श्रीवामनपुराणं-६४ पुलस्त्य उवाच । ततः समागच्चति वासुदेवे मही चकम्पे गिरयच चेलुः । क्षुब्धाः समुद्रा श्रीवामनपुराणं-६४ पुलस्त्य उवाच । ततः समागच्चति वासुदेवे मही चकम्पे गिरयश्च चेलुः । क्षुब्धाः समुद्रा दिवि ऋक्षमण्डलो बभौ विपर्यस्तगतिर्महर्षे
śrīvāmanapurāṇaṃ-64 pulastya uvāca / tataḥ samāgaccati vāsudeve mahī cakampe girayaca celuḥ / kṣubdhāḥ samudrā śrīvāmanapurāṇaṃ-64 pulastya uvāca / tataḥ samāgaccati vāsudeve mahī cakampe girayaśca celuḥ / kṣubdhāḥ samudrā divi ṛkṣamaṇḍalo babhau viparyastagatirmaharṣe
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यज्ञः समागात् परमाकुलत्वं न वेद्मि किं मे मधुहा करिष्यति । यथा प्रदग्धो ऽस्मि महेश्वरेण किं मां न संधक्ष्ययति वासुदेवः
yajñaḥ samāgāt paramākulatvaṃ na vedmi kiṃ me madhuhā kariṣyati / yathā pradagdho 'smi maheśvareṇa kiṃ māṃ na saṃdhakṣyayati vāsudevaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ऋक्साममन्त्राहुतिभिर्हुताभिर्वितानकीयान् ज्वलनास्तु भागान् । भक्त्या द्विजेन्द्ररपि संप्रपादितान् नैव प्रतीच्चन्ति विभोर्भयेन
ṛksāmamantrāhutibhirhutābhirvitānakīyān jvalanāstu bhāgān / bhaktyā dvijendrarapi saṃprapāditān naiva pratīccanti vibhorbhayena
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तान् दृष्ट्वा घोररुपांस्तु उत्पातान् दानवेश्वरः । पप्रच्छोशनसं शुक्रं प्रणिपत्य कृताञ्जलिः
tān dṛṣṭvā ghorarupāṃstu utpātān dānaveśvaraḥ / papracchośanasaṃ śukraṃ praṇipatya kṛtāñjaliḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
किमर्थमाचार्य मही सशैला रम्भेव वाताभिहता चचाल । किमासुरीयान् सुहुतानपीह भागान् न गृह्णन्ति हुताशनाश्च
kimarthamācārya mahī saśailā rambheva vātābhihatā cacāla / kimāsurīyān suhutānapīha bhāgān na gṛhṇanti hutāśanāśca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
क्षुब्धाः किमर्थं मकरालयाश्च भो ऋक्षा न खे किं प्रचरन्ति पूर्ववत् । दिशः किमर्थं तमसा परिप्लुता दोषेण कस्याद्य वदस्व मे गुरो
kṣubdhāḥ kimarthaṃ makarālayāśca bho ṛkṣā na khe kiṃ pracaranti pūrvavat / diśaḥ kimarthaṃ tamasā pariplutā doṣeṇa kasyādya vadasva me guro
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पुल्स्त्य उवाच । शुक्रस्तद् वाक्यमाकर्ण्य विरोचनसुतेरितम् । अथ ज्ञात्वा कारणं च बलिं वचनमब्रवीत्
pulstya uvāca / śukrastad vākyamākarṇya virocanasuteritam / atha jñātvā kāraṇaṃ ca baliṃ vacanamabravīt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शुक्र उवाच । शृणुष्व दैत्येश्वर येन भागान् नामी प्रतीच्छन्ति हि आसुरीयान् । हुताशना मन्त्रहुतानपीह नूनं समागच्छति वासुदेवः
śukra uvāca / śṛṇuṣva daityeśvara yena bhāgān nāmī pratīcchanti hi āsurīyān / hutāśanā mantrahutānapīha nūnaṃ samāgacchati vāsudevaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तदङ्घ्रिविक्षेपमपारयन्ती मही सशैला चलिता दितीश । तस्यां चलत्यां मकरालयामी उद्वृत्तवेला दितिजाद्य जाताः
tadaṅghrivikṣepamapārayantī mahī saśailā calitā ditīśa / tasyāṃ calatyāṃ makarālayāmī udvṛttavelā ditijādya jātāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पुलस्त्य उवाच । शुक्रस्य वचनं श्रुत्वा बलिर्भार्गवमब्रवीत् । धर्मं सत्यं च पथ्यं च सर्वोत्साहसमीरितम्
pulastya uvāca / śukrasya vacanaṃ śrutvā balirbhārgavamabravīt / dharmaṃ satyaṃ ca pathyaṃ ca sarvotsāhasamīritam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
बलिरुवाच । आयाते वासुदेवे वद मम भगवन् धर्मकामर्थत्तत्त्वं किं कार्यं किं च देयं मणिकन्कमथो भूगजाश्वादिकं वा । किं वा वाच्यं मुरारेर्निजहितमथवा तद्धितं वा प्रयुढञ्जे तथ्यं पथ्यंप्रियभोमम वदशुभदन्तत्करिष्ये न चान्यत्
baliruvāca / āyāte vāsudeve vada mama bhagavan dharmakāmarthattattvaṃ kiṃ kāryaṃ kiṃ ca deyaṃ maṇikankamatho bhūgajāśvādikaṃ vā / kiṃ vā vācyaṃ murārernijahitamathavā taddhitaṃ vā prayuḍhañje tathyaṃ pathyaṃpriyabhomama vadaśubhadantatkariṣye na cānyat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पुलस्त्य उवाच । तद् वाक्यं भार्गवं श्रुत्वा दैत्यनाथेरितं वरम् । विचिन्त्य नारद प्राह भूतभव्यविदीश्वरः
