इति श्रीवामनपुराणे एकषष्टितमो ऽध्यायः पुलस्त्य उवाच । गते ऽथ तीर्थयात्रायां प्रह्लादे दानवेश्वरे । कुरुक्षेत्रं समभ्यागाद् यष्टुं वैरोचनो वलिः
iti śrīvāmanapurāṇe ekaṣaṣṭitamo 'dhyāyaḥ pulastya uvāca / gate 'tha tīrthayātrāyāṃ prahlāde dānaveśvare / kurukṣetraṃ samabhyāgād yaṣṭuṃ vairocano valiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तस्मिन् महाधर्मयुते तीर्थे ब्राह्मणपुङ्गवः । शुक्रो द्विजातिप्रवरानामन्त्रयत् भार्गवान्
tasmin mahādharmayute tīrthe brāhmaṇapuṅgavaḥ / śukro dvijātipravarānāmantrayat bhārgavān
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
भृगूनामन्त्र्यमाणान् वै श्रुत्वात्रेयाः सगौतमाः । कौशिकाङ्गिरसश्चैव तत्यजुः कुरुजाङ्गलान्
bhṛgūnāmantryamāṇān vai śrutvātreyāḥ sagautamāḥ / kauśikāṅgirasaścaiva tatyajuḥ kurujāṅgalān
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
उत्तराशां प्रजग्मुस्ते नदीमनु शतद्रुकाम् । शातद्रवे जले स्नात्वा विपाशां प्रययुस्ततः
uttarāśāṃ prajagmuste nadīmanu śatadrukām / śātadrave jale snātvā vipāśāṃ prayayustataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विज्ञाय तत्राप्यरतिं स्नात्वार्ऽच्य पितृदेवताः । प्रजग्मुः किरणां पुण्यां दिनेशकिरणच्युताम्
vijñāya tatrāpyaratiṃ snātvār'cya pitṛdevatāḥ / prajagmuḥ kiraṇāṃ puṇyāṃ dineśakiraṇacyutām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तस्यां स्नात्वार्ऽच्य देवेर्षे सर्व एव महर्षयः । ऐरावतीं सुपुण्योदां स्नात्वा जग्मुरथेश्वरीम्
tasyāṃ snātvār'cya deverṣe sarva eva maharṣayaḥ / airāvatīṃ supuṇyodāṃ snātvā jagmuratheśvarīm
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
देविकाया जले स्नात्वा पयोष्ण्यां चैव तापसाः । अवतीर्णा मुने स्नातुमात्रेयाद्याः शुभां नदीम्
devikāyā jale snātvā payoṣṇyāṃ caiva tāpasāḥ / avatīrṇā mune snātumātreyādyāḥ śubhāṃ nadīm
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततो निमग्ना ददृशुः प्रतिबिम्बमथात्मनः । अन्तर्जले द्विजश्रेष्ठ महदाश्चर्यकारकम्
tato nimagnā dadṛśuḥ pratibimbamathātmanaḥ / antarjale dvijaśreṣṭha mahadāścaryakārakam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
उन्मज्जने च ददृशुः पुनर्विस्मितमानसाः । ततः स्नात्वा समुत्तीर्णा ऋषयः सर्व एव हि
unmajjane ca dadṛśuḥ punarvismitamānasāḥ / tataḥ snātvā samuttīrṇā ṛṣayaḥ sarva eva hi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
जगमुस्ततो ऽपि ते ब्रह्मन् कथयन्तः परस्परम् । चिन्तयन्तश्च सततं किमेतदिति विस्मिताः
jagamustato 'pi te brahman kathayantaḥ parasparam / cintayantaśca satataṃ kimetaditi vismitāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततो दूरादपश्यन्त वनषण्डं सुविस्तृतम् । वनं हरगलश्यामं खगध्वनिनिनादितम्
tato dūrādapaśyanta vanaṣaṇḍaṃ suvistṛtam / vanaṃ haragalaśyāmaṃ khagadhvaninināditam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अतितुङ्गतया वयोम आवृण्वानं नगोत्तमम् । विस्तृताभिर्जटाभिस्तु अन्तर्भूमिञ्च नारद
