Vamana-Purana, Saromahatmya 19

इति श्रीवामनपुराणे सरोमाहात्म्ये अष्टादशो ऽध्यायः ऋषय ऊचुः । वसिष्ठस्यापवाहो ऽसौ कथं वै संबभूव ह । किमर्थं सा सरिच्छ्रेष्ठा तमृषिं प्रत्यवाहयत्

iti śrīvāmanapurāṇe saromāhātmye aṣṭādaśo 'dhyāyaḥ ṛṣaya ūcuḥ / vasiṣṭhasyāpavāho 'sau kathaṃ vai saṃbabhūva ha / kimarthaṃ sā saricchreṣṭhā tamṛṣiṃ pratyavāhayat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

लोमहर्षण उवाच विश्वामित्रस्य राजर्षेर्वसिष्ठस्य महात्मनः । भृशं वैरं बभूवेह तपःस्पर्द्धाकृते महत्

lomaharṣaṇa uvāca viśvāmitrasya rājarṣervasiṣṭhasya mahātmanaḥ / bhṛśaṃ vairaṃ babhūveha tapaḥsparddhākṛte mahat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आश्रमो वै वसिष्ठस्य स्थाणुतीर्थे बभूव ह । तस्य पश्चिमदिग्भागे विश्वामित्रस्य धीमतः

āśramo vai vasiṣṭhasya sthāṇutīrthe babhūva ha / tasya paścimadigbhāge viśvāmitrasya dhīmataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यत्रेष्ट्वा भगवान् स्थाणुः पूजयित्वा सरस्वतीम् । स्थापयामास देवेशो लिङ्गाकारां सरस्वतीम्

yatreṣṭvā bhagavān sthāṇuḥ pūjayitvā sarasvatīm / sthāpayāmāsa deveśo liṅgākārāṃ sarasvatīm

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वसिष्ठस्तत्र तपसा घोररूपेण संस्थितः । तस्येह तपसा हीनो विश्वामित्रो बभूव ह

vasiṣṭhastatra tapasā ghorarūpeṇa saṃsthitaḥ / tasyeha tapasā hīno viśvāmitro babhūva ha

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सरस्वतीं समाहूय इदं वचनमब्रवीत् । वसिष्ठं मुनिसार्दूलं स्वेन वेगेन आनय

sarasvatīṃ samāhūya idaṃ vacanamabravīt / vasiṣṭhaṃ munisārdūlaṃ svena vegena ānaya

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इहाहं तं द्विजश्रेष्ठं हनिष्यामि न संशयः । एतच्छ्रत्वा तु वचनं व्यथिता सा महानदी

ihāhaṃ taṃ dvijaśreṣṭhaṃ haniṣyāmi na saṃśayaḥ / etacchratvā tu vacanaṃ vyathitā sā mahānadī

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तथा तां व्यथितां दृष्ट्वा वेपमानं महानदीम् । विश्वामित्रो ऽब्रवीत् क्रुद्धो वसिष्ठं शीघ्रमानय

tathā tāṃ vyathitāṃ dṛṣṭvā vepamānaṃ mahānadīm / viśvāmitro 'bravīt kruddho vasiṣṭhaṃ śīghramānaya

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततो गत्वा सरिच्छ्रेष्ठा वसिष्ठं मुनिसत्तमम् । कथयामास रुदती विश्वामित्रस्य तद् वचः

tato gatvā saricchreṣṭhā vasiṣṭhaṃ munisattamam / kathayāmāsa rudatī viśvāmitrasya tad vacaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तपःक्रियाविशीर्णां च भृशं शोकसमन्विताम् । उवाच स सरिच्छ्रेष्ठां विश्वामित्राय मां वचः

tapaḥkriyāviśīrṇāṃ ca bhṛśaṃ śokasamanvitām / uvāca sa saricchreṣṭhāṃ viśvāmitrāya māṃ vacaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तस्य तद् वचनं श्रुत्वा कृपाशीलस्य सा सतित् । चालयामास तं स्तानात् प्रवाहेणाम्भसस्तदा

tasya tad vacanaṃ śrutvā kṛpāśīlasya sā satit / cālayāmāsa taṃ stānāt pravāheṇāmbhasastadā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स च कूलापहारेम मित्रावरुणयोः सुतः । उह्यमानश्च तुष्टाव तदा देवीं सरस्वतीम्

sa ca kūlāpahārema mitrāvaruṇayoḥ sutaḥ / uhyamānaśca tuṣṭāva tadā devīṃ sarasvatīm

