Library·Vamana-Purana, Saromahatmya·22
इति श्रीवामनपुराणे सरोमाहात्म्ये एकविशो ऽध्यायः ऋषय ऊचुः स्थाणुतीर्थस्य माहात्म्यं वटस्य च महामुने । सान्निहत्यसरोत्पत्तिं पूरणं पांशुना ततः
iti śrīvāmanapurāṇe saromāhātmye ekaviśo 'dhyāyaḥ ṛṣaya ūcuḥ sthāṇutīrthasya māhātmyaṃ vaṭasya ca mahāmune / sānnihatyasarotpattiṃ pūraṇaṃ pāṃśunā tataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
लिङ्गानां दर्शनात् पुण्यं स्पर्शनेन च किं फलम् । तथैव सरमाहात्म्यं ब्रूहि सर्वमशेषतः
liṅgānāṃ darśanāt puṇyaṃ sparśanena ca kiṃ phalam / tathaiva saramāhātmyaṃ brūhi sarvamaśeṣataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
लोमहर्षण उवाच शृण्वन्तु मुनयः सर्वे पुराणं वामनं महत् । यच्छ्रुत्वा मुक्तिमाप्नोति प्रसादाद् वामनस्य तु
lomaharṣaṇa uvāca śṛṇvantu munayaḥ sarve purāṇaṃ vāmanaṃ mahat / yacchrutvā muktimāpnoti prasādād vāmanasya tu
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सनत्कुमारमासीनं स्थाणोर्वटसमीपतः । ऋषिभिर्बालखिल्याद्यैर्ब्रह्मपुत्रैर्महात्मभिः
sanatkumāramāsīnaṃ sthāṇorvaṭasamīpataḥ / ṛṣibhirbālakhilyādyairbrahmaputrairmahātmabhiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मार्कण्डेयो मुनिस्तत्र विनयेनाभिगम्य च । पप्रच्छ सरमाहात्म्यं प्रमाणां च स्थितिं तथा
mārkaṇḍeyo munistatra vinayenābhigamya ca / papraccha saramāhātmyaṃ pramāṇāṃ ca sthitiṃ tathā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मार्कण्डेय उवाच ब्रह्मपुत्र महाभाग सर्वेशास्त्रविशारद । ब्रूहि मे सरमाहात्म्यं सर्वपापक्षयावहम्
mārkaṇḍeya uvāca brahmaputra mahābhāga sarveśāstraviśārada / brūhi me saramāhātmyaṃ sarvapāpakṣayāvaham
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कानि तीर्थानि दृश्यानि गुह्यानि द्विजसत्तम । लिङ्गानि ह्यतिपुण्यानि स्थाणोर्यानि समीपतः
kāni tīrthāni dṛśyāni guhyāni dvijasattama / liṅgāni hyatipuṇyāni sthāṇoryāni samīpataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
येषां दर्शनामात्रेण मुक्तिं प्राप्नोति मानवः । वटस्य दर्शनं पुण्यमुत्पत्ति कथयस्व मे
yeṣāṃ darśanāmātreṇa muktiṃ prāpnoti mānavaḥ / vaṭasya darśanaṃ puṇyamutpatti kathayasva me
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रदक्षिणायां यत्पुण्यं तीर्थस्नानेन यत्फलम् । गुह्येषु चैव दृष्टेषु यत्पुण्यमभिजायते
pradakṣiṇāyāṃ yatpuṇyaṃ tīrthasnānena yatphalam / guhyeṣu caiva dṛṣṭeṣu yatpuṇyamabhijāyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
देवदेवो यता स्थाणुः सरोमध्ये व्यवस्थितः । किमर्थं पांशुना शक्रस्तीर्थं पूरितवान् पुनः
devadevo yatā sthāṇuḥ saromadhye vyavasthitaḥ / kimarthaṃ pāṃśunā śakrastīrthaṃ pūritavān punaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्थाणुतीर्थस्य माहात्म्यं चक्रतीर्थस्य यत्फलम् । सूर्यतीर्थस्य माहात्म्यं सोमतीर्थस्य ब्रूहि मे
sthāṇutīrthasya māhātmyaṃ cakratīrthasya yatphalam / sūryatīrthasya māhātmyaṃ somatīrthasya brūhi me
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
संकरस्य च कुह्यानि विष्णोः स्तानानि यानि च । कथयस्य महाभाग सरस्वत्याः सविस्तरम्
saṃkarasya ca kuhyāni viṣṇoḥ stānāni yāni ca / kathayasya mahābhāga sarasvatyāḥ savistaram
