Library·Varāha Purāṇa·180
श्रीवराह उवाच ।। पुनरन्यत्प्रवक्ष्यामि पितॄणां तृप्तिकारकम् ।। ध्रुवतीर्थे पुरावृत्तं तच्छृणुष्व वसुन्धरे
śrīvarāha uvāca || punaranyatpravakṣyāmi pitṝṇāṃ tṛptikārakam || dhruvatīrthe purāvṛttaṃ tacchṛṇuṣva vasundhare
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अस्यां पुर्यां तु राजासीद्धार्मिकः सत्यविक्रमः।। चन्द्रसेनेति नाम्ना च यज्वा दानहिते रतः
asyāṃ puryāṃ tu rājāsīddhārmikaḥ satyavikramaḥ|| candraseneti nāmnā ca yajvā dānahite rataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तस्य नार्यः शते द्वे तु कुलशीलवयोयुते ।। तासां मध्येऽधिका चैका पतिव्रतपरायणा
tasya nāryaḥ śate dve tu kulaśīlavayoyute || tāsāṃ madhye'dhikā caikā pativrataparāyaṇā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नाम्ना चन्द्रप्रभा चैव वीरसूर्वीरपुत्रका ।। तस्या दासीशतस्यैका दासी नाम्ना प्रभावती
nāmnā candraprabhā caiva vīrasūrvīraputrakā || tasyā dāsīśatasyaikā dāsī nāmnā prabhāvatī
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्वदोषैः पतिताः सर्वे नरकं प्रति भामिनि ।। संकरो नरकायैव कुलघ्नानां कुलस्य हि
svadoṣaiḥ patitāḥ sarve narakaṃ prati bhāmini || saṃkaro narakāyaiva kulaghnānāṃ kulasya hi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कदाचिदपि तस्याथो भ्रष्टः प्राणिजनो महान् ।। सूक्ष्मः प्राणिसमूहो हि ध्रुवतीर्थे तदापतत्
kadācidapi tasyātho bhraṣṭaḥ prāṇijano mahān || sūkṣmaḥ prāṇisamūho hi dhruvatīrthe tadāpatat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कृष्णरूपाश्चंक्रमन्तो मशकाकारसन्निभाः ।। दृष्टास्ते ऋषिणा तत्र त्रिकालज्ञेन भामिनि
kṛṣṇarūpāścaṃkramanto maśakākārasannibhāḥ || dṛṣṭāste ṛṣiṇā tatra trikālajñena bhāmini
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तस्याः परिग्रहास्त्वेकोद्दिष्टाचारविहीनकाः ।। तस्या पितृगणाः सर्वे अतीताः शतसंख्यया
tasyāḥ parigrahāstvekoddiṣṭācāravihīnakāḥ || tasyā pitṛgaṇāḥ sarve atītāḥ śatasaṃkhyayā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तस्मिन्क्षणे न च कृतं व्रतं जप्यं विमोहनात् ।। कृपया परिभूतस्य कौतुकेन निरीक्षता
tasminkṣaṇe na ca kṛtaṃ vrataṃ japyaṃ vimohanāt || kṛpayā paribhūtasya kautukena nirīkṣatā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
चतुर्थांशावशेषश्च दिवसः पर्यवर्त्तत ।। एके तत्र समायान्ति पितरो नभसोऽवनिम्
caturthāṃśāvaśeṣaśca divasaḥ paryavarttata || eke tatra samāyānti pitaro nabhaso'vanim
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अन्ये पूर्वोत्तराद्देशाद्दक्षिणात्पश्चिमात्तथा ।। केचित्स्वभावतो हृष्टाः केचित्पुत्रैः स्वधाकृताः
anye pūrvottarāddeśāddakṣiṇātpaścimāttathā || kecitsvabhāvato hṛṣṭāḥ kecitputraiḥ svadhākṛtāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
हृष्टास्तुष्टा सुपुष्टांगा गच्छन्तो दिवि सङ्घशः ।। तपस्विनः स्नानरता रूक्षाः क्षामशरीरिणः
hṛṣṭāstuṣṭā supuṣṭāṃgā gacchanto divi saṅghaśaḥ || tapasvinaḥ snānaratā rūkṣāḥ kṣāmaśarīriṇaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वस्त्रालङ्कारपुष्टांगा हृष्टा गच्छन्ति संघशः ।। तथाऽपरे नग्नदेहाः सुपुष्टा यान्ति तत्र वै
vastrālaṅkārapuṣṭāṃgā hṛṣṭā gacchanti saṃghaśaḥ || tathā'pare nagnadehāḥ supuṣṭā yānti tatra vai
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अन्ये यथागतं यान्ति आयान्ति पुनरेव हि ।। यानैरुच्चावचैः केचिन्नानारूपैः खगैस्तया
anye yathāgataṃ yānti āyānti punareva hi || yānairuccāvacaiḥ kecinnānārūpaiḥ khagaistayā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
समागच्छन्ति गच्छन्तीरयन्तश्चाशिषो मुदा ।। केचिद्यथागता यान्ति क्रुद्धाः शापप्रदायिनः
samāgacchanti gacchantīrayantaścāśiṣo mudā || kecidyathāgatā yānti kruddhāḥ śāpapradāyinaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
