Library·Varāha Purāṇa·190
धरण्युवाच ।। देवमानुषतिर्यक्षु प्रेतेषु नरकेषु च ।। आयान्ति जन्तवः केचिद्भूत्वा गच्छन्ति चापरे
dharaṇyuvāca || devamānuṣatiryakṣu preteṣu narakeṣu ca || āyānti jantavaḥ kecidbhūtvā gacchanti cāpare
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्वप्नोपममिमं लोकं ह्यात्मकर्म शुभाशुभम् ।। वर्त्तते तिष्ठते देव तव मायाबलैर्जगत्
svapnopamamimaṃ lokaṃ hyātmakarma śubhāśubham || varttate tiṣṭhate deva tava māyābalairjagat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
क एते पितरो देव श्राद्धं भोक्ष्यन्ति योगतः ।। आत्मकर्मवशाल्लोके गतिः पञ्चसु वर्त्तते
ka ete pitaro deva śrāddhaṃ bhokṣyanti yogataḥ || ātmakarmavaśālloke gatiḥ pañcasu varttate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कथं तं पिण्डसङ्कल्पं मासे मासे नियोजयेत् ।। के भवन्ति च भोक्तारः श्राद्धे पिण्डान्पितृक्रियाः
kathaṃ taṃ piṇḍasaṅkalpaṃ māse māse niyojayet || ke bhavanti ca bhoktāraḥ śrāddhe piṇḍānpitṛkriyāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
निश्चयं श्रोतुमिच्छामि परं कौतूहलं हि मे ।। पृथिव्या एवमुक्तस्तु देवो नारायणो हरिः ।।५। वराहरूपी भगवान्प्रत्युवाच वसुन्धराम्।। श्रीवराह उवाच ।। साधु भूमे वरारोहे सर्वधर्मव्यवस्थिते
niścayaṃ śrotumicchāmi paraṃ kautūhalaṃ hi me || pṛthivyā evamuktastu devo nārāyaṇo hariḥ ||5| varāharūpī bhagavānpratyuvāca vasundharām|| śrīvarāha uvāca || sādhu bhūme varārohe sarvadharmavyavasthite
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कथयिष्यामि ते देवि यन्मां त्वं परिपृच्छसि ।। ये ते भवन्ति भोक्तारः पितृयज्ञेषु माधवि
kathayiṣyāmi te devi yanmāṃ tvaṃ paripṛcchasi || ye te bhavanti bhoktāraḥ pitṛyajñeṣu mādhavi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पिता पितामहश्चैव तथैव प्रपितामहः ।। क्रियते पिण्डसङ्कल्पो मासे ह्येकदिने तथा
pitā pitāmahaścaiva tathaiva prapitāmahaḥ || kriyate piṇḍasaṅkalpo māse hyekadine tathā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ज्ञात्वा नक्षत्रसंयोगं पितृपक्षे ह्युपागते ।। तिथिं पर्वं विजानीयाद्येषु दत्तं महत्फलम्
jñātvā nakṣatrasaṃyogaṃ pitṛpakṣe hyupāgate || tithiṃ parvaṃ vijānīyādyeṣu dattaṃ mahatphalam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
करिष्यन्ति च ये श्राद्धं श्रद्धया ज्ञानिनो जनाः ।। तत्सर्वं कथयिष्यामि श्रूयतां शुभ लोचने
kariṣyanti ca ye śrāddhaṃ śraddhayā jñānino janāḥ || tatsarvaṃ kathayiṣyāmi śrūyatāṃ śubha locane
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
केचिद्यजन्ति यज्ञं वै ब्रह्मयज्ञं द्विजातयः ।। केचिद्यजन्ति सुभगे देवयज्ञं हुताशने
kecidyajanti yajñaṃ vai brahmayajñaṃ dvijātayaḥ || kecidyajanti subhage devayajñaṃ hutāśane
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
केचिच्च भूतयज्ञेन वर्त्तयन्ति सुमध्यमे ।। केचिन्मनुष्ययज्ञेन पूजयन्ति गृहाश्रमे
kecicca bhūtayajñena varttayanti sumadhyame || kecinmanuṣyayajñena pūjayanti gṛhāśrame
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पितृयज्ञं च भो देवि शृणु वक्ष्यामि निश्चयम् ।। ये यजन्ति वरारोहे क्रतूनेकशतैरपि