atituṅgatayā vayoma āvṛṇvānaṃ nagottamam / vistṛtābhirjaṭābhistu antarbhūmiñca nārada
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
काननं पुष्पितैर्वृक्षैरतिभाति समन्ततः । दशार्द्धवर्णैः सुखदैर्नभस्तारागणैरिव
kānanaṃ puṣpitairvṛkṣairatibhāti samantataḥ / daśārddhavarṇaiḥ sukhadairnabhastārāgaṇairiva
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तं दृष्ट्वा कमलैर्व्याप्तं पुण्डरीकैश्च शोभितम् । तद्वत् कोकनदैर्व्याप्तं वनं पद्मवनं यथा
taṃ dṛṣṭvā kamalairvyāptaṃ puṇḍarīkaiśca śobhitam / tadvat kokanadairvyāptaṃ vanaṃ padmavanaṃ yathā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रजग्मुस्तुष्टिमतुलां ते ह्लादं परमं ययः । विविशुः प्रीतमनसो हंसा इव महासरः
prajagmustuṣṭimatulāṃ te hlādaṃ paramaṃ yayaḥ / viviśuḥ prītamanaso haṃsā iva mahāsaraḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रतीच्यभिमुखं ब्रह्मन् अर्थस्येक्षुवनावृतम्
pratīcyabhimukhaṃ brahman arthasyekṣuvanāvṛtam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दक्षिणाभिमुखं काम्यं रम्भाशोकवनावृतम् । उदङ्मुखं च मोक्षस्य शुद्धस्फटिकवर्चसम्
dakṣiṇābhimukhaṃ kāmyaṃ rambhāśokavanāvṛtam / udaṅmukhaṃ ca mokṣasya śuddhasphaṭikavarcasam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कृतान्ते त्वाश्रमी मोक्षः कामस्त्रेतान्तरे श्रमी । आश्रम्यर्थो द्वापरान्ते तिष्यादौ धर्म आश्रमी
kṛtānte tvāśramī mokṣaḥ kāmastretāntare śramī / āśramyartho dvāparānte tiṣyādau dharma āśramī
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तान्याश्रमाणि मुनयो दृष्ट्वात्रेयादयो ऽव्ययाः । तत्रैव च रतिं चक्रुरखण्डे सलिलाप्लुते
tānyāśramāṇi munayo dṛṣṭvātreyādayo 'vyayāḥ / tatraiva ca ratiṃ cakrurakhaṇḍe salilāplute
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
धर्माद्यैर्भगवान् विष्णुरखण्ड विश्रुतः । चतुर्मुर्तिर्जगन्नाथः पुर्वमेव प्रतिष्ठितः
dharmādyairbhagavān viṣṇurakhaṇḍa viśrutaḥ / caturmurtirjagannāthaḥ purvameva pratiṣṭhitaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तमर्चयन्ति ऋषयो योगात्मानो बहुश्रुताः । शुश्रूषयाथ तपसा ब्रह्मचर्येण नारद
tamarcayanti ṛṣayo yogātmāno bahuśrutāḥ / śuśrūṣayātha tapasā brahmacaryeṇa nārada
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एवं ते न्यवसंस्तत्र समेता मुनयो वने । असुरेभ्यस्तदा भीताः स्वाश्रित्याखण्डपर्वतम्
evaṃ te nyavasaṃstatra sametā munayo vane / asurebhyastadā bhītāḥ svāśrityākhaṇḍaparvatam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तथान्ये ब्राह्मणा ब्रह्मन् अश्मकुट्टा मरीचिपाः । स्नात्वा जले हि कालिन्द्याः प्रजग्मुर्दक्षिणामुखाः
tathānye brāhmaṇā brahman aśmakuṭṭā marīcipāḥ / snātvā jale hi kālindyāḥ prajagmurdakṣiṇāmukhāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अवन्तिविषयं प्राप्य विष्णुमासाद्य संस्थिताः । विष्णोरपि प्रसादेन दुष्प्रवेशं महासुरैः
avantiviṣayaṃ prāpya viṣṇumāsādya saṃsthitāḥ / viṣṇorapi prasādena duṣpraveśaṃ mahāsuraiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
