Varāha Purāṇa 172

श्रीवराह उवाच ।। गोकर्णस्तु तथा चक्रे तस्मिन्नायतने शुभे ।। प्रथमेऽह्नि यथा कृत्यमेवमेव त्रयोदश

śrīvarāha uvāca || gokarṇastu tathā cakre tasminnāyatane śubhe || prathame'hni yathā kṛtyamevameva trayodaśa

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ता देव्यो नृत्यगीतेषु कुशलाश्चागमेऽभवन् ।। सुरूपाश्च स्वलंकारा रमयन्ति दिनेदिने

tā devyo nṛtyagīteṣu kuśalāścāgame'bhavan || surūpāśca svalaṃkārā ramayanti dinedine

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

गोकर्णः सर्वभावेन गृहं विस्मृतवानसौ ।। तथैकदा स गोकर्णस्ता देव्यश्च हतौजसः

gokarṇaḥ sarvabhāvena gṛhaṃ vismṛtavānasau || tathaikadā sa gokarṇastā devyaśca hataujasaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विवर्णं वदना दीना भग्नालंकारवाससः ।। हीनांगा लुंचितशिरः केशपक्ष्मनखादयः

vivarṇaṃ vadanā dīnā bhagnālaṃkāravāsasaḥ || hīnāṃgā luṃcitaśiraḥ keśapakṣmanakhādayaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दृश्यन्ते विकृताकाराः सव्रणा रुधिरस्रवाः ।। ता दृष्ट्वाऽतीवदुःखार्त्ताश्चक्रे मनसि वेदनाम्

dṛśyante vikṛtākārāḥ savraṇā rudhirasravāḥ || tā dṛṣṭvā'tīvaduḥkhārttāścakre manasi vedanām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अपुत्रस्य गतिर्नास्ति स्वर्गो नैव च नैव च ।। मम सङ्गादिमा देव्यो दशमीं च दशां गताः

aputrasya gatirnāsti svargo naiva ca naiva ca || mama saṅgādimā devyo daśamīṃ ca daśāṃ gatāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एवं ज्ञात्वा स पप्रच्छ तासां रूपविपर्ययम् ।। कथयध्वं महाभागाः किमेतद्रूपव्यत्ययम्

evaṃ jñātvā sa papraccha tāsāṃ rūpaviparyayam || kathayadhvaṃ mahābhāgāḥ kimetadrūpavyatyayam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

देव्य ऊचुः ।। अप्रष्टव्यं महाभाग दैवः सर्वेषु कारणम् ।। कालात्मकः स भगवान्भुज्यते सुकृतं यतः

devya ūcuḥ || apraṣṭavyaṃ mahābhāga daivaḥ sarveṣu kāraṇam || kālātmakaḥ sa bhagavānbhujyate sukṛtaṃ yataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स एव नित्यकालं च पृच्छति स्म तदुत्तरम् ।। दुःखार्त्तस्य सुदीनस्य न जल्पन्त्यतिदुःखिताः

sa eva nityakālaṃ ca pṛcchati sma taduttaram || duḥkhārttasya sudīnasya na jalpantyatiduḥkhitāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

निश्चयार्थं पुनः सोऽथ गोकर्णस्ताः प्रणम्य च ।। पृच्छत्याग्रहरूपेण निश्चयं विन्दते यथा

niścayārthaṃ punaḥ so'tha gokarṇastāḥ praṇamya ca || pṛcchatyāgraharūpeṇa niścayaṃ vindate yathā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यदि गोप्यं ममार्त्तस्य वैरूप्यं कथयिष्यथ ।। अगाधे दुस्तरे प्राणांस्त्यक्ष्याम्यद्य सुदुःखितः

yadi gopyaṃ mamārttasya vairūpyaṃ kathayiṣyatha || agādhe dustare prāṇāṃstyakṣyāmyadya suduḥkhitaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एवमुक्ते तदा तासां मध्ये एकाऽब्रवीदिदम् ।। दुःखं तस्य समाख्येयं यो विनाशयते रुजम्

evamukte tadā tāsāṃ madhye ekā'bravīdidam || duḥkhaṃ tasya samākhyeyaṃ yo vināśayate rujam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शृणु वत्स वदिष्येऽहं विरूपकरणं यथा ।। अस्माकं च समुत्पन्नमेकचित्तोऽवधारय

śṛṇu vatsa vadiṣye'haṃ virūpakaraṇaṃ yathā || asmākaṃ ca samutpannamekacitto'vadhāraya