pulastya uvāca / tad vākyaṃ bhārgavaṃ śrutvā daityanātheritaṃ varam / vicintya nārada prāha bhūtabhavyavidīśvaraḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
त्वाया कृता यज्ञभुजो ऽसुरेन्द्रा बहिष्कृता ये श्रुतिदृष्टमार्गे । श्रुतिप्रमाणं मखभोजिनो बहिः सुरास्तदर्थं हरिर् अभ्युपैति
tvāyā kṛtā yajñabhujo 'surendrā bahiṣkṛtā ye śrutidṛṣṭamārge / śrutipramāṇaṃ makhabhojino bahiḥ surāstadarthaṃ harir abhyupaiti
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तस्याध्वरं दैत्यसमागतस्य कार्यं हि किं मां परिपृच्छसे यत् । कार्यं न देयं हि विभो तृणाग्रं यदध्वरे भूकनकादिकं वा
tasyādhvaraṃ daityasamāgatasya kāryaṃ hi kiṃ māṃ paripṛcchase yat / kāryaṃ na deyaṃ hi vibho tṛṇāgraṃ yadadhvare bhūkanakādikaṃ vā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वाच्यं तथा साम निरर्थकं विभो कस्ते वरं दातुमलं हि शक्नुयात् । यस्योदरे भूर्भुवनाकपालरसातलेशा निवसन्ति नित्यशः
vācyaṃ tathā sāma nirarthakaṃ vibho kaste varaṃ dātumalaṃ hi śaknuyāt / yasyodare bhūrbhuvanākapālarasātaleśā nivasanti nityaśaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
बलिरुवाच । मया न चोक्तं वचनं हि भार्गव न चास्ति मह्यं न च दातुमुत्सहे । समागते ऽप्ययर्थिनि हीनवृत्ते जनार्दने लोकपतौ कथं तु
baliruvāca / mayā na coktaṃ vacanaṃ hi bhārgava na cāsti mahyaṃ na ca dātumutsahe / samāgate 'pyayarthini hīnavṛtte janārdane lokapatau kathaṃ tu
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एवं च श्रुयते श्लोकः सतां कथयतां विभो । सद्भावो ब्राह्मणेष्वेव कर्त्तव्यो भूतिमिच्छता । दृश्यते हि तथा तच्च सत्यं ब्राह्मणसत्तम
evaṃ ca śruyate ślokaḥ satāṃ kathayatāṃ vibho / sadbhāvo brāhmaṇeṣveva karttavyo bhūtimicchatā / dṛśyate hi tathā tacca satyaṃ brāhmaṇasattama
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पूर्वाभ्यासेन कर्माणि संभवन्ति नृणां स्फुटम् । वाक्कायमनसानीह योन्यन्तरगतान्यपि
pūrvābhyāsena karmāṇi saṃbhavanti nṛṇāṃ sphuṭam / vākkāyamanasānīha yonyantaragatānyapi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
किं वा त्वया द्विजश्रेष्ठ पौराणी न श्रुता कथा । या वृत्ता मलये पूर्वं कोशकारसुतस्य तु
kiṃ vā tvayā dvijaśreṣṭha paurāṇī na śrutā kathā / yā vṛttā malaye pūrvaṃ kośakārasutasya tu
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शुक्र उवाच । कथयस्व महाबाहो कोशकारसुताश्रयाम् । कथां पौराणिकीं पुण्यां महाकौतूहलं हि मे
śukra uvāca / kathayasva mahābāho kośakārasutāśrayām / kathāṃ paurāṇikīṃ puṇyāṃ mahākautūhalaṃ hi me
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
बलिरुवाच । शृणुष्व कथयिष्यामि कथामेतां मखान्तरे । पूर्वाभ्यासनिबद्धां हि सत्यां भृगुकुलोद्वह
baliruvāca / śṛṇuṣva kathayiṣyāmi kathāmetāṃ makhāntare / pūrvābhyāsanibaddhāṃ hi satyāṃ bhṛgukulodvaha
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मुद्गलस्य मुनेः पुत्रो ज्ञानविज्ञानपारगः । कोशकार इति ख्यात आसीद् ब्रह्मंस्तपोरतः
mudgalasya muneḥ putro jñānavijñānapāragaḥ / kośakāra iti khyāta āsīd brahmaṃstaporataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तस्यासीद् दयिता साध्वी धर्मिष्ठा नामतः सुता । सती वात्स्यायनसुता धर्मशीला पतिव्रता
tasyāsīd dayitā sādhvī dharmiṣṭhā nāmataḥ sutā / satī vātsyāyanasutā dharmaśīlā pativratā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तस्यामस्य सुतो जातः प्रकृत्या वै जडाकृतिः । मूकवन्नालपति स न च पश्यति चान्धवत्
tasyāmasya suto jātaḥ prakṛtyā vai jaḍākṛtiḥ / mūkavannālapati sa na ca paśyati cāndhavat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तं जातं ब्राह्मणी पुत्रं जडं मूकं त्वचक्षुषम् । मन्यमाना गृहद्वारि षष्ठे ऽहनि समुत्सृजत्