pitṛyajñaṃ ca bho devi śṛṇu vakṣyāmi niścayam || ye yajanti varārohe kratūnekaśatairapi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सर्वे ते मयि वर्त्तन्ते सत्यमेतद्ब्रवीमि ते ।। अग्निर्मुखं च देवानां हव्यकव्येषु माधवि
sarve te mayi varttante satyametadbravīmi te || agnirmukhaṃ ca devānāṃ havyakavyeṣu mādhavi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
उत्तरोऽग्निरहं चैव दक्षिणाग्निरहं तथा।। अहमाहवनीयोऽग्निः सर्वयज्ञेषु सुन्दरि
uttaro'gnirahaṃ caiva dakṣiṇāgnirahaṃ tathā|| ahamāhavanīyo'gniḥ sarvayajñeṣu sundari
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पावनः पावकश्चैव अहमेव व्यवस्थितः ।। सर्वेष्वेव तु कार्येषु देवसत्रेषु माधवि
pāvanaḥ pāvakaścaiva ahameva vyavasthitaḥ || sarveṣveva tu kāryeṣu devasatreṣu mādhavi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वैश्वदेवे नियुञ्जीत ब्रह्मचारी शुचिः सदा ।। भिक्षुको देवतीर्थेषु वानप्रस्थो यतिस्तथा
vaiśvadeve niyuñjīta brahmacārī śuciḥ sadā || bhikṣuko devatīrtheṣu vānaprastho yatistathā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एतान्न भोजयेच्छ्राद्धे देवतीर्थेषु पूजयेत् ।। व्रतस्थान्संप्रवक्ष्यामि श्राद्धमर्हन्ति ये द्विजाः
etānna bhojayecchrāddhe devatīrtheṣu pūjayet || vratasthānsaṃpravakṣyāmi śrāddhamarhanti ye dvijāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
उत्तमो गृहसन्तुष्टः क्षान्तो दान्तो जितेन्द्रियः ।। उदासीनः सत्यसन्धः श्रोत्रियो धर्म पाठकः
uttamo gṛhasantuṣṭaḥ kṣānto dānto jitendriyaḥ || udāsīnaḥ satyasandhaḥ śrotriyo dharma pāṭhakaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वेदविद्याव्रतस्नातो सुविमृष्टान्नभोजकः ।। ईदृशान्भोजयेच्छ्राद्धे पितृयज्ञेषु माधवि
vedavidyāvratasnāto suvimṛṣṭānnabhojakaḥ || īdṛśānbhojayecchrāddhe pitṛyajñeṣu mādhavi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दत्त्वा हुताशनायादौ देवतीर्थेषु सुन्दरि ।। मुखेषु पश्चाद्ब्राह्मणस्य पित्रे दद्याद्यथाविधि
dattvā hutāśanāyādau devatīrtheṣu sundari || mukheṣu paścādbrāhmaṇasya pitre dadyādyathāvidhi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
चतुर्णामेव वर्णानां यद्यथा श्राद्धमर्हति ।। तथा विधिः प्रयोक्तव्यः पितृयज्ञेषु सुन्दरि
caturṇāmeva varṇānāṃ yadyathā śrāddhamarhati || tathā vidhiḥ prayoktavyaḥ pitṛyajñeṣu sundari
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यन्न पश्यन्ति ते भोज्यं श्वानः कुक्कुटसूकराः ।। ब्राह्मणाश्चाप्यपांक्तेया नराः संस्कारवर्जिताः
yanna paśyanti te bhojyaṃ śvānaḥ kukkuṭasūkarāḥ || brāhmaṇāścāpyapāṃkteyā narāḥ saṃskāravarjitāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सर्वकर्मकरा ये च सर्वभक्षाश्च ये नराः ।। एताञ्श्राद्धे न पश्येत्तु पितृयज्ञेषु सुन्दरि
sarvakarmakarā ye ca sarvabhakṣāśca ye narāḥ || etāñśrāddhe na paśyettu pitṛyajñeṣu sundari
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एते पश्यन्ति यच्छ्राद्धं तच्छ्राद्धं राक्षसं विदुः ।। मया प्रकल्पितो भागो बलये पूर्वमेव तु