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पितामहस्य सरसः प्रवृत्तासि सरस्वति । व्याप्तं त्वया जगत् सर्वं तवैवाम्भोभिरुत्तमैः

pitāmahasya sarasaḥ pravṛttāsi sarasvati / vyāptaṃ tvayā jagat sarvaṃ tavaivāmbhobhiruttamaiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

त्वमेवाकाशगा देवी मेघेषु सृजसे पयः । सर्वास्त्वापस्त्वमेवेति त्वत्तो वयमधीमहे

tvamevākāśagā devī megheṣu sṛjase payaḥ / sarvāstvāpastvameveti tvatto vayamadhīmahe

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पुष्टिर्धृतिस्तथा कीर्तिः सिद्धिः कान्तिः क्षमा तथा । स्वधा स्वाहा तथा वाणी तवायत्तमिदं जगत्

puṣṭirdhṛtistathā kīrtiḥ siddhiḥ kāntiḥ kṣamā tathā / svadhā svāhā tathā vāṇī tavāyattamidaṃ jagat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

त्वमेव सर्वभूतेषु वाणीरूपेण संस्थिता । एवं सरस्वती तेन स्तुता भगवती तदा

tvameva sarvabhūteṣu vāṇīrūpeṇa saṃsthitā / evaṃ sarasvatī tena stutā bhagavatī tadā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सुखेनोवाह तं विप्रं विश्वामित्रश्रमं प्रति । न्यवेदयत्तदा खिन्ना विश्वामित्राय तं मुनिम्

sukhenovāha taṃ vipraṃ viśvāmitraśramaṃ prati / nyavedayattadā khinnā viśvāmitrāya taṃ munim

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तमानीतं सरस्वत्या दृष्ट्वा कोपसमन्वितः । अथान्विषत् प्रहरणं वसिष्ठान्तकरं तदा

tamānītaṃ sarasvatyā dṛṣṭvā kopasamanvitaḥ / athānviṣat praharaṇaṃ vasiṣṭhāntakaraṃ tadā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तं तु क्रुद्धमभिप्रेक्ष्य ब्रह्महत्याभयान्नदी । अपोवाह वसिष्ठं तं मध्ये चैवाम्भसस्तदा । उभयोः कुर्वती वाक्यं वञ्चयित्वा च गाधिजम्

taṃ tu kruddhamabhiprekṣya brahmahatyābhayānnadī / apovāha vasiṣṭhaṃ taṃ madhye caivāmbhasastadā / ubhayoḥ kurvatī vākyaṃ vañcayitvā ca gādhijam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततो ऽपवाहितं दृष्ट्वा वसिष्ठमृषिसत्तमम् । अब्रवीत् क्रोधरक्ताक्षो विश्वामित्रो महातपाः

tato 'pavāhitaṃ dṛṣṭvā vasiṣṭhamṛṣisattamam / abravīt krodharaktākṣo viśvāmitro mahātapāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यस्मान्मां सरितां श्रेष्ठे वञ्चयित्वा विनिर्गता । शोणितं वह कल्याणि रक्षोग्रामणिसंयुता

yasmānmāṃ saritāṃ śreṣṭhe vañcayitvā vinirgatā / śoṇitaṃ vaha kalyāṇi rakṣogrāmaṇisaṃyutā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततः सरस्वती शप्ता विश्वामित्रेण धीमता । अवहच्छोणितोन्मिश्रं तोयं संवत्सरं तदा

