Varāha Purāṇa 124

अथ ऋतूपस्करम् ।। श्रीवराह उवाच ।। फाल्गुनस्य तु मासस्य शुक्लपक्षस्य द्वादशीम् ।। गृह्य वासन्तिकान् पुष्पान्सुगन्धा ये क्रमागताः

atha ṛtūpaskaram || śrīvarāha uvāca || phālgunasya tu māsasya śuklapakṣasya dvādaśīm || gṛhya vāsantikān puṣpānsugandhā ye kramāgatāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

श्वेतं पाण्डुरकं चैव सुगन्धं शोभनं बहु ।। विधिना मन्त्रयुक्तेन सुप्रीतेनान्तरात्मना

śvetaṃ pāṇḍurakaṃ caiva sugandhaṃ śobhanaṃ bahu || vidhinā mantrayuktena suprītenāntarātmanā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत एवं विधिं कृत्वा सर्वं भागवतं शुचिः ।। यस्तु जानाति कर्माणि सर्वं मन्त्रविनिश्चितः

tata evaṃ vidhiṃ kṛtvā sarvaṃ bhāgavataṃ śuciḥ || yastu jānāti karmāṇi sarvaṃ mantraviniścitaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तदाहरति कर्माणि विधिदृष्टेन कर्मणा ।। विधिना मन्त्रपूतेन कुर्याच्छान्तमनोऽमलः

tadāharati karmāṇi vidhidṛṣṭena karmaṇā || vidhinā mantrapūtena kuryācchāntamano'malaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सपुष्पितस्येह वसन्तकाले वनस्पतेर्गर्न्धरसप्रयुक्ताः ।। पश्यंश्च मां पुष्पितपादपेन्द्रं वसन्तकाले समुपागते च

sapuṣpitasyeha vasantakāle vanaspatergarndharasaprayuktāḥ || paśyaṃśca māṃ puṣpitapādapendraṃ vasantakāle samupāgate ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यश्चैतेन विधानेन कुर्यान्मासे तु फाल्गुने ।। न स गच्छति संसारं मम लोकाय गच्छति

yaścaitena vidhānena kuryānmāse tu phālgune || na sa gacchati saṃsāraṃ mama lokāya gacchati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यत्तु पृच्छसि सुश्रोणि मासे वैशाख उत्तमे ।। शुक्लपक्षे तु द्वादश्यां यत्फलं तच्छृणुष्व मे

yattu pṛcchasi suśroṇi māse vaiśākha uttame || śuklapakṣe tu dvādaśyāṃ yatphalaṃ tacchṛṇuṣva me

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नमो नारायणेत्युक्त्वा इमं मन्त्रमुदीरयेत् ।। मन्त्रः – नमोस्तु देवदेवेश शङ्खचक्रगदाधर।। नमोऽस्तु ते लोकनाथ प्रवीराय नमोऽस्तु ते

namo nārāyaṇetyuktvā imaṃ mantramudīrayet || mantraḥ – namostu devadeveśa śaṅkhacakragadādhara|| namo'stu te lokanātha pravīrāya namo'stu te

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कृत्वा तु मम कर्माणि शुभानि तरुणानि च ।। पूज्य भागवतान्सर्वान् स्थापयित्वा ततोऽग्रतः

kṛtvā tu mama karmāṇi śubhāni taruṇāni ca || pūjya bhāgavatānsarvān sthāpayitvā tato'grataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ऋषयः स्तुवन्ति मन्त्रेण वेदोक्तेन च माधवि ।। गन्धर्वाप्सरसश्चैव गीतनृत्यैः सवादितैः

