Varāha Purāṇa 114

अथ श्रीवराहावतारः ।। श्रीवराह उवाच ।। संस्तूयमानो भगवान्मुनिभिर्मन्त्रवादिभिः ।। तुष्टो नारायणो देवः केशवः परमो विभुः

atha śrīvarāhāvatāraḥ || śrīvarāha uvāca || saṃstūyamāno bhagavānmunibhirmantravādibhiḥ || tuṣṭo nārāyaṇo devaḥ keśavaḥ paramo vibhuḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततो ध्यानं समास्थाय दिव्यं योग्यं च माधवः ।। मधुरं स्वरमास्थाय प्रत्युवाच वसुन्धराम्

tato dhyānaṃ samāsthāya divyaṃ yogyaṃ ca mādhavaḥ || madhuraṃ svaramāsthāya pratyuvāca vasundharām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तव देवि प्रियार्थाय भक्त्या यं त्वं व्यवस्थिता ।। कारयिष्यामि ते सर्वं यत्ते हृदि व्यवस्थितम्

tava devi priyārthāya bhaktyā yaṃ tvaṃ vyavasthitā || kārayiṣyāmi te sarvaṃ yatte hṛdi vyavasthitam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अहं त्वां धारयिष्यामि सशैलवनकाननाम् ।। ससागरां ससरितं सप्तद्वीपसमन्विताम्

ahaṃ tvāṃ dhārayiṣyāmi saśailavanakānanām || sasāgarāṃ sasaritaṃ saptadvīpasamanvitām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एवमाश्वासयित्वा तु वसुधां स च माधवः ।। रूपं संकल्पयामास वाराहं सुमहौजसम्

evamāśvāsayitvā tu vasudhāṃ sa ca mādhavaḥ || rūpaṃ saṃkalpayāmāsa vārāhaṃ sumahaujasam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

षट् सहस्राणि चोच्छ्रायो विस्तारेण पुनस्त्रयः ।। एवं नवसहस्राणि योजनानां विधाय च

ṣaṭ sahasrāṇi cocchrāyo vistāreṇa punastrayaḥ || evaṃ navasahasrāṇi yojanānāṃ vidhāya ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वामया दंष्ट्रया गृह्य उज्जहार च मेदिनीम् ।। सपर्वतवनाकारां सप्तद्वीपां सपत्तनाम्

vāmayā daṃṣṭrayā gṛhya ujjahāra ca medinīm || saparvatavanākārāṃ saptadvīpāṃ sapattanām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नगा विलग्नाः पतिताः केचिद्विज्ञानसंश्रिताः ।। शोभन्ते च विचित्रांगमेघाः सन्ध्यागमे यथा

nagā vilagnāḥ patitāḥ kecidvijñānasaṃśritāḥ || śobhante ca vicitrāṃgameghāḥ sandhyāgame yathā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

चन्द्रनिर्मलसङ्काशा वराहमुखसंस्थिताः ।। शोभन्ते चक्रपाणेश्च मृणालं कर्दमे यथा

candranirmalasaṅkāśā varāhamukhasaṃsthitāḥ || śobhante cakrapāṇeśca mṛṇālaṃ kardame yathā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एवं हि धार्यमाणा सा पृथिवी सागरान्विता ।। वर्षाणां च सहस्रं हि वज्रदंष्ट्रेण साधुना

evaṃ hi dhāryamāṇā sā pṛthivī sāgarānvitā || varṣāṇāṃ ca sahasraṃ hi vajradaṃṣṭreṇa sādhunā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तस्यामेव तु कालस्य परिमाणं युगेषु च ।। एकसप्ततिके कल्पे कर्दमोऽयं प्रजापतिः

tasyāmeva tu kālasya parimāṇaṃ yugeṣu ca || ekasaptatike kalpe kardamo'yaṃ prajāpatiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततः पृथिव्या देवश्च भगवान्विष्णुरव्ययः।। अन्योन्याभिमताश्चैव वाराहे कल्प उत्तमे

tataḥ pṛthivyā devaśca bhagavānviṣṇuravyayaḥ|| anyonyābhimatāścaiva vārāhe kalpa uttame

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सा गौः स्तुवति तं चैव पुराणं परमव्ययम् ।। योगेन परमेणैव शरणं चैव गच्छति

sā gauḥ stuvati taṃ caiva purāṇaṃ paramavyayam || yogena parameṇaiva śaraṇaṃ caiva gacchati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आधारः कीदृशो देव उपयोगश्च कीदृशः ।। कालेकाले च देवेश कर्मणश्चापि कीदृशः

