Vamana-Purana, Saromahatmya 8

इति श्रीवामनपुराणे सरोमाहात्म्ये सप्मो ऽध्यायः लोमहर्षण उवाच । निस्तेसो ऽसुरान् दृष्टवा समस्तानसुरेश्वरः । प्रह्लादमथ पप्रच्छ बलिरात्मपितामहम्

iti śrīvāmanapurāṇe saromāhātmye sapmo 'dhyāyaḥ lomaharṣaṇa uvāca / nisteso 'surān dṛṣṭavā samastānasureśvaraḥ / prahlādamatha papraccha balirātmapitāmaham

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

बलिरुवाच तात निस्तेजसो दैत्या निर्दग्धा इव वह्निना । किमेते सहसैवाद्य ब्रह्मदण्डहता इव

baliruvāca tāta nistejaso daityā nirdagdhā iva vahninā / kimete sahasaivādya brahmadaṇḍahatā iva

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दुरिष्टं किं तु दैत्यानां कि कृत्या विधिनिर्मिता । नाशायैषां समुद्भुता येन निस्तेजसो ऽसुराः

duriṣṭaṃ kiṃ tu daityānāṃ ki kṛtyā vidhinirmitā / nāśāyaiṣāṃ samudbhutā yena nistejaso 'surāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

लोमहर्षण उवाच इत्यसुरवरस्तेन पृष्टः पौत्रेण ब्राह्मणाः । चिरं ध्यात्वा जगादेदमसुरं तं तदा बलिम्

lomaharṣaṇa uvāca ityasuravarastena pṛṣṭaḥ pautreṇa brāhmaṇāḥ / ciraṃ dhyātvā jagādedamasuraṃ taṃ tadā balim

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रह्लाद उवाच चलन्ति गिरयो भीमिर्जहाति सहसा धतिम् । सद्यः समुद्राः क्षुभिता दैत्या निस्तेजसः कृताः

prahlāda uvāca calanti girayo bhīmirjahāti sahasā dhatim / sadyaḥ samudrāḥ kṣubhitā daityā nistejasaḥ kṛtāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सूर्योदये यथा पूर्वं तथा गच्छन्ति न ग्रहाः । देवानां च परा लक्ष्मीः करणेनानुमीयते

sūryodaye yathā pūrvaṃ tathā gacchanti na grahāḥ / devānāṃ ca parā lakṣmīḥ karaṇenānumīyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

महदेतन्महाबाहो कारणं दानवेश्वर । न ह्यल्पमिति मन्तव्यं त्वया कार्यं कथञ्चन

mahadetanmahābāho kāraṇaṃ dānaveśvara / na hyalpamiti mantavyaṃ tvayā kāryaṃ kathañcana

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

लोमहर्षण उवाच इत्युक्त्वा दानवपतिं प्रह्लादः सो ऽसुरोत्तमः । अत्यर्थभक्तो देवेशं जगाम मनसा हरिम्

lomaharṣaṇa uvāca ityuktvā dānavapatiṃ prahlādaḥ so 'surottamaḥ / atyarthabhakto deveśaṃ jagāma manasā harim

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स ध्यानपथगं कृत्वा प्रह्लादश्च मनो ऽसुरः । विचारयामास ततो यथा देवो जनार्दनः

sa dhyānapathagaṃ kṛtvā prahlādaśca mano 'suraḥ / vicārayāmāsa tato yathā devo janārdanaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स ददर्शोदरे ऽदित्याः प्रह्लादो वामनाकृतिम् । तदन्तश्च वसून् रुद्रानश्विनौ सरुतास्तथा

sa dadarśodare 'dityāḥ prahlādo vāmanākṛtim / tadantaśca vasūn rudrānaśvinau sarutāstathā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

साध्यान् विश्वे तथादित्यान् गन्धर्वोरगराक्षसान् । विरोचनं च तनयं बलिं चासुरनायकम्

sādhyān viśve tathādityān gandharvoragarākṣasān / virocanaṃ ca tanayaṃ baliṃ cāsuranāyakam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

जम्भं कुजम्भं नरकं बाणमन्यांस्तथासुरान् । आत्मानमुर्वीं गगनं वायुं वारि हुताशनम्

jambhaṃ kujambhaṃ narakaṃ bāṇamanyāṃstathāsurān / ātmānamurvīṃ gaganaṃ vāyuṃ vāri hutāśanam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