ete paśyanti yacchrāddhaṃ tacchrāddhaṃ rākṣasaṃ viduḥ || mayā prakalpito bhāgo balaye pūrvameva tu
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
हृतं यदा तु त्रैलोक्यं शक्रस्यार्थे त्रिविक्रमे ।। एवं श्राद्धं प्रतीक्षन्ति मन्त्रहीनमविक्रियम्
hṛtaṃ yadā tu trailokyaṃ śakrasyārthe trivikrame || evaṃ śrāddhaṃ pratīkṣanti mantrahīnamavikriyam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वर्जनीया बुधैरेते पितृयज्ञेषु सुन्दरि ।। प्रच्छन्नं भोजयेच्छ्राद्धे तर्पयित्वा द्विजं शुचिः
varjanīyā budhairete pitṛyajñeṣu sundari || pracchannaṃ bhojayecchrāddhe tarpayitvā dvijaṃ śuciḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पितॄंस्तत्राह्वयेद्भूमे मन्त्रेण विधिपूर्वकम् ।। पिण्डास्त्रयः प्रदातव्याः सह व्यञ्जनसंयुताः
pitṝṃstatrāhvayedbhūme mantreṇa vidhipūrvakam || piṇḍāstrayaḥ pradātavyāḥ saha vyañjanasaṃyutāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पिता पितामहश्चैव तथैव प्रपितामहः ।। अपसव्येन दातव्यं मासिमासि तिलोदकम्
pitā pitāmahaścaiva tathaiva prapitāmahaḥ || apasavyena dātavyaṃ māsimāsi tilodakam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रणम्य शिरसा देवीर्निर्वापस्य च धारिणीः ।। वैष्णवी काश्यपी चेति अजया चेति नामतः
praṇamya śirasā devīrnirvāpasya ca dhāriṇīḥ || vaiṣṇavī kāśyapī ceti ajayā ceti nāmataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एवं दत्तेन प्रीयन्ते पितरश्च न संशयः ।। परमात्मा शरीरस्थो देवतानां मया कृतः
evaṃ dattena prīyante pitaraśca na saṃśayaḥ || paramātmā śarīrastho devatānāṃ mayā kṛtaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
त्रयस्तत्र वरारोहे देवगात्राद्विनिस्सृताः ।। पितृदेवा भविष्यन्ति भोक्तारः पितृपिण्डकान्
trayastatra varārohe devagātrādvinissṛtāḥ || pitṛdevā bhaviṣyanti bhoktāraḥ pitṛpiṇḍakān
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
देवतासुरगन्धर्वा यक्षराक्षसपन्नगाः ।। छिद्रं श्राद्धेऽस्य पश्यन्ति वायुभूता न संशयः
devatāsuragandharvā yakṣarākṣasapannagāḥ || chidraṃ śrāddhe'sya paśyanti vāyubhūtā na saṃśayaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पितृयज्ञं विशालाक्षि ये कुर्वन्ति विदो जनाः ।। आयुः कीर्तिं बलं तेजो धनपुत्रपशुस्त्रियः
pitṛyajñaṃ viśālākṣi ye kurvanti vido janāḥ || āyuḥ kīrtiṃ balaṃ tejo dhanaputrapaśustriyaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ददन्ते पितरस्तस्य आरोग्यं नात्र संशयः ।। आत्मकर्मवशाल्लोकान् प्राप्नुवन्तीह शोभनान्
dadante pitarastasya ārogyaṃ nātra saṃśayaḥ || ātmakarmavaśāllokān prāpnuvantīha śobhanān
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तिर्यग्भ्यश्च विमुच्यन्ते प्रेतभावेन मानवाः ।। नरके पच्यमानानां त्राता भवति मानवः
tiryagbhyaśca vimucyante pretabhāvena mānavāḥ || narake pacyamānānāṃ trātā bhavati mānavaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पूजकः पितृदेवानां सर्वकालं गृहाश्रमे ।। द्विजातींस्तर्पयित्वा तु पूर्णेन विधिना नरः