निर्गतोदरसूक्ष्माश्च गच्छन्ति सुविमानिताः ।। सम्मानितास्तथान्ये तु पितरः श्राद्धपूजिताः
nirgatodarasūkṣmāśca gacchanti suvimānitāḥ || sammānitāstathānye tu pitaraḥ śrāddhapūjitāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
महोत्सवमिवालक्ष्य विस्मितो मुनिरुत्थितः ।। गते पितृगणे पुत्राः सकलत्रा गृहान्ययुः
mahotsavamivālakṣya vismito munirutthitaḥ || gate pitṛgaṇe putrāḥ sakalatrā gṛhānyayuḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
निर्जनं ध्रुवतीर्थं तु वृतवेलमिवाभवत् ।। तत्रैकान्ते कृशांगोऽथ क्षुत्क्षामो गतिविह्वलः
nirjanaṃ dhruvatīrthaṃ tu vṛtavelamivābhavat || tatraikānte kṛśāṃgo'tha kṣutkṣāmo gativihvalaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वेपथुः कोटराक्षश्च पृष्ठलग्नलघूदरः ।। ऊरुचर्मास्थिरुक्त्रस्तो जृम्भमाणो भृशं कृशः
vepathuḥ koṭarākṣaśca pṛṣṭhalagnalaghūdaraḥ || ūrucarmāsthiruktrasto jṛmbhamāṇo bhṛśaṃ kṛśaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
न वाक्च श्रूयते तस्य क्षुद्रपक्षिरवो यथा ।। को भवान्विकृताकारो वेष्टितो मशकैर्बहु
na vākca śrūyate tasya kṣudrapakṣiravo yathā || ko bhavānvikṛtākāro veṣṭito maśakairbahu
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
न गच्छसि यथास्थानमागतस्तु निरुद्यमः ।। यथावत्पृच्छते मह्यं कथयात्मविचेष्टितम्
na gacchasi yathāsthānamāgatastu nirudyamaḥ || yathāvatpṛcchate mahyaṃ kathayātmaviceṣṭitam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ममाद्य नैत्यकं कर्म तीर्थेऽस्मिन्नश्यतेऽनिशम् ।। इमानुच्चावचाञ्जन्तून्दृष्ट्वा मां मोह आविशत्
mamādya naityakaṃ karma tīrthe'sminnaśyate'niśam || imānuccāvacāñjantūndṛṣṭvā māṃ moha āviśat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
त्वां दृष्ट्वेदृक्स्वरूपं च क्रिया मे सा गता त्वयि ।। विस्रब्धः कथयास्माकं करोमि च हितं तव
tvāṃ dṛṣṭvedṛksvarūpaṃ ca kriyā me sā gatā tvayi || visrabdhaḥ kathayāsmākaṃ karomi ca hitaṃ tava
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
जन्तुरुवाच ।। बृहन्निमित्तमद्यैव पितॄणां तृप्तिकारकम् ।। ध्रुवतीर्थे च यः श्राद्धं पुनः कुर्यात्तिलोदकम्
janturuvāca || bṛhannimittamadyaiva pitṝṇāṃ tṛptikārakam || dhruvatīrthe ca yaḥ śrāddhaṃ punaḥ kuryāttilodakam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तिलतृप्ता दिवं यान्ति पितरस्तेन पुत्रिणः ।। सोऽहं स्वान्तरिकादत्तस्तृप्त्यर्थस्तु बुभुक्षितः
tilatṛptā divaṃ yānti pitarastena putriṇaḥ || so'haṃ svāntarikādattastṛptyarthastu bubhukṣitaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
योनिसंकरदोषेण नरकं समुपाश्रितः ।। आशापाशशतैर्बद्धः शतवर्षैरिहागतः
yonisaṃkaradoṣeṇa narakaṃ samupāśritaḥ || āśāpāśaśatairbaddhaḥ śatavarṣairihāgataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अगतिर्गमने मे स्यात्ते त्रितापैः समागतः ।। सन्तानैः पुष्टवपुषो दत्तश्राद्धैः कृतोदकैः
agatirgamane me syātte tritāpaiḥ samāgataḥ || santānaiḥ puṣṭavapuṣo dattaśrāddhaiḥ kṛtodakaiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
बलयुक्ता ययुः स्वर्गं निर्बलस्य कुतो गतिः ।। येषां सन्ततिरक्षय्या तिष्ठत्येवं प्रजावती
balayuktā yayuḥ svargaṃ nirbalasya kuto gatiḥ || yeṣāṃ santatirakṣayyā tiṣṭhatyevaṃ prajāvatī
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ते स्वधापूजितैः पुत्रैर्गच्छन्ति परमां गतिम् ।। अद्य राज्ञस्तु पितरश्चन्द्रसेनस्य पूजिताः
te svadhāpūjitaiḥ putrairgacchanti paramāṃ gatim || adya rājñastu pitaraścandrasenasya pūjitāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दृष्टास्त्वया त्रिकालज्ञ दिव्यदृष्ट्या दिवं गताः ।। ब्राह्मणानां च वैश्यानां शूद्राणां पितरस्तथा
dṛṣṭāstvayā trikālajña divyadṛṣṭyā divaṃ gatāḥ || brāhmaṇānāṃ ca vaiśyānāṃ śūdrāṇāṃ pitarastathā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रतिलोमानुलोमानां शूद्राणां श्राद्धकर्मिणाम् ।। सर्वेषां च त्वया दृष्टं येषां सन्ततिरव्यया