बालखिल्यादयो जग्मुरवशा दानवाद् भयात् । रुद्रकोटिं समाश्रित्य स्थितास्ते ब्रह्मचारिणः
bālakhilyādayo jagmuravaśā dānavād bhayāt / rudrakoṭiṃ samāśritya sthitāste brahmacāriṇaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एवं गतेषु विप्रेषु गौतमाङ्गिरसादिषु । शुक्रस्तु भार्गवान् सर्वान् निन्ये यज्ञविधौ मुने
evaṃ gateṣu vipreṣu gautamāṅgirasādiṣu / śukrastu bhārgavān sarvān ninye yajñavidhau mune
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अधिष्ठिते भार्गवैस्तु महायज्ञे ऽमितद्युते । यज्ञदीक्षां बलेः शुक्रश्चाकार विधिना स्वयम्
adhiṣṭhite bhārgavaistu mahāyajñe 'mitadyute / yajñadīkṣāṃ baleḥ śukraścākāra vidhinā svayam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
श्वेताम्बरधरो दैत्यः श्वेतमाल्यानुलेपनः । मृगाजिनावृतः पृष्ठे बर्हिपत्रविचित्रितः
śvetāmbaradharo daityaḥ śvetamālyānulepanaḥ / mṛgājināvṛtaḥ pṛṣṭhe barhipatravicitritaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
समास्ते वितते यज्ञे सदस्यैरभिसंवृतः । हयग्रीवप्रलम्बाद्यैर्मयबाणपुरोगमैः
samāste vitate yajñe sadasyairabhisaṃvṛtaḥ / hayagrīvapralambādyairmayabāṇapurogamaiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पत्नी विन्ध्यावली चास्य दीक्षिता यज्ञकर्मणि । ललनानां सहस्रस्य प्रधाना ऋषिकन्यका
patnī vindhyāvalī cāsya dīkṣitā yajñakarmaṇi / lalanānāṃ sahasrasya pradhānā ṛṣikanyakā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शुक्रेणाश्वः श्वेतवर्णो मधुमासे सुलक्णः । महीं विहर्तुमुत्सृष्टस्तारकाक्षो ऽन्वगाच्च तम्
śukreṇāśvaḥ śvetavarṇo madhumāse sulakṇaḥ / mahīṃ vihartumutsṛṣṭastārakākṣo 'nvagācca tam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एवमश्वे समुत्सृष्टे वितते यज्ञकर्मणि । गते च मासत्रितये हूयमाने च पावके
evamaśve samutsṛṣṭe vitate yajñakarmaṇi / gate ca māsatritaye hūyamāne ca pāvake
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पूज्यमानेषु दैत्येषु मिषुनस्थे दिवाकरे । सुषुवे देवजननी माधवं वामनाकृतिम्
pūjyamāneṣu daityeṣu miṣunasthe divākare / suṣuve devajananī mādhavaṃ vāmanākṛtim
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तं जातमात्रं भगवन्तमीशं नारायणं लोकपतिं पुराणम् । ब्रह्मा समभ्येत्य समं महर्षिभिः स्तोत्रं जगादाथ विभोर्महर्षे
taṃ jātamātraṃ bhagavantamīśaṃ nārāyaṇaṃ lokapatiṃ purāṇam / brahmā samabhyetya samaṃ maharṣibhiḥ stotraṃ jagādātha vibhormaharṣe
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नमो ऽस्तु ते माधव सत्त्वमूर्त्ते नमो ऽस्तु ते शाश्वत विश्वरूप । नमो ऽस्तु ते शत्रुवनेन्धनाग्ने नमो ऽस्तु वै पापमहादवाग्ने
namo 'stu te mādhava sattvamūrtte namo 'stu te śāśvata viśvarūpa / namo 'stu te śatruvanendhanāgne namo 'stu vai pāpamahādavāgne
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नमस्ते पुण्डरीकाक्ष नमस्ते विश्वभावन । नमस्ते जगादाधार नमस्ते पुरुषोत्तम