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आस्ते मधुपुरी रम्या नृणां मुक्तिप्रदायिनी ।। अयोध्याधिपतिर्वीरश्चतुरङ्गबलान्वितः

āste madhupurī ramyā nṛṇāṃ muktipradāyinī || ayodhyādhipatirvīraścaturaṅgabalānvitaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

चातुर्मास्यं तीर्थसेवी स गतो भक्तिपूर्वकम् ।। विष्णोर्देवस्य चागारं पञ्चसंख्यासमन्वितम्

cāturmāsyaṃ tīrthasevī sa gato bhaktipūrvakam || viṣṇordevasya cāgāraṃ pañcasaṃkhyāsamanvitam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आरामवाटिकाः शुभ्राः प्राकारवरवेष्टिताः ।। कूपप्रावर्त्तकोपेताः पुष्पजात्यः सुवासिताः

ārāmavāṭikāḥ śubhrāḥ prākāravaraveṣṭitāḥ || kūpaprāvarttakopetāḥ puṣpajātyaḥ suvāsitāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

फलवन्तो द्रुमास्तस्मिन्सर्वर्त्तुसुमनोहराः ।। तस्याभ्याशे स राजर्षिश्चकारावासमुत्तमम्

phalavanto drumāstasminsarvarttusumanoharāḥ || tasyābhyāśe sa rājarṣiścakārāvāsamuttamam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सेवकैर्नाशितः सर्वं आरामः सफलद्रुमः ।। प्राकारपरिखा चैव स्थण्डिलप्रतिमा कृता

sevakairnāśitaḥ sarvaṃ ārāmaḥ saphaladrumaḥ || prākāraparikhā caiva sthaṇḍilapratimā kṛtā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

बहुधा वार्यमाणैस्तु पापबुद्धिसमाश्रितैः ।। एवं तेन कृतं तत्र सोऽपि दैववशङ्गतः

bahudhā vāryamāṇaistu pāpabuddhisamāśritaiḥ || evaṃ tena kṛtaṃ tatra so'pi daivavaśaṅgataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पञ्जरस्थो यथा सिंहः कोऽस्मांस्त्राता भवेदिति ।। पिधायाञ्जलिना वक्त्रमश्रुक्लिन्नस्तनान्तरा

pañjarastho yathā siṃhaḥ ko'smāṃstrātā bhavediti || pidhāyāñjalinā vaktramaśruklinnastanāntarā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

रुरोदोच्चैः स्वरं दीना हा कष्टमिति जल्पती ।। सर्वासां रुदतीनां च कुररीणामिव स्वनः

rurodoccaiḥ svaraṃ dīnā hā kaṣṭamiti jalpatī || sarvāsāṃ rudatīnāṃ ca kurarīṇāmiva svanaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

श्रूयते बहुधाकारो गोकर्णोऽप्यतिदुःखितः ।। एकैकस्यास्तु चक्रेऽसौ मूर्ध्ना पादाभिवन्दनम्

śrūyate bahudhākāro gokarṇo'pyatiduḥkhitaḥ || ekaikasyāstu cakre'sau mūrdhnā pādābhivandanam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्राञ्जलिर्दीनया वाचा सान्त्वयामास ताः शनैः ।। प्राप्तसंज्ञास्तु ताः सर्वाः गोकर्णोऽप्याह सुस्वनः

prāñjalirdīnayā vācā sāntvayāmāsa tāḥ śanaiḥ || prāptasaṃjñāstu tāḥ sarvāḥ gokarṇo'pyāha susvanaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भविता यदि तत्राहं राजानं तं निवारयम् ।। किं करिष्यामि दैवेन समर्थोऽप्यवसादितः

bhavitā yadi tatrāhaṃ rājānaṃ taṃ nivārayam || kiṃ kariṣyāmi daivena samartho'pyavasāditaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इत्युक्तमात्रे वचने ताः सर्वा लब्धचेतसः ।। ऐक्यभावेन ताः सर्वाः पप्रच्छुर्वणिजं प्रति ।। कस्त्वं कथय कस्माच्च स्थानाद्यत्त्वमिहागतः

ityuktamātre vacane tāḥ sarvā labdhacetasaḥ || aikyabhāvena tāḥ sarvāḥ papracchurvaṇijaṃ prati || kastvaṃ kathaya kasmācca sthānādyattvamihāgataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