taṃ jātaṃ brāhmaṇī putraṃ jaḍaṃ mūkaṃ tvacakṣuṣam / manyamānā gṛhadvāri ṣaṣṭhe 'hani samutsṛjat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततो ऽभ्यागाद् दुराचारा राक्षसी जातहारिणी । स्वं शिशुं कृशमादाय सूर्पाक्षी नाम नामतः
tato 'bhyāgād durācārā rākṣasī jātahāriṇī / svaṃ śiśuṃ kṛśamādāya sūrpākṣī nāma nāmataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत्रोत्सृज्य स्वपुत्रं सा जग्राह द्विजनन्दनम् । तमादाय जगामाथ भोक्तुं शालोदरे गिरौ
tatrotsṛjya svaputraṃ sā jagrāha dvijanandanam / tamādāya jagāmātha bhoktuṃ śālodare girau
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततस्तामागतां वीक्ष्य तस्या भर्ता घटोदरः । नेत्रहीनः प्रत्युवाच किमानीतस्त्वया प्रिये
tatastāmāgatāṃ vīkṣya tasyā bhartā ghaṭodaraḥ / netrahīnaḥ pratyuvāca kimānītastvayā priye
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
साब्रवीत् राक्षसपते मया स्थाप्य निजं शिशुम् । कोशकारद्विजगृहे तस्यानीतः प्रभो सुतः
sābravīt rākṣasapate mayā sthāpya nijaṃ śiśum / kośakāradvijagṛhe tasyānītaḥ prabho sutaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स प्राह न त्वया भद्रे भद्रमाचरितं त्विति । महाज्ञानी द्विजेन्द्रो ऽसौ ततः शप्स्यति कोपितः
sa prāha na tvayā bhadre bhadramācaritaṃ tviti / mahājñānī dvijendro 'sau tataḥ śapsyati kopitaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तस्माच्छीघ्रमिमं त्यक्त्वा मनुजं घोररुपिणम् । अन्यस्य कस्यचित् पुत्रं शीघ्रमानय सुन्दरि
tasmācchīghramimaṃ tyaktvā manujaṃ ghorarupiṇam / anyasya kasyacit putraṃ śīghramānaya sundari
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इत्येवमुक्ता सा रौद्रा राक्षसी कामचारिणी । समाजगाम त्वरिता समुत्पत्य विहायसम्
ityevamuktā sā raudrā rākṣasī kāmacāriṇī / samājagāma tvaritā samutpatya vihāyasam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स चापि राक्षससुतो निसृष्टो गृहबाह्यतः । रुरोद सुस्वरं ब्रह्मन् प्रक्षिप्याङ्गुष्ठमानने
sa cāpi rākṣasasuto nisṛṣṭo gṛhabāhyataḥ / ruroda susvaraṃ brahman prakṣipyāṅguṣṭhamānane
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सा क्रन्दितं चिराच्छ्रुत्वा धर्मिष्ठा पतिमब्रवीत् । पश्य स्वयं मुनिश्रेष्ठ सशब्दस्तनयस्तव
sā kranditaṃ cirācchrutvā dharmiṣṭhā patimabravīt / paśya svayaṃ muniśreṣṭha saśabdastanayastava
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
त्रस्ता सा निर्जगामाथ गृहमध्यात् तपस्विनी । स चापि ब्राह्मणश्रेष्ठः समपश्यत तं शिशुम्
trastā sā nirjagāmātha gṛhamadhyāt tapasvinī / sa cāpi brāhmaṇaśreṣṭhaḥ samapaśyata taṃ śiśum
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वर्णरूपादिसंयुक्तं यथा स्वतनयं तथा । ततो विहस्य प्रोवाच कोशकारो निजां प्रियाम्
varṇarūpādisaṃyuktaṃ yathā svatanayaṃ tathā / tato vihasya provāca kośakāro nijāṃ priyām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एतेनाविश्य धर्मिष्ठे भाव्यं भूतेन साम्प्रतम् । को ऽप्यटस्माकं छलयितुं सुरूपी भुवि संस्थितः
etenāviśya dharmiṣṭhe bhāvyaṃ bhūtena sāmpratam / ko 'pyaṭasmākaṃ chalayituṃ surūpī bhuvi saṃsthitaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इत्युक्त्वा वचनं मन्त्री मन्त्रैस्तं राक्षसात्मजम् । बबन्धोल्लिख्य वसुधां सकुशेनाथ पाणिना
ityuktvā vacanaṃ mantrī mantraistaṃ rākṣasātmajam / babandhollikhya vasudhāṃ sakuśenātha pāṇinā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एतस्मिन्नन्तरे प्राप्ता सूर्पाक्षी विप्रबालकम् । अन्तर्धानगता भूमौ चिक्षेप गृहदूरतः
etasminnantare prāptā sūrpākṣī viprabālakam / antardhānagatā bhūmau cikṣepa gṛhadūrataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तं क्षिप्तमात्रं जग्राह कोशकारः स्वकं सुतम् । सा चाभ्येत्य ग्रहीतुं स्वं नाशकद् राक्षसी सुतम्