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ब्रूहि देवाधिदेवस्य माहात्म्यं देव तत्त्वतः । विरिञ्जस्य प्रसादेन विदितं सर्वमेव च
brūhi devādhidevasya māhātmyaṃ deva tattvataḥ / viriñjasya prasādena viditaṃ sarvameva ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
लोमहर्षण उवाच। मार्कण्डेयवचः श्रुत्वा ब्रह्मत्मा स महामुनिः । अतिभक्त्या तु तीर्थस्य प्रवणीकृतमानसः
lomaharṣaṇa uvāca/ mārkaṇḍeyavacaḥ śrutvā brahmatmā sa mahāmuniḥ / atibhaktyā tu tīrthasya pravaṇīkṛtamānasaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पर्यङ्कं शिथिलीकृत्वा नमस्कृत्वा महेश्वरम् । कथयामास तत्सर्वं यच्छ्रुतं ब्रह्मणः पुरा
paryaṅkaṃ śithilīkṛtvā namaskṛtvā maheśvaram / kathayāmāsa tatsarvaṃ yacchrutaṃ brahmaṇaḥ purā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सनत्कुमार उवाच नमस्कृत्य महादेवमीशानं वरदं शिवम् । उत्पत्ति च प्रवक्ष्यामि तीर्थानां ब्रह्मभाषिताम्
sanatkumāra uvāca namaskṛtya mahādevamīśānaṃ varadaṃ śivam / utpatti ca pravakṣyāmi tīrthānāṃ brahmabhāṣitām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पूर्वमेकार्णवे घोरे नष्टे स्थावरजङ्गमे । बृहदण्डमभूदेकं प्रजानां बीजसंभवम्
pūrvamekārṇave ghore naṣṭe sthāvarajaṅgame / bṛhadaṇḍamabhūdekaṃ prajānāṃ bījasaṃbhavam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तस्मिन्नण्डे स्थितो ब्रह्मा शयनायोपचक्रमे । सहस्रयुगपर्यन्तं सुप्त्वा स प्रत्यबुध्यत
tasminnaṇḍe sthito brahmā śayanāyopacakrame / sahasrayugaparyantaṃ suptvā sa pratyabudhyata
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सुप्तोत्थितस्तदा ब्रह्मा शून्यं लोकमपश्यत । सृष्टिं चिन्तयतस्तस्य रजसा मोहितस्य च
suptotthitastadā brahmā śūnyaṃ lokamapaśyata / sṛṣṭiṃ cintayatastasya rajasā mohitasya ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
रजः सृष्टिगुणं प्रोक्तं सत्त्वं स्थितिगुणं विदुः । उपसंहारकाले च तमोगुमः प्रवर्तते
rajaḥ sṛṣṭiguṇaṃ proktaṃ sattvaṃ sthitiguṇaṃ viduḥ / upasaṃhārakāle ca tamogumaḥ pravartate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
गुणातीतः स भगवान् व्यापकः पुरुषः स्मृतः । तेनदं सकलं व्याप्तं यत्किञ्चिञ्जीवसंज्ञितम्
guṇātītaḥ sa bhagavān vyāpakaḥ puruṣaḥ smṛtaḥ / tenadaṃ sakalaṃ vyāptaṃ yatkiñciñjīvasaṃjñitam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स ब्रह्म स च गोविन्द ईश्वरः स सनातनः । यस्तं वेद महात्मानं स सर्वं वेद मोक्षवित्
sa brahma sa ca govinda īśvaraḥ sa sanātanaḥ / yastaṃ veda mahātmānaṃ sa sarvaṃ veda mokṣavit
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
किं तेषां सकलैस्तीर्थैराश्रमैर्वा प्रयोजनम् । येषामनन्तकं चित्तमात्मन्येव व्यवस्थितम्
kiṃ teṣāṃ sakalaistīrthairāśramairvā prayojanam / yeṣāmanantakaṃ cittamātmanyeva vyavasthitam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आत्मा नदी संयमपुण्यतीर्था सत्योदका शीलमाधियुक्ता । तस्यां स्नातः पुण्यकर्मा पुनाति न विरिणा सुद्ध्यति चान्तरात्मा
