Library·Varāha Purāṇa·187
अथ सृष्टिपितृयज्ञौ ।। सूत उवाच ।। एवं नारायणाच्छ्रुत्वा सा मही संशितव्रता ।। कराभ्यामञ्जलिं कृत्वा माधवं पुनरब्रवीत्
atha sṛṣṭipitṛyajñau || sūta uvāca || evaṃ nārāyaṇācchrutvā sā mahī saṃśitavratā || karābhyāmañjaliṃ kṛtvā mādhavaṃ punarabravīt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
धरण्युवाच ।। श्रुतमेतन्मयाख्यानं क्षेत्रस्य च महत्फलम् ।। एकं मे परमं गुह्यं तद्भवान्वक्तुमर्हति
dharaṇyuvāca || śrutametanmayākhyānaṃ kṣetrasya ca mahatphalam || ekaṃ me paramaṃ guhyaṃ tadbhavānvaktumarhati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पितृयज्ञस्य माहात्म्यं सोमदत्तो नराधिपः ।। मृगयां समुपागम्य यत्त्वया पूर्वभाषितम्
pitṛyajñasya māhātmyaṃ somadatto narādhipaḥ || mṛgayāṃ samupāgamya yattvayā pūrvabhāṣitam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
को गुणः पितृयज्ञस्य कथमेव प्रयुज्यते ।। केन चोत्पादितं श्राद्धं कस्मिन्नर्थे किमात्मकम्
ko guṇaḥ pitṛyajñasya kathameva prayujyate || kena cotpāditaṃ śrāddhaṃ kasminnarthe kimātmakam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एतदिच्छाम्यहं श्रोतुं विस्तरेण वदस्व मे।। श्रीवराह उवाच ।। साधु भूमे महाभागे यन्मां त्वं परिपृच्छसि
etadicchāmyahaṃ śrotuṃ vistareṇa vadasva me|| śrīvarāha uvāca || sādhu bhūme mahābhāge yanmāṃ tvaṃ paripṛcchasi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मोहितासि वरारोहे भाराक्रान्ता वसुन्धरे ।। दिव्यां ददामि ते बुद्धिं शृणु सुन्दरि तत्त्वतः
mohitāsi varārohe bhārākrāntā vasundhare || divyāṃ dadāmi te buddhiṃ śṛṇu sundari tattvataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कथयिष्यामि ते ह्येवं श्राद्धोत्पत्तिविनिश्चयम् ।। आदौ स्वर्गस्य चोत्पत्तिं देवानां च वरानने
kathayiṣyāmi te hyevaṃ śrāddhotpattiviniścayam || ādau svargasya cotpattiṃ devānāṃ ca varānane
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
निष्प्रभेऽस्मिन्निरालोके सर्वतस्तमसावृते ।। स्रष्टुं वै बुद्धिरुत्पन्ना त्रैलोक्यं सचराचरम्
niṣprabhe'sminnirāloke sarvatastamasāvṛte || sraṣṭuṃ vai buddhirutpannā trailokyaṃ sacarācaram
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सोऽहं च शेषपर्यङ्के एकश्चैव पराङ्मुखः ।। स्वपामि च वरारोहे अनन्तशयने ह्यहम्
so'haṃ ca śeṣaparyaṅke ekaścaiva parāṅmukhaḥ || svapāmi ca varārohe anantaśayane hyaham
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
निद्रां मायामयीं कृत्वा जागर्मि च स्वपामि वा ।। विष्णुमायामयं कृत्वा जानासि त्वं न धारिणि
nidrāṃ māyāmayīṃ kṛtvā jāgarmi ca svapāmi vā || viṣṇumāyāmayaṃ kṛtvā jānāsi tvaṃ na dhāriṇi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
युगं युगसहस्राणि यास्यन्ति च गतानि च ।। न त्वं मम विजानासि ज्ञातुं मायां यशस्विनि
yugaṃ yugasahasrāṇi yāsyanti ca gatāni ca || na tvaṃ mama vijānāsi jñātuṃ māyāṃ yaśasvini
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
धारितं मम सुश्रोणि दिवा पंचशतानि च ।। वाराहं रूपमादाय न जानासि हि भामिनि
dhāritaṃ mama suśroṇi divā paṃcaśatāni ca || vārāhaṃ rūpamādāya na jānāsi hi bhāmini
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यन्मां पृच्छसि वै ज्ञातुमात्मानं च यशस्विनि ।। एकमूर्त्तिस्त्रिधा जातो ब्रह्मविष्णु हरात्मकः
yanmāṃ pṛcchasi vai jñātumātmānaṃ ca yaśasvini || ekamūrttistridhā jāto brahmaviṣṇu harātmakaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
क्रोधहेतोर्मया सृष्ट ईश्वरोऽसुरनाशनः ।। मम नाभ्यामभूत्पद्मं पद्मगर्भः पितामहः
krodhahetormayā sṛṣṭa īśvaro'suranāśanaḥ || mama nābhyāmabhūtpadmaṃ padmagarbhaḥ pitāmahaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एवं त्रयो वयं देवाः कृत्वा ह्येकार्णवां महीम् ।। तिष्ठाम परमप्रीत्या मायां कृत्वा तु वैष्णवीम्
evaṃ trayo vayaṃ devāḥ kṛtvā hyekārṇavāṃ mahīm || tiṣṭhāma paramaprītyā māyāṃ kṛtvā tu vaiṣṇavīm