pūjakaḥ pitṛdevānāṃ sarvakālaṃ gṛhāśrame || dvijātīṃstarpayitvā tu pūrṇena vidhinā naraḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अक्षय्यं तस्य मन्यन्ते पितरः श्राद्धतर्पिताः ।। नरा ये पितृभक्तास्ते प्राप्नुवन्ति परां गतिम्
akṣayyaṃ tasya manyante pitaraḥ śrāddhatarpitāḥ || narā ye pitṛbhaktāste prāpnuvanti parāṃ gatim
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सात्विकं शुक्लपन्थानमेते यान्ति विदो जनाः ।। पुनरन्यत्प्रवक्ष्यामि शृणु तत्त्वेन सुन्दरि
sātvikaṃ śuklapanthānamete yānti vido janāḥ || punaranyatpravakṣyāmi śṛṇu tattvena sundari
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अज्ञानतमसारूढा निकृतिज्ञाः शठास्तथा ।। स्नेहपाशशतेनैव पच्यन्ते नरके नराः
ajñānatamasārūḍhā nikṛtijñāḥ śaṭhāstathā || snehapāśaśatenaiva pacyante narake narāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कल्पान्तं पच्यमानापि त्रायन्ते येन मानवाः ।। तेषां पुत्राश्च पौत्राश्च कदाचिदपि सुन्दरि
kalpāntaṃ pacyamānāpi trāyante yena mānavāḥ || teṣāṃ putrāśca pautrāśca kadācidapi sundari
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मुंचन्ति जलबिन्दूंश्च अमां प्राप्य जलाशये ।। तेनैव भविता तृप्तिस्तेषां निरयगामिनाम्
muṃcanti jalabindūṃśca amāṃ prāpya jalāśaye || tenaiva bhavitā tṛptisteṣāṃ nirayagāminām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ये वै श्राद्धं प्रकुर्वन्ति तर्पयित्वा द्विजातयः ।। दत्त्वा तिलोदकं पिण्डान् पितृभ्यो भक्तिभावतः
ye vai śrāddhaṃ prakurvanti tarpayitvā dvijātayaḥ || dattvā tilodakaṃ piṇḍān pitṛbhyo bhaktibhāvataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
निरयात्तेऽपि मुच्यन्ते तृप्तिर्भवति चाक्षया ।। गृह्य चौदुम्बरं पात्रं कृत्वा तत्र तिलोदकम्
nirayātte'pi mucyante tṛptirbhavati cākṣayā || gṛhya caudumbaraṃ pātraṃ kṛtvā tatra tilodakam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विप्राणां वचनं कृत्वा यथाशक्त्या च दक्षिणा ।। देया तेषां तु विप्राणां पितॄणां मोक्षणाय च
viprāṇāṃ vacanaṃ kṛtvā yathāśaktyā ca dakṣiṇā || deyā teṣāṃ tu viprāṇāṃ pitṝṇāṃ mokṣaṇāya ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
देयो नीलो वृषस्तत्र नरकार्त्तिविनाशनः ।। नीलषण्डस्य लांगूले तोयमप्युद्धरेद्यदि
deyo nīlo vṛṣastatra narakārttivināśanaḥ || nīlaṣaṇḍasya lāṃgūle toyamapyuddharedyadi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
षष्टिवर्षसहस्राणि पितरस्तेन तर्पिताः ।। मुक्तमात्रेण शृङ्गेण नीलषण्डेन सुन्दरि
ṣaṣṭivarṣasahasrāṇi pitarastena tarpitāḥ || muktamātreṇa śṛṅgeṇa nīlaṣaṇḍena sundari
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
उद्धृतो यदि सुश्रोणि पंकः शृङ्गेण तेन च ।। बान्धवाः पितरस्तस्य निरये पतितास्तु ये
uddhṛto yadi suśroṇi paṃkaḥ śṛṅgeṇa tena ca || bāndhavāḥ pitarastasya niraye patitāstu ye
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तानुद्धृत्य वरारोहे सोमलोकं स गच्छति ।। मुक्तेन नीलषण्डेन यत्पुण्यं जायते भुवि
tānuddhṛtya varārohe somalokaṃ sa gacchati || muktena nīlaṣaṇḍena yatpuṇyaṃ jāyate bhuvi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
षष्टिवर्षसहस्राणि षष्टिवर्षशतानि च ।। सोमलोकेषु मोदन्ते क्षुत्तृड्भ्यां च विवर्जिताः