pratilomānulomānāṃ śūdrāṇāṃ śrāddhakarmiṇām || sarveṣāṃ ca tvayā dṛṣṭaṃ yeṣāṃ santatiravyayā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एवं पृष्टः स विप्रेण कथयामास कारणम् ।। पुनः पप्रच्छ तं जन्तुः कौतूहलसमन्वितः
evaṃ pṛṣṭaḥ sa vipreṇa kathayāmāsa kāraṇam || punaḥ papraccha taṃ jantuḥ kautūhalasamanvitaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तवापि सन्ततिस्तात नास्ति दैवाद्यथोचिता ।। यदि कश्चिदुपायोऽत्र मह्यं तव हितैषिणे
tavāpi santatistāta nāsti daivādyathocitā || yadi kaścidupāyo'tra mahyaṃ tava hitaiṣiṇe
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वद सर्वं करिष्यामि यदि सत्यं वचो मम ।। ततः स कथयामास दुःस्थः पितृगणैर्वृतः
vada sarvaṃ kariṣyāmi yadi satyaṃ vaco mama || tataḥ sa kathayāmāsa duḥsthaḥ pitṛgaṇairvṛtaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इमे ये मम देहे तु भवन्ति मशकाः कृशाः ।। सन्तानप्रक्षयादेते मम देहं समाश्रिताः
ime ye mama dehe tu bhavanti maśakāḥ kṛśāḥ || santānaprakṣayādete mama dehaṃ samāśritāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तन्तुमन्त्रमहं तेषां मम तन्तुमयी सकृत् ।। आस्ते नगर्या मध्ये तु चन्द्रसेनस्य वेश्मनि
tantumantramahaṃ teṣāṃ mama tantumayī sakṛt || āste nagaryā madhye tu candrasenasya veśmani
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
महिष्याः प्रेषणे नित्यं दासी नाम्ना प्रभावती ।। तस्या दासी कर्मकरी विरूपनिधिनामतः
mahiṣyāḥ preṣaṇe nityaṃ dāsī nāmnā prabhāvatī || tasyā dāsī karmakarī virūpanidhināmataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अस्माकं सन्ततेस्तन्तुस्तस्य श्राद्धकृते वयम् ।। आशया बद्धहृदयाः श्राद्धतर्पणहेतवः
asmākaṃ santatestantustasya śrāddhakṛte vayam || āśayā baddhahṛdayāḥ śrāddhatarpaṇahetavaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्थिता एतावदेवं तु कालं यास्यामहेऽम्बुधौ ।। नरके त्वप्रतिष्ठे तु निराशाः स्वेन कर्मणा
sthitā etāvadevaṃ tu kālaṃ yāsyāmahe'mbudhau || narake tvapratiṣṭhe tu nirāśāḥ svena karmaṇā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
श्रुत्वैतत्स त्रिकालज्ञो मोहाविष्टोऽब्रवीदिदम् ।। कथं निकृष्टयोन्या यद्दत्तं चापद्यते हविः
śrutvaitatsa trikālajño mohāviṣṭo'bravīdidam || kathaṃ nikṛṣṭayonyā yaddattaṃ cāpadyate haviḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विधिरत्र कथं तस्या येन यूयं सपुत्रिणः ।। प्रोवाच स त्रिकालज्ञं ज्ञानक्लिष्टं कृपान्वितम्
vidhiratra kathaṃ tasyā yena yūyaṃ saputriṇaḥ || provāca sa trikālajñaṃ jñānakliṣṭaṃ kṛpānvitam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पूर्वकर्मविपाकेन यां यां गतिमधोमुखीम् ।। ऊर्द्ध्वां यां चापि पितरः पुत्रिणः पुत्रमीहते
pūrvakarmavipākena yāṃ yāṃ gatimadhomukhīm || ūrddhvāṃ yāṃ cāpi pitaraḥ putriṇaḥ putramīhate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
श्राद्धं पिण्डोदकं दानं नित्यं नैमित्तिकं तथा ।। नान्या गतिः पितॄणां स्यात्पितरस्तेन पुत्रिणः
śrāddhaṃ piṇḍodakaṃ dānaṃ nityaṃ naimittikaṃ tathā || nānyā gatiḥ pitṝṇāṃ syātpitarastena putriṇaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अपि स्यात्स कुलेऽस्माकं यो नो दद्याज्जलाञ्जलिम् ।। नदीषु बहुतोयासु शीतलासु विशेषतः
api syātsa kule'smākaṃ yo no dadyājjalāñjalim || nadīṣu bahutoyāsu śītalāsu viśeṣataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विशेषात्तीर्थमध्ये तु तिलमिश्रं जलाञ्जलिम् ।। रौप्यजुष्टजलेनाथ नाभिदघ्ने जले स्थितः
viśeṣāttīrthamadhye tu tilamiśraṃ jalāñjalim || raupyajuṣṭajalenātha nābhidaghne jale sthitaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दर्भपाणिस्त्रिस्त्रिगोत्रे पितृनाम समुच्चरन् ।। तृप्यत्वेवं नाम शर्म स्वधाकारमुदाहरन्
darbhapāṇistristrigotre pitṛnāma samuccaran || tṛpyatvevaṃ nāma śarma svadhākāramudāharan