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सर्वं तज्जलपूर्णं तु न चाज्ञायत किञ्चन ।। वटमेकं वर्जयित्वा विष्णुमूलं यशोद्रुमम्
sarvaṃ tajjalapūrṇaṃ tu na cājñāyata kiñcana || vaṭamekaṃ varjayitvā viṣṇumūlaṃ yaśodrumam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तिष्ठाम वटवृक्षेऽहं मायया बालरूपधृक् ।। पश्यामि च जगत्सर्वं त्रैलोक्यं यन्मया कृतम्
tiṣṭhāma vaṭavṛkṣe'haṃ māyayā bālarūpadhṛk || paśyāmi ca jagatsarvaṃ trailokyaṃ yanmayā kṛtam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वारयामि वरारोहे जानासि त्वं धरे शुभे ।। कालेन तु तदा देवि कृत्वा वै वडवामुखम्
vārayāmi varārohe jānāsi tvaṃ dhare śubhe || kālena tu tadā devi kṛtvā vai vaḍavāmukham
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विनिस्सृतं जलं तत्र मायया तदनन्तरम् ।। प्रलये च विनिर्वृत्ते ब्रह्मा लोकपितामहः
vinissṛtaṃ jalaṃ tatra māyayā tadanantaram || pralaye ca vinirvṛtte brahmā lokapitāmahaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मुहूर्त्तं ध्यानमास्थाय भाषितो वचनं मया ।। शीघ्रमुत्पादय ब्रह्मन्देवतासुरमानुषान्
muhūrttaṃ dhyānamāsthāya bhāṣito vacanaṃ mayā || śīghramutpādaya brahmandevatāsuramānuṣān
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एवमुक्तो मया देवि गृह्य तत्र कमण्डलुम् ।। उपस्पृश्य शुचिर्भूत्वा ब्रह्मा चोत्पादयन्सुरान्
evamukto mayā devi gṛhya tatra kamaṇḍalum || upaspṛśya śucirbhūtvā brahmā cotpādayansurān
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आदित्या वसवो रुद्रा अश्विनौ च मरुद्गणाः ।। तारणार्थं च सर्वेषां ब्राह्मणान्भुवि दैवतान्
ādityā vasavo rudrā aśvinau ca marudgaṇāḥ || tāraṇārthaṃ ca sarveṣāṃ brāhmaṇānbhuvi daivatān
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
बाहुभ्यां क्षत्रमुत्पन्नं वैश्या ऊरुविनिःस्सृताः ।। पद्भ्यां विनिःसृताः शूद्राः सर्ववर्णोपचारकाः
bāhubhyāṃ kṣatramutpannaṃ vaiśyā ūruviniḥssṛtāḥ || padbhyāṃ viniḥsṛtāḥ śūdrāḥ sarvavarṇopacārakāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
देवताश्चासुरा देवि जातास्ते ब्रह्मणस्तथा ।। देवता ह्यसुराः सर्वे तपोवीर्यबलान्विताः
devatāścāsurā devi jātāste brahmaṇastathā || devatā hyasurāḥ sarve tapovīryabalānvitāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दित्यां च जनिताः पुत्रा असुराः सुरशत्रवः ।। प्रजापतिश्चाजनयदृषींश्चैव तपोधनान्
dityāṃ ca janitāḥ putrā asurāḥ suraśatravaḥ || prajāpatiścājanayadṛṣīṃścaiva tapodhanān
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तेजसा भास्कराकाराः सर्वे शास्त्रविदो द्विजाः ।। तेषां पुत्राश्च पौत्राश्च जनिता ब्रह्मसूनुना
tejasā bhāskarākārāḥ sarve śāstravido dvijāḥ || teṣāṃ putrāśca pautrāśca janitā brahmasūnunā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
निमेस्तु वंशसम्भूतो आत्रेय इति विश्रुतः ।। जातमात्रो महात्मा स श्रीमांश्चापि तपोनिधिः
nimestu vaṃśasambhūto ātreya iti viśrutaḥ || jātamātro mahātmā sa śrīmāṃścāpi taponidhiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आदित्या वसवो रुद्रा अश्विनौ च मरुद्गणाः ।। देवतास्तु त्रयस्त्रिंशददित्यां जनयन्पुरा
ādityā vasavo rudrā aśvinau ca marudgaṇāḥ || devatāstu trayastriṃśadadityāṃ janayanpurā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शीर्णपर्णाम्बुभक्षश्च शिशिरे च जलेशयः ।। स कृच्छ्रे फलभक्षश्च पुनश्चान्द्रायणं चरन्
śīrṇaparṇāmbubhakṣaśca śiśire ca jaleśayaḥ || sa kṛcchre phalabhakṣaśca punaścāndrāyaṇaṃ caran
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वर्षाणां च सहस्राणि तपस्तप्त्वा वसुन्धरे ।। मृत्युकालमनुप्राप्तस्ततः पञ्चत्वमागतः
varṣāṇāṃ ca sahasrāṇi tapastaptvā vasundhare || mṛtyukālamanuprāptastataḥ pañcatvamāgataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नष्टं च तं सुतं दृष्ट्वा निमेः शोक उपाविशत् ।। पुत्रशोकाभिसंयुक्तो दिवा रात्रौ च चिन्तयन्
