Library·Varāha Purāṇa·189
धरण्युवाच ।। श्रुतं श्राद्धं यथावृत्तं शौचाशौचांश्च सर्वशः ।। चतुर्णामपि वर्णानां प्रेतभोज्यं यथाविधि
dharaṇyuvāca || śrutaṃ śrāddhaṃ yathāvṛttaṃ śaucāśaucāṃśca sarvaśaḥ || caturṇāmapi varṇānāṃ pretabhojyaṃ yathāvidhi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
उत्पन्नं संशयं मेऽद्य भगवन्वक्तुमर्हसि ।। चातुर्वर्ण्येषु सर्वेषु दद्याद्दानं द्विजोत्तमे
utpannaṃ saṃśayaṃ me'dya bhagavanvaktumarhasi || cāturvarṇyeṣu sarveṣu dadyāddānaṃ dvijottame
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रतिगृह्णन्ति ये तत्र प्रेतभागं विशेषतः ।। अनिष्टं गर्हितं तत्र प्रेतेन सह भोजनम्
pratigṛhṇanti ye tatra pretabhāgaṃ viśeṣataḥ || aniṣṭaṃ garhitaṃ tatra pretena saha bhojanam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
भुक्त्वा तेषां द्विजो देव मुच्यते केन कर्मणा ।। कथं ते तारयिष्यन्ति दातारं पुरुषोतम
bhuktvā teṣāṃ dvijo deva mucyate kena karmaṇā || kathaṃ te tārayiṣyanti dātāraṃ puruṣotama
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रणयात्स्त्रीस्वभावेन पृच्छामि त्वां जनार्दन ।। एवमुक्तोऽपि भूम्या ऽसौ शंखदुन्दुभिनिःस्वनः
praṇayātstrīsvabhāvena pṛcchāmi tvāṃ janārdana || evamukto'pi bhūmyā 'sau śaṃkhadundubhiniḥsvanaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वराहरूपी भगवान्प्रत्युवाच वसुन्धराम् ।। श्रीवराह उवाच ।। साधु भूमे वरारोहे यन्मां त्वं परिपृच्छसि
varāharūpī bhagavānpratyuvāca vasundharām || śrīvarāha uvāca || sādhu bhūme varārohe yanmāṃ tvaṃ paripṛcchasi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कथयिष्यामि ते देवि तारयन्ति यथा द्विजाः।। भुक्त्वा तु प्रेतभोज्यानि ब्राह्मणो ज्ञानदुर्बलः
kathayiṣyāmi te devi tārayanti yathā dvijāḥ|| bhuktvā tu pretabhojyāni brāhmaṇo jñānadurbalaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विशोधनार्थं देहस्य उपवासं तु कारयेत् ।। अहोरात्रोषितो भूत्वा विप्रो ज्ञानेन संयुतः
viśodhanārthaṃ dehasya upavāsaṃ tu kārayet || ahorātroṣito bhūtvā vipro jñānena saṃyutaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पूर्वसंध्यां विनिर्वर्त्य कृत्वा चैवाग्नितर्पणम् ।। तिलहोमं प्रकुर्वीत शान्तिमङ्गलपाठकः
pūrvasaṃdhyāṃ vinirvartya kṛtvā caivāgnitarpaṇam || tilahomaṃ prakurvīta śāntimaṅgalapāṭhakaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्राक्स्रोतसं नदीं गत्वा स्नानं कृत्वा विधानतः ।। पंचगव्यं ततः पीत्वा मधुपर्केण संयुतम्
prāksrotasaṃ nadīṃ gatvā snānaṃ kṛtvā vidhānataḥ || paṃcagavyaṃ tataḥ pītvā madhuparkeṇa saṃyutam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
औदुम्बरे च पात्रे च कृत्वा शान्त्युदकानि च।। प्रोक्षयेच्च गृहं सर्वं यत्रातिष्ठत्स्वयं द्विजः
audumbare ca pātre ca kṛtvā śāntyudakāni ca|| prokṣayecca gṛhaṃ sarvaṃ yatrātiṣṭhatsvayaṃ dvijaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
देवाश्चाग्निमुखाः सर्वे तर्पयित्वा विभागशः ।। भूतानां च बलिं दद्याद्ब्राह्मणेभ्यश्च भोजनम्