ṣaṣṭivarṣasahasrāṇi ṣaṣṭivarṣaśatāni ca || somalokeṣu modante kṣuttṛḍbhyāṃ ca vivarjitāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एष धर्मो गृहस्थानां पुत्र पौत्रसमन्विताः ।। त्रातारश्च भविष्यन्ति वर्तयन्तो यथासुखम्
eṣa dharmo gṛhasthānāṃ putra pautrasamanvitāḥ || trātāraśca bhaviṣyanti vartayanto yathāsukham
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पिपीलिकादिभूतानि जङ्गमाश्च विहङ्गमाः ।। उपजीवन्ति सुश्रोणि गृहस्थेषु न संशयः
pipīlikādibhūtāni jaṅgamāśca vihaṅgamāḥ || upajīvanti suśroṇi gṛhastheṣu na saṃśayaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एवं गृहाश्रमो मूलं धर्मस्तत्र प्रतिष्ठितः ।। मासिमासि तु ये श्राद्धं प्रकुर्वन्ति गृहाश्रमे
evaṃ gṛhāśramo mūlaṃ dharmastatra pratiṣṭhitaḥ || māsimāsi tu ye śrāddhaṃ prakurvanti gṛhāśrame
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तिथौ पर्वणि ये चैव स्वपितॄंस्तारयन्ति वै
tithau parvaṇi ye caiva svapitṝṃstārayanti vai
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
न यज्ञदानाध्ययनोपवासैस्तीर्थाभिषेकैरपि चाग्निहोत्रैः ।। दानैरनेकैर्विधिसम्प्रदत्तैर्न तत्फलं श्राद्धगृहस्य धर्मे
na yajñadānādhyayanopavāsaistīrthābhiṣekairapi cāgnihotraiḥ || dānairanekairvidhisampradattairna tatphalaṃ śrāddhagṛhasya dharme
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पितरो निर्गतास्तत्र ब्रह्मविष्णुशरीरगाः ।। पिता पितामहश्चैव तथैव प्रपितामहः
pitaro nirgatāstatra brahmaviṣṇuśarīragāḥ || pitā pitāmahaścaiva tathaiva prapitāmahaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एवं क्रमेण वै तत्र पितृदेवा वसुन्धरे ।। देवताः कश्यपोत्पन्ना श्राद्धेषु विनियोजिताः
evaṃ krameṇa vai tatra pitṛdevā vasundhare || devatāḥ kaśyapotpannā śrāddheṣu viniyojitāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत एते न जानन्ति देवाः शक्रपुरोगमाः ।। ईश्वरश्च न जानाति आत्मदेहविनिःसृताः
tata ete na jānanti devāḥ śakrapurogamāḥ || īśvaraśca na jānāti ātmadehaviniḥsṛtāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
न च ब्रह्मा विजानाति निःसृतो मम मायया ।। एवं मायामयौ भूमौ ब्रह्मरुद्रौ बहिष्कृतौ
na ca brahmā vijānāti niḥsṛto mama māyayā || evaṃ māyāmayau bhūmau brahmarudrau bahiṣkṛtau
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पुनश्चान्यत्प्रवक्ष्यामि पितृयज्ञेषु सुन्दरि ।। दद्याद्वै ब्राह्मणमुखे नाग्नौ तु जुहुयात्क्वचित्
punaścānyatpravakṣyāmi pitṛyajñeṣu sundari || dadyādvai brāhmaṇamukhe nāgnau tu juhuyātkvacit
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कृत्वा वै पिण्डसङ्कल्पं दर्भानास्तीर्य भूतले ।। तेन ते पितृपिण्डेन पितृदेवा वसुन्धरे
kṛtvā vai piṇḍasaṅkalpaṃ darbhānāstīrya bhūtale || tena te pitṛpiṇḍena pitṛdevā vasundhare
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अजीर्णेनाभिपीड्यन्ते भुज्यन्ते न च सुन्दरि ।। ततो दुःखेन सन्तप्ता पद्यन्ते सोममेव च
ajīrṇenābhipīḍyante bhujyante na ca sundari || tato duḥkhena santaptā padyante somameva ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दृष्टाः सोमेन सुश्रोणि देवताजीर्णपीडिताः ।। स्वागतेनाथ वाक्येन पूजितास्तदनन्तरम्