ṛṣayaḥ stuvanti mantreṇa vedoktena ca mādhavi || gandharvāpsarasaścaiva gītanṛtyaiḥ savāditaiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्तुवन्ति देवलोकाश्च पुराणं पुरुषोत्तमम् ।। सिद्धाविद्याधरा यक्षाः पिशाचोरगराक्षसाः

stuvanti devalokāśca purāṇaṃ puruṣottamam || siddhāvidyādharā yakṣāḥ piśācoragarākṣasāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्तुवन्ति देवं भूतानां सर्वलोकस्य चेश्वरम् ।। आदित्या वसवो रुद्रा अश्विनौ च मरुद्गणाः

stuvanti devaṃ bhūtānāṃ sarvalokasya ceśvaram || ādityā vasavo rudrā aśvinau ca marudgaṇāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्तुवन्ति देवदेवेशं युगानां संक्षयेऽक्षयम् ।। ततो वायुश्च विश्वे च अश्विनौ च समन्विताः

stuvanti devadeveśaṃ yugānāṃ saṃkṣaye'kṣayam || tato vāyuśca viśve ca aśvinau ca samanvitāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्तुवन्ति केशवं देवमादिकालमयं प्रभुम् ।। ततो ब्रह्मा च सोमश्च शक्रश्चाग्निसमन्वितः ।। स्तुवन्ति नाथं भूतानां सर्वलोकमहेश्वरम्

stuvanti keśavaṃ devamādikālamayaṃ prabhum || tato brahmā ca somaśca śakraścāgnisamanvitaḥ || stuvanti nāthaṃ bhūtānāṃ sarvalokamaheśvaram

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नारदः पर्वतश्चैव असितो देवलस्तथा ।। पुलहश्च पुलस्त्यश्च भृगुश्चाङ्गिर एव च

nāradaḥ parvataścaiva asito devalastathā || pulahaśca pulastyaśca bhṛguścāṅgira eva ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एते चान्ये च बहवो मित्रावसुपरावसू ।। स्तुवंति नाथं भूतानां योगिनां योगमुत्तमम्

ete cānye ca bahavo mitrāvasuparāvasū || stuvaṃti nāthaṃ bhūtānāṃ yogināṃ yogamuttamam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

श्रुत्वा तु प्रतिनिर्घोषं देवानां तु महौजसाम् ।। ततो नारायणो देवः प्रत्युवाच वसुन्धराम्

śrutvā tu pratinirghoṣaṃ devānāṃ tu mahaujasām || tato nārāyaṇo devaḥ pratyuvāca vasundharām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

किमयं श्रूयते शब्दो ब्रह्मघोषेण संयुतः ।। देवानां च महाभागे महाशब्दोऽत्र श्रूयते

kimayaṃ śrūyate śabdo brahmaghoṣeṇa saṃyutaḥ || devānāṃ ca mahābhāge mahāśabdo'tra śrūyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततः कमलपत्राक्षी सर्वरूपगुणान्विता ।। वराहरूपिणं देवं प्रत्युवाच वसुन्धरा

tataḥ kamalapatrākṣī sarvarūpaguṇānvitā || varāharūpiṇaṃ devaṃ pratyuvāca vasundharā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

देवाः कांक्षन्ति ते देव वाराहीं रूपसंस्थितिम् ।। त्वन्नियोगनियुक्ताश्च तदर्थं लोकभावन

devāḥ kāṃkṣanti te deva vārāhīṃ rūpasaṃsthitim || tvanniyoganiyuktāśca tadarthaṃ lokabhāvana

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततो नारायणो देवः पृथिवीं प्रत्युवाच ह।। अहं जानामि तान्देवि मार्गमाणानुपस्थितान्

tato nārāyaṇo devaḥ pṛthivīṃ pratyuvāca ha|| ahaṃ jānāmi tāndevi mārgamāṇānupasthitān

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दिव्यं वर्षसहस्रं वै धारितासि वसुन्धरे ।। मया लीलायमानेन एकदंष्ट्राग्रकेण वै

divyaṃ varṣasahasraṃ vai dhāritāsi vasundhare || mayā līlāyamānena ekadaṃṣṭrāgrakeṇa vai