tataḥ sarasvatī śaptā viśvāmitreṇa dhīmatā / avahacchoṇitonmiśraṃ toyaṃ saṃvatsaraṃ tadā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथर्षयश्च देवाश्च गन्धर्वाप्सरसस्तदा । सरस्वतीं तदा दृष्ट्वा भभूवुर्भृशदुःखिताः

atharṣayaśca devāśca gandharvāpsarasastadā / sarasvatīṃ tadā dṛṣṭvā bhabhūvurbhṛśaduḥkhitāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तस्मिन्तीर्थवरे पुण्ये शोणितं समुपावहत् । ततो भूतपिशाचाश्च राक्षसाश्च समागताः

tasmintīrthavare puṇye śoṇitaṃ samupāvahat / tato bhūtapiśācāśca rākṣasāśca samāgatāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततस्तो शोणितं सर्वे पिबन्तः सुखमासते । तृप्ताश्च सुभृशं तेन सुखिता विगतज्वराः । नृत्यन्तश्च हसन्तश्च यथा स्वर्गजितस्तथा

tatasto śoṇitaṃ sarve pibantaḥ sukhamāsate / tṛptāśca subhṛśaṃ tena sukhitā vigatajvarāḥ / nṛtyantaśca hasantaśca yathā svargajitastathā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कस्यचित्त्वथ कालस्य ऋषयः सतपोधनाः । तीर्थयात्रां समाजग्मुः सरस्वत्यां तपोधनाः

kasyacittvatha kālasya ṛṣayaḥ satapodhanāḥ / tīrthayātrāṃ samājagmuḥ sarasvatyāṃ tapodhanāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तां दृष्ट्वा राक्षसैघोरैः पीयमानां महानदीम् । परित्राणे सरस्वत्याः परं यत्नं प्रचक्रिरे

tāṃ dṛṣṭvā rākṣasaighoraiḥ pīyamānāṃ mahānadīm / paritrāṇe sarasvatyāḥ paraṃ yatnaṃ pracakrire

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ते तु सर्वे महाभागाः समागम्य महाव्रताः । आहूय सरितां श्रेष्ठामिदं वचनमब्रवन्

te tu sarve mahābhāgāḥ samāgamya mahāvratāḥ / āhūya saritāṃ śreṣṭhāmidaṃ vacanamabravan

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

किं कारणं सरिच्छ्रेष्ठे शोणितेन ह्लदो ह्ययम् । एवमाकुलतां यातः श्रुत्वा वेत्स्यामहे वयम्

kiṃ kāraṇaṃ saricchreṣṭhe śoṇitena hlado hyayam / evamākulatāṃ yātaḥ śrutvā vetsyāmahe vayam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततः सा सर्वमाचष्ट विश्वामित्रविचेष्टितम् । ततस्ते मुनयः प्रीताः सरस्वत्यां समानयन् । अरुणां पुण्यतोयौघां सर्वदुष्कृतनाशनीम्

tataḥ sā sarvamācaṣṭa viśvāmitraviceṣṭitam / tataste munayaḥ prītāḥ sarasvatyāṃ samānayan / aruṇāṃ puṇyatoyaughāṃ sarvaduṣkṛtanāśanīm

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दृष्ट्वा तोयं सरस्वत्या राक्षसा दुःखिता भृशम् । ऊचुस्तान् वै मुनीन् सर्वान् दैन्ययुक्ताः पुनः पुनः

dṛṣṭvā toyaṃ sarasvatyā rākṣasā duḥkhitā bhṛśam / ūcustān vai munīn sarvān dainyayuktāḥ punaḥ punaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वयं हि क्षुधिताः सर्वे धर्महीनाश्च शाश्वताः । न च नः कामकारोयं यद् वयं पापकारिणः

vayaṃ hi kṣudhitāḥ sarve dharmahīnāśca śāśvatāḥ / na ca naḥ kāmakāroyaṃ yad vayaṃ pāpakāriṇaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