dṛṣṭāḥ somena suśroṇi devatājīrṇapīḍitāḥ || svāgatenātha vākyena pūjitāstadanantaram
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सोम उवाच ।। देवताः कस्य चोत्पन्ना दुखिःताः केन हेतुना ।। एवं तु भाषमाणस्य सोमस्य तदनन्तरम्
soma uvāca || devatāḥ kasya cotpannā dukhiḥtāḥ kena hetunā || evaṃ tu bhāṣamāṇasya somasya tadanantaram
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
श्राद्धे नियोजितास्तैस्तु पितृपिण्डेन तर्पिताः ।। अजीर्णं जायते सोम तेन वै दुःखिता वयम्
śrāddhe niyojitāstaistu pitṛpiṇḍena tarpitāḥ || ajīrṇaṃ jāyate soma tena vai duḥkhitā vayam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सोम उवाच ।। सखा चाहं भविष्यामि त्रयाणां च चतुर्थकः ।। सहितास्तत्र गच्छामो यथा श्रेयो भविष्यति
soma uvāca || sakhā cāhaṃ bhaviṣyāmi trayāṇāṃ ca caturthakaḥ || sahitāstatra gacchāmo yathā śreyo bhaviṣyati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एवमुक्तास्तु सोमेन पितृदेवास्तदन्तरे ।। सोमं सोमेन गच्छन्ति श्रेयस्कामा वसुन्धरे
evamuktāstu somena pitṛdevāstadantare || somaṃ somena gacchanti śreyaskāmā vasundhare
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ऊचुस्ते सोममेवापि वाक्यं नः श्रूयतामिति ।। त्रयस्तु पितरो देवा ब्रह्मविष्णुहरोद्भवाः
ūcuste somamevāpi vākyaṃ naḥ śrūyatāmiti || trayastu pitaro devā brahmaviṣṇuharodbhavāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दृष्ट्वा पितामहं देवं प्रणम्य सहसा क्षितौ ।। अत्रिपुत्रेण सोमेन भाषितो वै पितामहः
dṛṣṭvā pitāmahaṃ devaṃ praṇamya sahasā kṣitau || atriputreṇa somena bhāṣito vai pitāmahaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
य एते पितरो देव दुःखिताजीर्णपीडिताः ।। आगताः शरणं चात्र सोमं सोमेन सत्तम
ya ete pitaro deva duḥkhitājīrṇapīḍitāḥ || āgatāḥ śaraṇaṃ cātra somaṃ somena sattama
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यथा नश्यंति जीर्णानि तथा कुरु पितामह।। मुहूर्तं ध्यानमास्थाय ईश्वरं च ददर्श ह
yathā naśyaṃti jīrṇāni tathā kuru pitāmaha|| muhūrtaṃ dhyānamāsthāya īśvaraṃ ca dadarśa ha
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
उवाच वचनं तत्र ब्रह्मा योगीश्वरं प्रति ।। एते ते पितरो देव दुःखिताजीर्णपीडिताः
uvāca vacanaṃ tatra brahmā yogīśvaraṃ prati || ete te pitaro deva duḥkhitājīrṇapīḍitāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आगताः शरणं चात्र सोमेन सहिता मम ।। आचक्ष्व निर्मिता येन यथा श्रेयो भवेत्तव
āgatāḥ śaraṇaṃ cātra somena sahitā mama || ācakṣva nirmitā yena yathā śreyo bhavettava
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ब्रह्मणा चैवमुक्तस्तु ईश्वरः परमेश्वरः।। मुहूर्तं ध्यानमास्थाय दिव्यं योगं च माधवि
brahmaṇā caivamuktastu īśvaraḥ parameśvaraḥ|| muhūrtaṃ dhyānamāsthāya divyaṃ yogaṃ ca mādhavi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पश्यते ईश्वरं तत्र योगवेदाङ्गनिर्मितम् ।। विस्मयं परमं गत्वा ब्रह्माणं वाक्यमब्रवीत्