naṣṭaṃ ca taṃ sutaṃ dṛṣṭvā nimeḥ śoka upāviśat || putraśokābhisaṃyukto divā rātrau ca cintayan
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
निमिः कृत्वा ततः शोकं विधानात्तत्र माधवि ।। तं मनोगतसंकल्पं त्रिरात्रे प्रत्यपद्यत
nimiḥ kṛtvā tataḥ śokaṃ vidhānāttatra mādhavi || taṃ manogatasaṃkalpaṃ trirātre pratyapadyata
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तस्य प्रतिविशुद्धस्य माघमासे तु द्वादशीम् ।। मानसं सृज्य विषयं बुद्धिर्विस्तारगामिनी
tasya prativiśuddhasya māghamāse tu dvādaśīm || mānasaṃ sṛjya viṣayaṃ buddhirvistāragāminī
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स निमिश्चिन्तयामास श्राद्धकल्पं समाहितः ।। यानि तस्यैव भोज्यानि मूलानि च फलानि च
sa nimiścintayāmāsa śrāddhakalpaṃ samāhitaḥ || yāni tasyaiva bhojyāni mūlāni ca phalāni ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यानि कानि च भक्ष्याणि नवश्च रससंभवः ।। यानि तस्यैव चेष्टानि सर्वमेतदुदाहरेत्
yāni kāni ca bhakṣyāṇi navaśca rasasaṃbhavaḥ || yāni tasyaiva ceṣṭāni sarvametadudāharet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आमन्त्र्य ब्राह्मणं पूर्वं शुचिर्भूत्वा समाहितः ।। दक्षिणावर्ततः सर्वमकरोदृषिसत्तमः
āmantrya brāhmaṇaṃ pūrvaṃ śucirbhūtvā samāhitaḥ || dakṣiṇāvartataḥ sarvamakarodṛṣisattamaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सप्तकृत्वस्ततस्तत्र युगपत्समुपाविशत् ।। दत्त्वा तु मांसशाकानि मूलानि च फलानि च
saptakṛtvastatastatra yugapatsamupāviśat || dattvā tu māṃsaśākāni mūlāni ca phalāni ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पूजयित्वा तु विप्रान्स सप्तकृत्वश्च सुन्दरि ।। कृत्वा तु दक्षिणाग्रांश्च कुशांश्च प्रयतः शुचिः
pūjayitvā tu viprānsa saptakṛtvaśca sundari || kṛtvā tu dakṣiṇāgrāṃśca kuśāṃśca prayataḥ śuciḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रददौ श्रीमते पिण्डं नामगोत्रमुदाहरन् ।। तत्कृत्वा स मुनिश्रेष्ठो धर्मसंकल्पमात्मनः
pradadau śrīmate piṇḍaṃ nāmagotramudāharan || tatkṛtvā sa muniśreṣṭho dharmasaṃkalpamātmanaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एवं दिने गते भद्रे ह्यस्तं प्राप्ते दिवाकरे ।। ब्रह्म कर्मोत्तमं दिव्यं भावसाध्यमुपासत
evaṃ dine gate bhadre hyastaṃ prāpte divākare || brahma karmottamaṃ divyaṃ bhāvasādhyamupāsata
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एकाकी यतचित्तात्मा निराशी निष्परिग्रहः ।। शुचौ देशे प्रतिष्ठाप्य स्थिरमासनमात्मनः
ekākī yatacittātmā nirāśī niṣparigrahaḥ || śucau deśe pratiṣṭhāpya sthiramāsanamātmanaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नात्युच्चं नातिनीचं च चेलाजिनकुशोत्तरम् ।। तत्रैकाग्रं मनः कृत्वा यतचित्तो जितेन्द्रियः
nātyuccaṃ nātinīcaṃ ca celājinakuśottaram || tatraikāgraṃ manaḥ kṛtvā yatacitto jitendriyaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
उपविश्यासनेऽयुञ्जद्योगमात्मविशुद्धये ।। समं कायशिरोग्रीवं धारयन्नचलं स्थितः
upaviśyāsane'yuñjadyogamātmaviśuddhaye || samaṃ kāyaśirogrīvaṃ dhārayannacalaṃ sthitaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
संप्रेक्ष्य नासिकाग्रं स्वं दिशश्चानवलोकयन् ।। प्रकाशात्मा विगतभीर्ब्रह्मचारी व्रते स्थितः
saṃprekṣya nāsikāgraṃ svaṃ diśaścānavalokayan || prakāśātmā vigatabhīrbrahmacārī vrate sthitaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
संयम्य मयि चित्तं यो युक्त आसीत मत्परः ।। प्रयुञ्जीत तदात्मानं मद्भक्तो नान्यमानसः
saṃyamya mayi cittaṃ yo yukta āsīta matparaḥ || prayuñjīta tadātmānaṃ madbhakto nānyamānasaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एवं निवृत्तसंध्यायां ततो रात्रिरुपागता ।। पुनश्चिन्तितुमारब्धः शोकसंविग्नमानसः
