥ keśavaśca jagatpatiḥ / ājagmatustamuddeśaṃ yatra liṅgaṃ bhavasya tat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततो ऽनन्तं हरिर्लिङ्गं दृष्ट्वारुह्य खगेश्वरम् । पातालं प्रविवेशाथ विस्मयान्तरितो विभुः
tato 'nantaṃ harirliṅgaṃ dṛṣṭvāruhya khageśvaram / pātālaṃ praviveśātha vismayāntarito vibhuḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ब्रह्म पद्मविमानेन उर्ध्वमाक्रम्य सर्वतः । नैवान्तमलभद् ब्रह्मन् विस्मितः पुनरागतः
brahma padmavimānena urdhvamākramya sarvataḥ / naivāntamalabhad brahman vismitaḥ punarāgataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विष्णुर्गत्वाथ पातालान् सप्त लोकपरायणः । चक्रपाणिर्विनिष्क्रान्तो लेभे ऽन्तं न महामुने
viṣṇurgatvātha pātālān sapta lokaparāyaṇaḥ / cakrapāṇirviniṣkrānto lebhe 'ntaṃ na mahāmune
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विष्णुः पितामहश्चोभौ हरलिङ्गं समेत्य हि । कृताञ्जलिपुटौ भूत्वा स्तोतुं देवं प्रचक्रतुः
viṣṇuḥ pitāmahaścobhau haraliṅgaṃ sametya hi / kṛtāñjalipuṭau bhūtvā stotuṃ devaṃ pracakratuḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
हरिब्रह्माणावूचतुः । नमो ऽस्तु ते शूलपाणे नमो ऽस्तु वृषभध्वज । जीमूतवाहन कवे शर्व त्र्यम्बक शङ्कर
haribrahmāṇāvūcatuḥ / namo 'stu te śūlapāṇe namo 'stu vṛṣabhadhvaja / jīmūtavāhana kave śarva tryambaka śaṅkara
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
महेश्वर महेशान सुपर्णाक्ष वृषाकपे । दक्षयज्ञक्षयकर कालरूप नमो ऽस्तु ते
maheśvara maheśāna suparṇākṣa vṛṣākape / dakṣayajñakṣayakara kālarūpa namo 'stu te
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
त्वमादिरस्य जगतस्त्वं मध्यं परमेश्वर । भवानन्तश्च भगवान् सर्वगस्त्वं नमो ऽस्तु ते
tvamādirasya jagatastvaṃ madhyaṃ parameśvara / bhavānantaśca bhagavān sarvagastvaṃ namo 'stu te
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पुलस्त्य उवाच। । एवं संस्तूयमानस्तु तस्मिन् दारुवने हरः । स्वरूपी ताविदं वाक्यमुवाच वदतां वरः
pulastya uvāca/ / evaṃ saṃstūyamānastu tasmin dāruvane haraḥ / svarūpī tāvidaṃ vākyamuvāca vadatāṃ varaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
हर उवाच । किमर्थं देवतानाथौ परिभूतक्रमं त्विह । मां स्तुवाते भृशास्वस्थं कामतापितविग्रहम्
hara uvāca / kimarthaṃ devatānāthau paribhūtakramaṃ tviha / māṃ stuvāte bhṛśāsvasthaṃ kāmatāpitavigraham
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
देवावूचतुः । । भक्तः पातितं लिङ्गं यदेतद् भुवि शङ्कर । एतत् प्रगृह्यतां भूय अतो देव स्तुवावहे
devāvūcatuḥ / / bhaktaḥ pātitaṃ liṅgaṃ yadetad bhuvi śaṅkara / etat pragṛhyatāṃ bhūya ato deva stuvāvahe
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
हर उवाच। । यद्यर्चयन्ति त्रिदशा मम लिङ्गं सुरोत्तमौ । तदेतत्प्रतिगृह्णीयां नान्यथेति कथञ्चन
hara uvāca/ / yadyarcayanti tridaśā mama liṅgaṃ surottamau / tadetatpratigṛhṇīyāṃ nānyatheti kathañcana
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततः प्रोवाच भगवानेवमस्त्विति केशव । ब्रह्म स्वयं च जग्राह लिङ्गं कनकपिङ्गलम्
tataḥ provāca bhagavānevamastviti keśava / brahma svayaṃ ca jagrāha liṅgaṃ kanakapiṅgalam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तृतीयं कालवदनं चतुर्थं च कपालिनम्
tṛtīyaṃ kālavadanaṃ caturthaṃ ca kapālinam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शैवश्चासीत्स्वयं शक्तिर्वसिष्ठस्य प्रियः श्रुतः । तस्य शिष्यो बभूवाथ गोपायन इति श्रुतः
śaivaścāsītsvayaṃ śaktirvasiṣṭhasya priyaḥ śrutaḥ / tasya śiṣyo babhūvātha gopāyana iti śrutaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
महापाशुपतश्चासीद्भरद्वाजस्तपोधनः । तस्य शिष्यो ऽप्यभूद्राजा ऋषभः सोमकेश्वरः
mahāpāśupataścāsīdbharadvājastapodhanaḥ / tasya śiṣyo 'pyabhūdrājā ṛṣabhaḥ somakeśvaraḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कालस्यो भगवानासीदापस्तम्बस्तपोधनः । तस्य शिष्योभवद्वैश्यो नाम्ना क्राथेश्वरो मुने