paśyate īśvaraṃ tatra yogavedāṅganirmitam || vismayaṃ paramaṃ gatvā brahmāṇaṃ vākyamabravīt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
निर्मिता विष्णुना ब्रह्मन् वैष्णव्या मायया च ते ।। प्रथमं पितरौ देवा ये च श्रेष्ठा भवंति ते
nirmitā viṣṇunā brahman vaiṣṇavyā māyayā ca te || prathamaṃ pitarau devā ye ca śreṣṭhā bhavaṃti te
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पिता तु ब्रह्मदैवत्यो मम गात्राद्विनिर्मितः ।। पितामहो विष्णुदेवो विष्णुगात्राद्विनिर्मितः
pitā tu brahmadaivatyo mama gātrādvinirmitaḥ || pitāmaho viṣṇudevo viṣṇugātrādvinirmitaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रपितामहो रुद्रदेवो मम गात्राद्विनिर्मितः ।। श्राद्धे नियोजितास्तेऽत्र मर्त्त्येषु पितृदेवताः
prapitāmaho rudradevo mama gātrādvinirmitaḥ || śrāddhe niyojitāste'tra marttyeṣu pitṛdevatāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ब्राह्मणानां हितार्थाय निर्मिता विष्णुमायया ।। तर्पिताः पितृयज्ञेषु पितरोऽजीर्णपीडिताः
brāhmaṇānāṃ hitārthāya nirmitā viṣṇumāyayā || tarpitāḥ pitṛyajñeṣu pitaro'jīrṇapīḍitāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आगताः शरणं ब्रह्मन्सोमेन सहिता यदि ।। येन नश्यत्यजीर्णं च पितॄणां च सुखं भवेत्
āgatāḥ śaraṇaṃ brahmansomena sahitā yadi || yena naśyatyajīrṇaṃ ca pitṝṇāṃ ca sukhaṃ bhavet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शृणु तत्ते प्रवक्ष्यामि ब्रह्मन्लोकपितामह ।। शाण्डिल्यपुत्रस्तेजस्वी धूम्रकेतुर्विभावसुः
śṛṇu tatte pravakṣyāmi brahmanlokapitāmaha || śāṇḍilyaputrastejasvī dhūmraketurvibhāvasuḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
श्राद्धे तु प्रथमं तस्य दातव्यं मानुषेषु वा ।। सह तेनैव भोक्तव्यं पितृपिण्डविसर्जितम्
śrāddhe tu prathamaṃ tasya dātavyaṃ mānuṣeṣu vā || saha tenaiva bhoktavyaṃ pitṛpiṇḍavisarjitam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ईश्वरेणेवमुक्तस्तु ब्रह्मा कमलसंभवः ।। आहूय मनसा चैव ह्यागतो हव्यवाहनः
īśvareṇevamuktastu brahmā kamalasaṃbhavaḥ || āhūya manasā caiva hyāgato havyavāhanaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रदीप्तस्तेजसा वह्निः सर्वभक्षो हुताशनः ।। योजितः पंचयज्ञेषु ब्रह्मणा मम मायया
pradīptastejasā vahniḥ sarvabhakṣo hutāśanaḥ || yojitaḥ paṃcayajñeṣu brahmaṇā mama māyayā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ब्रह्माग्निं भाषते तत्र शृणुष्व च हुताशन ।। भोक्तव्यं प्रथमं ब्रह्मन्पितृपिण्डविसर्जितम्
brahmāgniṃ bhāṣate tatra śṛṇuṣva ca hutāśana || bhoktavyaṃ prathamaṃ brahmanpitṛpiṇḍavisarjitam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
त्वया भुक्तेति भोक्ष्यन्ति देवताः समरुद्गणाः ।। भोक्तव्यं मध्यमं श्राद्धं पथ्यमन्नं च वै सह
tvayā bhukteti bhokṣyanti devatāḥ samarudgaṇāḥ || bhoktavyaṃ madhyamaṃ śrāddhaṃ pathyamannaṃ ca vai saha
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पश्चाद्दत्तं तु तं पिण्डं सह सोमेन भुञ्जते ।। ब्रह्मणा ह्येवमुक्तास्तु पितृदेवहुताशनाः