evaṃ nivṛttasaṃdhyāyāṃ tato rātrirupāgatā || punaścintitumārabdhaḥ śokasaṃvignamānasaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कृत्वा तु पिण्ड संकल्पं पश्चात्तापं चकार ह ।। अकृतं मुनिभिः सर्वं किं मया तदनुष्ठितम्
kṛtvā tu piṇḍa saṃkalpaṃ paścāttāpaṃ cakāra ha || akṛtaṃ munibhiḥ sarvaṃ kiṃ mayā tadanuṣṭhitam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
निवापकर्म ह्यशुचि पुत्रार्थे विनियोजितम् ।। अहो स्नेहप्रभावेण मया चाकृतबुद्धिना
nivāpakarma hyaśuci putrārthe viniyojitam || aho snehaprabhāveṇa mayā cākṛtabuddhinā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कथं ते मुनयः शापात्प्रदहेयुर्न मामिति ।। सदेवासुरगन्धर्वपिशाचोरगराक्षसाः
kathaṃ te munayaḥ śāpātpradaheyurna māmiti || sadevāsuragandharvapiśācoragarākṣasāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
किं वक्ष्यन्ति च मां सर्वे ये वै पितृपदे स्थिताः ।। एवं विचिन्त्यमानस्य गता रात्रिर्वसुन्धरे
kiṃ vakṣyanti ca māṃ sarve ye vai pitṛpade sthitāḥ || evaṃ vicintyamānasya gatā rātrirvasundhare
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पूर्वसन्ध्यानु सम्प्राप्ता उदिते च दिवाकरे ।। सन्ध्याविधिं विनिर्वर्त्त्य हुत्वाग्नीन्द्विजसत्तमः
pūrvasandhyānu samprāptā udite ca divākare || sandhyāvidhiṃ vinirvarttya hutvāgnīndvijasattamaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पुनश्चिन्तां प्रपन्नः स आत्रेयो ह्यतिदुःखितः ।। एकाकी भाषते तत्र शोकपीडितमानसः
punaścintāṃ prapannaḥ sa ātreyo hyatiduḥkhitaḥ || ekākī bhāṣate tatra śokapīḍitamānasaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
धिग्वयो धिक्च मे कर्म धिग्बलं धिक्च जीवितम् ।। पुत्रं सर्वसुखैर्युक्तं जीवितं हि न दृश्यते
dhigvayo dhikca me karma dhigbalaṃ dhikca jīvitam || putraṃ sarvasukhairyuktaṃ jīvitaṃ hi na dṛśyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नरकं पूतिकाख्यातं हृदि दुःखं विदुर्बुधाः ।। परित्राणं ततः पुत्रादिच्छन्तीह परत्र च
narakaṃ pūtikākhyātaṃ hṛdi duḥkhaṃ vidurbudhāḥ || paritrāṇaṃ tataḥ putrādicchantīha paratra ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पूजयित्वा तु देवांश्च दत्त्वा दानं त्वनेकशः ।। हुत्वाग्निं विधिवच्चैव स्वर्गं तु लभते नरः
pūjayitvā tu devāṃśca dattvā dānaṃ tvanekaśaḥ || hutvāgniṃ vidhivaccaiva svargaṃ tu labhate naraḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पुत्रेण लभते येन पौत्रेण च पितामहाः ।। अथ पुत्रस्य पौत्रेण मोदन्ते प्रपितामहाः
putreṇa labhate yena pautreṇa ca pitāmahāḥ || atha putrasya pautreṇa modante prapitāmahāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पुत्रेण श्रीमता हीनं नाहं जीवितुमुत्सहे ।। एतस्मिन्नन्तरे देवि नारदो द्विजसत्तमः
putreṇa śrīmatā hīnaṃ nāhaṃ jīvitumutsahe || etasminnantare devi nārado dvijasattamaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
जगाम तापसारण्यमृष्याश्रमविभूषितम् ।। सर्वकामयुतं रम्यं बहुपुष्पफलोदकम्
jagāma tāpasāraṇyamṛṣyāśramavibhūṣitam || sarvakāmayutaṃ ramyaṃ bahupuṣpaphalodakam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत्प्रविश्याश्रमपदं भ्राजमानं स्वतेजसा ।। तं दृष्ट्वा पूजयामास स्वागतेनाथ धर्मवित्
tatpraviśyāśramapadaṃ bhrājamānaṃ svatejasā || taṃ dṛṣṭvā pūjayāmāsa svāgatenātha dharmavit
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तस्मै दत्त्वा पाद्यमर्घ्यं आसने चोपवेश्य च ।। उपविश्यासने देवि नारदो वाक्यमब्रवीत
tasmai dattvā pādyamarghyaṃ āsane copaveśya ca || upaviśyāsane devi nārado vākyamabravīta
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नारद उवाच ।। निमे शृणु महाप्राज्ञ शोकमुत्सृज्य दूरतः ।। अशोच्यानन्वशोचस्त्वं प्रज्ञावान्नावबुध्यसे
nārada uvāca || nime śṛṇu mahāprājña śokamutsṛjya dūrataḥ || aśocyānanvaśocastvaṃ prajñāvānnāvabudhyase
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