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आदावेकाञ्जलिर्द्वे तु तिस्रो वै तर्पणे स्मृताः ।। देवर्षिपितृसंघानां क्रमाज्ज्ञेयं विचक्षणैः
ādāvekāñjalirdve tu tisro vai tarpaṇe smṛtāḥ || devarṣipitṛsaṃghānāṃ kramājjñeyaṃ vicakṣaṇaiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तृप्यध्वमिति चान्ते वै मन्त्रं मन्त्रप्रतिक्रियाः ।। उदीरतामङ्गिरस आयन्तु न इतीरयेत्
tṛpyadhvamiti cānte vai mantraṃ mantrapratikriyāḥ || udīratāmaṅgirasa āyantu na itīrayet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पित्रे प्रथमतो दद्यान्मात्रे दद्यात्तथाचरन् ।। गोत्रं माता नाम देवी तृप्यत्वेवं स्वधोच्चरन्
pitre prathamato dadyānmātre dadyāttathācaran || gotraṃ mātā nāma devī tṛpyatvevaṃ svadhoccaran
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एवं मातामहः शर्मा गोत्रे पितामहस्तथा ।। ऊर्द्ध्वं पितृभ्यो ये चेह ते पितर इहोच्यते
evaṃ mātāmahaḥ śarmā gotre pitāmahastathā || ūrddhvaṃ pitṛbhyo ye ceha te pitara ihocyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मधुवातेत्यृचं तद्वत्पूर्ववत्समुदीरयेत् ।। पितामहीं प्रपितामहीं पत्या मातृवत्स ह
madhuvātetyṛcaṃ tadvatpūrvavatsamudīrayet || pitāmahīṃ prapitāmahīṃ patyā mātṛvatsa ha
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एवं मातामहानां च पूर्ववत्क्रमशो बुधः ।। नमो व इति मन्त्रेण प्रत्येकं त्रितयं त्रिषु
evaṃ mātāmahānāṃ ca pūrvavatkramaśo budhaḥ || namo va iti mantreṇa pratyekaṃ tritayaṃ triṣu
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
गोत्रोच्चारं प्रकुर्वीत असूर्यान्नाशयामहे ।। गोत्राय पित्रे महाय शर्मणे चेदमासनम्
gotroccāraṃ prakurvīta asūryānnāśayāmahe || gotrāya pitre mahāya śarmaṇe cedamāsanam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
गोत्रायै मात्रे मह्यै तु देव्यै चासनकर्मणि ।। गोत्रः पितामहः शर्मा गोत्रा मातामही मही
gotrāyai mātre mahyai tu devyai cāsanakarmaṇi || gotraḥ pitāmahaḥ śarmā gotrā mātāmahī mahī
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अर्घ्यपात्रसंकल्पे तु पिण्डदानेऽवनेजने ।। गोत्रस्य पितुर्महस्य शर्मणोक्तस्य कर्मणि
arghyapātrasaṃkalpe tu piṇḍadāne'vanejane || gotrasya piturmahasya śarmaṇoktasya karmaṇi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
गोत्रायै मातुर्महायै देव्याश्चाज्ञेयकर्मणि ।। आवाहने द्वितीया च चतुर्थी पूज्यकर्मणि
gotrāyai māturmahāyai devyāścājñeyakarmaṇi || āvāhane dvitīyā ca caturthī pūjyakarmaṇi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रथमा चाशिषि प्रोक्ता दत्तस्याक्षय्यकारिका ।। श्राद्धपक्षे तथा षष्ठी अक्षय्यासनयोः स्मृता
prathamā cāśiṣi proktā dattasyākṣayyakārikā || śrāddhapakṣe tathā ṣaṣṭhī akṣayyāsanayoḥ smṛtā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पितुरक्षयकाले तु पितॄणां दत्तमक्षयम् ।। एवमेतत्तु पुत्रेण भक्तिपूर्वं द्विजेन तु
piturakṣayakāle tu pitṝṇāṃ dattamakṣayam || evametattu putreṇa bhaktipūrvaṃ dvijena tu
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वार्यपि श्रद्धया दत्तं तदानन्त्याय कल्पते ।। श्रद्धया ब्राह्मणेनैव यथा श्राद्धविधिक्रिया
vāryapi śraddhayā dattaṃ tadānantyāya kalpate || śraddhayā brāhmaṇenaiva yathā śrāddhavidhikriyā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कृत्वा श्राद्धं तु पितरो हृष्टा मुमुदिरे सदा ।। जोषमास्स्व त्रिकालज्ञ गच्छामो नरकाय वै।६१।। पूर्वकर्मविपाकेन चिरं तु वसितुं मुने ।। त्रिकालज्ञ उवाच ।। ये मया चागता दृष्टास्तीर्थेऽस्मिन्पितरोऽथ वै
kṛtvā śrāddhaṃ tu pitaro hṛṣṭā mumudire sadā || joṣamāssva trikālajña gacchāmo narakāya vai|61|| pūrvakarmavipākena ciraṃ tu vasituṃ mune || trikālajña uvāca || ye mayā cāgatā dṛṣṭāstīrthe'sminpitaro'tha vai
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