ātmā nadī saṃyamapuṇyatīrthā satyodakā śīlamādhiyuktā / tasyāṃ snātaḥ puṇyakarmā punāti na viriṇā suddhyati cāntarātmā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एतत्प्रधानं पुरुषस्य कर्म यदात्मसंबोधसुखे प्रविष्टम् । ज्ञेयं तदेव प्रवदन्ति सन्तस्तत्प्राप्य देही विजहाति कामान्
etatpradhānaṃ puruṣasya karma yadātmasaṃbodhasukhe praviṣṭam / jñeyaṃ tadeva pravadanti santastatprāpya dehī vijahāti kāmān
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नैतादृसं ब्राह्मणस्यास्ति वित्तं यथैकता समता सत्यता च । शीले स्थितिर्दण्डविधानवर्जनमक्रोधनश्चोपरमः क्रियाभ्यः
naitādṛsaṃ brāhmaṇasyāsti vittaṃ yathaikatā samatā satyatā ca / śīle sthitirdaṇḍavidhānavarjanamakrodhanaścoparamaḥ kriyābhyaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एतद् ब्रह्म समासेन मयोक्तं ते द्विजोत्तम । यज्ज्ञात्वा ब्रह्म परमं प्राप्स्यसि त्वं न संशयः
etad brahma samāsena mayoktaṃ te dvijottama / yajjñātvā brahma paramaṃ prāpsyasi tvaṃ na saṃśayaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इदानीं शृणु चोत्पत्तिं ब्रह्मणः परमात्मनः । इमं चोदाहरन्त्येव श्लोकं नारायणं प्रति
idānīṃ śṛṇu cotpattiṃ brahmaṇaḥ paramātmanaḥ / imaṃ codāharantyeva ślokaṃ nārāyaṇaṃ prati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आपो नारा वै तनव इत्येवं नाम शुश्रुमः । तासु शेते स यस्माच्च तेन नारायणः स्मृतः
āpo nārā vai tanava ityevaṃ nāma śuśrumaḥ / tāsu śete sa yasmācca tena nārāyaṇaḥ smṛtaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विबुद्धः सलिले तस्मिन् विज्ञायान्तर्गतं जगत् । अण्डं बिभेद भगवांस्तस्मादोमित्यजायत
vibuddhaḥ salile tasmin vijñāyāntargataṃ jagat / aṇḍaṃ bibheda bhagavāṃstasmādomityajāyata
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततो भूरभवत् तस्माद् भुव इत्यपरः स्मृतः । स्वः शब्दश्च तृतीयो ऽभद् भूर्भुवः स्वेति संज्ञितः
tato bhūrabhavat tasmād bhuva ityaparaḥ smṛtaḥ / svaḥ śabdaśca tṛtīyo 'bhad bhūrbhuvaḥ sveti saṃjñitaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तस्मात्तेजः समभवत् तत्सवितुर्वरेण्यं यत् । उदकं शोषयामास यत्तेजो ऽण्डविनिःसृतम्
tasmāttejaḥ samabhavat tatsaviturvareṇyaṃ yat / udakaṃ śoṣayāmāsa yattejo 'ṇḍaviniḥsṛtam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तेजसा शोषितं शेषं कललत्वमुपागतम् । कललाद् बुद्बुदं ज्ञेयं ततः काठिन्यतां गतम्
tejasā śoṣitaṃ śeṣaṃ kalalatvamupāgatam / kalalād budbudaṃ jñeyaṃ tataḥ kāṭhinyatāṃ gatam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
काठिन्याद् धरणी ज्ञेय भूतानां धारिणी इह सा । यस्मिन् स्तानेस्थितं ह्यण्डं तस्मिन् संनिहितंसरः
kāṭhinyād dharaṇī jñeya bhūtānāṃ dhāriṇī iha sā / yasmin stānesthitaṃ hyaṇḍaṃ tasmin saṃnihitaṃsaraḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यदाद्यं निःसृतं तेजस्तस्मादादित्य उच्यते । अण्डमध्ये समुत्पन्नो ह्रह्मा लोकपितामहः
yadādyaṃ niḥsṛtaṃ tejastasmādāditya ucyate / aṇḍamadhye samutpanno hrahmā lokapitāmahaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
उल्बं तस्याभवन्मेरुर्जरायुः पर्वताः स्मृताः । गर्भोदकं समुद्राश्च तथा नद्यः सहस्रशः
