Varāha Purāṇa 177

श्रीवराह उवाच।। शृणु चान्यद्वरारोहे कृष्णस्यान्यद्विचेष्टितम् ।। द्वारकां वसमानस्य साम्बशापादिकं शृणु

śrīvarāha uvāca|| śṛṇu cānyadvarārohe kṛṣṇasyānyadviceṣṭitam || dvārakāṃ vasamānasya sāmbaśāpādikaṃ śṛṇu

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सुखासीनस्य कृष्णस्य पुत्रदारसुतैः सह ।। आगतो नारदस्तत्र यदृच्छागमनो मुनिः।। पाद्यमर्घ्यं चासनं च मधुपर्कं सभाजनम्।। गां च दत्त्वा यथान्यायं कृतं संवादमुत्तमम् ।।३।। । एकान्ते प्राप्य कृष्णं च विज्ञप्तिमकरोत्प्रभुः।। कृष्ण किञ्चिद्वक्तुकामस्तत्त्वं शृणु महामते साम्बनामा तव युवा पुत्रो वाग्मी तु रूपवान्।। स्पृहणीयः सदा कान्तः स्त्रीजनस्य सुरेश्वरः

sukhāsīnasya kṛṣṇasya putradārasutaiḥ saha || āgato nāradastatra yadṛcchāgamano muniḥ|| pādyamarghyaṃ cāsanaṃ ca madhuparkaṃ sabhājanam|| gāṃ ca dattvā yathānyāyaṃ kṛtaṃ saṃvādamuttamam ||3|| | ekānte prāpya kṛṣṇaṃ ca vijñaptimakarotprabhuḥ|| kṛṣṇa kiñcidvaktukāmastattvaṃ śṛṇu mahāmate sāmbanāmā tava yuvā putro vāgmī tu rūpavān|| spṛhaṇīyaḥ sadā kāntaḥ strījanasya sureśvaraḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एतास्तु वरनार्यो वै क्रीडार्थं हि सुरेश्वरः। देवयोन्यो ददुस्तुभ्यं सहस्राणि च षोडश

etāstu varanāryo vai krīḍārthaṃ hi sureśvaraḥ| devayonyo dadustubhyaṃ sahasrāṇi ca ṣoḍaśa

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

साम्बं दृष्ट्वा च सर्वासां क्षुभ्यते च मनः प्रभो ।। एतत्तु ब्रह्मलोके च गीयते दैवतैः स्वयम्

sāmbaṃ dṛṣṭvā ca sarvāsāṃ kṣubhyate ca manaḥ prabho || etattu brahmaloke ca gīyate daivataiḥ svayam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

त्वत्प्रियार्थं समायातः कथितुं ते सुरोत्तम ।। श्रूयते चार्थ विद्रूपः श्लोको द्वैपायनेन वै

tvatpriyārthaṃ samāyātaḥ kathituṃ te surottama || śrūyate cārtha vidrūpaḥ śloko dvaipāyanena vai

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

क्रियातः स्वर्गवासोस्ति नरकस्तद्विपर्ययात् ।। पुण्यरूपं तु यत्कर्म दिशो भूमिं च संस्पृशेत्

kriyātaḥ svargavāsosti narakastadviparyayāt || puṇyarūpaṃ tu yatkarma diśo bhūmiṃ ca saṃspṛśet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यावत्स शब्दो भवति तावत्पुरुष उच्यते ।। पुरुषश्चाविनाशी च कथ्यते शाश्वतोऽव्ययः

yāvatsa śabdo bhavati tāvatpuruṣa ucyate || puruṣaścāvināśī ca kathyate śāśvato'vyayaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नरके पुरुषः प्रोक्तो विपरीतो मनीषिभिः ।। तस्मात्साम्बं समाहूय तथा देवीगणं च तम्

narake puruṣaḥ prokto viparīto manīṣibhiḥ || tasmātsāmbaṃ samāhūya tathā devīgaṇaṃ ca tam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आसनेषूपविष्टानां तासां क्षोभं च तत्त्वतः ।। लक्षयिष्याम्यहं सर्वं सत्यं चासत्यमेव च