बहवः स्वस्थमनसो बहवो दुःस्थमानसाः ।। पुत्रदत्तं तथा श्राद्धं जग्रासोद्विग्नरूपिणः
bahavaḥ svasthamanaso bahavo duḥsthamānasāḥ || putradattaṃ tathā śrāddhaṃ jagrāsodvignarūpiṇaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मौनेन गच्छतां तेषां किमेतद्वद निश्चयम् ।। अगस्तिरुवाच ।। अत्र यन्निश्चयं श्राद्धे पुत्रस्य विफलं भवेत्
maunena gacchatāṃ teṣāṃ kimetadvada niścayam || agastiruvāca || atra yanniścayaṃ śrāddhe putrasya viphalaṃ bhavet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नरस्य करणं किञ्चित्तन्मे निगदतः शृणु ।। अदेशकाले यद्दत्तं विधिहीनमदक्षिणम्
narasya karaṇaṃ kiñcittanme nigadataḥ śṛṇu || adeśakāle yaddattaṃ vidhihīnamadakṣiṇam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अपात्रे मलिनं द्रव्यं महत्पापाय जायते ।। अश्रद्धेयमपाङ्क्तेयं दुष्टप्रेक्षितमीक्षितम्
apātre malinaṃ dravyaṃ mahatpāpāya jāyate || aśraddheyamapāṅkteyaṃ duṣṭaprekṣitamīkṣitam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तिलमन्त्रकुशैर्हीनमासुरं तद्भवेदिति ।। वैरोचनाय देवेन वामनेन विभूतये ।।
tilamantrakuśairhīnamāsuraṃ tadbhavediti || vairocanāya devena vāmanena vibhūtaye ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सच्छूद्रस्य च श्राद्धस्य फलं दत्तं पुरा किल ।। तथा दाशरथी रामो हत्वा राक्षसमीश्वरम्
sacchūdrasya ca śrāddhasya phalaṃ dattaṃ purā kila || tathā dāśarathī rāmo hatvā rākṣasamīśvaram
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
रावणं सगणं घोरं तुष्टेन सह सीतया ।। श्रुत्वा भक्तिं च राक्षस्यास्त्रिजटायास्त्रिलोककृत्
rāvaṇaṃ sagaṇaṃ ghoraṃ tuṣṭena saha sītayā || śrutvā bhaktiṃ ca rākṣasyāstrijaṭāyāstrilokakṛt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सीतावाक्यप्रतुष्टेन तस्यै प्रादाद्वरं विभुः ।। अशुचीनि गृहाण्येव तथा श्राद्धहवींषि च
sītāvākyapratuṣṭena tasyai prādādvaraṃ vibhuḥ || aśucīni gṛhāṇyeva tathā śrāddhahavīṃṣi ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
क्रोधाविष्टानि दानानि विधिपात्रयुतानि च ।। पाक्षिशौचमनभ्यङ्गप्रतिश्रयमभोजनम्
krodhāviṣṭāni dānāni vidhipātrayutāni ca || pākṣiśaucamanabhyaṅgapratiśrayamabhojanam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
त्रिजटे त्वत्प्रयच्छामि यच्च श्राद्धमदक्षिणम् ।। तथैव शम्भुना दत्तं नागराजाय भक्तितः
trijaṭe tvatprayacchāmi yacca śrāddhamadakṣiṇam || tathaiva śambhunā dattaṃ nāgarājāya bhaktitaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तुष्टेन वै वासुकये तन्मे निगदतः शृणु ।। अनुज्ञाप्य व्रतं जन्तुर्वार्षिकी सकला क्रिया
tuṣṭena vai vāsukaye tanme nigadataḥ śṛṇu || anujñāpya vrataṃ janturvārṣikī sakalā kriyā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यज्ञस्य योचिता देया दक्षिणा नाददाद्द्विजः ।। वृथाशपथकारा या देवब्राह्मणसन्निधौ
yajñasya yocitā deyā dakṣiṇā nādadāddvijaḥ || vṛthāśapathakārā yā devabrāhmaṇasannidhau
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अश्रोत्रियाणि श्राद्धानि क्रिया मन्त्रैर्विनापि च ।। रात्रौ सवाससा स्नानं यथासत्त्वस्वरूपतः
aśrotriyāṇi śrāddhāni kriyā mantrairvināpi ca || rātrau savāsasā snānaṃ yathāsattvasvarūpataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यः शिष्यो न नमेद्भक्त्या गुरुं ज्ञानप्रदायकम् ।। तथैव प्राकृतं धर्ममग्रे गेयं करिष्यतः
yaḥ śiṣyo na namedbhaktyā guruṃ jñānapradāyakam || tathaiva prākṛtaṃ dharmamagre geyaṃ kariṣyataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सर्वं तुभ्यं मया दत्तं नागराजाय वार्षिकम् ।। इत्येतद्वै पुराणेषु सेतिहासेषु पठ्यते
sarvaṃ tubhyaṃ mayā dattaṃ nāgarājāya vārṣikam || ityetadvai purāṇeṣu setihāseṣu paṭhyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तद्वदलीककरणं श्राद्धं दानं व्रतं तथा ।। नोपतिष्ठति तेषां वै तेन नग्नादयस्त्वमी