गतासूनगतासूंश्च नानुशोचन्ति पण्डिताः ।। मृतं वा यदि वा नष्टं यो यान्तमनुशोचति
gatāsūnagatāsūṃśca nānuśocanti paṇḍitāḥ || mṛtaṃ vā yadi vā naṣṭaṃ yo yāntamanuśocati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अमित्रास्तस्य हृष्यन्ति स चापि न निवर्त्तते ।। अमरत्वं न पश्यामि त्रैलोक्ये सचराचरे
amitrāstasya hṛṣyanti sa cāpi na nivarttate || amaratvaṃ na paśyāmi trailokye sacarācare
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
देवतासुरगन्धर्वा मानुषा मृगपक्षिणः ।। सर्वे कालवशं यान्ति सर्वे कालमुदीक्षते
devatāsuragandharvā mānuṣā mṛgapakṣiṇaḥ || sarve kālavaśaṃ yānti sarve kālamudīkṣate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
जातस्य सर्वभूतस्य कालो मृत्युरुपस्थितः ।। अवश्यं चैव गन्तव्यं कृतान्तविहितेन च
jātasya sarvabhūtasya kālo mṛtyurupasthitaḥ || avaśyaṃ caiva gantavyaṃ kṛtāntavihitena ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तव पुत्रो महात्मा वै श्रीमान्नाम श्रियो निधिः ।। पूर्णं वर्षसहस्रं तु तपः कृत्वा सुदुश्चरम्
tava putro mahātmā vai śrīmānnāma śriyo nidhiḥ || pūrṇaṃ varṣasahasraṃ tu tapaḥ kṛtvā suduścaram
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मृत्युकालमनुप्राप्य गतो दिव्यां परां गतिम् ।। एतत्सर्वं विदित्वा तु नानुशोचितुमर्हति
mṛtyukālamanuprāpya gato divyāṃ parāṃ gatim || etatsarvaṃ viditvā tu nānuśocitumarhati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नारदेनैवमुक्ते तु श्रुत्वा स द्विजसत्तमः ।। प्रणम्य शिरसा पादौ निमिरुद्विग्नमानसः
nāradenaivamukte tu śrutvā sa dvijasattamaḥ || praṇamya śirasā pādau nimirudvignamānasaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
भीतो गद्गदया वाचा निःश्वसंश्च मुहुर्मुहुः ।। सव्रीडो भाषते विप्रः कारुण्येन समन्वितः
bhīto gadgadayā vācā niḥśvasaṃśca muhurmuhuḥ || savrīḍo bhāṣate vipraḥ kāruṇyena samanvitaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अहो मुनिवरश्रेष्ठ अहो धर्मविदां वर ।। सान्त्वितोऽस्मि त्वया विप्र वचनैर्मधुराक्षरैः
aho munivaraśreṣṭha aho dharmavidāṃ vara || sāntvito'smi tvayā vipra vacanairmadhurākṣaraiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रणयात्सौहृदाद्वापि स्नेहाद्वक्ष्यामि तच्छृणु ।। शोको निरन्तरं चित्ते ममैतद्धृदि वर्त्तते
praṇayātsauhṛdādvāpi snehādvakṣyāmi tacchṛṇu || śoko nirantaraṃ citte mamaitaddhṛdi varttate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कृतस्नेहस्य पुत्रार्थे मया संकल्प्य यत्कृतम् ।। तर्पयित्वा द्विजान्सप्त अन्नाद्येन फलेन च
kṛtasnehasya putrārthe mayā saṃkalpya yatkṛtam || tarpayitvā dvijānsapta annādyena phalena ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पश्चाद्विसर्जितं पिण्डं दर्भानास्तीर्य भूतले ।। उदकानयनं चैव ह्यपसव्येन वासितम्
paścādvisarjitaṃ piṇḍaṃ darbhānāstīrya bhūtale || udakānayanaṃ caiva hyapasavyena vāsitam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शोकस्य तु प्रभावेण एतत्कर्म मया कृतम् ।। अनार्यजुष्टमस्वर्ग्यमकीर्त्तिकरणं द्विज
śokasya tu prabhāveṇa etatkarma mayā kṛtam || anāryajuṣṭamasvargyamakīrttikaraṇaṃ dvija
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नष्टबुद्धिस्मृतिसत्त्वो ह्यज्ञानेन विमोहितः ।। न च श्रुतं मया पूर्वं न देवैर्ऋषिभिः कृतम्
naṣṭabuddhismṛtisattvo hyajñānena vimohitaḥ || na ca śrutaṃ mayā pūrvaṃ na devairṛṣibhiḥ kṛtam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
भयं तीव्रं प्रपश्यामि मुनिशापात्सुदारुणात् ।। नारद उवाच ।। न भेतव्यं द्विजश्रेष्ठ पितरं शरणं व्रज
bhayaṃ tīvraṃ prapaśyāmi muniśāpātsudāruṇāt || nārada uvāca || na bhetavyaṃ dvijaśreṣṭha pitaraṃ śaraṇaṃ vraja
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अधर्मं न च पश्यामि धर्मो नैवात्र संशयः ।। नारदेनैवमुक्तस्तु निमिर्ध्यानमुपाविशत्