ulbaṃ tasyābhavanmerurjarāyuḥ parvatāḥ smṛtāḥ / garbhodakaṃ samudrāśca tathā nadyaḥ sahasraśaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नाभिस्थाने यदुदकं ब्रह्मणो निर्मलं महत् । महत्सरस्तेन पूर्णं विमलेन वराम्भसा
nābhisthāne yadudakaṃ brahmaṇo nirmalaṃ mahat / mahatsarastena pūrṇaṃ vimalena varāmbhasā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तस्मिन् मध्ये स्थाणुरूपी वृटवृक्षो महामनः । तस्माद् विनिर्गता वर्णा ब्राह्मणाः क्षत्रिया विशः
tasmin madhye sthāṇurūpī vṛṭavṛkṣo mahāmanaḥ / tasmād vinirgatā varṇā brāhmaṇāḥ kṣatriyā viśaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शूद्राश्च तस्मादुत्पन्नाः शुश्रूषार्थं द्विजन्मनाम् । ततश्चिन्तयतः सृष्टिं ब्रह्मणो ऽव्यक्तजन्मनः । मनसा मानसा जाताः सनकाद्या महर्षयः
śūdrāśca tasmādutpannāḥ śuśrūṣārthaṃ dvijanmanām / tataścintayataḥ sṛṣṭiṃ brahmaṇo 'vyaktajanmanaḥ / manasā mānasā jātāḥ sanakādyā maharṣayaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पुनश्चिन्तयतस्तस्य प्रजाकामस्य धीमतः । उत्पन्ना ऋषयः सप्त ते प्रजापतयो ऽभवन्
punaścintayatastasya prajākāmasya dhīmataḥ / utpannā ṛṣayaḥ sapta te prajāpatayo 'bhavan
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पुनश्चिन्तयतस्तस्य रजसा मोहितस्य च । बालखिल्याः समुत्पन्नास्तपःस्वाध्यायतत्पराः
punaścintayatastasya rajasā mohitasya ca / bālakhilyāḥ samutpannāstapaḥsvādhyāyatatparāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ते सदा स्नाननिरता देवार्चनपरायणाः । उपवासैर्व्रतैस्तीव्रैः शोषयन्ति कलेवरम्
te sadā snānaniratā devārcanaparāyaṇāḥ / upavāsairvrataistīvraiḥ śoṣayanti kalevaram
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वानप्रस्थेन विधिना अग्निहोत्रसमन्विताः । तपसा परमेणेह शोषयन्ति कलेवरम्
vānaprasthena vidhinā agnihotrasamanvitāḥ / tapasā parameṇeha śoṣayanti kalevaram
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दिव्यं वर्षसहस्रं ते कृशा धमनिसंतताः । आराधयन्ति देवेशं न च तुष्यति शङ्करः
divyaṃ varṣasahasraṃ te kṛśā dhamanisaṃtatāḥ / ārādhayanti deveśaṃ na ca tuṣyati śaṅkaraḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततः कालेन महता उमया सह शङ्करः । आकाशमार्गेण तदा दृष्ट्वा देवी सुदुःखिताः
tataḥ kālena mahatā umayā saha śaṅkaraḥ / ākāśamārgeṇa tadā dṛṣṭvā devī suduḥkhitāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रसाद्य देवदेवेशं शङ्करं प्राह सुव्रता । क्लिश्यन्ते ते मुनिगणा देवदारुवनाश्रयाः
prasādya devadeveśaṃ śaṅkaraṃ prāha suvratā / kliśyante te munigaṇā devadāruvanāśrayāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तेषां क्लेशक्षयं देव विधेहि कुरु मे दयाम् । किं वेदधर्मनिष्ठनामनन्तं देव दृष्कृतम्
teṣāṃ kleśakṣayaṃ deva vidhehi kuru me dayām / kiṃ vedadharmaniṣṭhanāmanantaṃ deva dṛṣkṛtam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नाद्यापि येन शुद्ध्यन्ति शुष्कस्नाय्वस्थिसोषिताः । तच्छ्रुत्वा वचनं देव्याः पिनाकी पातितान्धकः । प्रोवाच प्रहसन् मूर्ध्नि चारुचन्द्रांशुशोभितः
nādyāpi yena śuddhyanti śuṣkasnāyvasthisoṣitāḥ / tacchrutvā vacanaṃ devyāḥ pinākī pātitāndhakaḥ / provāca prahasan mūrdhni cārucandrāṃśuśobhitaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
