Varāha Purāṇa 116

अथ सुखदुःखनिरूपणम्।। श्रीवराह उवाच ।। मया प्रोक्तविधानेन यस्तु कर्माणि कारयेत् ।। तच्छृणुष्व महाभागे यो साफल्यमाप्नुयात्

atha sukhaduḥkhanirūpaṇam|| śrīvarāha uvāca || mayā proktavidhānena yastu karmāṇi kārayet || tacchṛṇuṣva mahābhāge yo sāphalyamāpnuyāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एकचित्तः समास्थाय अहङ्कारविवर्ज्जितः ।। मच्चित्तसंहतो नित्यं क्षान्तो दांतो जितेन्द्रियः

ekacittaḥ samāsthāya ahaṅkāravivarjjitaḥ || maccittasaṃhato nityaṃ kṣānto dāṃto jitendriyaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

फलमूलानि शाकानि द्वादश्यां वा कदाचन।। पयोव्रतं च तत्काले पुनरेव निरामिषः

phalamūlāni śākāni dvādaśyāṃ vā kadācana|| payovrataṃ ca tatkāle punareva nirāmiṣaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

षष्ठ्यष्टमी ह्यमावास्या तूभयत्र चतुर्दशी ।। मैथुनं नाभिसेवेत द्वाद्वश्यां च तथा प्रिये

ṣaṣṭhyaṣṭamī hyamāvāsyā tūbhayatra caturdaśī || maithunaṃ nābhiseveta dvādvaśyāṃ ca tathā priye

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एवं योगविधानेन कर्म कुर्याद्दृढव्रतः ।। पूतात्मा धर्मसंयुक्तो विष्णुलोकं तु गच्छति

evaṃ yogavidhānena karma kuryāddṛḍhavrataḥ || pūtātmā dharmasaṃyukto viṣṇulokaṃ tu gacchati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

न ग्लानिर्न जरा तस्य न मोहो रोग एव च ।। भुजाष्टादश जायन्ते धन्वी खड्गी शरी गदी

na glānirna jarā tasya na moho roga eva ca || bhujāṣṭādaśa jāyante dhanvī khaḍgī śarī gadī

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तेषां व्युष्टिं प्रवक्ष्यामि मम कर्मसमुत्थिताम् ।। षष्टिवर्षसहस्राणि षष्टिवर्षशतानि च

teṣāṃ vyuṣṭiṃ pravakṣyāmi mama karmasamutthitām || ṣaṣṭivarṣasahasrāṇi ṣaṣṭivarṣaśatāni ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ममार्चनविधिं कृत्वा मम लोके महीयते ।। दुःखमेवं प्रवक्ष्यामि तच्छृणुष्व वसुन्धरे

mamārcanavidhiṃ kṛtvā mama loke mahīyate || duḥkhamevaṃ pravakṣyāmi tacchṛṇuṣva vasundhare

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

उचितेनोपचारेण दुःखमोक्षविनाशनम् ।। अहङ्कारावृतो नित्यं नरो मोहेन चावृतः

ucitenopacāreṇa duḥkhamokṣavināśanam || ahaṅkārāvṛto nityaṃ naro mohena cāvṛtaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यो मां नैव प्रपद्येत ततो दुःखतरं नु किम् ।। सर्वाशी सर्वविक्रेता नमस्कारविवर्जितः

yo māṃ naiva prapadyeta tato duḥkhataraṃ nu kim || sarvāśī sarvavikretā namaskāravivarjitaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यो न मां प्रतिपद्येत ततो दुःखतरं नु किम् ।। प्राप्तकाले वैश्वदेवे दृष्ट्वा चातिथिमागतम्

yo na māṃ pratipadyeta tato duḥkhataraṃ nu kim || prāptakāle vaiśvadeve dṛṣṭvā cātithimāgatam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अदत्त्वा तस्य यो भुंक्ते ततो दुःखतरं नु किम् ।। सर्वान्नानि तु सिद्धानि पाकभेदं करोति यः

adattvā tasya yo bhuṃkte tato duḥkhataraṃ nu kim || sarvānnāni tu siddhāni pākabhedaṃ karoti yaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तस्य देवा न चाश्नन्ति ततो दुःखतरं नु किम् ।। असन्तुष्टस्तु वैषम्ये परदाराभिमर्शकः

tasya devā na cāśnanti tato duḥkhataraṃ nu kim || asantuṣṭastu vaiṣamye paradārābhimarśakaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