taṃ kṣiptamātraṃ jagrāha kośakāraḥ svakaṃ sutam / sā cābhyetya grahītuṃ svaṃ nāśakad rākṣasī sutam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इतश्चेतश्च विभ्रष्टा सा भर्तारमुपागमत् । कथयामासा यद् वृत्तं स्वद्विजात्मजहीरिणम्
itaścetaśca vibhraṣṭā sā bhartāramupāgamat / kathayāmāsā yad vṛttaṃ svadvijātmajahīriṇam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एवं गतायं राक्षस्यां ब्राह्मणेन महात्मना । स राभसशिशुर्ब्रह्मन् भार्यायै विनिवेदितः
evaṃ gatāyaṃ rākṣasyāṃ brāhmaṇena mahātmanā / sa rābhasaśiśurbrahman bhāryāyai viniveditaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स चात्मतनयः पित्रा कपिलायाः सवत्सयाः । दध्ना संयोजितो ऽत्यर्थं क्षीरेणेक्षुरसेन च
sa cātmatanayaḥ pitrā kapilāyāḥ savatsayāḥ / dadhnā saṃyojito 'tyarthaṃ kṣīreṇekṣurasena ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
द्वावेव वर्धितौ बालौ संजातौ सप्तवार्षिकौ । पित्रा च कृतनामानौ निशाकरदिवाकरौ
dvāveva vardhitau bālau saṃjātau saptavārṣikau / pitrā ca kṛtanāmānau niśākaradivākarau
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नैशाचरिर्दिवाकीर्तिर्निशाकीर्तिः स्वपुत्रकः । तयोश्चकार विप्रो ऽसौ व्रतबन्धक्रियां क्रमात्
naiśācarirdivākīrtirniśākīrtiḥ svaputrakaḥ / tayoścakāra vipro 'sau vratabandhakriyāṃ kramāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
व्रतबन्धे कृते वेदं पपाठासौ दिवाकरः । निशाकरो जडतया न पपाठेति नः श्रुतम्
vratabandhe kṛte vedaṃ papāṭhāsau divākaraḥ / niśākaro jaḍatayā na papāṭheti naḥ śrutam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तं बान्धवाश्च पितरौ माता भ्राता गुरुस्तथा । पर्यनिन्दंस्तथा ये च जना मलयवासिनः
taṃ bāndhavāśca pitarau mātā bhrātā gurustathā / paryanindaṃstathā ye ca janā malayavāsinaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततः स पित्रा क्रुद्धेन क्षिप्तः कूपे निरूदके । महाशिलां चोपरि वै पिधानमवरोपयत्
tataḥ sa pitrā kruddhena kṣiptaḥ kūpe nirūdake / mahāśilāṃ copari vai pidhānamavaropayat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एवं क्षिप्तस्तदा कूपे समतीतेषु भार्गव । तस्य मातागमत् कूपं तमन्धं शिलयाचितम्
evaṃ kṣiptastadā kūpe samatīteṣu bhārgava / tasya mātāgamat kūpaṃ tamandhaṃ śilayācitam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततो दशसु वर्षेषु समतीतेषु भार्गव । तस्य मातागमत् कूपं तमन्धं शिलयाचितम्
tato daśasu varṣeṣu samatīteṣu bhārgava / tasya mātāgamat kūpaṃ tamandhaṃ śilayācitam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सा दृष्टावा निचितं कूपं शिलया गिरिकल्पया । उच्चैः प्रोवाच केनेयं कूपोपरि शिला कृता
sā dṛṣṭāvā nicitaṃ kūpaṃ śilayā girikalpayā / uccaiḥ provāca keneyaṃ kūpopari śilā kṛtā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कूपान्तस्थः स तां वाणीं श्रुत्वा मातुर्निशाकरः । प्राह प्रदत्ता पित्रा मे कूपोपरि शिला त्वियम्
kūpāntasthaḥ sa tāṃ vāṇīṃ śrutvā māturniśākaraḥ / prāha pradattā pitrā me kūpopari śilā tviyam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सातिभीताब्रवीत् को ऽसि कूपान्तस्थो ऽद्भुतस्वरः । सो ऽप्याह तव पुत्रो ऽस्मि निशाकरेति विश्रुतः
sātibhītābravīt ko 'si kūpāntastho 'dbhutasvaraḥ / so 'pyāha tava putro 'smi niśākareti viśrutaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
साब्रवीत् तनयो मह्यं नाम्ना ख्यातो दिवाकरः । निशाकरेति नाम्नाहो न कश्चित् तनयो ऽस्ति मे
sābravīt tanayo mahyaṃ nāmnā khyāto divākaraḥ / niśākareti nāmnāho na kaścit tanayo 'sti me
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स चाह पूर्वचरितं मातुर्निरवशेषतः । सा श्रुत्वा तां शिलांसुभ्रः समुत्क्षिप्यान्तयो ऽश्रिपत्
sa cāha pūrvacaritaṃ māturniravaśeṣataḥ / sā śrutvā tāṃ śilāṃsubhraḥ samutkṣipyāntayo 'śripat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सोत्तीर्य कूपात् भगवन् मातुः पादाववन्दत । सा स्वानुरूपं तनयं दृष्ट्वा स्वसुतस्य च