श्रीमहादेव उवाच न वेत्सि देवि तत्त्वेन धर्मस्य गहना गतिः । नैते धर्मं विजानन्ति न च कामविवर्जिताः
śrīmahādeva uvāca na vetsi devi tattvena dharmasya gahanā gatiḥ / naite dharmaṃ vijānanti na ca kāmavivarjitāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
न च क्रोधेन निर्मुक्ताः केवलं मूढबुद्धयः । एतच्छ्रुत्वाब्रवीद् देवी मा मैवं शंसितव्रतान्
na ca krodhena nirmuktāḥ kevalaṃ mūḍhabuddhayaḥ / etacchrutvābravīd devī mā maivaṃ śaṃsitavratān
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
देव प्रदर्शयात्मानं परं कौतूहलं हि मे । स इत्युक्त उवाचेदं देवीं देवः स्मिताननाः
deva pradarśayātmānaṃ paraṃ kautūhalaṃ hi me / sa ityukta uvācedaṃ devīṃ devaḥ smitānanāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तिष्ठ त्वमत्र यास्यामि यत्रैते मुनिपुङ्गवाः । साधयन्ति तपो घोरं दर्शयिष्यामि चेष्टितम्
tiṣṭha tvamatra yāsyāmi yatraite munipuṅgavāḥ / sādhayanti tapo ghoraṃ darśayiṣyāmi ceṣṭitam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इत्युक्ता तु ततो देवी शङ्करेण महात्मना । गच्छस्वेत्याह मुदिता भर्तरं भुवनेश्वरम्
ityuktā tu tato devī śaṅkareṇa mahātmanā / gacchasvetyāha muditā bhartaraṃ bhuvaneśvaram
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यत्र ते मुनयः सर्वे काष्ठलेष्टसमाः स्थिताः । अधीयाना महाभागाः कृताग्निसदनक्रियाः
yatra te munayaḥ sarve kāṣṭhaleṣṭasamāḥ sthitāḥ / adhīyānā mahābhāgāḥ kṛtāgnisadanakriyāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तान् विलोक्य ततो देवो नग्नः सर्वाङ्गसुन्दरः । वनमालाकृतापीडो युवा भिक्षाकपालभृत्
tān vilokya tato devo nagnaḥ sarvāṅgasundaraḥ / vanamālākṛtāpīḍo yuvā bhikṣākapālabhṛt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आश्रमे पर्यटन् भिक्षां मुनीनां दर्शनं प्रति । देहि भिक्षां ततश्चोक्त्वा ह्याश्रमादाश्रमं ययौ
āśrame paryaṭan bhikṣāṃ munīnāṃ darśanaṃ prati / dehi bhikṣāṃ tataścoktvā hyāśramādāśramaṃ yayau
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तं विलोक्याश्रमगतं योषितो ब्रह्मवादिनाम् । सकौतुकस्वभावेन तस्य रूपेम मोहिताः
taṃ vilokyāśramagataṃ yoṣito brahmavādinām / sakautukasvabhāvena tasya rūpema mohitāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रोचुः परस्परं नार्य एहि पश्याम भिश्रुकम् । परस्परमिति चोक्त्वा गृह्य मूलफलं बहु
procuḥ parasparaṃ nārya ehi paśyāma bhiśrukam / parasparamiti coktvā gṛhya mūlaphalaṃ bahu
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
गृहाण भिक्षामूचुस्तास्तं देवं मुनियोषितः । स तु भिक्षाकपालं तं प्रसार्य बहु सादरम्
gṛhāṇa bhikṣāmūcustāstaṃ devaṃ muniyoṣitaḥ / sa tu bhikṣākapālaṃ taṃ prasārya bahu sādaram
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
देहि देहि शिवं वो ऽस्तु भवतीभ्यस्तपोवने । हसमानस्तु देवोसस्तत्र देव्या निरीक्षितः । तस्मै दत्त्वैव तां भिक्षां पप्रच्छुस्तं स्मरातुराः
dehi dehi śivaṃ vo 'stu bhavatībhyastapovane / hasamānastu devosastatra devyā nirīkṣitaḥ / tasmai dattvaiva tāṃ bhikṣāṃ papracchustaṃ smarāturāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नार्य ऊचुः को ऽसौ नाम व्रतविधिस्त्वया तापस सेव्यते । यत्र नग्नेन लिङ्गेन वनमालाविभूषितः । भवान् वै तापसो हृद्यो हृद्याः स्मो यदि मन्यसे