tadvadalīkakaraṇaṃ śrāddhaṃ dānaṃ vrataṃ tathā || nopatiṣṭhati teṣāṃ vai tena nagnādayastvamī
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मुषिताच्छिद्रकरणैस्तद्दानफलभोक्तृभिः ।। यथा गतास्तथा ते तु श्राद्ध हूतास्तु निष्फलाः
muṣitācchidrakaraṇaistaddānaphalabhoktṛbhiḥ || yathā gatāstathā te tu śrāddha hūtāstu niṣphalāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मौनव्रतधरा यान्ति पुनः प्राप्यार्थहेतवे ।। एवमेतन्महाप्राज्ञ यन्मां त्वां परिपृच्छसि
maunavratadharā yānti punaḥ prāpyārthahetave || evametanmahāprājña yanmāṃ tvāṃ paripṛcchasi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
त्रिकालज्ञ उवाच ।। षट्काले भोजनं त्वद्य नाहं भोक्तुमिहोत्सहे ।। यावत्तृप्तिर्न ते भूयाद्दृष्ट्वा हन्त स्थिरो भव
trikālajña uvāca || ṣaṭkāle bhojanaṃ tvadya nāhaṃ bhoktumihotsahe || yāvattṛptirna te bhūyāddṛṣṭvā hanta sthiro bhava
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तावत्कालं प्रतीक्षस्व यावदागमनं मम ।। अस्मिंस्तीर्थे सदैवाहं दिवारात्रमतन्द्रितः
tāvatkālaṃ pratīkṣasva yāvadāgamanaṃ mama || asmiṃstīrthe sadaivāhaṃ divārātramatandritaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सोऽहमद्य व्रतं त्यक्त्वा तव कारुण्यपूरितः ।। गत्वाहमानयिष्यामि त्वयोक्तां तां वरां स्त्रियम्
so'hamadya vrataṃ tyaktvā tava kāruṇyapūritaḥ || gatvāhamānayiṣyāmi tvayoktāṃ tāṃ varāṃ striyam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अनया कारयिष्यामि श्राद्धं तु विधिना सह ।। एवमुक्त्वा स षष्ठाशी मौनवाक्संययौ द्रुतम् ।। राजा समीपगं दृष्ट्वा अकस्मादागतं ऋषिम्
anayā kārayiṣyāmi śrāddhaṃ tu vidhinā saha || evamuktvā sa ṣaṣṭhāśī maunavāksaṃyayau drutam || rājā samīpagaṃ dṛṣṭvā akasmādāgataṃ ṛṣim
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
क्षित्यास्तले विलुलितः पादौ कृत्वा तु मूर्द्धनि ।। धन्योऽस्म्यनुगृहीतोऽस्मि यद्भवान्गृहमागतः
kṣityāstale vilulitaḥ pādau kṛtvā tu mūrddhani || dhanyo'smyanugṛhīto'smi yadbhavāngṛhamāgataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सदा यज्ञं करिष्यामि गृहमागमने तव ।। अद्य मे सफलं जन्म यद्भवांस्त्वमिहागतः
sadā yajñaṃ kariṣyāmi gṛhamāgamane tava || adya me saphalaṃ janma yadbhavāṃstvamihāgataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इदं पाद्यमिदं चार्घ्यं मधुपर्कमिमां च गाम् ।। गृहाण मुनिशार्दूल येनाहं शान्तिमाप्नुयाम्
idaṃ pādyamidaṃ cārghyaṃ madhuparkamimāṃ ca gām || gṛhāṇa muniśārdūla yenāhaṃ śāntimāpnuyām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तस्य तत्प्रतिगृह्याशु स मुनिस्त्वरितोऽब्रवीत् ।। मदीयागमने राजन् शृणु त्वं कारणं महत्
tasya tatpratigṛhyāśu sa munistvarito'bravīt || madīyāgamane rājan śṛṇu tvaṃ kāraṇaṃ mahat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तच्छ्रुत्वा कुरु तत्सर्वं येनाहं तोषितोऽभवम् ।। एवमुक्तस्तु राजर्षिरब्रवीत्तं तपोधनम्
tacchrutvā kuru tatsarvaṃ yenāhaṃ toṣito'bhavam || evamuktastu rājarṣirabravīttaṃ tapodhanam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
किं तद्वद यथाकार्यं येन सिद्धं भवेदिदम् ।। त्रिकालज्ञ उवाच ।। या सा ते राजमहिषी तामानय वराननाम्
kiṃ tadvada yathākāryaṃ yena siddhaṃ bhavedidam || trikālajña uvāca || yā sā te rājamahiṣī tāmānaya varānanām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तस्या दासी वरारोहा प्रभावत्यपि विश्रुता ।। सापि देव्या तु सहिता आयातु मम सन्निधौ
tasyā dāsī varārohā prabhāvatyapi viśrutā || sāpi devyā tu sahitā āyātu mama sannidhau
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततश्चान्तःपुराद्देवी सदासी तत्र चागता ।। क्षितौ विलुलिता साध्वी प्रणाममकरोदृषेः
tataścāntaḥpurāddevī sadāsī tatra cāgatā || kṣitau vilulitā sādhvī praṇāmamakarodṛṣeḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
समासीनां च विप्रेन्द्रः प्रोवाच विनताननाम् ।। ध्रुवतीर्थे मयाश्चर्यं यद्दृष्टं कथयामि वः