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इहागच्छामि भद्रं ते द्रष्टुकामा दिवौकसः ।। आदित्या वसवो रुद्राः स्कन्देन्द्रौ सपितामहाः

ihāgacchāmi bhadraṃ te draṣṭukāmā divaukasaḥ || ādityā vasavo rudrāḥ skandendrau sapitāmahāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एवं तस्य वचः श्रुत्वा माधवस्य वसुन्धरा।। शिरस्यञ्जलिमाधाय ततस्तु चरणेऽपतत्

evaṃ tasya vacaḥ śrutvā mādhavasya vasundharā|| śirasyañjalimādhāya tatastu caraṇe'patat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वाराहं पुरुषं देवं विज्ञापयति सा धरा ।। उद्धृतासि त्वया देव रसातलगता ह्यहम्

vārāhaṃ puruṣaṃ devaṃ vijñāpayati sā dharā || uddhṛtāsi tvayā deva rasātalagatā hyaham

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शरणं त्वां प्रपन्नाहं त्वद्भक्ता त्वं गतिः प्रभुः ।। किं कर्म कर्मणा केन किं वा जन्मपरायणम्

śaraṇaṃ tvāṃ prapannāhaṃ tvadbhaktā tvaṃ gatiḥ prabhuḥ || kiṃ karma karmaṇā kena kiṃ vā janmaparāyaṇam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कथं वा तुष्यसे देव पूज्यसे केन कर्मणा ।। तवाहं कर्त्तुमिच्छामि यच्च मुख्यं सुखावहम्

kathaṃ vā tuṣyase deva pūjyase kena karmaṇā || tavāhaṃ karttumicchāmi yacca mukhyaṃ sukhāvaham

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

न च मेऽस्ति व्यथा काचित्तव कर्मणि नित्यशः ।। न ग्लानिर्न जरा काचिन्न जन्ममरणे तथा

na ca me'sti vyathā kācittava karmaṇi nityaśaḥ || na glānirna jarā kācinna janmamaraṇe tathā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सर्वे सुरासुरा लोकाः सरुद्रेन्द्रपितामहाः ।। क्वेष्टं निवासं कुर्वन्ति एकैकं च यशोधर

sarve surāsurā lokāḥ sarudrendrapitāmahāḥ || kveṣṭaṃ nivāsaṃ kurvanti ekaikaṃ ca yaśodhara

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कानि कर्माणि कुर्वन्ति ये त्वां पश्यन्ति माधव ।। किमाहाराः किमाचारास्त्वां पश्यन्तीह माधव

kāni karmāṇi kurvanti ye tvāṃ paśyanti mādhava || kimāhārāḥ kimācārāstvāṃ paśyantīha mādhava

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ब्राह्मणस्य च किं कर्म क्षत्रियस्य च किं भवेत् ।। वैश्यः किं कुरुते कर्म शूद्रः किं कर्म कारयेत्

brāhmaṇasya ca kiṃ karma kṣatriyasya ca kiṃ bhavet || vaiśyaḥ kiṃ kurute karma śūdraḥ kiṃ karma kārayet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

योगो वै प्राप्यते केन तपो वा केन निश्चितम् ।। किं चात्र फलमाप्नोति तव कर्मपरायणः

yogo vai prāpyate kena tapo vā kena niścitam || kiṃ cātra phalamāpnoti tava karmaparāyaṇaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

किं च दुःखनिवासं वा भोजनं पानकं तथा ।। किं च कर्म प्रयोक्तव्यं तव भक्तैश्च माधव

kiṃ ca duḥkhanivāsaṃ vā bhojanaṃ pānakaṃ tathā || kiṃ ca karma prayoktavyaṃ tava bhaktaiśca mādhava