ādhāraḥ kīdṛśo deva upayogaśca kīdṛśaḥ || kālekāle ca deveśa karmaṇaścāpi kīdṛśaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कीदृशा पश्चिमा संध्या कीदृशी ह्यर्धबाह्यतः ।। शेषाः समानास्त्वा देव ये तु कर्माणि कुर्वते

kīdṛśā paścimā saṃdhyā kīdṛśī hyardhabāhyataḥ || śeṣāḥ samānāstvā deva ye tu karmāṇi kurvate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

किन्नु संस्थापने देव आवाहनविसर्जने ।। अगुरुं गन्धधूपं च प्रमाणं गृह्यते कथम्

kinnu saṃsthāpane deva āvāhanavisarjane || aguruṃ gandhadhūpaṃ ca pramāṇaṃ gṛhyate katham

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कथं पाद्यं च गृह्णाति स्नापनालेपनानि च ।। कथं दीपश्च दातव्यः कन्दमूलफलानि च

kathaṃ pādyaṃ ca gṛhṇāti snāpanālepanāni ca || kathaṃ dīpaśca dātavyaḥ kandamūlaphalāni ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आसनं शयनं चैव किङ्कर्म्मापि विधीयते ।। कथं पूजादि कर्त्तव्यं प्राणास्तत्र च वै कति

āsanaṃ śayanaṃ caiva kiṅkarmmāpi vidhīyate || kathaṃ pūjādi karttavyaṃ prāṇāstatra ca vai kati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पश्चिमा पूर्वसंध्यायां किं पुण्यं चापि तत्र वै ।। शरदि कीदृशं कर्म शिशिरे कर्म कीदृशम्

paścimā pūrvasaṃdhyāyāṃ kiṃ puṇyaṃ cāpi tatra vai || śaradi kīdṛśaṃ karma śiśire karma kīdṛśam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वसन्ते कीदृशं कर्म ग्रीष्मे किं कर्म कारयेत् ।। प्रावृट्काले च किं कर्म वर्षान्ते किञ्च कारयेत्

vasante kīdṛśaṃ karma grīṣme kiṃ karma kārayet || prāvṛṭkāle ca kiṃ karma varṣānte kiñca kārayet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यानि तत्रोपभोग्यानि पुष्पाणि च फलानि च ।। कर्मण्यास्ते अकर्मण्या ये च शास्त्रबहिष्कृताः

yāni tatropabhogyāni puṣpāṇi ca phalāni ca || karmaṇyāste akarmaṇyā ye ca śāstrabahiṣkṛtāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

किं कर्मणा भोगवता तावद्गच्छति माधवम् ।। कथं कर्म न चान्नेषु अतिगच्छति कीदृशम्

kiṃ karmaṇā bhogavatā tāvadgacchati mādhavam || kathaṃ karma na cānneṣu atigacchati kīdṛśam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अर्च्चायाः किं प्रमाणं तु स्थापनं चापि कीदृशम् ।। परिमाणं कथं देव उपवासश्च कीदृशः

arccāyāḥ kiṃ pramāṇaṃ tu sthāpanaṃ cāpi kīdṛśam || parimāṇaṃ kathaṃ deva upavāsaśca kīdṛśaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पीतकं शुक्लरक्तं वा कथं गृह्णाति वाससाम् ।। तेषां तु कानि वस्त्राणि यैर्हितं प्रतिपद्यते

pītakaṃ śuklaraktaṃ vā kathaṃ gṛhṇāti vāsasām || teṣāṃ tu kāni vastrāṇi yairhitaṃ pratipadyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

केषु लोकेषु गच्छन्ति मधुपर्कस्य भक्षणात् ।। स्तवे परमकालेऽपि तव भक्तस्य माधव

keṣu lokeṣu gacchanti madhuparkasya bhakṣaṇāt || stave paramakāle'pi tava bhaktasya mādhava

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

किम्प्रमाणं तु दातव्यं मधुपर्कसमन्वितम् ।। कानि मांसानि ते देव फलं शाकस्य कीदृशः ।।२७। प्रापणेष्वपि युज्येत कर्म शास्त्रसमायुतम् ।। आहूतस्य च मन्त्रेण आगते धर्मवत्सल

kimpramāṇaṃ tu dātavyaṃ madhuparkasamanvitam || kāni māṃsāni te deva phalaṃ śākasya kīdṛśaḥ ||27| prāpaṇeṣvapi yujyeta karma śāstrasamāyutam || āhūtasya ca mantreṇa āgate dharmavatsala