adharmaṃ na ca paśyāmi dharmo naivātra saṃśayaḥ || nāradenaivamuktastu nimirdhyānamupāviśat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कर्मणा मनसा वाचा पितरं शरणं गतः ।। ततोऽतिचिन्तयामास वंशकर्त्तारमात्मनः
karmaṇā manasā vācā pitaraṃ śaraṇaṃ gataḥ || tato'ticintayāmāsa vaṃśakarttāramātmanaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ध्यायमानस्ततोऽप्याशु आजगाम तपोधनम् ।। पुत्रशोकेन सन्तप्तं पुत्रं दृष्ट्वा तपोधनम्
dhyāyamānastato'pyāśu ājagāma tapodhanam || putraśokena santaptaṃ putraṃ dṛṣṭvā tapodhanam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पुत्रमाश्वासयामास वाग्भिरिष्टाभिरव्ययैः ।। निमे संकल्पितस्तेऽयं पितृयज्ञस्तपोधन
putramāśvāsayāmāsa vāgbhiriṣṭābhiravyayaiḥ || nime saṃkalpitaste'yaṃ pitṛyajñastapodhana
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पितृयज्ञेति निर्दिष्टा धर्मोऽयं ब्रह्मणा स्वयम् ।। ततो ह्यतितरो धर्मः क्रतुरेकः प्रतिष्ठितः
pitṛyajñeti nirdiṣṭā dharmo'yaṃ brahmaṇā svayam || tato hyatitaro dharmaḥ kraturekaḥ pratiṣṭhitaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कृतः स्वयंभुवा पूर्वं श्राद्धं यो वित्त्वित्तमः ।। शृण्वतो नारदस्यापि विधिं विधिविदां वरः
kṛtaḥ svayaṃbhuvā pūrvaṃ śrāddhaṃ yo vittvittamaḥ || śṛṇvato nāradasyāpi vidhiṃ vidhividāṃ varaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
श्राद्धकर्मविधिं चैव प्रेतकर्म च या क्रिया।। शृषु सुन्दरि तत्त्वेन यथा दाता सपुत्रकः
śrāddhakarmavidhiṃ caiva pretakarma ca yā kriyā|| śṛṣu sundari tattvena yathā dātā saputrakaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मम चैव प्रसादेन तस्य बुद्धिं ददाम्यहम् ।। जातस्य सर्वभूतस्य कालमृत्युरुपस्थितः
mama caiva prasādena tasya buddhiṃ dadāmyaham || jātasya sarvabhūtasya kālamṛtyurupasthitaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अवश्यमेव गन्तव्यं धर्मराजस्य शासनात् ।। अमरत्वं न पश्यामि पिपीलादीनि जन्तवः
avaśyameva gantavyaṃ dharmarājasya śāsanāt || amaratvaṃ na paśyāmi pipīlādīni jantavaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
जातस्य हि ध्रुवो मृत्युर्ध्रुवं जन्म मृतस्य च ।। मोक्षः कर्मविशेषेण प्रायश्चित्तेन च ध्रुवम्
jātasya hi dhruvo mṛtyurdhruvaṃ janma mṛtasya ca || mokṣaḥ karmaviśeṣeṇa prāyaścittena ca dhruvam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सत्त्वं रजस्तमश्चैव त्रयः शारीरजाः स्मृताः ।। अल्पायुषो नराः पश्चाद्भविष्यन्ति युगक्षये
sattvaṃ rajastamaścaiva trayaḥ śārīrajāḥ smṛtāḥ || alpāyuṣo narāḥ paścādbhaviṣyanti yugakṣaye
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सात्त्विकं नावबुद्ध्यन्ति कर्मदोषेण तामसः ।। तामसं नरकं विन्द्यात्तिर्यग्योनिं च राक्षसीम्
sāttvikaṃ nāvabuddhyanti karmadoṣeṇa tāmasaḥ || tāmasaṃ narakaṃ vindyāttiryagyoniṃ ca rākṣasīm
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सात्त्विकं मुक्तियानाय यान्ति वेदविदो जनाः।। धर्मज्ञानं तथैश्वर्यं वैराग्यमिति सात्विकम्
sāttvikaṃ muktiyānāya yānti vedavido janāḥ|| dharmajñānaṃ tathaiśvaryaṃ vairāgyamiti sātvikam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
क्रूरो भीरुर्विषादि च हिंसको निरपत्रपः॥ अज्ञानान्धश्च पैशाचमेतेषां तामसा गुणाः
krūro bhīrurviṣādi ca hiṃsako nirapatrapaḥ|| ajñānāndhaśca paiśācameteṣāṃ tāmasā guṇāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तामसं तद्विजानीयादुच्यमानो न बुद्ध्यति ॥ दुर्मदोऽश्रद्धधानश्च विज्ञेयास्तामसा नराः ॥ ९२ ॥। प्रबलो वाचि युक्तश्चाचलबुद्धिः सदायतः ॥ शूरः सर्वेषु व्यक्तात्मा विज्ञेया राजसा नराः
tāmasaṃ tadvijānīyāducyamāno na buddhyati || durmado'śraddhadhānaśca vijñeyāstāmasā narāḥ || 92 ||| prabalo vāci yuktaścācalabuddhiḥ sadāyataḥ || śūraḥ sarveṣu vyaktātmā vijñeyā rājasā narāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