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रापणं कीदृशं चापि कासु दिक्षु तथा प्रभो ।। कथं योनिं न गच्छेत वियोनिं न च गच्छति

prāpaṇaṃ kīdṛśaṃ cāpi kāsu dikṣu tathā prabho || kathaṃ yoniṃ na gaccheta viyoniṃ na ca gacchati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तिर्यग्योनिं न गच्छेत कर्मणा केन केशव ।। तन्ममाचक्ष्व सकलं येन चैव सुखं भवेत्

tiryagyoniṃ na gaccheta karmaṇā kena keśava || tanmamācakṣva sakalaṃ yena caiva sukhaṃ bhavet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

जरा वा केन गच्छेत जन्म वा केन गच्छति ।। गर्भवासं न गच्छेत कर्मणा केन वाऽच्युत

jarā vā kena gaccheta janma vā kena gacchati || garbhavāsaṃ na gaccheta karmaṇā kena vā'cyuta

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

संसारस्य न गच्छेत केन कर्मप्रभावतः ।। इत्युक्तो भगवांस्तत्र प्रत्युवाच वसुन्धराम्

saṃsārasya na gaccheta kena karmaprabhāvataḥ || ityukto bhagavāṃstatra pratyuvāca vasundharām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शृण्वन्तु मे भागवता ये च मोक्षे व्यवस्थिताः ।। तान्मन्त्रान्कीर्त्तयिष्यामि यैस्तोषं याति नित्यशः

śṛṇvantu me bhāgavatā ye ca mokṣe vyavasthitāḥ || tānmantrānkīrttayiṣyāmi yaistoṣaṃ yāti nityaśaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मन्त्रः – मासेषु सर्वेषु च मुख्यभूतस्त्वं माधवो माधवमास एव ।। पश्येद्देवं तं तु वसन्तकाले उपागतं गन्धरसप्रयुक्त्या।। नित्यं च यज्ञेषु तथेज्यते यो नारायणः सप्तलोकेषु वीरः

mantraḥ – māseṣu sarveṣu ca mukhyabhūtastvaṃ mādhavo mādhavamāsa eva || paśyeddevaṃ taṃ tu vasantakāle upāgataṃ gandharasaprayuktyā|| nityaṃ ca yajñeṣu tathejyate yo nārāyaṇaḥ saptalokeṣu vīraḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एवं ग्रीष्मे विधिं चैव कुर्यात्सर्वं ममोक्तितः।। इममुच्चारयेन्मन्त्रं सर्वभागवतप्रियम्

evaṃ grīṣme vidhiṃ caiva kuryātsarvaṃ mamoktitaḥ|| imamuccārayenmantraṃ sarvabhāgavatapriyam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मासेषु सर्वेष्वपि मुख्यभूतो मासो भवान्ग्रीष्म एकः प्रपन्नः ।। पश्येद्भवन्तं वर्त्तमानं च ग्रीष्मे तेनैव सर्वं दुःखमेतु प्रशान्तिम्

māseṣu sarveṣvapi mukhyabhūto māso bhavāngrīṣma ekaḥ prapannaḥ || paśyedbhavantaṃ varttamānaṃ ca grīṣme tenaiva sarvaṃ duḥkhametu praśāntim

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एवं ग्रीष्मे वरारोहे मम चैवार्च्चनं कुरु ।। न जन्ममरणं येन मम लोके गतिर्भवेत्

evaṃ grīṣme varārohe mama caivārccanaṃ kuru || na janmamaraṇaṃ yena mama loke gatirbhavet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यावन्तः पुष्पिताः शालाः पृथ्व्यां यावत्सुगंधकाः ।। अर्च्चितः स भवेत्सर्वैः कृतो येन ह्ययं विधि

yāvantaḥ puṣpitāḥ śālāḥ pṛthvyāṃ yāvatsugaṃdhakāḥ || arccitaḥ sa bhavetsarvaiḥ kṛto yena hyayaṃ vidhi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एवं वर्षास्वपि धरे मम कर्म च कारयेत् ।। निष्कला भवतो बुद्धिः संसारे च न जायते