namaste puṇḍarīkākṣa namaste viśvabhāvana / namaste jagādādhāra namaste puruṣottama
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नारायण जगन्मूर्ते जगन्नाथ गदाधर । पीतवासः श्रियःकान्त जनार्दन नमो ऽस्तु ते
nārāyaṇa jaganmūrte jagannātha gadādhara / pītavāsaḥ śriyaḥkānta janārdana namo 'stu te
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
भवांस्त्राता च गोप्ता च विश्वात्मा सर्वगो ऽव्ययः । सर्वधारी धराधारी रूपधारी नमो ऽस्तु ते
bhavāṃstrātā ca goptā ca viśvātmā sarvago 'vyayaḥ / sarvadhārī dharādhārī rūpadhārī namo 'stu te
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वर्धस्व वर्धिताशेषत्रैलोक्य सुरपूजित । कुरुष्व दैवतपते मघोनो ऽश्रुप्रमार्जनम्
vardhasva vardhitāśeṣatrailokya surapūjita / kuruṣva daivatapate maghono 'śrupramārjanam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रोवाच भगवान् मह्यं कुरूपनयनं विभो
provāca bhagavān mahyaṃ kurūpanayanaṃ vibho
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततश्चकार देवस्य जातकर्मादिकाः क्रियाः । भरद्वाजो महातेजा बार्हस्पत्यस्तपोधनः
tataścakāra devasya jātakarmādikāḥ kriyāḥ / bharadvājo mahātejā bārhaspatyastapodhanaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
व्रतबन्धं तथेशस्त कृतवान् सर्वसास्त्रवित् । ततो ददुः प्रीतियुताः सर्व एव वरान् क्रमात्
vratabandhaṃ tatheśasta kṛtavān sarvasāstravit / tato daduḥ prītiyutāḥ sarva eva varān kramāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यज्ञोपवीतं पुलहस्त्वहं च सितवाससी । मृगाजिनं कुम्भयोनिर्भरद्वाजस्तु मेखलाम्
yajñopavītaṃ pulahastvahaṃ ca sitavāsasī / mṛgājinaṃ kumbhayonirbharadvājastu mekhalām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पालाशमददद् दण्डं मरीचिर्ब्रह्मणाः सुतः । अक्षसूत्रं वारुणिस्तु कौश्यं वेदमथाङ्गिराः
pālāśamadadad daṇḍaṃ marīcirbrahmaṇāḥ sutaḥ / akṣasūtraṃ vāruṇistu kauśyaṃ vedamathāṅgirāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
छत्रं प्रादाद् रघू राजा उपानद्युगलं नृगः । कम्ण्डलुं बृहत्तेजाः प्रादाद्विष्णोर्बृहस्पतिः
chatraṃ prādād raghū rājā upānadyugalaṃ nṛgaḥ / kamṇḍaluṃ bṛhattejāḥ prādādviṣṇorbṛhaspatiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एवं कृतोपनयनो भगवान् भूतभावनः । संस्तूयमानो ऋषिभिः साङ्गं वेदमधीयत
evaṃ kṛtopanayano bhagavān bhūtabhāvanaḥ / saṃstūyamāno ṛṣibhiḥ sāṅgaṃ vedamadhīyata
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
भरद्वाजादाङ्गिरसात् सामवेदं महाध्वनिम् । महदाख्यानसंयुक्तं गन्धर्वसहितं मुने
bharadvājādāṅgirasāt sāmavedaṃ mahādhvanim / mahadākhyānasaṃyuktaṃ gandharvasahitaṃ mune
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मासेनैकेन बगवान् ज्ञानश्रुतिमहार्णवः । लोकचारप्रवृत्त्यर्थमभूच्छ्रुतिविशारदः
māsenaikena bagavān jñānaśrutimahārṇavaḥ / lokacārapravṛttyarthamabhūcchrutiviśāradaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सर्वशास्त्रेषु नैपुण्यं गत्वा देवो ऽक्षयो ऽव्ययः । प्रोवाच ब्राह्मणश्रेष्ठं भरद्वाजमिदं वचः