kālasyo bhagavānāsīdāpastambastapodhanaḥ / tasya śiṣyobhavadvaiśyo nāmnā krātheśvaro mune
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
महाव्रती च धनदस्तस्य शिष्यश्च विर्यवान् । कर्णोदर इति ख्यातो जात्या शूद्रो महातपाः
mahāvratī ca dhanadastasya śiṣyaśca viryavān / karṇodara iti khyāto jātyā śūdro mahātapāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एवं म भगवान्ब्रह्म पूजनाय शिवस्य तु । कृत्वा तु चातुराश्रम्यं स्वमेव भवनं गतः
evaṃ ma bhagavānbrahma pūjanāya śivasya tu / kṛtvā tu cāturāśramyaṃ svameva bhavanaṃ gataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आरात्स्थित्वाग्रतो धन्वी संतापयितुमुद्यतः
ārātsthitvāgrato dhanvī saṃtāpayitumudyataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततस्तमग्रतो दृष्ट्वा क्रोधाध्मातदृशा हरः । स्मरमालोकयामास शिखाग्राच्चरणान्तिकम्
tatastamagrato dṛṣṭvā krodhādhmātadṛśā haraḥ / smaramālokayāmāsa śikhāgrāccaraṇāntikam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आलोकितस्त्रिनेत्रेण मदनो द्युतिमानपि । प्रादह्यत तदा ब्रह्मन् पादादारभ्य कक्षवत्
ālokitastrinetreṇa madano dyutimānapi / prādahyata tadā brahman pādādārabhya kakṣavat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रदह्यमानौ चरणौ दृष्ट्वासौ कुसुमायुधः । उत्ससर्ज धनुः श्रेष्ठं तज्जगामाथ पञ्चधा
pradahyamānau caraṇau dṛṣṭvāsau kusumāyudhaḥ / utsasarja dhanuḥ śreṣṭhaṃ tajjagāmātha pañcadhā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यदासीन्मुष्टिबन्धं तु रुक्मपृष्ठं महाप्रभम् । स चम्पकतरुर्जातः सुगन्धाढ्यो गुणाकृतिः
yadāsīnmuṣṭibandhaṃ tu rukmapṛṣṭhaṃ mahāprabham / sa campakatarurjātaḥ sugandhāḍhyo guṇākṛtiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नाहस्थानं शुभाकारं यदासीद्वज्रभूषितम् । तज्जातं केसरारण्यं बकुलं नामतो मुने
nāhasthānaṃ śubhākāraṃ yadāsīdvajrabhūṣitam / tajjātaṃ kesarāraṇyaṃ bakulaṃ nāmato mune
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
या च कोटी सुभा ह्यासीदिन्द्रनीलविभूषिता । जाता सा पाटला रम्या भृङ्गराजिविभूषिता
yā ca koṭī subhā hyāsīdindranīlavibhūṣitā / jātā sā pāṭalā ramyā bhṛṅgarājivibhūṣitā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नाहोपरि तथा मुष्टौ स्थानं शशिमणिप्रभम् । पञ्चगुल्माभवज्जाती शशाङ्ककिरणोज्ज्वला
nāhopari tathā muṣṭau sthānaṃ śaśimaṇiprabham / pañcagulmābhavajjātī śaśāṅkakiraṇojjvalā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ऊर्द्ध्व मुष्ट्या अधः कोट्योः स्थानं विद्रुमभूषितम् । तस्माद्भुपुटा मल्ली संजाता विविधा मुने
ūrddhva muṣṭyā adhaḥ koṭyoḥ sthānaṃ vidrumabhūṣitam / tasmādbhupuṭā mallī saṃjātā vividhā mune
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पुष्पोत्तमानि रम्याणि सुरभीणि च नारद । जातियुक्तानि देवेन स्वयमाचरितानि च
puṣpottamāni ramyāṇi surabhīṇi ca nārada / jātiyuktāni devena svayamācaritāni ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मुमोच मार्गणान् भूम्यां शरीरे दह्यति स्मरः । फलोपगानि वृक्षाणि संभूतानि सहस्रशः
mumoca mārgaṇān bhūmyāṃ śarīre dahyati smaraḥ / phalopagāni vṛkṣāṇi saṃbhūtāni sahasraśaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
चूतादीनि सुगन्धीनि स्वादूनि विविधानि च । हरप्रसादाज्जातानि भोज्यान्यपि सुरोत्तमैः
cūtādīni sugandhīni svādūni vividhāni ca / haraprasādājjātāni bhojyānyapi surottamaiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एवं दग्ध्वा स्मरं रुद्रः संयम्य स्वतनुं विभुः । पुष्यार्था शिशिराद्रिं स जगाम तपसे ऽव्ययः
evaṃ dagdhvā smaraṃ rudraḥ saṃyamya svatanuṃ vibhuḥ / puṣyārthā śiśirādriṃ sa jagāma tapase 'vyayaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एवं पुरा देववरेण शंभुना कामस्तु दग्धः सशरः सचापः । ततस्त्वनङ्गेति महाधनुर्द्धरो देवैस्तु गीतः सुरपूर्वपूजितः
evaṃ purā devavareṇa śaṃbhunā kāmastu dagdhaḥ saśaraḥ sacāpaḥ / tatastvanaṅgeti mahādhanurddharo devaistu gītaḥ surapūrvapūjitaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.