samāsīnāṃ ca viprendraḥ provāca vinatānanām || dhruvatīrthe mayāścaryaṃ yaddṛṣṭaṃ kathayāmi vaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ये केचित्पितरो लोके लोकानां सर्वतः स्थिताः।। ये पूजिताः श्राद्धकृद्भिः पुत्रैः प्रीता दिवं ययुः
ye kecitpitaro loke lokānāṃ sarvataḥ sthitāḥ|| ye pūjitāḥ śrāddhakṛdbhiḥ putraiḥ prītā divaṃ yayuḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एको वृद्धो नरस्तत्र सूक्ष्मप्राणिभिरावृतः ।। क्षुत्क्षामदेहः शुष्कास्यो निर्गतोदरसूक्ष्मदृक् ।।।
eko vṛddho narastatra sūkṣmaprāṇibhirāvṛtaḥ || kṣutkṣāmadehaḥ śuṣkāsyo nirgatodarasūkṣmadṛk |||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
निराशो गन्तुकामश्च पुनः स निरयेऽशुचौ ।। कारुण्यात्स मया पृष्टः कस्त्वं ब्रूहि किमिच्छसि
nirāśo gantukāmaśca punaḥ sa niraye'śucau || kāruṇyātsa mayā pṛṣṭaḥ kastvaṃ brūhi kimicchasi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तेनात्मकर्मजनितं मम कर्म निवेदितम् ।। ततस्तत्रैव तच्छ्रुत्वा तस्य कारुण्ययन्त्रितः
tenātmakarmajanitaṃ mama karma niveditam || tatastatraiva tacchrutvā tasya kāruṇyayantritaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तव दास्याश्च या दासी तस्यास्तन्तुः किलोच्यते ।। नाम्ना विरूपकनिधिस्तामानय वरानने
tava dāsyāśca yā dāsī tasyāstantuḥ kilocyate || nāmnā virūpakanidhistāmānaya varānane
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इति श्रुत्वानवद्याङ्गी तस्या आनयनेऽत्वरत् ।। प्रेषयामास सर्वत्र तस्या आनयने बहून्
iti śrutvānavadyāṅgī tasyā ānayane'tvarat || preṣayāmāsa sarvatra tasyā ānayane bahūn
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सा चैकान्ते च दिवसे पानमांसरता सदा ।। पुरुषेण सहासीना शय्यायां मदविह्वला
sā caikānte ca divase pānamāṃsaratā sadā || puruṣeṇa sahāsīnā śayyāyāṃ madavihvalā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सेवकैः सा करे गृह्य आनीता मुनिसन्निधौ ।। तां दृष्ट्वा मदिरामत्तां स मुनिः प्राह धर्मवित्
sevakaiḥ sā kare gṛhya ānītā munisannidhau || tāṃ dṛṣṭvā madirāmattāṃ sa muniḥ prāha dharmavit
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रत्ययार्थं तु तस्या वै मुनिः प्राह क्रियां प्रति ।। पितॄणां च कृते दत्तं दानं वारि न वा स्वधा
pratyayārthaṃ tu tasyā vai muniḥ prāha kriyāṃ prati || pitṝṇāṃ ca kṛte dattaṃ dānaṃ vāri na vā svadhā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तर्पणं चापि नो दत्तं पितॄणां चातिमुक्तिदम् ।। सा नैवमित्युवाचेदं तं मुनिं संशितव्रतम्
tarpaṇaṃ cāpi no dattaṃ pitṝṇāṃ cātimuktidam || sā naivamityuvācedaṃ taṃ muniṃ saṃśitavratam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
न जानामि पितॄन्स्वान्वै क्रियां कार्यं च वै विभो ।। इति ब्रुवाणां ता दासीं त्रिकालज्ञोऽभ्युवाच ह
na jānāmi pitṝnsvānvai kriyāṃ kāryaṃ ca vai vibho || iti bruvāṇāṃ tā dāsīṃ trikālajño'bhyuvāca ha
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
राज्ञा नीतास्तत्र तीर्थे श्राद्धार्थं मुनिना सह ।। लोकैः परिवृतो राजा ध्रुवतीर्थं गतः प्रभुः
rājñā nītāstatra tīrthe śrāddhārthaṃ muninā saha || lokaiḥ parivṛto rājā dhruvatīrthaṃ gataḥ prabhuḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत्र दृष्टः स वै जन्तुर्न च तन्तुर्विचेतनः ।। मशकैर्वेष्टितः क्षुद्रैः क्षुधया चातिपीडितः
tatra dṛṣṭaḥ sa vai janturna ca tanturvicetanaḥ || maśakairveṣṭitaḥ kṣudraiḥ kṣudhayā cātipīḍitaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पत्नी च मथुरेशस्य नृपः सपुरसज्जनः ।। सर्वे द्रक्ष्यथ माहात्म्यं पितॄणां सन्ततेः फलम्
patnī ca mathureśasya nṛpaḥ sapurasajjanaḥ || sarve drakṣyatha māhātmyaṃ pitṝṇāṃ santateḥ phalam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अगस्त्य उवाच ।। स्नात्वैषा ध्रुवतीर्थे तु ब्रह्मणोक्तक्रमेण च।। करोतु तर्पणं चास्मिन्पूर्वोक्तविधिना त्वियम्