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

केन मन्त्रविधानेन प्राशनं ते प्रदीयते ।। व्रतस्य चोपचारेषु अर्च्चयित्वा यथाविधि

kena mantravidhānena prāśanaṃ te pradīyate || vratasya copacāreṣu arccayitvā yathāvidhi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कानि कर्म्माणि कुर्वीत तव भक्तस्य भोजनात् ।। यस्तु तं प्रापणं देव न च दोषप्रसादिकम्

kāni karmmāṇi kurvīta tava bhaktasya bhojanāt || yastu taṃ prāpaṇaṃ deva na ca doṣaprasādikam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

के ऽत्र भुंजन्ति तद्देव सर्वशुद्धिकरं परम् ।। ये तु एकाशिनो देवमुपसर्पन्ति माधवम्

ke 'tra bhuṃjanti taddeva sarvaśuddhikaraṃ param || ye tu ekāśino devamupasarpanti mādhavam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तेषां तु का गतिर्देव तव मार्गानुसारिणाम् ।। व्रतं कृत्वा यथोक्तेन येऽभिगच्छन्ति माधवम्

teṣāṃ tu kā gatirdeva tava mārgānusāriṇām || vrataṃ kṛtvā yathoktena ye'bhigacchanti mādhavam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तेषां तु का गतिर्देव तव भक्तिं प्रकुर्वताम् ।। कृच्छ्रसांतपने कृत्वा येऽभिगच्छन्ति माधवम् ।३३ । कां गतिं ते प्रपद्यन्ते तव कर्मपरायणाः ।। वाय्वाहारं ततः कृत्वा कृष्णं समधिगच्छति

teṣāṃ tu kā gatirdeva tava bhaktiṃ prakurvatām || kṛcchrasāṃtapane kṛtvā ye'bhigacchanti mādhavam |33 | kāṃ gatiṃ te prapadyante tava karmaparāyaṇāḥ || vāyvāhāraṃ tataḥ kṛtvā kṛṣṇaṃ samadhigacchati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तेषां तु का गतिः कृष्ण तव भक्तौ व्यवस्थिताः ।। अक्षारलवणं कृत्वा येऽभिगच्छन्ति चाच्युतम्

teṣāṃ tu kā gatiḥ kṛṣṇa tava bhaktau vyavasthitāḥ || akṣāralavaṇaṃ kṛtvā ye'bhigacchanti cācyutam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कां गतिं ते प्रपद्यन्ते तव कर्मानुसारिणः ।। कृत्वा पयोव्रतं चैव येऽभिगच्छंति चाच्युतम्

kāṃ gatiṃ te prapadyante tava karmānusāriṇaḥ || kṛtvā payovrataṃ caiva ye'bhigacchaṃti cācyutam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ते कां गतिं प्रपद्यन्ते नरा ये व्रतकारिणः।। दत्त्वा गवाह्निकं चैव ये प्रपद्यन्ति माधवम्

te kāṃ gatiṃ prapadyante narā ye vratakāriṇaḥ|| dattvā gavāhnikaṃ caiva ye prapadyanti mādhavam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कां गतिं ते प्रपद्यन्ते तव भक्त्या व्यवस्थिताः ।। उञ्छवृत्तिं समास्थाय येऽभिगच्छन्ति माधवम्

kāṃ gatiṃ te prapadyante tava bhaktyā vyavasthitāḥ || uñchavṛttiṃ samāsthāya ye'bhigacchanti mādhavam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कां गतिं ते प्रपद्यन्ते नरा भिक्षोपजीविनः।। गृहस्थधर्मं कृत्वा वै येऽभिगच्छन्ति माधवम्

kāṃ gatiṃ te prapadyante narā bhikṣopajīvinaḥ|| gṛhasthadharmaṃ kṛtvā vai ye'bhigacchanti mādhavam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कां गतिं ते प्रपद्यन्ते तव कर्मपरायणाः ।। तव क्षेत्रेषु वैकुण्ठ ये तु प्राणान्विमुञ्चते

kāṃ gatiṃ te prapadyante tava karmaparāyaṇāḥ || tava kṣetreṣu vaikuṇṭha ye tu prāṇānvimuñcate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