sottīrya kūpāt bhagavan mātuḥ pādāvavandata / sā svānurūpaṃ tanayaṃ dṛṣṭvā svasutasya ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततस्तमादाय सुतं धर्मिष्ठा पतिमेत्य च । कथयामास तत्सर्वं चेष्टितं स्वसुतस्य च
tatastamādāya sutaṃ dharmiṣṭhā patimetya ca / kathayāmāsa tatsarvaṃ ceṣṭitaṃ svasutasya ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततो।न्वपृच्छद् विप्रो ऽसौ किमिदं तात कारणम् । नोक्तवान् यद्भवान् पूर्वं महत्कौतूहलं मम
tato/nvapṛcchad vipro 'sau kimidaṃ tāta kāraṇam / noktavān yadbhavān pūrvaṃ mahatkautūhalaṃ mama
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तच्छ्रुत्वा वचनं धीमान् कोशकारं द्विजोत्तमम् । प्राह पुत्रो ऽद्भुतं वाक्यं मातरं पितरं तथा
tacchrutvā vacanaṃ dhīmān kośakāraṃ dvijottamam / prāha putro 'dbhutaṃ vākyaṃ mātaraṃ pitaraṃ tathā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
श्रूयतां कारणं तात येन मूकत्वमाश्रितम् । मया जडत्वमनघ तथान्धत्वं स्वचक्षुषः
śrūyatāṃ kāraṇaṃ tāta yena mūkatvamāśritam / mayā jaḍatvamanagha tathāndhatvaṃ svacakṣuṣaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पूर्वमासमहं विप्र कुले वृन्दारकस्य तु । वृषाकपेश्च तनयो मालागर्भसमुद्भवः
pūrvamāsamahaṃ vipra kule vṛndārakasya tu / vṛṣākapeśca tanayo mālāgarbhasamudbhavaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततः पिता पाठयन्मां शास्त्रं धर्मार्थकामदम् । मोक्षशास्त्रं परं तात सेतिहासश्रुतिं तथा
tataḥ pitā pāṭhayanmāṃ śāstraṃ dharmārthakāmadam / mokṣaśāstraṃ paraṃ tāta setihāsaśrutiṃ tathā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सो ऽहं तात महाज्ञानी परावरविशारदः । जातो मदान्धस्तेनाहं दुष्कर्माभिरतो ऽभवम्
so 'haṃ tāta mahājñānī parāvaraviśāradaḥ / jāto madāndhastenāhaṃ duṣkarmābhirato 'bhavam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मदात् समभवल्लेभस्तेन नष्टा प्रगल्भता । विवेको नाशमगमत् मूर्खभावमुपागतः
madāt samabhavallebhastena naṣṭā pragalbhatā / viveko nāśamagamat mūrkhabhāvamupāgataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मूढ भावतया चाथ जातः पापरतो ऽस्म्भहम् । परदारपरार्थेषु मतिर्मे च सदाभवत्
mūḍha bhāvatayā cātha jātaḥ pāparato 'smbhaham / paradāraparārtheṣu matirme ca sadābhavat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
परदाराभिमर्शित्वात् परार्थहरणादपि । मृतो ऽस्म्युद्ब्न्धनेनाहं नरकं रौरवं गतः
paradārābhimarśitvāt parārthaharaṇādapi / mṛto 'smyudbndhanenāhaṃ narakaṃ rauravaṃ gataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तस्माद् वर्षसहस्रान्ते भुक्तशिष्टे तदागसि । अरण्ये मृगहा पापः संजातो ऽहं मृगाधिपः
tasmād varṣasahasrānte bhuktaśiṣṭe tadāgasi / araṇye mṛgahā pāpaḥ saṃjāto 'haṃ mṛgādhipaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
व्याघ्रत्वे संस्थितस्तात बद्धः पञ्जरगः कृतः । नराधिपेन विभुना नीतश्च नगरं निजम्
vyāghratve saṃsthitastāta baddhaḥ pañjaragaḥ kṛtaḥ / narādhipena vibhunā nītaśca nagaraṃ nijam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
बद्धस्य पिञ्जरस्थस्य व्याघ्रत्वे ऽधिष्ठितस्य ह । धर्मार्थकामशास्त्राणि प्रत्यभासन्त सर्वशः
baddhasya piñjarasthasya vyāghratve 'dhiṣṭhitasya ha / dharmārthakāmaśāstrāṇi pratyabhāsanta sarvaśaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततो नृपतिशार्दूलो गदापाणिः कदाचन । एकवस्त्रपरीधानो नगरान्निर्ययौ बहिः
tato nṛpatiśārdūlo gadāpāṇiḥ kadācana / ekavastraparīdhāno nagarānniryayau bahiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तस्य भार्या जिता नाम रूपेणाप्रतिमा भुवि । सा निर्गते तु रमणे ममान्तिकमुपागता