युष्माकं चाप्रसादेन दुष्कृतेन च कर्मणा । पक्षो ऽयं वर्धते ऽस्माकं यतः स्मो ब्रह्मराक्षसाः

yuṣmākaṃ cāprasādena duṣkṛtena ca karmaṇā / pakṣo 'yaṃ vardhate 'smākaṃ yataḥ smo brahmarākṣasāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एवं वैश्याश्च शूद्राश्च क्षत्रियाश्च विकर्मभिः । ये ब्राह्मणान् पेद्विषन्ति ते भवन्तीह राक्षसाः

evaṃ vaiśyāśca śūdrāśca kṣatriyāśca vikarmabhiḥ / ye brāhmaṇān pedviṣanti te bhavantīha rākṣasāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

योषितां चैव पापानां योनिदोषेण वर्द्धते । इयं संततिरस्माकं गतिरेषा सनातनी

yoṣitāṃ caiva pāpānāṃ yonidoṣeṇa varddhate / iyaṃ saṃtatirasmākaṃ gatireṣā sanātanī

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शक्ता भवन्तः सर्वेषां लोकानामपि तारणे । तेषां ते मुनयः श्रुत्वा कृपाशीलाः पुनश्च ते

śaktā bhavantaḥ sarveṣāṃ lokānāmapi tāraṇe / teṣāṃ te munayaḥ śrutvā kṛpāśīlāḥ punaśca te

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ऊचुः परस्परं सर्वे तप्यमानाश्च ते द्विजाः । क्षुतकीटावपन्नं च यच्चोच्छिष्टाशितं भवेत्

ūcuḥ parasparaṃ sarve tapyamānāśca te dvijāḥ / kṣutakīṭāvapannaṃ ca yaccocchiṣṭāśitaṃ bhavet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

केशावपन्नमाधूतं मारुतश्वासद्वषितम् । एभिः संसृष्टमन्नं च भागं वै रक्षसां भवेत्

keśāvapannamādhūtaṃ mārutaśvāsadvaṣitam / ebhiḥ saṃsṛṣṭamannaṃ ca bhāgaṃ vai rakṣasāṃ bhavet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तस्माज्ज्ञात्वा सदा विद्वान् अन्नान्येतानि जर्जयेत् । राक्षसानामसौ भुङ्क्ते यो भुङ्क्ते अन्नमीदृशम्

tasmājjñātvā sadā vidvān annānyetāni jarjayet / rākṣasānāmasau bhuṅkte yo bhuṅkte annamīdṛśam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शोधयित्वा तु तत्तीर्थमृषयस्ते तपोधनाः । मोक्षार्थं रक्षसां तेषां संगमं तत्र कल्पयन्

śodhayitvā tu tattīrthamṛṣayaste tapodhanāḥ / mokṣārthaṃ rakṣasāṃ teṣāṃ saṃgamaṃ tatra kalpayan

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अरुणायाः सरस्वत्याः संगमे लोकविश्रुते । त्रिरात्रोपोषितः स्नातो मुच्यते सर्वकिल्बिषैः

aruṇāyāḥ sarasvatyāḥ saṃgame lokaviśrute / trirātropoṣitaḥ snāto mucyate sarvakilbiṣaiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्राप्ते कलियुगे घोरे अधर्मे प्रत्युपस्थिते । अरुणासंगमे स्नात्वा मुक्तिमाप्नोति मानवः

prāpte kaliyuge ghore adharme pratyupasthite / aruṇāsaṃgame snātvā muktimāpnoti mānavaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततस्ते राक्षसाः सर्वे स्नाताः पापविवर्जिताः । द्वियामाल्यम्बरधराः स्वर्गस्थितिसमन्विताः

tataste rākṣasāḥ sarve snātāḥ pāpavivarjitāḥ / dviyāmālyambaradharāḥ svargasthitisamanvitāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.