काँल्लोकांस्ते प्रपद्यन्ते तव क्षेत्रेषु ये मृताः ।। कृत्वा पंचातपं चैव माधवाय प्रयच्छति

kā~llokāṃste prapadyante tava kṣetreṣu ye mṛtāḥ || kṛtvā paṃcātapaṃ caiva mādhavāya prayacchati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कां गतिं वै परायान्ति ये तु पंचातपे मृताः ।। कण्टशय्यां समासाद्य ये प्रपश्यन्ति चाच्युतम्

kāṃ gatiṃ vai parāyānti ye tu paṃcātape mṛtāḥ || kaṇṭaśayyāṃ samāsādya ye prapaśyanti cācyutam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तेषां तु का गतिर्देव कण्टशय्यां समाश्रिताः।। आकाशशयनं कृत्वा ये प्रपद्यन्ति चाच्युतम्

teṣāṃ tu kā gatirdeva kaṇṭaśayyāṃ samāśritāḥ|| ākāśaśayanaṃ kṛtvā ye prapadyanti cācyutam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तेषां तु का गतिः कृष्ण तव भक्तिपरायणाः ।। गोव्रजे शयनं कृत्वा ये प्रपद्यन्ति केशवम्

teṣāṃ tu kā gatiḥ kṛṣṇa tava bhaktiparāyaṇāḥ || govraje śayanaṃ kṛtvā ye prapadyanti keśavam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तेषां तु का गतिर्ब्रह्मंस्तव भक्तिपथे स्थिताः ।। शाकाहारं ततः कृत्वा येऽभिगच्छन्ति चाच्युतम्

teṣāṃ tu kā gatirbrahmaṃstava bhaktipathe sthitāḥ || śākāhāraṃ tataḥ kṛtvā ye'bhigacchanti cācyutam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तेषां तु का गतिर्देव ये नरा यावकाशिनः ।। आहारं गोमयं कृत्वा येऽभिगच्छन्ति केशवम्

teṣāṃ tu kā gatirdeva ye narā yāvakāśinaḥ || āhāraṃ gomayaṃ kṛtvā ye'bhigacchanti keśavam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नारायण गतिस्तेषां कीदृशोऽत्र विधिः स्मृतः ।। सक्तुं वै भक्षयित्वा तु ये प्रपद्यन्ति चाच्युतम्

nārāyaṇa gatisteṣāṃ kīdṛśo'tra vidhiḥ smṛtaḥ || saktuṃ vai bhakṣayitvā tu ye prapadyanti cācyutam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तेषां तु का गतिर्देव तव कर्मपरायणाः ।। शिरसा दीपकं कृत्वा येऽभिगच्छन्ति केशवम्

teṣāṃ tu kā gatirdeva tava karmaparāyaṇāḥ || śirasā dīpakaṃ kṛtvā ye'bhigacchanti keśavam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तेषां तु का गतिर्देव शिरसा दीपधारणात् ।। ये हि नित्यं पयः पीत्वा तव चिन्ताव्यवस्थिताः

teṣāṃ tu kā gatirdeva śirasā dīpadhāraṇāt || ye hi nityaṃ payaḥ pītvā tava cintāvyavasthitāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ते गतिं कां प्रपद्यन्ते तव चिंतापरायणाः ।। अश्माशनं व्रतं कृत्वा ये प्रपद्यन्ति नित्यशः

te gatiṃ kāṃ prapadyante tava ciṃtāparāyaṇāḥ || aśmāśanaṃ vrataṃ kṛtvā ye prapadyanti nityaśaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तेषां तु का गतिर्देव तव भक्तिपरायणाः ।। भक्षयित्वा तु दूर्वां ये प्रपद्यन्ते मनीषिणः

teṣāṃ tu kā gatirdeva tava bhaktiparāyaṇāḥ || bhakṣayitvā tu dūrvāṃ ye prapadyante manīṣiṇaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तेषां तु का गतिर्देव स्वधर्मगुणचारिणः ।। जानुभ्यां प्रतिपद्यन्ते तव प्रीत्या च माधव

teṣāṃ tu kā gatirdeva svadharmaguṇacāriṇaḥ || jānubhyāṃ pratipadyante tava prītyā ca mādhava