गोकर्ण उवाच ।। गोकर्णोऽहं सुचार्वास्यः सुकपोलो ऽब्रवीन्मया ।। पूर्वं दृष्टा भवत्यो वै चार्वंग्यश्चारुलोचनाः

gokarṇa uvāca || gokarṇo'haṃ sucārvāsyaḥ sukapolo 'bravīnmayā || pūrvaṃ dṛṣṭā bhavatyo vai cārvaṃgyaścārulocanāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इदानीं मलिना जाता मम शोकविवर्द्धनाः ।। कथयध्वं ममात्मानमत्र हेतुमनन्तरम्

idānīṃ malinā jātā mama śokavivarddhanāḥ || kathayadhvaṃ mamātmānamatra hetumanantaram

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ज्येष्ठा सोवाच तस्याग्रे पुष्पजात्या स्वलंकृताः ।। वयमारामसंस्थाश्च स्वामिना परिपालिताः

jyeṣṭhā sovāca tasyāgre puṣpajātyā svalaṃkṛtāḥ || vayamārāmasaṃsthāśca svāminā paripālitāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

हृद्यवेषाः सुचार्वंग्यः पुष्पवृद्धिरताः तदा ।। पूर्वं द्रष्टाः सुरूपाश्च विपर्ययमथो शृणु

hṛdyaveṣāḥ sucārvaṃgyaḥ puṣpavṛddhiratāḥ tadā || pūrvaṃ draṣṭāḥ surūpāśca viparyayamatho śṛṇu

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

राजलोकैः पीडिताश्च च्छेदनोन्मूलनेन च ।। पीडिता भृशमुद्विग्नास्तेनेदानीं सकल्मषाः

rājalokaiḥ pīḍitāśca cchedanonmūlanena ca || pīḍitā bhṛśamudvignāstenedānīṃ sakalmaṣāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पुष्पमालाविहीनाश्च मूलस्कन्धावशेषिताः ।। एवंविधाश्च संभूता नष्टसंज्ञाः स्थिता वयम्

puṣpamālāvihīnāśca mūlaskandhāvaśeṣitāḥ || evaṃvidhāśca saṃbhūtā naṣṭasaṃjñāḥ sthitā vayam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यो देवस्तत्र पाषाणो मृत्पिण्डेष्टकयन्त्रितः ।। सोऽत्र सत्त्वमयः साक्षी तस्य पुण्यस्य कर्मणि

yo devastatra pāṣāṇo mṛtpiṇḍeṣṭakayantritaḥ || so'tra sattvamayaḥ sākṣī tasya puṇyasya karmaṇi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पुण्यं सोदकपूर्णोऽयं तस्यारामस्य सेचकम् ।। सरश्चोत्पलपूर्णं च कलहंसैर्युतं सदा

puṇyaṃ sodakapūrṇo'yaṃ tasyārāmasya secakam || saraścotpalapūrṇaṃ ca kalahaṃsairyutaṃ sadā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ये च वृक्षाः फलोपेतास्ते सौवर्णाश्च सत्तम ।। एता रक्षन्ति सततमारामं सुखदं नृणाम् ।। तस्या नाशाद्यथा नोऽत्र जातेयं च विरूपता

ye ca vṛkṣāḥ phalopetāste sauvarṇāśca sattama || etā rakṣanti satatamārāmaṃ sukhadaṃ nṛṇām || tasyā nāśādyathā no'tra jāteyaṃ ca virūpatā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

गोकर्ण उवाच ।। आरामकर्तुः किं चात्र फलं भवति यादृशम् ।। करणात्कूपदेवानां तस्य पुण्यफलं वद

gokarṇa uvāca || ārāmakartuḥ kiṃ cātra phalaṃ bhavati yādṛśam || karaṇātkūpadevānāṃ tasya puṇyaphalaṃ vada

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ज्येष्ठोवाच ।। इष्टापूर्त्तं द्विजातीनां प्रथमं धर्मसाधनम् ।। इष्टेन लभते स्वर्गं पूर्त्ते मोक्षं च विन्दति

jyeṣṭhovāca || iṣṭāpūrttaṃ dvijātīnāṃ prathamaṃ dharmasādhanam || iṣṭena labhate svargaṃ pūrtte mokṣaṃ ca vindati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वापीकूपतडागानि देवतायतनानि च ।। पतितान्युद्धरेद्यस्तु स पूर्त्तफलमश्नुते

vāpīkūpataḍāgāni devatāyatanāni ca || patitānyuddharedyastu sa pūrttaphalamaśnute