āsaneṣūpaviṣṭānāṃ tāsāṃ kṣobhaṃ ca tattvataḥ || lakṣayiṣyāmyahaṃ sarvaṃ satyaṃ cāsatyameva ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तावत्सभ्यासनान्येव स्वास्तीर्य च विभागशः ।। सर्वास्तास्तु समाहूय आसने चोपवेश्य च

tāvatsabhyāsanānyeva svāstīrya ca vibhāgaśaḥ || sarvāstāstu samāhūya āsane copaveśya ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पश्चात्साम्बः समायातस्तस्याग्रे करसंपुटम् ।। कृत्वा स्थितो मुहूर्तं तु किमाज्ञापयसि प्रभो

paścātsāmbaḥ samāyātastasyāgre karasaṃpuṭam || kṛtvā sthito muhūrtaṃ tu kimājñāpayasi prabho

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दृष्ट्वा रूपमतीवास्य साम्बस्यैव वरस्त्रियः ।। चुक्षुभुः सकला देव्य कृष्णस्यैव तु पश्यतः

dṛṣṭvā rūpamatīvāsya sāmbasyaiva varastriyaḥ || cukṣubhuḥ sakalā devya kṛṣṇasyaiva tu paśyataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

उत्तिष्ठतः प्रियाः सर्वा गच्छत स्वनिवेशनम् ।। कृष्णवाक्यात्तदा देव्यो जग्मुः स्वं स्वं निवेशनम् ।।१६।। । सांबस्तत्रैव संतस्थौ वेपमानः कृताञ्जलिः ।। स कृष्णो नारदं वीक्ष्य लज्जयावाङ्मुखोऽभवत्

uttiṣṭhataḥ priyāḥ sarvā gacchata svaniveśanam || kṛṣṇavākyāttadā devyo jagmuḥ svaṃ svaṃ niveśanam ||16|| | sāṃbastatraiva saṃtasthau vepamānaḥ kṛtāñjaliḥ || sa kṛṣṇo nāradaṃ vīkṣya lajjayāvāṅmukho'bhavat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कृष्णस्तु कथयामास नारदाय सविस्तरम् ।। स्त्रीस्वभावं चरित्रं च आश्चर्यं पापकारकम्

kṛṣṇastu kathayāmāsa nāradāya savistaram || strīsvabhāvaṃ caritraṃ ca āścaryaṃ pāpakārakam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

क्षणो नास्ति रहो नास्ति नास्ति कृत्ये विभावना ।। तेन नारद नारीणां सतीत्वमुपजायते

kṣaṇo nāsti raho nāsti nāsti kṛtye vibhāvanā || tena nārada nārīṇāṃ satītvamupajāyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एकवासास्तथा गौरी श्यामा वा वरवर्णिनी ।। मध्यं गता प्रगल्भा च वयोऽतीतास्तथा स्त्रियः

ekavāsāstathā gaurī śyāmā vā varavarṇinī || madhyaṃ gatā pragalbhā ca vayo'tītāstathā striyaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सुरूपं पुरुषं दृष्ट्वा क्षरन्ति मुनिसत्तम ।। स्वभाव एष नारीणां सांबस्य शृणु कारणम्

surūpaṃ puruṣaṃ dṛṣṭvā kṣaranti munisattama || svabhāva eṣa nārīṇāṃ sāṃbasya śṛṇu kāraṇam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अतीव मानी तेजस्वी धार्मिकोऽतिगुणान्वितः ।। रूपकारणमुद्दिश्य गतः क्षोभं कथञ्चन

atīva mānī tejasvī dhārmiko'tiguṇānvitaḥ || rūpakāraṇamuddiśya gataḥ kṣobhaṃ kathañcana

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नारदस्त्वेवमेवं च प्रतिपूज्य हरेर्वचः ।। अन्तरज्ञ उवाचेदं सांबशापकरं तथा

nāradastvevamevaṃ ca pratipūjya harervacaḥ || antarajña uvācedaṃ sāṃbaśāpakaraṃ tathā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यथा एकेन चक्रेण रथस्य न गतिर्भवेत् ।। पुरुषास्वादनाच्चैवं क्षरन्ति सततं स्त्रियः

yathā ekena cakreṇa rathasya na gatirbhavet || puruṣāsvādanāccaivaṃ kṣaranti satataṃ striyaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पुंसः सुदृष्टिपातेन कृतकृत्या भवन्ति ताः ।। प्रद्युम्नं वीक्ष्य नार्यस्तु लज्जामापुः सुपुष्कलाम्

puṃsaḥ sudṛṣṭipātena kṛtakṛtyā bhavanti tāḥ || pradyumnaṃ vīkṣya nāryastu lajjāmāpuḥ supuṣkalām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सांबं दृष्ट्वैव ताः सर्वा अनङ्गेन प्रपीडिताः ।। उद्दीपनविभावोऽयं तासां गन्धादिकं यथा