क्षान्तो दान्तो विशुद्धात्मा विज्ञेयः श्रद्धयान्वितः।। तपःस्वाध्याशीलश्च एतेषां सात्विका गुणाः
kṣānto dānto viśuddhātmā vijñeyaḥ śraddhayānvitaḥ|| tapaḥsvādhyāśīlaśca eteṣāṃ sātvikā guṇāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एवं सञ्चिन्तयानस्तु न शोकं कर्तुमर्हसि ॥ त्यज शोकं महाभाग शोकः सर्वविनाशनः ॥ ९५ ।॥ शोको दहति गात्राणि बुद्धिः शोकेन नश्यति ॥ लज्जा धृतिश्च धर्मश्च श्रीः कीर्तिश्च स्मृतिर्नयः
evaṃ sañcintayānastu na śokaṃ kartumarhasi || tyaja śokaṃ mahābhāga śokaḥ sarvavināśanaḥ || 95 ||| śoko dahati gātrāṇi buddhiḥ śokena naśyati || lajjā dhṛtiśca dharmaśca śrīḥ kīrtiśca smṛtirnayaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
त्यजन्ति सर्वधर्मश्च शोकेनोपहतं नरम्॥ एवं शोकं त्यजित्वा तु निःशोको भव पुत्रक
tyajanti sarvadharmaśca śokenopahataṃ naram|| evaṃ śokaṃ tyajitvā tu niḥśoko bhava putraka
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मूढ: स्नेहप्रभावेण कृत्वा हिंसानृते तथा ॥ पच्यते नरके घोरे ह्यात्मदोषैर्वसुन्धरे
mūḍha: snehaprabhāveṇa kṛtvā hiṃsānṛte tathā || pacyate narake ghore hyātmadoṣairvasundhare
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्नेहं सर्वेषु संयम्य बुद्धिं धर्मे नियोजयेत् ॥ धर्मलोक हितार्थाय शृणु सत्यं ब्रवीम्यहम्
snehaṃ sarveṣu saṃyamya buddhiṃ dharme niyojayet || dharmaloka hitārthāya śṛṇu satyaṃ bravīmyaham
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
चातुर्वर्णस्य वक्ष्यामि यश्च स्वायंभुवोऽब्रवीत् ॥ नेमिप्रभृतिनामेवं येन श्राद्धं प्रवर्त्तते
cāturvarṇasya vakṣyāmi yaśca svāyaṃbhuvo'bravīt || nemiprabhṛtināmevaṃ yena śrāddhaṃ pravarttate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कण्ठस्थानं गते जीवे भीतिविभ्रान्तमानसः ॥ ज्ञात्वा च विह्वलं तत्र शीघ्रं निःसारयेद्गृहात् ॥ १० १ ॥ कुशास्तरणशायी च दिशः सर्वा न पश्यति॥ लब्धस्मृतिर्मुहूर्तं तु यावज्जीवो न पश्यति
kaṇṭhasthānaṃ gate jīve bhītivibhrāntamānasaḥ || jñātvā ca vihvalaṃ tatra śīghraṃ niḥsārayedgṛhāt || 10 1 || kuśāstaraṇaśāyī ca diśaḥ sarvā na paśyati|| labdhasmṛtirmuhūrtaṃ tu yāvajjīvo na paśyati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वाचयेत्स्नेहभावेन भूमिदेवा द्विजातयः ॥ सुवर्णं च हिरण्यं च यथोत्पन्नेन माधवि
vācayetsnehabhāvena bhūmidevā dvijātayaḥ || suvarṇaṃ ca hiraṇyaṃ ca yathotpannena mādhavi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
परलोकहितार्थाय गोप्रदानं विशिष्यते ॥ सर्वदेवमया गाव ईश्वरेणावतारिताः ॥ १०४ ।॥ अमृतं क्षरयन्त्यश्च प्रचरन्ति महीतले ॥ एतासां चैव दानेन शीघ्रं मुच्येत किल्बिषात्
paralokahitārthāya gopradānaṃ viśiṣyate || sarvadevamayā gāva īśvareṇāvatāritāḥ || 104 ||| amṛtaṃ kṣarayantyaśca pracaranti mahītale || etāsāṃ caiva dānena śīghraṃ mucyeta kilbiṣāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पश्चाछ्रुतिपथं दिव्यमुत्कर्णेन च श्रावयेत् ॥ यावत्प्राणान्प्रमुञ्चेत कृत्वा कर्म सुदुष्करम्
paścāchrutipathaṃ divyamutkarṇena ca śrāvayet || yāvatprāṇānpramuñceta kṛtvā karma suduṣkaram
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दृष्ट्वा सुविह्वलं ह्येनं मम मार्गानुसारिणम्॥ प्रयाणकाले तु नरो मन्त्रेण विधिपूर्वकम्
dṛṣṭvā suvihvalaṃ hyenaṃ mama mārgānusāriṇam|| prayāṇakāle tu naro mantreṇa vidhipūrvakam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मंत्रेणानेन कर्तव्यं सर्वसंसारमोक्षणम् ॥ मधुपर्कं त्वरन् गृह्य चेमं मन्त्रमुदाहरेत्
maṃtreṇānena kartavyaṃ sarvasaṃsāramokṣaṇam || madhuparkaṃ tvaran gṛhya cemaṃ mantramudāharet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मन्त्रः- ॐ गृह्णीष्व मे सुविमलं मधुपर्कमाद्यं संसारनाशनकरं त्वमृतेन तुल्यम् ॥ नारायणेन रचितं भगवत्प्रियाणां दाहे च शान्तिकरणं सुरलोकपूज्यम्