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भूमिदानेन ये लोका गोदानेन च कीर्त्तिताः ।। ते लोकाः प्राप्यते पुंभिः पादपानां प्ररोहणे

bhūmidānena ye lokā godānena ca kīrttitāḥ || te lokāḥ prāpyate puṃbhiḥ pādapānāṃ prarohaṇe

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अश्वत्थमेकं पिचुमन्दमेकं न्यग्रोधमेकं दश पुष्पजातीः ।। द्वे द्वे तथा दाडिममातुलिंगे पंचाम्ररोपी नरकं न याति

aśvatthamekaṃ picumandamekaṃ nyagrodhamekaṃ daśa puṣpajātīḥ || dve dve tathā dāḍimamātuliṃge paṃcāmraropī narakaṃ na yāti

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यथा सुपुत्रः कुलमुद्धरेद्धि यथाऽतिकृच्छ्रान्नियमप्रयत्नात् ।। तथाऽत्र वृक्षाः फलपुष्पभूताः स्वं स्वामिनं नरकादुद्धरन्ति

yathā suputraḥ kulamuddhareddhi yathā'tikṛcchrānniyamaprayatnāt || tathā'tra vṛkṣāḥ phalapuṣpabhūtāḥ svaṃ svāminaṃ narakāduddharanti

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

गोकर्ण उवाच ।। इन्धनार्थं यदानीतमग्निहोत्रं तदुच्यते ।। छायाविश्रामपथिकैः पक्षिणां निलयेन च

gokarṇa uvāca || indhanārthaṃ yadānītamagnihotraṃ taducyate || chāyāviśrāmapathikaiḥ pakṣiṇāṃ nilayena ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पत्रमूलत्वगाद्यैश्च औषधार्थं तु देहिनाम् ।। उपकुर्वन्ति वृक्षस्य पंचयज्ञः स उच्यते

patramūlatvagādyaiśca auṣadhārthaṃ tu dehinām || upakurvanti vṛkṣasya paṃcayajñaḥ sa ucyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

गृहकृत्यानि काष्ठानि क्षुद्रजन्तुगृहास्तथा ।। यत्र निर्वर्त्तनं प्रोक्तं भिक्षा पत्रैः समीकृता

gṛhakṛtyāni kāṣṭhāni kṣudrajantugṛhāstathā || yatra nirvarttanaṃ proktaṃ bhikṣā patraiḥ samīkṛtā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

फलन्ति वत्सरे मध्ये द्विवारं शकुनादयः ।। सांवत्सरं पितुर्मातुरुपकारं फलैः कृतम् ।। एवं पुत्रसमारोपा एवं तत्त्वविदो विदुः

phalanti vatsare madhye dvivāraṃ śakunādayaḥ || sāṃvatsaraṃ piturmāturupakāraṃ phalaiḥ kṛtam || evaṃ putrasamāropā evaṃ tattvavido viduḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

श्रीवराह उवाच ।। एवमुक्तस्तया देव्या मालत्या पुष्पजातया ।। हा कष्टं कथमित्येव मुमोह च पपात ह

śrīvarāha uvāca || evamuktastayā devyā mālatyā puṣpajātayā || hā kaṣṭaṃ kathamityeva mumoha ca papāta ha

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ताभिराश्वासितो धीमान्ससंज्ञो वारिणोक्षितः ।। आत्मानं कथयास्माकं यस्माच्च त्वमुपागतः

tābhirāśvāsito dhīmānsasaṃjño vāriṇokṣitaḥ || ātmānaṃ kathayāsmākaṃ yasmācca tvamupāgataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

गोकर्ण उवाच ।। वृद्धौ च मातापितरौ साधु भार्याचतुष्टयम् ।। मथुरायां ममैवतदुद्यानं देवतागृहम्

gokarṇa uvāca || vṛddhau ca mātāpitarau sādhu bhāryācatuṣṭayam || mathurāyāṃ mamaivatadudyānaṃ devatāgṛham

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यदि तत्र गतश्चाहं पितृराज्ञोस्तु सन्निधौ ।। इमामापदमापन्ना यूयं तद्वै निवेदये

yadi tatra gataścāhaṃ pitṛrājñostu sannidhau || imāmāpadamāpannā yūyaṃ tadvai nivedaye