sāṃbaṃ dṛṣṭvaiva tāḥ sarvā anaṅgena prapīḍitāḥ || uddīpanavibhāvo'yaṃ tāsāṃ gandhādikaṃ yathā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तस्मात्सांबस्तु दुष्टात्मा तव स्त्रीणां विनाशकृत् ।। सत्यलोके प्रवादो यस्तव जातो दुरत्ययः

tasmātsāṃbastu duṣṭātmā tava strīṇāṃ vināśakṛt || satyaloke pravādo yastava jāto duratyayaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मया श्रुतस्तु लोकेभ्यो ब्रह्मर्षिभ्यो मुहुर्मुहुः ।। सांबत्यागात्प्रमार्ष्टुं त्वमयशः कुलनाशकम्

mayā śrutastu lokebhyo brahmarṣibhyo muhurmuhuḥ || sāṃbatyāgātpramārṣṭuṃ tvamayaśaḥ kulanāśakam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

त्वमिहार्हस्यमेयात्मन्मया नु कथितं हितम् ।। इत्युक्त्वा वचनं तत्र नारदो मौनमास्थितः

tvamihārhasyameyātmanmayā nu kathitaṃ hitam || ityuktvā vacanaṃ tatra nārado maunamāsthitaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कृष्णः शशाप सांबं तु विरूपत्वं भविष्यति ।। शापयुक्तः स सांबस्तु कुष्ठयुक्तोऽभवत्क्षणात्

kṛṣṇaḥ śaśāpa sāṃbaṃ tu virūpatvaṃ bhaviṣyati || śāpayuktaḥ sa sāṃbastu kuṣṭhayukto'bhavatkṣaṇāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शरीरात्तु गलद्रक्तं पूतिगन्धयुतं सदा ।। पशुवत्कर्तितो यस्तु तद्वद्देहोऽस्य दृश्यते

śarīrāttu galadraktaṃ pūtigandhayutaṃ sadā || paśuvatkartito yastu tadvaddeho'sya dṛśyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततस्तु नारदेनैव साम्बशापविनाशकः ।। समादिष्टो महान्धर्म आदित्याराधनं प्रति

tatastu nāradenaiva sāmbaśāpavināśakaḥ || samādiṣṭo mahāndharma ādityārādhanaṃ prati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सांब सांब महाबाहो शृणु जांबवतीसुत ।। पूर्वाचले च पूर्वाह्ने उद्यन्तं तु विभावसुम्

sāṃba sāṃba mahābāho śṛṇu jāṃbavatīsuta || pūrvācale ca pūrvāhne udyantaṃ tu vibhāvasum

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नमस्कुरु यथान्यायं वेदोपनिषदादिभिः ।। त्वयोदितं रविः श्रुत्वा तुष्टिं यास्यति नान्यथा

namaskuru yathānyāyaṃ vedopaniṣadādibhiḥ || tvayoditaṃ raviḥ śrutvā tuṣṭiṃ yāsyati nānyathā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सांब उवाच ।। अगम्यगमनात्पापाद्व्याप्तो यः पुरुषो भवेत् ।। तस्य देवः कथं तुष्टो भविष्यति स वै मुने

sāṃba uvāca || agamyagamanātpāpādvyāpto yaḥ puruṣo bhavet || tasya devaḥ kathaṃ tuṣṭo bhaviṣyati sa vai mune

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नारद उवाच ।। भविष्यत्पुराणमिति तव वादाद्भविष्यति ।। ब्रह्मलोके पठिष्यामि ब्रह्मणोऽग्रे त्वहं सदा

nārada uvāca || bhaviṣyatpurāṇamiti tava vādādbhaviṣyati || brahmaloke paṭhiṣyāmi brahmaṇo'gre tvahaṃ sadā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सुमन्तुर्मर्त्त्यलोके च मनोः प्रकथयिष्यति ।। सांब उवाच ।। कथं पूर्वाचले गत्वा मांसपिण्डोपमः प्रभो

sumanturmarttyaloke ca manoḥ prakathayiṣyati || sāṃba uvāca || kathaṃ pūrvācale gatvā māṃsapiṇḍopamaḥ prabho