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तेषां तु का गतिर्देव तन्ममाचक्ष्व पृच्छतः ।। उत्तानशयनं कृत्वा धारयन्ति हि दीपिकाम्

teṣāṃ tu kā gatirdeva tanmamācakṣva pṛcchataḥ || uttānaśayanaṃ kṛtvā dhārayanti hi dīpikām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ते यांति कां गतिं देव कथ्यते या च शाश्वती ।। जानुभ्यां दीपकं कृत्वा केशवाय प्रपद्यते

te yāṃti kāṃ gatiṃ deva kathyate yā ca śāśvatī || jānubhyāṃ dīpakaṃ kṛtvā keśavāya prapadyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तेषां तु का गतिर्देव कथ्यते चैव शाश्वती ।। अवाङ्मुखस्तु भूत्वा वै यः प्रपद्येज्जनार्द्दनम्

teṣāṃ tu kā gatirdeva kathyate caiva śāśvatī || avāṅmukhastu bhūtvā vai yaḥ prapadyejjanārddanam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भगवन् का गतिस्तस्य अवाक्शिरसि शायिनः ।। पुत्रदारगृहं चैव मुक्त्वा योऽनुप्रपद्यते

bhagavan kā gatistasya avākśirasi śāyinaḥ || putradāragṛhaṃ caiva muktvā yo'nuprapadyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

का गतिस्तस्य सिद्धा तु कथयस्व सुरोत्तम ।। भाषितोऽसि मया ह्येवं सर्वलोकसुखावहम्

kā gatistasya siddhā tu kathayasva surottama || bhāṣito'si mayā hyevaṃ sarvalokasukhāvaham

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

गमनागमनं चैव त्वत्प्रसन्नेन माधव ।। त्वं ज्ञाता त्वं पिता चैव सर्वधर्मविनिश्चयः

gamanāgamanaṃ caiva tvatprasannena mādhava || tvaṃ jñātā tvaṃ pitā caiva sarvadharmaviniścayaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अतस्त्वयैव वक्तव्यो योगसाङ्ख्यविनिश्चयः ।। त्वां भजंश्च गते जीवे मधुपर्कसमन्वितम्

atastvayaiva vaktavyo yogasāṅkhyaviniścayaḥ || tvāṃ bhajaṃśca gate jīve madhuparkasamanvitam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भस्माकुलेषु निःक्षिप्य कथं चाग्नौ प्रपद्यते ।। कां गतिं प्रतिपद्यन्ते त्वद्भक्ता जलमास्थिताः

bhasmākuleṣu niḥkṣipya kathaṃ cāgnau prapadyate || kāṃ gatiṃ pratipadyante tvadbhaktā jalamāsthitāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

त्वत्क्षेत्रसंस्थितो वापि तन्ममाचक्ष्व पृच्छतः ।। स्मरण पुत्र ते कृष्ण यैस्तु नाम प्रकीर्त्यते

tvatkṣetrasaṃsthito vāpi tanmamācakṣva pṛcchataḥ || smaraṇa putra te kṛṣṇa yaistu nāma prakīrtyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नमो नारायणेत्युक्त्वा तेषां वै का गतिर्भवेत् ।। उद्यतेष्वपि शस्त्रेषु हन्यमाना रणे नराः

namo nārāyaṇetyuktvā teṣāṃ vai kā gatirbhavet || udyateṣvapi śastreṣu hanyamānā raṇe narāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नामप्रकीर्तनात्तेषां कीदृशी तु गतिर्भवेत् ।। अहं शिष्या च दासी च तव भक्त्या व्यवस्थिता

nāmaprakīrtanātteṣāṃ kīdṛśī tu gatirbhavet || ahaṃ śiṣyā ca dāsī ca tava bhaktyā vyavasthitā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

रहस्यं धर्मसंयुक्तं तन्ममाचक्ष्व माधव ।। एवं तत्परमं गुह्यं मम प्रीत्या जगद्गुरो

rahasyaṃ dharmasaṃyuktaṃ tanmamācakṣva mādhava || evaṃ tatparamaṃ guhyaṃ mama prītyā jagadguro

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

संचिन्त्य लोकधर्मार्थं तद्भवान् वक्तुमर्हति ।। इति श्रीवराहपुराणे पृथिव्याः प्रश्नो नाम चतुर्दशाधिकशततमोऽध्यायः

saṃcintya lokadharmārthaṃ tadbhavān vaktumarhati || iti śrīvarāhapurāṇe pṛthivyāḥ praśno nāma caturdaśādhikaśatatamo'dhyāyaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

केषु द्रव्येषु संयुक्तं मधुपर्कं प्रदीयते ।। के तु कर्मगुणास्तस्य मधुपर्कस्य माधव

keṣu dravyeṣu saṃyuktaṃ madhuparkaṃ pradīyate || ke tu karmaguṇāstasya madhuparkasya mādhava

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.