tasya bhāryā jitā nāma rūpeṇāpratimā bhuvi / sā nirgate tu ramaṇe mamāntikamupāgatā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तां दृष्ट्वा ववृधे मह्यं पूर्वाभ्यासान्मनोभवः । यथैव धर्मशास्त्राणि तथाहमवदं च ताम्
tāṃ dṛṣṭvā vavṛdhe mahyaṃ pūrvābhyāsānmanobhavaḥ / yathaiva dharmaśāstrāṇi tathāhamavadaṃ ca tām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
राजपुत्रि सुकल्याणि नवयौवनशालिनि । चित्तं हरसि मे भीरु कोकिला ध्वनिना यथा
rājaputri sukalyāṇi navayauvanaśālini / cittaṃ harasi me bhīru kokilā dhvaninā yathā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सा मद्वचनमाकर्ण्य प्रोवाच तनुमध्यमा । कथमेवावयोर्व्याघ्र रतियोगमुपेष्यति
sā madvacanamākarṇya provāca tanumadhyamā / kathamevāvayorvyāghra ratiyogamupeṣyati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततो ऽहमब्रुवं तात राजपुत्रीं सुमध्यमाम् । द्वारमुद्घाटयस्वाद्य निर्गमिष्यामि सत्वरम्
tato 'hamabruvaṃ tāta rājaputrīṃ sumadhyamām / dvāramudghāṭayasvādya nirgamiṣyāmi satvaram
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
साप्ययब्रवीद् दिवा व्याघ्र लोको ऽयं परिपश्यति । रात्रावुद्घाटयिष्याम ततो रंस्याव स्वेच्छया
sāpyayabravīd divā vyāghra loko 'yaṃ paripaśyati / rātrāvudghāṭayiṣyāma tato raṃsyāva svecchayā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तामेवाहमवोचं वै कालक्षेपे ऽहमक्षमः । तस्मादुद्घाटय द्वारं मां बन्धाच्च विमोचय
tāmevāhamavocaṃ vai kālakṣepe 'hamakṣamaḥ / tasmādudghāṭaya dvāraṃ māṃ bandhācca vimocaya
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततः सा पीवरश्रेणी द्वारमुद्घाटयन्मुने । उद्घाटिते ततो द्वारे निर्गतो ऽहं बहिः श्रणात्
tataḥ sā pīvaraśreṇī dvāramudghāṭayanmune / udghāṭite tato dvāre nirgato 'haṃ bahiḥ śraṇāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पाशानि निगडादीनि छिन्नानि हि बलान्मया । सा गृहीता च नृपतेर्भार्या रमितुमिच्छता
pāśāni nigaḍādīni chinnāni hi balānmayā / sā gṛhītā ca nṛpaterbhāryā ramitumicchatā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततो दृष्टो ऽस्मि नृपतेर्भृत्यैरतुलविक्रमैः । शस्त्रहस्तैः सर्वतश्च तैरहं परिवेष्टितः
tato dṛṣṭo 'smi nṛpaterbhṛtyairatulavikramaiḥ / śastrahastaiḥ sarvataśca tairahaṃ pariveṣṭitaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
महापाशैः शृङ्खलाभिः समाहत्य च मुद्गरैः । वध्यमानो ऽब्रुवमहं मा मा हिंसध्वमाकुलाः
mahāpāśaiḥ śṛṅkhalābhiḥ samāhatya ca mudgaraiḥ / vadhyamāno 'bruvamahaṃ mā mā hiṃsadhvamākulāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ते मद्वचनमाकर्ण्य मत्वैव रजनीचरम् । दृढं वृक्षे समुद्ब्ध्य घातयन्त तपोधन
te madvacanamākarṇya matvaiva rajanīcaram / dṛḍhaṃ vṛkṣe samudbdhya ghātayanta tapodhana
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
भयो गतश्च नरकं परदारनिषेवणात् । मुक्तो वर्षसहस्रान्ते जातो ऽहं श्वेतगर्दभः
bhayo gataśca narakaṃ paradāraniṣevaṇāt / mukto varṣasahasrānte jāto 'haṃ śvetagardabhaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ब्राह्मणस्याग्निवेश्यस्य गेहे बहुकलत्रिणः । तत्रापि सर्वविज्ञानं प्रत्यभासत् ततो मम
brāhmaṇasyāgniveśyasya gehe bahukalatriṇaḥ / tatrāpi sarvavijñānaṃ pratyabhāsat tato mama
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
उपवनाह्यः कृतश्चास्मि द्विजयोषिद्भिरादरात् । एकदा नवराष्ट्रीया भार्या तस्याग्रजन्मनः
upavanāhyaḥ kṛtaścāsmi dvijayoṣidbhirādarāt / ekadā navarāṣṭrīyā bhāryā tasyāgrajanmanaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विमतिर्नामतः ख्याता गन्तुमैच्छद् गृहं पितुः । तामुवाच पतिर्गच्छ आरुह्यं श्वेतगर्दभम्
vimatirnāmataḥ khyātā gantumaicchad gṛhaṃ pituḥ / tāmuvāca patirgaccha āruhyaṃ śvetagardabham
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मासेनागमनं कार्यं न स्थेयं परतस्ततः । इत्येवमुक्ता सा भर्त्रा तन्वी मामधिरुह्य च