sarvaśāstreṣu naipuṇyaṃ gatvā devo 'kṣayo 'vyayaḥ / provāca brāhmaṇaśreṣṭhaṃ bharadvājamidaṃ vacaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
श्रीवामन उवाच । ब्रह्मन् व्रजामि देह्याज्ञां कुरुक्षेत्रं महोदयम् । तत्र दैत्यपतेः पुण्यो हयमेधः प्रवर्तते
śrīvāmana uvāca / brahman vrajāmi dehyājñāṃ kurukṣetraṃ mahodayam / tatra daityapateḥ puṇyo hayamedhaḥ pravartate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
समाविष्टानि पश्यस्व तेजांसि पृथिवीतले । ये संनिधानाः सततं मदंशाः पुण्यवर्धनाः । तेनाहं प्रतिजानामि कुरुक्षेत्रं गतो बलिः
samāviṣṭāni paśyasva tejāṃsi pṛthivītale / ye saṃnidhānāḥ satataṃ madaṃśāḥ puṇyavardhanāḥ / tenāhaṃ pratijānāmi kurukṣetraṃ gato baliḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
भरद्वाज उवाच । स्वेच्छया तिष्ठ वा गच्छ नाहमाज्ञापयामि ते । गमिष्यामो वयं विष्णो बलेरध्वरं मा खिद
bharadvāja uvāca / svecchayā tiṣṭha vā gaccha nāhamājñāpayāmi te / gamiṣyāmo vayaṃ viṣṇo baleradhvaraṃ mā khida
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यद् भवन्तमहं देव परिपृच्छामि तद् वद । केषु केषु विभो नित्यं स्थानेषु पुरुषोत्तम । सान्निध्यं भवतो ब्रूहि ज्ञातुमिच्छामि तत्त्वतः
yad bhavantamahaṃ deva paripṛcchāmi tad vada / keṣu keṣu vibho nityaṃ sthāneṣu puruṣottama / sānnidhyaṃ bhavato brūhi jñātumicchāmi tattvataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वामन उवाच । श्रूयतां कथयिष्यामि येषु येषु गुरो अहम् । निवासामि सुपुण्येषु स्थानेषु बहुरूपवान्
vāmana uvāca / śrūyatāṃ kathayiṣyāmi yeṣu yeṣu guro aham / nivāsāmi supuṇyeṣu sthāneṣu bahurūpavān
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ममावतारैर्वसुधा नभस्तलं पातालमम्भोनिधयो दिवञ्च । दिशः समस्ता गिरयो ऽम्बुदाश्च व्याप्ता भरद्वाज ममानुरूपैः
mamāvatārairvasudhā nabhastalaṃ pātālamambhonidhayo divañca / diśaḥ samastā girayo 'mbudāśca vyāptā bharadvāja mamānurūpaiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ये दिव्या ये च भौमा जलगगनचराः स्थावरा जङ्गमाश्च सेन्द्राः सार्काः सचन्द्रा यमवसुवरुणा ह्यग्नयः सर्वपालाः । ब्रह्माद्याः स्थावरान्ता द्विजखगमहिता मूर्तिमन्तो ह्यमूर्ताः ते सर्वे मत्प्रसूता बहु विविधगुणाः पूरणार्थं पृथिव्याः
ye divyā ye ca bhaumā jalagaganacarāḥ sthāvarā jaṅgamāśca sendrāḥ sārkāḥ sacandrā yamavasuvaruṇā hyagnayaḥ sarvapālāḥ / brahmādyāḥ sthāvarāntā dvijakhagamahitā mūrtimanto hyamūrtāḥ te sarve matprasūtā bahu vividhaguṇāḥ pūraṇārthaṃ pṛthivyāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एते हि मुख्याः सुरसिद्धदानवैः पुज्यास्तथा संनिहिता महीतले । यैर्दृष्टमात्रैः सहसैव नाशं प्रयाति पापं द्विजवर्य कीर्तनैः
ete hi mukhyāḥ surasiddhadānavaiḥ pujyāstathā saṃnihitā mahītale / yairdṛṣṭamātraiḥ sahasaiva nāśaṃ prayāti pāpaṃ dvijavarya kīrtanaiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.