devāścāgnimukhāḥ sarve tarpayitvā vibhāgaśaḥ || bhūtānāṃ ca baliṃ dadyādbrāhmaṇebhyaśca bhojanam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एका गौस्तु प्रदातव्या पापक्षयकरी तदा ।। एवं तु कुरुते यश्च स याति परमां गतिम्
ekā gaustu pradātavyā pāpakṣayakarī tadā || evaṃ tu kurute yaśca sa yāti paramāṃ gatim
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रेतान्ने चोदरस्थे तु कालधर्ममुपागतः ।। आकल्पं नरके घोरं वसमानः सुदुःखितः
pretānne codarasthe tu kāladharmamupāgataḥ || ākalpaṃ narake ghoraṃ vasamānaḥ suduḥkhitaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्राप्नोति राक्षसत्वं वै ततो मुच्येत किल्बिषात् ।। प्रायश्चित्तं तु कर्त्तव्यं दातृभोक्तृसुखावहम्
prāpnoti rākṣasatvaṃ vai tato mucyeta kilbiṣāt || prāyaścittaṃ tu karttavyaṃ dātṛbhoktṛsukhāvaham
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
गोहस्त्यश्वधनादीनि सागरान्तानि माधवि ।। प्रतिगृह्णन्ति ये विप्रा मन्त्रेण विधिपूवर्कम्
gohastyaśvadhanādīni sāgarāntāni mādhavi || pratigṛhṇanti ye viprā mantreṇa vidhipūvarkam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रायश्चित्तं चरेद्यस्तु स तारयति निश्चितम् । द्विजो ज्ञानेन सम्पन्नो वेदाभ्यासरतः सदा
prāyaścittaṃ caredyastu sa tārayati niścitam | dvijo jñānena sampanno vedābhyāsarataḥ sadā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स तारयति चात्मानं दातारं नैव संशयः ।। ब्राह्मणो नावमन्तव्यस्त्रिभिर्वर्णैर्धराधरे
sa tārayati cātmānaṃ dātāraṃ naiva saṃśayaḥ || brāhmaṇo nāvamantavyastribhirvarṇairdharādhare
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दैवे च जन्मनक्षत्रे श्राद्धकाले च पर्वसु ।। प्रेतकार्येषु सर्वेषु परीक्ष्य निपुणं द्विजम्
daive ca janmanakṣatre śrāddhakāle ca parvasu || pretakāryeṣu sarveṣu parīkṣya nipuṇaṃ dvijam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वेदविद्याव्रतस्नातं बहुधर्मनिरन्तरम् ।। शीलयुक्तं सुसन्तुष्टं धर्मज्ञं सत्यवादिनम्
vedavidyāvratasnātaṃ bahudharmanirantaram || śīlayuktaṃ susantuṣṭaṃ dharmajñaṃ satyavādinam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
क्षमायुक्तं च शास्त्रज्ञमहिंसायां रतं तथा ।। एभिर्गुणैस्तु संयुक्तं ब्राह्मणं प्राप्य सत्वरः
kṣamāyuktaṃ ca śāstrajñamahiṃsāyāṃ rataṃ tathā || ebhirguṇaistu saṃyuktaṃ brāhmaṇaṃ prāpya satvaraḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दद्याद्दानानि विप्राय स वै तारयितुं क्षमः ।। कुण्डगोलेषु यद्दत्तं निष्फलं तत्तु जायते
dadyāddānāni viprāya sa vai tārayituṃ kṣamaḥ || kuṇḍagoleṣu yaddattaṃ niṣphalaṃ tattu jāyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कुण्डगोलं प्रतिग्राहि दातारं चाप्यधो नयेत् ।। पित्र्ये कर्मणि चैकं तु कुण्डं वा गोलकं तथा
kuṇḍagolaṃ pratigrāhi dātāraṃ cāpyadho nayet || pitrye karmaṇi caikaṃ tu kuṇḍaṃ vā golakaṃ tathā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दृष्ट्वा तं पितरो यान्ति निराशा निरयं द्रुतम् ।। दैवे कर्मणि चैवं तु तेषां दत्तं सुनिष्फलम्
dṛṣṭvā taṃ pitaro yānti nirāśā nirayaṃ drutam || daive karmaṇi caivaṃ tu teṣāṃ dattaṃ suniṣphalam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तस्माद्दानं न दातव्यमपात्राय यशस्विनि ।। अत्रार्थे यत्पुरा वृत्तं तच्छृणुष्व वसुन्धरे