परोपतापी मन्दात्मा ततो दुःखतरं नु किम् ।। अकृत्वा पुष्कलं कर्म गृहे संवसते नरः

paropatāpī mandātmā tato duḥkhataraṃ nu kim || akṛtvā puṣkalaṃ karma gṛhe saṃvasate naraḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मृत्युकालवशं प्राप्तस्ततो दुःखतरं नु किम् ।। हस्त्यश्वरथयानानि गम्यमानानि पश्यति

mṛtyukālavaśaṃ prāptastato duḥkhataraṃ nu kim || hastyaśvarathayānāni gamyamānāni paśyati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

धावन्त्यस्याग्रतः पृष्ठे ततो दुःखतरं नु किम् ।। अश्नन्ति पिशितं केचित्केचिच्छालिसमन्वितम्

dhāvantyasyāgrataḥ pṛṣṭhe tato duḥkhataraṃ nu kim || aśnanti piśitaṃ kecitkecicchālisamanvitam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शुष्कान्नं केचिदश्नन्ति ततो दुःखतरं नु किम् ।। वरवस्त्रावृतां शय्यां समासेवति भूषिताम्

śuṣkānnaṃ kecidaśnanti tato duḥkhataraṃ nu kim || varavastrāvṛtāṃ śayyāṃ samāsevati bhūṣitām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

केचित्तृणेषु शेरन्ते ततो दुःखतरं नु किम् ।। सुरूपो दृश्यते कश्चित्पुरुषश्चात्मकर्मभिः

kecittṛṇeṣu śerante tato duḥkhataraṃ nu kim || surūpo dṛśyate kaścitpuruṣaścātmakarmabhiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

केचिद्विरूपा दृश्यन्ते ततो दुःखतरं नु किम् ।। विद्वान् कृती गुणज्ञश्च सर्वशास्त्रविशारदः

kecidvirūpā dṛśyante tato duḥkhataraṃ nu kim || vidvān kṛtī guṇajñaśca sarvaśāstraviśāradaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

केचिन्मूकाश्च दृश्यन्ते ततो दुःखतरं नु किम् ।। विद्यमाने धने केचित्कृपणा भोगवर्जिताः

kecinmūkāśca dṛśyante tato duḥkhataraṃ nu kim || vidyamāne dhane kecitkṛpaṇā bhogavarjitāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दरिद्रो जायते दाता ततो दुःखतरं नु किम् ।। द्विभार्यः पुरुषो यस्तु तयोरेकां प्रशंसति

daridro jāyate dātā tato duḥkhataraṃ nu kim || dvibhāryaḥ puruṣo yastu tayorekāṃ praśaṃsati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एका तु दुर्भगा तत्र ततो दुःखतरं नु किम् ।। ब्राह्मणः क्षत्रियो वैश्यस्त्रयो वर्णाः सुमध्यमे

ekā tu durbhagā tatra tato duḥkhataraṃ nu kim || brāhmaṇaḥ kṣatriyo vaiśyastrayo varṇāḥ sumadhyame