evaṃ varṣāsvapi dhare mama karma ca kārayet || niṣkalā bhavato buddhiḥ saṃsāre ca na jāyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अन्यच्च ते प्रवक्ष्यामि कर्म संसारमोक्षणम् ।। कदम्बमुकुलाश्चैव सरलार्ज्जुनपादपाः

anyacca te pravakṣyāmi karma saṃsāramokṣaṇam || kadambamukulāścaiva saralārjjunapādapāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एतेषां सुमनोभिश्च पूजनीयो महादरात् ।। मम संस्थापनं कृत्वा विधिदृष्टेन कर्मणा ।। नमो नारायणायेति इमं मन्त्रमुदाहरेत्

eteṣāṃ sumanobhiśca pūjanīyo mahādarāt || mama saṃsthāpanaṃ kṛtvā vidhidṛṣṭena karmaṇā || namo nārāyaṇāyeti imaṃ mantramudāharet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पश्यन्ति ये ध्यानपरा घनाभं त्वामाश्रिताः पूज्यमानं महिम्ना ।। निद्रां भवान् भजतां लोकनाथ वर्षास्विमं पश्यतु मेघवर्णम्

paśyanti ye dhyānaparā ghanābhaṃ tvāmāśritāḥ pūjyamānaṃ mahimnā || nidrāṃ bhavān bhajatāṃ lokanātha varṣāsvimaṃ paśyatu meghavarṇam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आषाढमासे द्वादश्यां सर्वशान्तिकरं शुभम्।। य एतेन विधानेन मम कर्म तु कारयेत्

āṣāḍhamāse dvādaśyāṃ sarvaśāntikaraṃ śubham|| ya etena vidhānena mama karma tu kārayet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स मर्त्यो न प्रणश्येत संसारेऽस्मिन् युगेयुगे ।। एतत्ते कथितं देवि ऋतूनां कर्म चोत्तमम्

sa martyo na praṇaśyeta saṃsāre'smin yugeyuge || etatte kathitaṃ devi ṛtūnāṃ karma cottamam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तरंति येन संसारं नराः कर्मपरायणाः ।। एतद्गुह्यं महाभागे देवाः केऽपि न जानते

taraṃti yena saṃsāraṃ narāḥ karmaparāyaṇāḥ || etadguhyaṃ mahābhāge devāḥ ke'pi na jānate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मुक्त्वा नारायणं देवं वाराहं रूपमास्थितम् ।। नादीक्षिताय दातव्यं मूर्खाय पिशुनाय च

muktvā nārāyaṇaṃ devaṃ vārāhaṃ rūpamāsthitam || nādīkṣitāya dātavyaṃ mūrkhāya piśunāya ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कुशिष्याय न दातव्यं ये च शास्त्रार्थदूषकाः ।। न पठेद्गोघ्नमध्ये वै न पठेच्छठमध्यतः

kuśiṣyāya na dātavyaṃ ye ca śāstrārthadūṣakāḥ || na paṭhedgoghnamadhye vai na paṭhecchaṭhamadhyataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

धनधर्मक्षयस्तेषां पठनादाशु जायते ।। पठेद्भागवतानां च ये च धर्मेण दीक्षिताः

dhanadharmakṣayasteṣāṃ paṭhanādāśu jāyate || paṭhedbhāgavatānāṃ ca ye ca dharmeṇa dīkṣitāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एतत्ते कथितं भद्रे पूर्वं यत्पृष्टवत्यसि ।। कार्त्स्न्येन कथितं ह्येतत्किमन्यत्परिपृच्छ सि

etatte kathitaṃ bhadre pūrvaṃ yatpṛṣṭavatyasi || kārtsnyena kathitaṃ hyetatkimanyatparipṛccha si

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इति श्रीवराहपुराणे भगवच्छास्त्रे ऋतूपस्करणं नाम चतुर्विंशत्यधिकशततमोऽध्यायः

iti śrīvarāhapurāṇe bhagavacchāstre ṛtūpaskaraṇaṃ nāma caturviṃśatyadhikaśatatamo'dhyāyaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.