agastya uvāca || snātvaiṣā dhruvatīrthe tu brahmaṇoktakrameṇa ca|| karotu tarpaṇaṃ cāsminpūrvoktavidhinā tviyam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततः श्राद्धं सरौप्यं च सवस्त्रं सविलेपनम्।। अर्चित्वा पिण्डदानेन करोत्वेषा च भक्तितः
tataḥ śrāddhaṃ saraupyaṃ ca savastraṃ savilepanam|| arcitvā piṇḍadānena karotveṣā ca bhaktitaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अत्रैव सर्वे स्थित्वा वै मामीक्षथ सुखान्वितम् ।। कारयित्वा यथासर्वं श्राद्धदानं हि तन्तुना
atraiva sarve sthitvā vai māmīkṣatha sukhānvitam || kārayitvā yathāsarvaṃ śrāddhadānaṃ hi tantunā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तस्य तद्वचनं श्रुत्वा राजपत्नी यशस्विनी।। कारयामास दास्या वै श्राद्धं सुबहुदक्षिणम्
tasya tadvacanaṃ śrutvā rājapatnī yaśasvinī|| kārayāmāsa dāsyā vai śrāddhaṃ subahudakṣiṇam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वेष्टितः शुशुभेऽतीव दीक्षितोऽवभृथे यथा ।। स्वर्गागतैर्विमानैश्च छादितं तत्र वै नभः
veṣṭitaḥ śuśubhe'tīva dīkṣito'vabhṛthe yathā || svargāgatairvimānaiśca chāditaṃ tatra vai nabhaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तीर्थानि सरितः श्रेष्ठाः पर्वताश्च सरांसि च ।। कुरुक्षेत्रं गया चैव स्थानान्यायतनानि च
tīrthāni saritaḥ śreṣṭhāḥ parvatāśca sarāṃsi ca || kurukṣetraṃ gayā caiva sthānānyāyatanāni ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पितॄणां मुक्तिदं चान्यन्न भूतं न भविष्यति ।। आषाढ्याः पञ्चमे पक्षे प्रतिपत्प्रभृतित्वथ
pitṝṇāṃ muktidaṃ cānyanna bhūtaṃ na bhaviṣyati || āṣāḍhyāḥ pañcame pakṣe pratipatprabhṛtitvatha
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शुक्लप्रतिपदन्तं च तीर्थं प्राप्य ससत्वराः ।। पितरः श्राद्धपिण्डादा आश्विने ध्रुवमास्थिताः
śuklapratipadantaṃ ca tīrthaṃ prāpya sasatvarāḥ || pitaraḥ śrāddhapiṇḍādā āśvine dhruvamāsthitāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कृत्वा प्रेतपुरीं शून्यां स्वर्ग पातालमेव च ।। ईहमानाः स्वकं पुत्रं गोत्रतन्तुमथानुजम्
kṛtvā pretapurīṃ śūnyāṃ svarga pātālameva ca || īhamānāḥ svakaṃ putraṃ gotratantumathānujam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कन्यां गते सवितरि यः श्राद्धं सम्प्रदास्यति ।। तर्पणं ध्रुवतीर्थे ते पितॄणां षोडशान्तरे
kanyāṃ gate savitari yaḥ śrāddhaṃ sampradāsyati || tarpaṇaṃ dhruvatīrthe te pitṝṇāṃ ṣoḍaśāntare
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सुतृप्ताः स्मो वयं शश्वद्यास्यामः परमां गतिम् ।। एष एव प्रभावोऽत्र ध्रुवस्य कथितो मया
sutṛptāḥ smo vayaṃ śaśvadyāsyāmaḥ paramāṃ gatim || eṣa eva prabhāvo'tra dhruvasya kathito mayā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दृष्टो भवद्भिः सर्वं यदस्माकं सुदुरत्ययम् ।। दुस्तरं तारितं पापं त्वत्प्रसादान्महामुने
dṛṣṭo bhavadbhiḥ sarvaṃ yadasmākaṃ suduratyayam || dustaraṃ tāritaṃ pāpaṃ tvatprasādānmahāmune
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इति विश्राव्य वचनं राजानं स ऋषिं जनान् ।। राजपुत्रीं तथा दासीं स्वां सुतां शिवमस्तु वः
iti viśrāvya vacanaṃ rājānaṃ sa ṛṣiṃ janān || rājaputrīṃ tathā dāsīṃ svāṃ sutāṃ śivamastu vaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आरुह्य वरयानं ते गताः स्वर्गं वृता सुरैः ।। श्रीवराह उवाच ।। ततः स राजशार्दूलः सगणः परिवारकैः
āruhya varayānaṃ te gatāḥ svargaṃ vṛtā suraiḥ || śrīvarāha uvāca || tataḥ sa rājaśārdūlaḥ sagaṇaḥ parivārakaiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दृष्ट्वा तीर्थस्य माहात्म्यं प्रणम्य ऋषिसत्तमम् ।। प्रविष्टो नगरीं रम्यां संस्मरन्नित्यमच्युतम्
dṛṣṭvā tīrthasya māhātmyaṃ praṇamya ṛṣisattamam || praviṣṭo nagarīṃ ramyāṃ saṃsmarannityamacyutam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.