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पापकर्मरता ह्यासन्ततो दुःखतरं नु किम् ।। लब्ध्वा तु मानुषीं संज्ञां पंचभूत समन्विताम्

pāpakarmaratā hyāsantato duḥkhataraṃ nu kim || labdhvā tu mānuṣīṃ saṃjñāṃ paṃcabhūta samanvitām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मामेव न प्रपद्यन्ते ततो दुःखतरं नु किम् ।। एतत्ते कथितं भद्रे दुःखकर्मविनिश्चयम्

māmeva na prapadyante tato duḥkhataraṃ nu kim || etatte kathitaṃ bhadre duḥkhakarmaviniścayam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सर्वभूताहितं पापं यत्त्वया परिपृच्छितम् ।। यच्च मां पृच्छते भद्रे शुभं कीदृशमुच्यते

sarvabhūtāhitaṃ pāpaṃ yattvayā paripṛcchitam || yacca māṃ pṛcchate bhadre śubhaṃ kīdṛśamucyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तच्छृणुष्वानवद्याङ्गि मम कर्मविनिश्चयम् ।। कृत्वा तु विपुलं कर्म मद्भक्तेषु निवेदयेत्

tacchṛṇuṣvānavadyāṅgi mama karmaviniścayam || kṛtvā tu vipulaṃ karma madbhakteṣu nivedayet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यस्य बुद्धिर्विजायेत स दुःखायोपजायते ।। मां पूजयित्वा नैवेद्यं विशिष्टं परिकल्प्य च

yasya buddhirvijāyeta sa duḥkhāyopajāyate || māṃ pūjayitvā naivedyaṃ viśiṣṭaṃ parikalpya ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शेषमन्नं समश्नाति ततः सौख्यतरं नु किम् ।। त्रिकालं ये प्रपद्यन्ते मयोक्तेन वसुन्धरे

śeṣamannaṃ samaśnāti tataḥ saukhyataraṃ nu kim || trikālaṃ ye prapadyante mayoktena vasundhare

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कृत्वा सायाह्निकं कर्म ततः सौख्यतरं नु किम् ।। देवतातिथिमर्त्त्यानां त्यक्त्वा चान्नं वसुन्धरे

kṛtvā sāyāhnikaṃ karma tataḥ saukhyataraṃ nu kim || devatātithimarttyānāṃ tyaktvā cānnaṃ vasundhare

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यश्चात्मा वै समश्नाति ततः सौख्यतरं नु किम् ।। प्रविष्टस्त्वतिथिर्यस्य निराशो यन्न गच्छति

yaścātmā vai samaśnāti tataḥ saukhyataraṃ nu kim || praviṣṭastvatithiryasya nirāśo yanna gacchati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

येन केनचिद्दत्तेन ततः सौख्यतरं नु किम् ।। मासि मास्येकदिवसस्त्वमावास्येति योच्यते

yena kenaciddattena tataḥ saukhyataraṃ nu kim || māsi māsyekadivasastvamāvāsyeti yocyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पितरो यस्य तृप्यन्ति ततः सौख्यतरं नु किम् ।। भोजनेषु प्रपन्नेषु यवान्नं यः प्रयच्छति

pitaro yasya tṛpyanti tataḥ saukhyataraṃ nu kim || bhojaneṣu prapanneṣu yavānnaṃ yaḥ prayacchati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अभिन्नमुखरागेण ततः सौख्यतरं नु किम् ।। उभयोरपि भार्यासु यस्य बुद्धिर्न नश्यति

abhinnamukharāgeṇa tataḥ saukhyataraṃ nu kim || ubhayorapi bhāryāsu yasya buddhirna naśyati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

समं पश्यति यो देवि ततः सौख्यतरं नु किम् ।। अहिंसनं तु कुर्वीत विशुद्धेनान्तरात्मना

samaṃ paśyati yo devi tataḥ saukhyataraṃ nu kim || ahiṃsanaṃ tu kurvīta viśuddhenāntarātmanā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अहिंसोपरतः शुद्धः स सुखायोपजायते ।। परभार्यां सुरूपां तु दृष्ट्वा दृष्टिर्न चाल्यते

ahiṃsoparataḥ śuddhaḥ sa sukhāyopajāyate || parabhāryāṃ surūpāṃ tu dṛṣṭvā dṛṣṭirna cālyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यस्य चित्तं न गच्छेत्तु ततः सौख्यतरं नु किम् ।। मौक्तिकादीनि रत्नानि तथैव कनकानि च

yasya cittaṃ na gacchettu tataḥ saukhyataraṃ nu kim || mauktikādīni ratnāni tathaiva kanakāni ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