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

त्वत्प्रसादान्महद्दुःखं प्राप्तस्त्वहमकल्मषः ।। नारद उवाच ।। यथोदयाचले देवमाराध्य लभते फलम्

tvatprasādānmahadduḥkhaṃ prāptastvahamakalmaṣaḥ || nārada uvāca || yathodayācale devamārādhya labhate phalam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मथुरायां तथा गत्वा षट्सूर्ये लभते फलम् ।। मध्याह्ने च तथा देवं फलप्रियमकल्मषम्

mathurāyāṃ tathā gatvā ṣaṭsūrye labhate phalam || madhyāhne ca tathā devaṃ phalapriyamakalmaṣam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मथुरायां च मध्याह्ने मध्यन्दिन रवौ तथा ।। अस्तङ्गते तथा देवं सद्यो राज्यफलं भवेत्

mathurāyāṃ ca madhyāhne madhyandina ravau tathā || astaṅgate tathā devaṃ sadyo rājyaphalaṃ bhavet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मथुरायां तथा पुण्यमुदयास्तं रवेर्जपन् ।। मध्याह्ने प्रयतो वाग्भिः जपन्मुच्येत पातकात्

mathurāyāṃ tathā puṇyamudayāstaṃ raverjapan || madhyāhne prayato vāgbhiḥ japanmucyeta pātakāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कृष्णगङ्गोद्भवे स्नात्वा सूर्यमाराध्य यत्नतः ।। सर्वपापविनिर्मुक्तः कुष्ठादिभ्यो विमुच्यते

kṛṣṇagaṅgodbhave snātvā sūryamārādhya yatnataḥ || sarvapāpavinirmuktaḥ kuṣṭhādibhyo vimucyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

श्रीवराह उवाच ।। ततः साम्बो महाबाहुः कृष्णाज्ञप्तो ययौ पुरीम् ।। मथुरां मुक्तिफलदां रवेराराधनोत्सुकः

śrīvarāha uvāca || tataḥ sāmbo mahābāhuḥ kṛṣṇājñapto yayau purīm || mathurāṃ muktiphaladāṃ raverārādhanotsukaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नारदोक्तेन विधिना सांबो जांबवतीसुतः ।। षट्सूर्यान्पूजयामास उदयन्तं दिवाकरम्

nāradoktena vidhinā sāṃbo jāṃbavatīsutaḥ || ṣaṭsūryānpūjayāmāsa udayantaṃ divākaram

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कृत्वा योगेन चात्मानं सांबस्याग्रे रविस्तदा ।। वरं वृणीष्व भद्रं ते मद्व्रतख्यापनाय च

kṛtvā yogena cātmānaṃ sāṃbasyāgre ravistadā || varaṃ vṛṇīṣva bhadraṃ te madvratakhyāpanāya ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यस्तोषितो नारदेन तद्वदस्व ममाग्रतः ।। सांब पंचाशकैः श्लोकेर्वेदगृह्यपदाक्षरैः

yastoṣito nāradena tadvadasva mamāgrataḥ || sāṃba paṃcāśakaiḥ ślokervedagṛhyapadākṣaraiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यः स्तुतोऽहं त्वया वीर तेन तुष्टोऽस्मि ते सदा ।। स्पृष्टो देवेन सर्वाङ्गे तत्क्षणाद्दीप्तसच्छविः

yaḥ stuto'haṃ tvayā vīra tena tuṣṭo'smi te sadā || spṛṣṭo devena sarvāṅge tatkṣaṇāddīptasacchaviḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

व्यक्तांगावयवः साक्षाद्द्वितीयोऽभूद्रविर्यथा ।। मध्याह्ने याज्ञवल्क्यस्य यज्ञं माध्यन्दिनीयकम्

vyaktāṃgāvayavaḥ sākṣāddvitīyo'bhūdraviryathā || madhyāhne yājñavalkyasya yajñaṃ mādhyandinīyakam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अध्यापयत्सांबयुतो रविर्मध्यन्दिनोऽभवत् ।। वैकुण्ठपश्चिमे पार्श्वे तीर्थं माध्यन्दिनीयकम्

adhyāpayatsāṃbayuto ravirmadhyandino'bhavat || vaikuṇṭhapaścime pārśve tīrthaṃ mādhyandinīyakam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्नात्वा मध्यन्दिनं दृष्ट्वा सर्वपापैः प्रमुच्यते ।। उदयास्ते ततो देवः सांबेन सहितो विराट्

snātvā madhyandinaṃ dṛṣṭvā sarvapāpaiḥ pramucyate || udayāste tato devaḥ sāṃbena sahito virāṭ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सायाह्ने कृष्णगंगाया दक्षिणे संस्थितस्तदा ।। तत्र दृष्ट्वा तु सायाह्ने रविमस्तोदयं प्रभुम्

sāyāhne kṛṣṇagaṃgāyā dakṣiṇe saṃsthitastadā || tatra dṛṣṭvā tu sāyāhne ravimastodayaṃ prabhum