tasmāddānaṃ na dātavyamapātrāya yaśasvini || atrārthe yatpurā vṛttaṃ tacchṛṇuṣva vasundhare
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अवन्तीविषये कश्चिद्राजा ह्यत्यन्तधार्मिकः ।। नाम्ना मेधातिथिश्चैव मनुवंशविवर्द्धनः
avantīviṣaye kaścidrājā hyatyantadhārmikaḥ || nāmnā medhātithiścaiva manuvaṃśavivarddhanaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
राज्ञः पुरोहितश्चासीच्चन्द्रशर्म्मा द्विजोत्तमः ।। आत्रेयगोत्रे चोत्पन्नो वेदवादरतः सदा
rājñaḥ purohitaścāsīccandraśarmmā dvijottamaḥ || ātreyagotre cotpanno vedavādarataḥ sadā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स राजा ब्राह्मणेभ्यश्च गा ददाति दिने दिने ।। शतं दत्त्वा विधानेन पृश्चाद्भुङ्क्ते नराधिपः
sa rājā brāhmaṇebhyaśca gā dadāti dine dine || śataṃ dattvā vidhānena pṛścādbhuṅkte narādhipaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
गते बहुतिथे काले राज्ञो मेधातिथेः पितुः ।। श्राद्धस्य दिवसः प्राप्तो वैशाखे वरवर्णिनि ।। विप्रानाह्वापयामास पितुर्वै श्राद्धकारणात्
gate bahutithe kāle rājño medhātitheḥ pituḥ || śrāddhasya divasaḥ prāpto vaiśākhe varavarṇini || viprānāhvāpayāmāsa piturvai śrāddhakāraṇāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आगतान्ब्राह्मणान्दृष्ट्वा मेधातिथिरकल्मषः ।। विप्रान्नत्वा गुरुं चैव श्राद्धारम्भमथाकरोत्
āgatānbrāhmaṇāndṛṣṭvā medhātithirakalmaṣaḥ || viprānnatvā guruṃ caiva śrāddhārambhamathākarot
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
श्राद्धं कृत्वा तु विधिवत्पिण्डान्निर्वाप्य यत्नतः ।। श्राद्धसंकल्पितं चान्नं विप्रेभ्यः प्रददौ बहु
śrāddhaṃ kṛtvā tu vidhivatpiṇḍānnirvāpya yatnataḥ || śrāddhasaṃkalpitaṃ cānnaṃ viprebhyaḥ pradadau bahu
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तन्मध्ये ब्राह्मणः कश्चिद्गोलकोऽवस्थितस्तदा ।। श्राद्धे संकल्पितं चान्नं तस्मै दत्तं विधानतः
tanmadhye brāhmaṇaḥ kaścidgolako'vasthitastadā || śrāddhe saṃkalpitaṃ cānnaṃ tasmai dattaṃ vidhānataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तेनैव श्राद्धदोषेण राज्ञस्तु पितरस्तदा ।। स्वर्गाद्भ्रष्टावलम्बन्ते वने कण्टकसंयुते
tenaiva śrāddhadoṣeṇa rājñastu pitarastadā || svargādbhraṣṭāvalambante vane kaṇṭakasaṃyute
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
क्षुत्पिपासार्दिता नित्यं क्रन्दन्ते च पुनः पुनः ।। कदाचिद्दैवयोगेन राजा मेधातिथिः स्वयम्
kṣutpipāsārditā nityaṃ krandante ca punaḥ punaḥ || kadāciddaivayogena rājā medhātithiḥ svayam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मृगयार्थं गतस्तत्र द्वित्रैः परिजनैर्वृतः ।। तत्रावलम्बतो दृष्ट्वा तानपृच्छद्द्विजप्रियः
mṛgayārthaṃ gatastatra dvitraiḥ parijanairvṛtaḥ || tatrāvalambato dṛṣṭvā tānapṛcchaddvijapriyaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
के भवन्तोऽत्र संप्राप्ता दशामेतां सुदुःखिताः ।। केन कर्मविपाकेन भवन्तः कथयन्तु मे
ke bhavanto'tra saṃprāptā daśāmetāṃ suduḥkhitāḥ || kena karmavipākena bhavantaḥ kathayantu me