समुद्राद्रिसरिद्द्वीपान् सरांसि च पशून् महीम् । वयोमनुष्यानखिलांस्तथैव च सरीसृपान्

samudrādrisariddvīpān sarāṃsi ca paśūn mahīm / vayomanuṣyānakhilāṃstathaiva ca sarīsṛpān

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

समस्तलोकस्रष्टारं ब्रह्मणं भवमेव च । ग्रहनक्षत्रताराश्च दक्षाद्यांश्च प्रजापतीन्

samastalokasraṣṭāraṃ brahmaṇaṃ bhavameva ca / grahanakṣatratārāśca dakṣādyāṃśca prajāpatīn

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

संपश्यन् विस्मयाविष्टः प्रकृतिस्थः क्षणात् पुनः । प्रह्लादः प्राह दैत्येन्द्रं बलिं वैरोचिनिं ततः

saṃpaśyan vismayāviṣṭaḥ prakṛtisthaḥ kṣaṇāt punaḥ / prahlādaḥ prāha daityendraṃ baliṃ vairociniṃ tataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत्संज्ञातं मया सर्वं यदर्थं भवतामियम् । तेजसो हानिरुत्पन्ना शृण्वन्तु तदशेषतः

tatsaṃjñātaṃ mayā sarvaṃ yadarthaṃ bhavatāmiyam / tejaso hānirutpannā śṛṇvantu tadaśeṣataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

देवदेवो जगद्योनिरयोनिर्जगदादिजः । अनादिरादिर्विश्वस्य वरेण्यो वरदो हरिः

devadevo jagadyonirayonirjagadādijaḥ / anādirādirviśvasya vareṇyo varado hariḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

परावराणां परमः परापरसतां गतिः । प्रभुः प्रमाणं मानानां सप्तलोकगुरोर्गुरुः । स्थितिं कर्तु जगन्नाथः सो ऽचिन्त्यो गर्भतां गतः

parāvarāṇāṃ paramaḥ parāparasatāṃ gatiḥ / prabhuḥ pramāṇaṃ mānānāṃ saptalokagurorguruḥ / sthitiṃ kartu jagannāthaḥ so 'cintyo garbhatāṃ gataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रभुः प्रभूणां परमः पराणामनादिमध्यो भगवाननन्तः । त्रैलोक्यमंशेन सनाथमेकः कर्तु महात्मादितिजो ऽवतीर्मः

prabhuḥ prabhūṇāṃ paramaḥ parāṇāmanādimadhyo bhagavānanantaḥ / trailokyamaṃśena sanāthamekaḥ kartu mahātmāditijo 'vatīrmaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

न यस्य रुद्रो न च पद्मयोनिर्नेन्द्रो न सूर्येन्दुमरीचिमिश्राः । जानन्ति दैत्याधिप यत्स्वरूपं स वासुदेवः कलयावतीर्णः

na yasya rudro na ca padmayonirnendro na sūryendumarīcimiśrāḥ / jānanti daityādhipa yatsvarūpaṃ sa vāsudevaḥ kalayāvatīrṇaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यमक्षरं वेदविदो वदन्ति विशन्ति यं ज्ञानविधूतपापाः । यस्मिन् प्रविष्टा न पुरर्भवन्ति तं वासुदेवं प्रणमामि देवम्

yamakṣaraṃ vedavido vadanti viśanti yaṃ jñānavidhūtapāpāḥ / yasmin praviṣṭā na purarbhavanti taṃ vāsudevaṃ praṇamāmi devam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भृतान्यशेषाणि यतो भवन्ति यथोर्मयस्तोयन्धेरजस्रम् । लयं च यस्मिन् प्रलये प्रयान्ति तं वासुदेवं प्रणतो ऽस्म्यचिन्त्यम्

bhṛtānyaśeṣāṇi yato bhavanti yathormayastoyandherajasram / layaṃ ca yasmin pralaye prayānti taṃ vāsudevaṃ praṇato 'smyacintyam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

न यस्य रूपं न बलं प्रभावो न च प्रतापः परमस्य पुंसः । विज्ञायते सर्वपितामहाद्यैस्तं वासुदेवं प्रणमामि नित्यम्

na yasya rūpaṃ na balaṃ prabhāvo na ca pratāpaḥ paramasya puṃsaḥ / vijñāyate sarvapitāmahādyaistaṃ vāsudevaṃ praṇamāmi nityam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