nārya ūcuḥ ko 'sau nāma vratavidhistvayā tāpasa sevyate / yatra nagnena liṅgena vanamālāvibhūṣitaḥ / bhavān vai tāpaso hṛdyo hṛdyāḥ smo yadi manyase
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इत्युक्तस्तापसीभिस्तु प्रोवाच हसिताननः । इदमीदृग् व्रतं किञ्चिन्न रहस्यं प्रकाश्यते
ityuktastāpasībhistu provāca hasitānanaḥ / idamīdṛg vrataṃ kiñcinna rahasyaṃ prakāśyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शृण्वन्ति बहवो यत्र तत्र व्याख्या न विद्यते । अस्य व्रतस्य सुभगा इति मत्वा गमिष्यथ
śṛṇvanti bahavo yatra tatra vyākhyā na vidyate / asya vratasya subhagā iti matvā gamiṣyatha
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एवमुक्तास्तदा तेन ताः प्रत्यूचुस्तदा मुनिम् । रहस्ये हि गमिष्यामो मुने नः कैतुकं महत्
evamuktāstadā tena tāḥ pratyūcustadā munim / rahasye hi gamiṣyāmo mune naḥ kaitukaṃ mahat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इत्युक्त्वा तास्तदा तं वै जगृहुः पाणिपल्लवैः । काचित् कण्ठे सकन्दर्पा बाहुभ्यामपरास्तथा
ityuktvā tāstadā taṃ vai jagṛhuḥ pāṇipallavaiḥ / kācit kaṇṭhe sakandarpā bāhubhyāmaparāstathā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
जानुभ्यामपरा नार्यः केशेषु ललितापराः । अपरास्तु कटीरन्ध्रे अपराः पादयोरपि
jānubhyāmaparā nāryaḥ keśeṣu lalitāparāḥ / aparāstu kaṭīrandhre aparāḥ pādayorapi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
क्षोभं विलोक्य मुनय आश्रमेषु स्वयोषिताम् । हन्यतामिति संभाष्य काष्ठपाषाणपाणयः
kṣobhaṃ vilokya munaya āśrameṣu svayoṣitām / hanyatāmiti saṃbhāṣya kāṣṭhapāṣāṇapāṇayaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पतिते देवदेवस्य लिङ्गे नष्टे चराचरे
patite devadevasya liṅge naṣṭe carācare
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
क्षोभो बभूव सुमहानृषीणां भावितात्मनाम् । एवं देवे तदा तत्र वर्तति व्याकुलीकृते
kṣobho babhūva sumahānṛṣīṇāṃ bhāvitātmanām / evaṃ deve tadā tatra vartati vyākulīkṛte
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
उवाचैको मुनिवरस्तत्र बुद्धिमतां वरः । न वयं विद्मः सद्भावं तापसस्य महात्मनः
uvācaiko munivarastatra buddhimatāṃ varaḥ / na vayaṃ vidmaḥ sadbhāvaṃ tāpasasya mahātmanaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विरिञ्चिं शरणं यामः स हि ज्ञास्यति चेष्टितम् । एवमुक्ताः सर्व एव ऋषयो लञ्जिता भृशम्
viriñciṃ śaraṇaṃ yāmaḥ sa hi jñāsyati ceṣṭitam / evamuktāḥ sarva eva ṛṣayo lañjitā bhṛśam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ब्रह्मणः सदनं जग्मुर् देवैः सह निषेवितम् । प्रणिपत्याथ देवेशं लञ्जयाधोमुखाः स्थिताः
brahmaṇaḥ sadanaṃ jagmur devaiḥ saha niṣevitam / praṇipatyātha deveśaṃ lañjayādhomukhāḥ sthitāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथ तान् दुःखितान् दृष्ट्वा ब्रह्म वचनमब्रवीत् । अहो मुग्धा यदा यूयं क्रोधेन कलुषीकृताः
atha tān duḥkhitān dṛṣṭvā brahma vacanamabravīt / aho mugdhā yadā yūyaṃ krodhena kaluṣīkṛtāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