māsenāgamanaṃ kāryaṃ na stheyaṃ paratastataḥ / ityevamuktā sā bhartrā tanvī māmadhiruhya ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
बन्धनादवमुच्याथ जगाम त्वरिता मुने । ततोर्ऽधपथि सा तन्वी मत्पृष्ठादवरुह्य वै
bandhanādavamucyātha jagāma tvaritā mune / tator'dhapathi sā tanvī matpṛṣṭhādavaruhya vai
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अवतीर्णा नदीं स्नातुं स्वरूपा चार्द्रवाससा । साङ्गोपाङ्गां रूपवतीं दृष्ट्वा तामहमाद्रवम्
avatīrṇā nadīṃ snātuṃ svarūpā cārdravāsasā / sāṅgopāṅgāṃ rūpavatīṃ dṛṣṭvā tāmahamādravam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मया चाभिद्रुता तूर्णं पतिता पृथिवीतले । तस्यामुपरि भो तात पतितो ऽहं भृशातुरः
mayā cābhidrutā tūrṇaṃ patitā pṛthivītale / tasyāmupari bho tāta patito 'haṃ bhṛśāturaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
हृष्टो भर्त्रानुसृष्टेन नृणा तदनुसारिणा । प्रोत्क्षिप्य यष्टिं मां ब्रह्मन् समाधावत् त्वरान्वितः
hṛṣṭo bhartrānusṛṣṭena nṛṇā tadanusāriṇā / protkṣipya yaṣṭiṃ māṃ brahman samādhāvat tvarānvitaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तद् भयात् तां परित्यज्य प्रद्रुतो दक्षिणामुखः । ततो ऽभिद्रवतस्तूर्ण खलीनरसना मुने
tad bhayāt tāṃ parityajya pradruto dakṣiṇāmukhaḥ / tato 'bhidravatastūrṇa khalīnarasanā mune
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ममासक्ता वंशगुल्मे दुर्मोक्षे प्राणनाशने । तत्रासक्तस्य षड्रात्रान्ममाभूज्जीवितक्षयः
mamāsaktā vaṃśagulme durmokṣe prāṇanāśane / tatrāsaktasya ṣaḍrātrānmamābhūjjīvitakṣayaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
गतो ऽस्मि नरकं भूयस्तस्मान्मुक्तो ऽभवं शुकः । महारण्ये तथा बद्धः शबरेण दुरात्मना
gato 'smi narakaṃ bhūyastasmānmukto 'bhavaṃ śukaḥ / mahāraṇye tathā baddhaḥ śabareṇa durātmanā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पञ्जरे क्षिप्य विक्रीतो वणिक्पुत्राय शालिने । तेनाप्यन्तः पुरवरे युवतीनां समीपतः
pañjare kṣipya vikrīto vaṇikputrāya śāline / tenāpyantaḥ puravare yuvatīnāṃ samīpataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शब्दशास्त्रविदित्येव दोषघ्नश्चेत्यवस्थितः । तत्रासतस्तरुण्यस्ता ओदनाम्बुफलादिभिः
śabdaśāstravidityeva doṣaghnaścetyavasthitaḥ / tatrāsatastaruṇyastā odanāmbuphalādibhiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
भक्ष्यैश्च दाडिमफलैः पुष्णन्त्यहरहः पितः । कदाचित् पद्मपत्राक्षी श्यामा पीनपयोधरा
bhakṣyaiśca dāḍimaphalaiḥ puṣṇantyaharahaḥ pitaḥ / kadācit padmapatrākṣī śyāmā pīnapayodharā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सुश्रोणी तनुमध्या च वणिक्पुत्रप्रिया शुभा । नाम्ना चन्द्रावली नाम समुद्घाट्याथ पञ्जरम्
suśroṇī tanumadhyā ca vaṇikputrapriyā śubhā / nāmnā candrāvalī nāma samudghāṭyātha pañjaram
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मां जग्राह सुचार्वङ्गी कराभ्यां चारुहासिनी । चकारोपरि पीनाभ्यां कराभ्यां चारुहासिनी । चकारोपरि पीनाभ्यां स्तनाभ्यां सा हि मां ततः
māṃ jagrāha sucārvaṅgī karābhyāṃ cāruhāsinī / cakāropari pīnābhyāṃ karābhyāṃ cāruhāsinī / cakāropari pīnābhyāṃ stanābhyāṃ sā hi māṃ tataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततो ऽहं कृतवान् भावं तस्यां विलसितुं प्लवन् । ततो ऽनुप्लपतस्तत्र हारे मर्कटबन्धनम्
tato 'haṃ kṛtavān bhāvaṃ tasyāṃ vilasituṃ plavan / tato 'nuplapatastatra hāre markaṭabandhanam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
बद्धो ऽहं पापसंयुक्तो मृश्च तदनन्तरम् । भूयो ऽपि नरकं घोरं प्रपन्नो ऽस्मि सुदुर्मतिः
baddho 'haṃ pāpasaṃyukto mṛśca tadanantaram / bhūyo 'pi narakaṃ ghoraṃ prapanno 'smi sudurmatiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तस्माच्चाहं वृषत्वं वै गतश्चाण्डालपक्वणे । स चैकदा मां शकटे नियोज्य स्वां विलासिनीम्
tasmāccāhaṃ vṛṣatvaṃ vai gataścāṇḍālapakvaṇe / sa caikadā māṃ śakaṭe niyojya svāṃ vilāsinīm