रूपस्य चक्षुर्ग्रहणे त्वगेषा स्पर्शग्रहित्री रसना रसस्य । घ्राणं च गन्धग्रहणे नियुक्तं न घ्राणचक्षुः श्रवणादि तस्य

rūpasya cakṣurgrahaṇe tvageṣā sparśagrahitrī rasanā rasasya / ghrāṇaṃ ca gandhagrahaṇe niyuktaṃ na ghrāṇacakṣuḥ śravaṇādi tasya

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्वयंप्रकाशः परमार्थतो यः सर्वेश्वरो वेदितव्यः स युक्त्या । शक्यं तमीड्यमनघं च देवं ग्राह्यं नतो ऽहं हरिमीशितारम्

svayaṃprakāśaḥ paramārthato yaḥ sarveśvaro veditavyaḥ sa yuktyā / śakyaṃ tamīḍyamanaghaṃ ca devaṃ grāhyaṃ nato 'haṃ harimīśitāram

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

येनैकदंष्ट्रेण समुद्धृतेयं धराचला धारयतीह सर्वम् । शेते ग्रसित्वा सकलं जगद् यस्तमीड्यमीशं प्रणतो ऽस्मि विष्णुम्

yenaikadaṃṣṭreṇa samuddhṛteyaṃ dharācalā dhārayatīha sarvam / śete grasitvā sakalaṃ jagad yastamīḍyamīśaṃ praṇato 'smi viṣṇum

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अंशावतीर्णेन च येन गर्भे हृतानि तेजांसि महासुराणाम् । नमामि तं देवमनन्तमीशमशेषसंसारतरोः कुठारम्

aṃśāvatīrṇena ca yena garbhe hṛtāni tejāṃsi mahāsurāṇām / namāmi taṃ devamanantamīśamaśeṣasaṃsārataroḥ kuṭhāram

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

देवो जगद्योनिरयं महात्मा स षोड्शांशेन महासुरेन्द्राः । सुरेन्द्रमातुर्जठरं प्रविष्टो हृतानि वस्तेन बलं वपूंषि

devo jagadyonirayaṃ mahātmā sa ṣoḍśāṃśena mahāsurendrāḥ / surendramāturjaṭharaṃ praviṣṭo hṛtāni vastena balaṃ vapūṃṣi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

बलिरुवाच तात को ऽयं हरिर्नाम यतो नो भयमागतम् । सन्ति मे शतशो दैत्या वासुदेवबलाधिकाः

baliruvāca tāta ko 'yaṃ harirnāma yato no bhayamāgatam / santi me śataśo daityā vāsudevabalādhikāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विप्रचित्तिः शिबिः शङ्कुरयः शङ्कुस्तथैव च । हयशिरा अश्वशिरा भङ्गकारो महाहनुः

vipracittiḥ śibiḥ śaṅkurayaḥ śaṅkustathaiva ca / hayaśirā aśvaśirā bhaṅgakāro mahāhanuḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रतापी प्रघशः शंभुः कुक्कुराक्षश्च दुर्जयः । एते चान्ये च मे सन्ति दैतेया दानवास्तथा

pratāpī praghaśaḥ śaṃbhuḥ kukkurākṣaśca durjayaḥ / ete cānye ca me santi daiteyā dānavāstathā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

महाबला महावीर्या भूभारधरणक्षमाः । एषामेकैकशः कृष्णो न वीर्यार्द्धेन संमितः

mahābalā mahāvīryā bhūbhāradharaṇakṣamāḥ / eṣāmekaikaśaḥ kṛṣṇo na vīryārddhena saṃmitaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

लोमहर्षम उवाच पौत्रस्यैतद् वचः श्रुत्वा प्रह्लादो दैत्यसत्तमः । सक्रोधश्च बलिं प्राह वैकुण्ठाक्षेपवादिनम्

lomaharṣama uvāca pautrasyaitad vacaḥ śrutvā prahlādo daityasattamaḥ / sakrodhaśca baliṃ prāha vaikuṇṭhākṣepavādinam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विनाशमुपयास्यन्ति दैत्या ये चापि दानवाः । येषां त्वमीदृशो राजा दुर्बुद्धिरविवेकवान्

vināśamupayāsyanti daityā ye cāpi dānavāḥ / yeṣāṃ tvamīdṛśo rājā durbuddhiravivekavān

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

देवदेवं महाभागं वासुदेवमजं विभुम् । त्वामृते पापसङ्कल्प को ऽन्य एवं वदिष्यति

devadevaṃ mahābhāgaṃ vāsudevamajaṃ vibhum / tvāmṛte pāpasaṅkalpa ko 'nya evaṃ vadiṣyati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