लोष्टवत्पश्यते यस्तु ततः सौख्यतरं नु किम् ।। मुदिते वाश्वनागेन्द्रे उभे सैन्ये पथि स्थिते

loṣṭavatpaśyate yastu tataḥ saukhyataraṃ nu kim || mudite vāśvanāgendre ubhe sainye pathi sthite

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यस्तु प्राणान्प्रमुच्येत ततः सौख्यतरं नु किम्।। लब्धेन चाप्यलब्धेन कुत्सितं कर्म गर्हयन्

yastu prāṇānpramucyeta tataḥ saukhyataraṃ nu kim|| labdhena cāpyalabdhena kutsitaṃ karma garhayan

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यस्तु जीवति संतुष्टः स सुखायोपपद्यते ।। भर्तुस्तु वै व्रतं स्त्रीणामेवमेव वसुन्धरे

yastu jīvati saṃtuṣṭaḥ sa sukhāyopapadyate || bhartustu vai vrataṃ strīṇāmevameva vasundhare

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

या तोषयति भर्त्तारं ततः सौख्यतरं नु किम् ।। विद्यते विभवेनापि पुरुषो यस्तु पण्डितः

yā toṣayati bharttāraṃ tataḥ saukhyataraṃ nu kim || vidyate vibhavenāpi puruṣo yastu paṇḍitaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

निगृहीतेन्द्रियः पंच ततः सौख्यतरं नु किम् ।। सहते चावमानं तु व्यसने न तु दुर्मनाः

nigṛhītendriyaḥ paṃca tataḥ saukhyataraṃ nu kim || sahate cāvamānaṃ tu vyasane na tu durmanāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यस्येदं विदितं सर्वं ततः सौख्यतरं नु किम् ।। अकामो वा सकामो वा मम क्षेत्रे वसुंधरे

yasyedaṃ viditaṃ sarvaṃ tataḥ saukhyataraṃ nu kim || akāmo vā sakāmo vā mama kṣetre vasuṃdhare

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यस्तु प्राणान्प्रमुच्येत ततः सौख्यतरं नु किम् ।। मातरं पितरं चैव यः सदा पूजयेन्नरः

yastu prāṇānpramucyeta tataḥ saukhyataraṃ nu kim || mātaraṃ pitaraṃ caiva yaḥ sadā pūjayennaraḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

देवतेव सदा पश्येत्ततः सौख्यतरं नु किम् ।। ऋतुकाले तु यो गच्छेन्मासेमासे च मैथुनम्

devateva sadā paśyettataḥ saukhyataraṃ nu kim || ṛtukāle tu yo gacchenmāsemāse ca maithunam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अनन्यमानसो भूत्वा ततः सौख्यतरं नु किम्।। प्रयुक्तः सर्वदेवानां यो मामेवं प्रपूजयेत्

ananyamānaso bhūtvā tataḥ saukhyataraṃ nu kim|| prayuktaḥ sarvadevānāṃ yo māmevaṃ prapūjayet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तस्याहं न प्रणश्यामि स च मे न प्रणश्यति ।। एतत्ते कथितं भद्रे शुभनिर्देशनिश्चयः ।। सर्वलोकहितार्थाय यन्मां त्वं परिपृच्छसि

tasyāhaṃ na praṇaśyāmi sa ca me na praṇaśyati || etatte kathitaṃ bhadre śubhanirdeśaniścayaḥ || sarvalokahitārthāya yanmāṃ tvaṃ paripṛcchasi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इति श्रीवराहपुराणे सुखदुःखनिरूपणं नाम षोडशाधिकशततमोऽध्यायः

iti śrīvarāhapurāṇe sukhaduḥkhanirūpaṇaṃ nāma ṣoḍaśādhikaśatatamo'dhyāyaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.