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सर्वपापविशुद्धात्मा परं ब्रह्माधिगच्छति ।। श्रीवराह उवाच ।। एवं सांबस्य तुष्टेन मध्याह्ने तु नभस्तलात्

sarvapāpaviśuddhātmā paraṃ brahmādhigacchati || śrīvarāha uvāca || evaṃ sāṃbasya tuṣṭena madhyāhne tu nabhastalāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

द्विधाकृतात्मयोगेन सांबकुष्ठमपोहितम् ।। साम्बः प्रख्याततीर्थे तु तत्रैवान्तरधीयत

dvidhākṛtātmayogena sāṃbakuṣṭhamapohitam || sāmbaḥ prakhyātatīrthe tu tatraivāntaradhīyata

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सांबस्तु सह सूर्येण रथस्थेन दिवानिशम् ।। रविं पप्रच्छ धर्मात्मा पुराणं सूर्यभाषितम्

sāṃbastu saha sūryeṇa rathasthena divāniśam || raviṃ papraccha dharmātmā purāṇaṃ sūryabhāṣitam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भविष्यमिति विख्यातं ख्यातं कृत्वा पुनर्नवम् ।। सांबः सूर्यप्रतिष्ठां च कारयामास तत्त्ववित्

bhaviṣyamiti vikhyātaṃ khyātaṃ kṛtvā punarnavam || sāṃbaḥ sūryapratiṣṭhāṃ ca kārayāmāsa tattvavit

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

उदयाचलमाश्रित्य यमुनायाश्च दक्षिणे ।। मध्ये कालप्रियं देवं मध्याह्ने स्थाप्य चोत्तमम्

udayācalamāśritya yamunāyāśca dakṣiṇe || madhye kālapriyaṃ devaṃ madhyāhne sthāpya cottamam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मूलस्थानं ततः पश्चादस्तमानाचले रविम् ।। स्थाप्य त्रिमूर्त्तिं सांबस्तु प्रातर्मध्यापराह्णिकम्

mūlasthānaṃ tataḥ paścādastamānācale ravim || sthāpya trimūrttiṃ sāṃbastu prātarmadhyāparāhṇikam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मथुरायां तथा चैकं स्थाप्य सांबो वसुन्धरे ।। स्वनाम्ना स्थापयामास पुराणविधिना स्वयम्

mathurāyāṃ tathā caikaṃ sthāpya sāṃbo vasundhare || svanāmnā sthāpayāmāsa purāṇavidhinā svayam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

माघमासस्य सप्तम्यां दिव्यं सांबपुरं नराः ।। रथयात्रां प्रकुर्वन्ति सर्वद्वन्द्वविवर्जिताः

māghamāsasya saptamyāṃ divyaṃ sāṃbapuraṃ narāḥ || rathayātrāṃ prakurvanti sarvadvandvavivarjitāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

गच्छन्ति तत्पदं शान्तं सूर्यमण्डलभेदकम् ।। एतत्ते कथितं देवि सांबशापसमुद्भवम्

gacchanti tatpadaṃ śāntaṃ sūryamaṇḍalabhedakam || etatte kathitaṃ devi sāṃbaśāpasamudbhavam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पापप्रशमनाख्यानं महापातक नाशनम्

pāpapraśamanākhyānaṃ mahāpātaka nāśanam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एवं सांबपुरं नाम मथुरायां कुलेश्वरम् ।। रथयात्रां तथा कृत्वा रविणा कथिता यदा

evaṃ sāṃbapuraṃ nāma mathurāyāṃ kuleśvaram || rathayātrāṃ tathā kṛtvā raviṇā kathitā yadā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इति श्रीवराहपुराणे साम्बवचनत्रयसूर्यप्रतिष्ठानं नाम सप्तसप्तत्यधिकशततमोऽध्यायः

iti śrīvarāhapurāṇe sāmbavacanatrayasūryapratiṣṭhānaṃ nāma saptasaptatyadhikaśatatamo'dhyāyaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.