mantraḥ- oṃ gṛhṇīṣva me suvimalaṃ madhuparkamādyaṃ saṃsāranāśanakaraṃ tvamṛtena tulyam || nārāyaṇena racitaṃ bhagavatpriyāṇāṃ dāhe ca śāntikaraṇaṃ suralokapūjyam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत एतेन मन्त्रेण दद्याद्वै मधुपर्ककम् ॥ मृत्युकाले तु पुरुषो परलोकसुखावहम्
tata etena mantreṇa dadyādvai madhuparkakam || mṛtyukāle tu puruṣo paralokasukhāvaham
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एवं विनिस्सृते प्राणे संसारं च न गच्छति ॥ नष्टसंज्ञं समुद्दिश्य ज्ञात्वा मृत्युवशङ्गतम्
evaṃ vinissṛte prāṇe saṃsāraṃ ca na gacchati || naṣṭasaṃjñaṃ samuddiśya jñātvā mṛtyuvaśaṅgatam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
महावनस्पतिं गत्वा गन्धांश्च विविधानपि ॥ घृततैलसमायुक्तं कृत्वा वै देहशोधनम् ॥११२॥। तेजोऽव्ययकरं चास्य तत्सर्वं परिकल्प्य च ॥ दक्षिणायां शिरः कृत्वा सलिले सन्निधाप्य च
mahāvanaspatiṃ gatvā gandhāṃśca vividhānapi || ghṛtatailasamāyuktaṃ kṛtvā vai dehaśodhanam ||112||| tejo'vyayakaraṃ cāsya tatsarvaṃ parikalpya ca || dakṣiṇāyāṃ śiraḥ kṛtvā salile sannidhāpya ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तीर्थाद्यावाह्नं कृत्वा स्नापनं तस्य कारयेत् ॥ गयादीनि च तीर्थानि ये च पुण्याः शिलोच्चयाः
tīrthādyāvāhnaṃ kṛtvā snāpanaṃ tasya kārayet || gayādīni ca tīrthāni ye ca puṇyāḥ śiloccayāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कुरुक्षेत्रं च गङ्गा च यमुना च सरिद्वरा॥ कौशिकी च पयोष्णी च सर्वपापप्रणाशिनी
kurukṣetraṃ ca gaṅgā ca yamunā ca saridvarā|| kauśikī ca payoṣṇī ca sarvapāpapraṇāśinī
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
गण्डकी भद्रनामा च सरयूर्बलदा तथा ॥ वनानि नव वाराहे तीर्थे पिण्डारके तथा ॥ ११६ ॥| पृथिव्यां यानि तीर्थानि चत्वारः सागरास्तथा ॥ सर्वाणि मनसा ध्यात्वा स्नानमेवं तु कारयेत् ॥ ११७ ।॥ प्राणैर्हृतं तु तं ज्ञात्वा चितां कृत्वा विधानतः ॥ तस्या उपरि संस्थाप्य दक्षिणाग्रं शिरस्तथा
gaṇḍakī bhadranāmā ca sarayūrbaladā tathā || vanāni nava vārāhe tīrthe piṇḍārake tathā || 116 ||| pṛthivyāṃ yāni tīrthāni catvāraḥ sāgarāstathā || sarvāṇi manasā dhyātvā snānamevaṃ tu kārayet || 117 ||| prāṇairhṛtaṃ tu taṃ jñātvā citāṃ kṛtvā vidhānataḥ || tasyā upari saṃsthāpya dakṣiṇāgraṃ śirastathā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दिव्यानग्निमुखान्ध्यात्वा गृह्य हस्ते हुताशनम् ॥ प्रज्वाल्य विधिवत्तत्र मन्त्रमेतमुदाहरेत्॥११९॥। कृत्वा सुदुष्करं कर्म जानता वाप्यजानता॥ मृत्युकालवशं प्राप्य नरः पंचत्वमागतः
divyānagnimukhāndhyātvā gṛhya haste hutāśanam || prajvālya vidhivattatra mantrametamudāharet||119||| kṛtvā suduṣkaraṃ karma jānatā vāpyajānatā|| mṛtyukālavaśaṃ prāpya naraḥ paṃcatvamāgataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
धर्माधर्मसमायुक्तो लोभमोहसमावृतः ॥ दह चैतस्य गात्राणि देवलोकं स गच्छतु ॥ १२१ ।॥ एवमुक्त्वा ततः शीघ्रं कृत्वा चैव प्रदक्षिणाम् ॥ ज्वलमानं तदा वह्निं शिरःस्थाने प्रदापयेत् ॥ १२२ ॥। चातुर्वर्ण्येषु संस्कारमेवं भवति पुत्रक ॥ गात्राणि वाससी चैव प्रक्षाल्य विनिवर्तयेत्
dharmādharmasamāyukto lobhamohasamāvṛtaḥ || daha caitasya gātrāṇi devalokaṃ sa gacchatu || 121 ||| evamuktvā tataḥ śīghraṃ kṛtvā caiva pradakṣiṇām || jvalamānaṃ tadā vahniṃ śiraḥsthāne pradāpayet || 122 ||| cāturvarṇyeṣu saṃskāramevaṃ bhavati putraka || gātrāṇi vāsasī caiva prakṣālya vinivartayet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मृतं नाम तथोद्दिश्य दद्यात्पिण्डं महीतले॥ तदाप्रभृति चाशेोचं देवकर्म न कारयेत्
mṛtaṃ nāma tathoddiśya dadyātpiṇḍaṃ mahītale|| tadāprabhṛti cāśeocaṃ devakarma na kārayet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इति श्रीवराहपुराणे भगवच्छास्त्रे श्राद्धोत्पतिनिरूपणं नाम सप्ताशीत्यधिकशततमोऽध्यायः
iti śrīvarāhapurāṇe bhagavacchāstre śrāddhotpatinirūpaṇaṃ nāma saptāśītyadhikaśatatamo'dhyāyaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.