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पितर ऊचुः ।। अस्मद्वंशकरो नित्यं नाम्ना मेधातिथिः प्रभुः ।। वयं तस्यैव पितरो नरकं गन्तुमुद्यताः
pitara ūcuḥ || asmadvaṃśakaro nityaṃ nāmnā medhātithiḥ prabhuḥ || vayaṃ tasyaiva pitaro narakaṃ gantumudyatāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तेषां तु वचनं श्रुत्वा राजा दुःखसमन्वितः ।। उवाच तान्पितॄन्सर्वान्सान्त्वपूर्वमिदं वचः
teṣāṃ tu vacanaṃ śrutvā rājā duḥkhasamanvitaḥ || uvāca tānpitṝnsarvānsāntvapūrvamidaṃ vacaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मेधातिथिरुवाच।। मेधातिथिरहं नाम्ना भवन्तः पितरो मम ।। केन वै कर्मदोषेण निरयं गन्तुमुद्यताः
medhātithiruvāca|| medhātithirahaṃ nāmnā bhavantaḥ pitaro mama || kena vai karmadoṣeṇa nirayaṃ gantumudyatāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पितर ऊचुः ।। श्राद्धं संकल्पितं चान्नं दत्तं तद्गोलकाय वै ।। तेनैव कर्मदोषेण नरकं गन्तुमुद्यताः
pitara ūcuḥ || śrāddhaṃ saṃkalpitaṃ cānnaṃ dattaṃ tadgolakāya vai || tenaiva karmadoṣeṇa narakaṃ gantumudyatāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत्र दुःखं महद्भुक्त्वा पुनर्गच्छामहे दिवम् ।। पुत्र त्वं चैव दाता च सर्वलोकहिते रतः
tatra duḥkhaṃ mahadbhuktvā punargacchāmahe divam || putra tvaṃ caiva dātā ca sarvalokahite rataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
असंख्यातास्त्वया दत्ता गावः सुबहुदक्षिणा।। तेन पुण्येन गच्छामः स्वर्गं ह्यतिसुखप्रदम्
asaṃkhyātāstvayā dattā gāvaḥ subahudakṣiṇā|| tena puṇyena gacchāmaḥ svargaṃ hyatisukhapradam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत्र चान्नं न विद्येत येन तृप्तिर्भविष्यति ।। पुनः श्राद्धं त्वया कार्यं पितॄणां तृप्तिदायकम्
tatra cānnaṃ na vidyeta yena tṛptirbhaviṣyati || punaḥ śrāddhaṃ tvayā kāryaṃ pitṝṇāṃ tṛptidāyakam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तेषां तु वचनं श्रुत्वा मेधातिथिरगाद्गृहम् ।। आहूय चन्द्रशर्मार्णं गुरुं वचनमब्रवीत्
teṣāṃ tu vacanaṃ śrutvā medhātithiragādgṛham || āhūya candraśarmārṇaṃ guruṃ vacanamabravīt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इत्युक्तमात्रे वचने चन्द्रशर्मा पुरोहितः ।। आहूतवान्द्विजान्सर्वान्वेदपाठकृतश्रमान्
ityuktamātre vacane candraśarmā purohitaḥ || āhūtavāndvijānsarvānvedapāṭhakṛtaśramān
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
साधून्क्षांतान्कुलीनांश्च सुशीलान्मानवर्जितान् ।। राज्ञा तु कारयामास श्राद्धं विधिविदां वरः
sādhūnkṣāṃtānkulīnāṃśca suśīlānmānavarjitān || rājñā tu kārayāmāsa śrāddhaṃ vidhividāṃ varaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कृते श्राद्धे ततः पश्चात्पिण्डान्निर्वाप्य यत्नतः ।। ब्राह्मणान्भोजयामास दक्षिणाभिः प्रपूज्य च
kṛte śrāddhe tataḥ paścātpiṇḍānnirvāpya yatnataḥ || brāhmaṇānbhojayāmāsa dakṣiṇābhiḥ prapūjya ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मेधातिथिरुवाच ।। चन्द्रशर्मन्पुनः श्राद्धं करिष्ये पितुरद्य वै ।। आहूयन्तां द्विजाः सर्वे कुण्डगोलकवर्जिताः