य एते भवता प्रोक्ताः समस्ता दैत्यदानवाः । सब्रह्मकास्तथा देवाः स्थावरान्ता विभूतयः

ya ete bhavatā proktāḥ samastā daityadānavāḥ / sabrahmakāstathā devāḥ sthāvarāntā vibhūtayaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

त्वं चाहं च जगच्चेदं साद्रिद्रुमनदीवनम् । ससमुद्रद्वीपलोको ऽयं यश्चेदं सचराचरम्

tvaṃ cāhaṃ ca jagaccedaṃ sādridrumanadīvanam / sasamudradvīpaloko 'yaṃ yaścedaṃ sacarācaram

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यस्याभिवाद्यवन्द्यस्य व्यापिनः परमात्मनः । एकांशांशकलाजन्म कस्तमेवं प्रवक्ष्यति

yasyābhivādyavandyasya vyāpinaḥ paramātmanaḥ / ekāṃśāṃśakalājanma kastamevaṃ pravakṣyati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ऋते विनाशाबिमुखं त्वामेकमविवेकिनम् । दुर्बुद्धिमजितात्मानं वृद्धानं शासनातिगम्

ṛte vināśābimukhaṃ tvāmekamavivekinam / durbuddhimajitātmānaṃ vṛddhānaṃ śāsanātigam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शोच्यो ऽहं यस्य मे गेहे जातस्तव पिताधमः । यस्य त्वमीदृशः पुत्रो देवदेवावमानकः

śocyo 'haṃ yasya me gehe jātastava pitādhamaḥ / yasya tvamīdṛśaḥ putro devadevāvamānakaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तिष्ठत्वनेकसंसारसंघातौघविनाशिनि । कृष्णे भक्तिरहं तावदवेक्ष्यो भवता न किम्

tiṣṭhatvanekasaṃsārasaṃghātaughavināśini / kṛṣṇe bhaktirahaṃ tāvadavekṣyo bhavatā na kim

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

न मे प्रियतरः कृष्णादपि देहो ऽयमात्मनः । इति जानात्ययं लोको भवांश्च दितिनन्दन

na me priyataraḥ kṛṣṇādapi deho 'yamātmanaḥ / iti jānātyayaṃ loko bhavāṃśca ditinandana

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

जानन्नपि प्रियतरं प्राणेभ्यो ऽपि हरिं मम । निन्दां करोषि तस्य त्वमकुर्वन् गौरवं मम

jānannapi priyataraṃ prāṇebhyo 'pi hariṃ mama / nindāṃ karoṣi tasya tvamakurvan gauravaṃ mama

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विरोचनस्तव गुरुर्गुरुस्तयाप्यहं बले । ममापि सर्वजगतां गुरुर्नारायणो हरिः

virocanastava gururgurustayāpyahaṃ bale / mamāpi sarvajagatāṃ gururnārāyaṇo hariḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

निन्दां करोषि तस्मिस्त्वं कृष्णे गुरुगुरोर्गुरौ । यस्मात् तस्मादिहैव त्वम् ऐश्वर्याद् भ्रांशमेष्यसि

nindāṃ karoṣi tasmistvaṃ kṛṣṇe gurugurorgurau / yasmāt tasmādihaiva tvam aiśvaryād bhrāṃśameṣyasi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स देवो जगतां नाथो बले प्रभुर्जनार्दनः । नन्वहं प्रत्यवेक्ष्यस्ते भक्तिमानत्र मे गुरुः

sa devo jagatāṃ nātho bale prabhurjanārdanaḥ / nanvahaṃ pratyavekṣyaste bhaktimānatra me guruḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एतावन्मात्रमप्यत्र निन्दता जगतो गुरुम् । नापेक्षितस्त्वया यस्मात् तस्माच्छापं ददामि ते

etāvanmātramapyatra nindatā jagato gurum / nāpekṣitastvayā yasmāt tasmācchāpaṃ dadāmi te

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यथा मे शिरसश्छेदादिदं गुरुतरं बले । त्वयोक्तमच्युताक्षेपं राज्यभ्रष्टस्तथा पत

yathā me śirasaśchedādidaṃ gurutaraṃ bale / tvayoktamacyutākṣepaṃ rājyabhraṣṭastathā pata

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यथा न कृष्णादपरः परित्राणं भवार्णवे । तथाचिरेण पश्येयं भवन्तं राज्यविच्युतम्

yathā na kṛṣṇādaparaḥ paritrāṇaṃ bhavārṇave / tathācireṇa paśyeyaṃ bhavantaṃ rājyavicyutam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.