न धर्मस्य क्रिया काचिज्ज्ञायते मूढबुद्धयः । श्रुयतां धर्मसर्वस्वं तापसाः क्रूरचेष्टितः
na dharmasya kriyā kācijjñāyate mūḍhabuddhayaḥ / śruyatāṃ dharmasarvasvaṃ tāpasāḥ krūraceṣṭitaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विदित्वा यद् बुधः क्षिप्रं धर्मस्य फलमाप्नुयात् । यो ऽसावात्मनि देहे ऽस्मिन् विभुर्नित्योव्यवस्थितः
viditvā yad budhaḥ kṣipraṃ dharmasya phalamāpnuyāt / yo 'sāvātmani dehe 'smin vibhurnityovyavasthitaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सो ऽनादिः स महास्थाणुः पृथक्त्वे परिसूचितः । मणिर्यथोपधानेन धत्ते वर्णोज्ज्वलो ऽपि वै
so 'nādiḥ sa mahāsthāṇuḥ pṛthaktve parisūcitaḥ / maṇiryathopadhānena dhatte varṇojjvalo 'pi vai
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तन्मयो भवते तद्वदात्मापि मनसा कृतः । मनसो भेदमाश्रित्य कर्मभिश्चोपचीयते
tanmayo bhavate tadvadātmāpi manasā kṛtaḥ / manaso bhedamāśritya karmabhiścopacīyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततः कर्मवशाद् भुङ्क्ते संभोगान् स्वर्गनारकान् । तन्मनः शोधयेद् धीमान् ज्ञानयोगाद्युपक्रमैः
tataḥ karmavaśād bhuṅkte saṃbhogān svarganārakān / tanmanaḥ śodhayed dhīmān jñānayogādyupakramaiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तस्मिन् शुद्धे ह्यन्तरात्मा स्वयमेव निराकुलः । न शरीरस्य संक्लेशैरपि निर्दहनात्मकैः
tasmin śuddhe hyantarātmā svayameva nirākulaḥ / na śarīrasya saṃkleśairapi nirdahanātmakaiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शुद्धिमाप्नोति पुरुषः संशुद्धं यस्य नो मनः । क्रिया हि नियमार्थाय पातकेभ्यः प्रकीर्तिताः
śuddhimāpnoti puruṣaḥ saṃśuddhaṃ yasya no manaḥ / kriyā hi niyamārthāya pātakebhyaḥ prakīrtitāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यस्मादत्याविलं देहं न शीघ्रं शुद्ध्यते किल । तेन लोकेषु मार्गो ऽयं सत्पथस्य प्रवर्तितः
yasmādatyāvilaṃ dehaṃ na śīghraṃ śuddhyate kila / tena lokeṣu mārgo 'yaṃ satpathasya pravartitaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वर्णाश्रमविभागो ऽयं लोकाध्यक्षेण केनचित् । निर्मितो मोहमाहात्म्यं चिह्नं चोत्तमभागिनाम्
varṇāśramavibhāgo 'yaṃ lokādhyakṣeṇa kenacit / nirmito mohamāhātmyaṃ cihnaṃ cottamabhāginām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
भवन्तः क्रोधकामाभ्यामभिभूताश्रमे स्थिताः । ज्ञानिनामाश्रमो वेश्म अनाश्रममयोगिनाम्
bhavantaḥ krodhakāmābhyāmabhibhūtāśrame sthitāḥ / jñānināmāśramo veśma anāśramamayoginām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
क्व च न्यस्तसमस्तेच्छा क्व च नारीमयो भ्रमः । क्व क्रोधमीदृशं घोरं येनात्मानं न जायथ
kva ca nyastasamastecchā kva ca nārīmayo bhramaḥ / kva krodhamīdṛśaṃ ghoraṃ yenātmānaṃ na jāyatha
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यत्क्रोधनो यजति यद् ददाति यद् वा तपस्तपतिल यज्जुहोति । न तस्य प्राप्नोति फलं हि लोके मोघं फलं तस्य हि क्रोधनस्य
yatkrodhano yajati yad dadāti yad vā tapastapatila yajjuhoti / na tasya prāpnoti phalaṃ hi loke moghaṃ phalaṃ tasya hi krodhanasya
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.