medhātithiruvāca || candraśarmanpunaḥ śrāddhaṃ kariṣye pituradya vai || āhūyantāṃ dvijāḥ sarve kuṇḍagolakavarjitāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
हृष्टान्पुष्टान्बलैर्युक्तान्राजा तु मुमुदे भृशम् ।। दृष्ट्वा तु पितरश्चैव राजानं पितृवत्सलम्
hṛṣṭānpuṣṭānbalairyuktānrājā tu mumude bhṛśam || dṛṣṭvā tu pitaraścaiva rājānaṃ pitṛvatsalam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ऊचुर्विनयसम्पन्नाः प्रीतिपूर्वमिदं वचः।। स्वस्ति तेऽस्तु गमिष्यामः स्वर्गलोकं प्रति प्रभो
ūcurvinayasampannāḥ prītipūrvamidaṃ vacaḥ|| svasti te'stu gamiṣyāmaḥ svargalokaṃ prati prabho
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तयोर्दत्तं तु यच्छ्राद्धं निष्फलं तत्स्मृतं बुधैः ।। दैवे कर्मणि दिव्ये च ब्राह्मणो नैव लभ्यते
tayordattaṃ tu yacchrāddhaṃ niṣphalaṃ tatsmṛtaṃ budhaiḥ || daive karmaṇi divye ca brāhmaṇo naiva labhyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सङ्कल्पयित्वा चान्नं तु गोभ्यो देयं यथाविधि ।। गवामभावे नद्यां वा क्षिपेदन्नं प्रयत्नतः
saṅkalpayitvā cānnaṃ tu gobhyo deyaṃ yathāvidhi || gavāmabhāve nadyāṃ vā kṣipedannaṃ prayatnataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अपात्राय न दातव्यं नास्तिकाय गुरुद्रुहे ।। गोलकाय न दातव्यं कुण्डाय च विशेषतः
apātrāya na dātavyaṃ nāstikāya gurudruhe || golakāya na dātavyaṃ kuṇḍāya ca viśeṣataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इत्युक्त्वा पितरः सर्वे गताः स्वर्गाय भामिनि।। मेधातिथिरपि प्रायात्स्वपुरं ब्राह्मणैर्वृतः।।५६। यदुक्तं पितृभिः सर्वं तच्चकार मुदायुतः ।। तस्मात्ते कथितं देवि एकोऽपि ब्राह्मणोत्तमः
ityuktvā pitaraḥ sarve gatāḥ svargāya bhāmini|| medhātithirapi prāyātsvapuraṃ brāhmaṇairvṛtaḥ||56| yaduktaṃ pitṛbhiḥ sarvaṃ taccakāra mudāyutaḥ || tasmātte kathitaṃ devi eko'pi brāhmaṇottamaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सन्तारयति दुर्गेभ्यो विषमेभ्यो न संशयः ।। एकोऽपि तारितुं शक्तो यथा नावा महज्जलम्
santārayati durgebhyo viṣamebhyo na saṃśayaḥ || eko'pi tārituṃ śakto yathā nāvā mahajjalam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तस्माद्दानं प्रदातव्यं ब्राह्मणाय वसुन्धरे ।। देवासुरमनुष्याणां गन्धर्वोरगरक्षसाम्
tasmāddānaṃ pradātavyaṃ brāhmaṇāya vasundhare || devāsuramanuṣyāṇāṃ gandharvoragarakṣasām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सर्वे श्राद्धं करिष्यन्ति निमिप्रभृतयो धरे ।। मासे मासे च वै पश्चात्पितृपक्षे तपोधनाः
sarve śrāddhaṃ kariṣyanti nimiprabhṛtayo dhare || māse māse ca vai paścātpitṛpakṣe tapodhanāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इदानीं च त्वया कार्यमस्मद्धितमनुऽत्तमम् ।। गोलकाय न दातव्यं दैवं पित्र्यमथापि वा
idānīṃ ca tvayā kāryamasmaddhitamanu'ttamam || golakāya na dātavyaṃ daivaṃ pitryamathāpi vā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इति श्रीवराहपुराणे भगवच्छास्त्रे पिण्डकल्पोत्पत्तिर्नामेकोननवत्यधिकशततमोऽध्यायः
iti śrīvarāhapurāṇe bhagavacchāstre piṇḍakalpotpattirnāmekonanavatyadhikaśatatamo'dhyāyaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.