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ज्येष्ठा प्रोवाच नेष्यामि यदि ते रोचतेऽनघ ।। अद्यैव मथुरां देवीमवेक्ष्यामोऽधिगम्यताम्

jyeṣṭhā provāca neṣyāmi yadi te rocate'nagha || adyaiva mathurāṃ devīmavekṣyāmo'dhigamyatām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विमानप्रतिमाकारं यानमारुह्य सत्वरः ।। दिव्यानीमानि रत्नानि भूषणानि फलानि च

vimānapratimākāraṃ yānamāruhya satvaraḥ || divyānīmāni ratnāni bhūṣaṇāni phalāni ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

गृह्णीष्वोपायनं राज्ञे तस्मै त्वं देह्यनर्घ्यकम् ।। आरुह्य स तथेत्युक्त्वा नमस्कृत्य हरिं च ताः

gṛhṇīṣvopāyanaṃ rājñe tasmai tvaṃ dehyanarghyakam || āruhya sa tathetyuktvā namaskṛtya hariṃ ca tāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

उत्पपात ततः स्थानाद्यत्र राजा व्यवस्थितः ।। राज्ञे निवेदयामास रत्नानि सुबहूनि च

utpapāta tataḥ sthānādyatra rājā vyavasthitaḥ || rājñe nivedayāmāsa ratnāni subahūni ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

राजा दर्शनमात्रेण सन्तुष्टः सोब्रवीदिदम् ।। स्वागतं ते महाभाग संमान्य परिपूज्य च

rājā darśanamātreṇa santuṣṭaḥ sobravīdidam || svāgataṃ te mahābhāga saṃmānya paripūjya ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अर्द्धासने कृतः प्रीत्या रत्नदो धनदो यथा ।। अस्मात्स्थानादिदानीञ्च अपसर्प्य क्षणान्तरे

arddhāsane kṛtaḥ prītyā ratnado dhanado yathā || asmātsthānādidānīñca apasarpya kṣaṇāntare

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आश्चर्यं दर्शयिष्यामि कथयिष्यामि चापि भोः ।। स तथेति प्रतिश्रुत्य सेनापतिमुवाच ह

āścaryaṃ darśayiṣyāmi kathayiṣyāmi cāpi bhoḥ || sa tatheti pratiśrutya senāpatimuvāca ha

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मुहूर्त्तार्द्धाद्यथा याति सैन्यं तच्च तथा कुरु ।। क्षिप्रं तत्प्रतिपद्यस्व न कालोऽत्यभ्यगाद्यथा

muhūrttārddhādyathā yāti sainyaṃ tacca tathā kuru || kṣipraṃ tatpratipadyasva na kālo'tyabhyagādyathā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कृतं तेन तथा सर्वं यथा राज्ञा हि भाषितम् ।। ता देव्यो दिव्यरूपाश्च विमानकृतरूपकाः

kṛtaṃ tena tathā sarvaṃ yathā rājñā hi bhāṣitam || tā devyo divyarūpāśca vimānakṛtarūpakāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

साधु साध्विति गोकर्णं प्रशशंसुः पुनः पुनः ।। वरं दत्त्वा यथाकामं स्वस्तीत्युक्त्वा दिवं ययुः

sādhu sādhviti gokarṇaṃ praśaśaṃsuḥ punaḥ punaḥ || varaṃ dattvā yathākāmaṃ svastītyuktvā divaṃ yayuḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

गोकर्णस्तु तदाचक्षे तत्सर्वं नृपतेः सुखी ।। सर्वं तच्चात्मचरितं पूर्त्तधर्मस्य यत् फलम्

gokarṇastu tadācakṣe tatsarvaṃ nṛpateḥ sukhī || sarvaṃ taccātmacaritaṃ pūrttadharmasya yat phalam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

राज्ञा तस्मै प्रदत्ताश्च ग्रामाश्चैव पुराणि च ।। वस्त्राणि च गजाश्चैव वाजिनोऽन्यधनं बहु

rājñā tasmai pradattāśca grāmāścaiva purāṇi ca || vastrāṇi ca gajāścaiva vājino'nyadhanaṃ bahu

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आश्चर्यं परमं धर्ममारामस्य महत् फलम् ।। श्रुत्वा सर्वं चकारासौ सार्वभौमो महीपतिः

āścaryaṃ paramaṃ dharmamārāmasya mahat phalam || śrutvā sarvaṃ cakārāsau sārvabhaumo mahīpatiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इति श्रीवराहपुराणे गोकर्णमाहात्म्ये द्विसप्तत्यधिकशततमोऽध्यायः

iti śrīvarāhapurāṇe gokarṇamāhātmye dvisaptatyadhikaśatatamo'dhyāyaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.