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
समारोप्य महातेजा गन्तुं कृतमतिर्वनम् । ततो ऽग्रतः स चण्डालो गतस्त्वेवास्य पृष्ठतः
samāropya mahātejā gantuṃ kṛtamatirvanam / tato 'grataḥ sa caṇḍālo gatastvevāsya pṛṣṭhataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
गायन्ती याति तच्छ्रुत्वा जातो ऽहं व्यथितेन्द्रियः । पृष्ठस्तु समालोक्य विपर्यस्तस्तथोत्प्लुतः
gāyantī yāti tacchrutvā jāto 'haṃ vyathitendriyaḥ / pṛṣṭhastu samālokya viparyastastathotplutaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पतितो भूमिमगमम् तदक्षे क्षणविक्रमात् । योक्त्रे सुबद्ध एवास्मि पञ्चत्वमगमं ततः
patito bhūmimagamam tadakṣe kṣaṇavikramāt / yoktre subaddha evāsmi pañcatvamagamaṃ tataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
भूयो निमग्नो नरके दशवर्षशतान्यपि । अतस्तव गृहे जातस्त्वहं जातिमनुस्मरन्
bhūyo nimagno narake daśavarṣaśatānyapi / atastava gṛhe jātastvahaṃ jātimanusmaran
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तावन्त्येवाद्य जन्मानि स्मरामि चानुपूर्वशः । पूर्वाभ्यासाच्च शास्त्राणि बन्धनं चागतं मम
tāvantyevādya janmāni smarāmi cānupūrvaśaḥ / pūrvābhyāsācca śāstrāṇi bandhanaṃ cāgataṃ mama
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तदहं जातविज्ञानो नाचरिष्ये कथञ्चन । पापानि घोररूपाणि मनसा कर्मणा गिरा
tadahaṃ jātavijñāno nācariṣye kathañcana / pāpāni ghorarūpāṇi manasā karmaṇā girā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शुभं वाप्यशुभं वापि स्वाध्यायं शास्त्रजीविका । बन्धनं वा वधो वापि पूर्वाभ्यासेन जायते
śubhaṃ vāpyaśubhaṃ vāpi svādhyāyaṃ śāstrajīvikā / bandhanaṃ vā vadho vāpi pūrvābhyāsena jāyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
जातिं यदा पौर्विकीं तु स्मरते तात मानवः । तदा स तेभ्यः पापेभ्यो शुभवर्धनाय पापक्षयायाथ मुने ह्यरण्यम् । भवान् दिवाकीर्तिमिमं सुपुत्रं गार्हस्थ्यधर्मे विनियोजयस्व
jātiṃ yadā paurvikīṃ tu smarate tāta mānavaḥ / tadā sa tebhyaḥ pāpebhyo śubhavardhanāya pāpakṣayāyātha mune hyaraṇyam / bhavān divākīrtimimaṃ suputraṃ gārhasthyadharme viniyojayasva
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तस्माद् गमिष्ये शुभवर्धनाय पापक्षयायाथ मुने ह्यरण्यम् । भवान् दिवाकीर्तिमिमं सुपुत्रं गार्हस्थ्यधर्मे विनियोजयस्व
tasmād gamiṣye śubhavardhanāya pāpakṣayāyātha mune hyaraṇyam / bhavān divākīrtimimaṃ suputraṃ gārhasthyadharme viniyojayasva
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
बलिरुवाच । इत्येवमुक्त्वा स निशाकरस्तदा प्रणम्य मातापितरौ महर्षे । जगाम पुण्यं सदनं मुरारेः ख्यातं बदर्याश्रममाद्यमीड्यम्
baliruvāca / ityevamuktvā sa niśākarastadā praṇamya mātāpitarau maharṣe / jagāma puṇyaṃ sadanaṃ murāreḥ khyātaṃ badaryāśramamādyamīḍyam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एवं पुराभ्यासरतस्य पुंसो भवन्ति दानाध्ययनादिकानि । तस्माच्च पूर्वं द्विजवर्य वै मया अभ्यस्तमासीन्ननु ते ब्रवीमि
evaṃ purābhyāsaratasya puṃso bhavanti dānādhyayanādikāni / tasmācca pūrvaṃ dvijavarya vai mayā abhyastamāsīnnanu te bravīmi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दानं तपो वाध्ययनं महर्षे स्तेयं महापातकमग्निदाहम् । ज्ञानानि चैवाब्यसंतां हि पूर्वं भवन्ति धर्मार्थशांसि नाथ
dānaṃ tapo vādhyayanaṃ maharṣe steyaṃ mahāpātakamagnidāham / jñānāni caivābyasaṃtāṃ hi pūrvaṃ bhavanti dharmārthaśāṃsi nātha
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पुलस्त्य उवाच । इत्येवमुक्त्वा बलवान् स शुक्रं दैत्येश्वरः स्वः गुरुमीशितारम् । ध्यायंस्तदास्ते मधुकैटभघ्नं नारायणं चक्रगदासिपाणिम्
pulastya uvāca / ityevamuktvā balavān sa śukraṃ daityeśvaraḥ svaḥ gurumīśitāram / dhyāyaṃstadāste madhukaiṭabhaghnaṃ nārāyaṇaṃ cakragadāsipāṇim
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.