paścāddattaṃ tu taṃ piṇḍaṃ saha somena bhuñjate || brahmaṇā hyevamuktāstu pitṛdevahutāśanāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रस्थिताः सह सोमेन देवतास्ता वसुन्धरे।। पितृयज्ञं वरारोहे भोक्ष्यन्ति सहिताः सदा
prasthitāḥ saha somena devatāstā vasundhare|| pitṛyajñaṃ varārohe bhokṣyanti sahitāḥ sadā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एवं तु प्रथमं श्राद्धं दद्यादग्नेर्वसुन्धरे।। उद्दिश्य च पितॄन्देवि तर्पयित्वा द्विजातयः
evaṃ tu prathamaṃ śrāddhaṃ dadyādagnervasundhare|| uddiśya ca pitṝndevi tarpayitvā dvijātayaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पश्चात्पिण्डान्प्रदद्याच्च दर्भानास्तीर्य भूतले ।। प्रथमं ब्रह्मणोंशाय दद्यात्पिण्डं विधानतः
paścātpiṇḍānpradadyācca darbhānāstīrya bhūtale || prathamaṃ brahmaṇoṃśāya dadyātpiṇḍaṃ vidhānataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पितामहाय रुद्रांशसंभूताय तु मध्यमम् ।। प्रपितामहाय विष्णोस्तु दद्यात्पिण्डं महीतले
pitāmahāya rudrāṃśasaṃbhūtāya tu madhyamam || prapitāmahāya viṣṇostu dadyātpiṇḍaṃ mahītale
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विधिना मन्त्रपूर्वेण श्राद्धं कुर्वन्ति ये नराः ।। तेषां वरं प्रयच्छन्ति पितरः श्राद्धतर्पिताः
vidhinā mantrapūrveṇa śrāddhaṃ kurvanti ye narāḥ || teṣāṃ varaṃ prayacchanti pitaraḥ śrāddhatarpitāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मम मायाबलेनैव कृतं श्राद्धं द्विजातिभिः ।। अपांक्तेयांस्तथा विप्रान्प्रवक्ष्यामि वसुन्धरे
mama māyābalenaiva kṛtaṃ śrāddhaṃ dvijātibhiḥ || apāṃkteyāṃstathā viprānpravakṣyāmi vasundhare
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नपुंसकाश्चित्रकारा वसुपालविनिन्दकाः ।। कुनखाः श्यावदन्ताश्च काणाश्च विकटोदराः
napuṃsakāścitrakārā vasupālavinindakāḥ || kunakhāḥ śyāvadantāśca kāṇāśca vikaṭodarāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नर्त्तका गायनाश्चैव तथा रङ्गोपजीविनः ।। वेदविक्रयिणश्चैव सर्वे याजकयाजकाः
narttakā gāyanāścaiva tathā raṅgopajīvinaḥ || vedavikrayiṇaścaiva sarve yājakayājakāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
राजोपसेवकाश्चैव वाणिज्यक्रयविक्रयाः ।। ब्रह्मयोन्यां समुत्पन्नाः सङ्कीर्णा पतिताश्च ये
rājopasevakāścaiva vāṇijyakrayavikrayāḥ || brahmayonyāṃ samutpannāḥ saṅkīrṇā patitāśca ye
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
असंस्कारप्रवृत्ताश्च शूद्रकर्मोपजीविनः ।। शूद्रकर्मकरा ये च गणका ग्रामयाजकाः
asaṃskārapravṛttāśca śūdrakarmopajīvinaḥ || śūdrakarmakarā ye ca gaṇakā grāmayājakāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दीक्षितः क्रोडपृष्ठश्च यश्च वार्धुषिको द्विजः ।। विक्रेतारो रसानां च ये च वैश्योपजीविनः
dīkṣitaḥ kroḍapṛṣṭhaśca yaśca vārdhuṣiko dvijaḥ || vikretāro rasānāṃ ca ye ca vaiśyopajīvinaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तस्करा लेखकाराश्च याजका रङ्गकारकाः ।। शौलिका गिरिका ये च दाम्भिका ये च माधवि
taskarā lekhakārāśca yājakā raṅgakārakāḥ || śaulikā girikā ye ca dāmbhikā ye ca mādhavi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सर्वकर्मकरा ये च सर्वविक्रयिणस्तथा ।। एतान्न भोजयेच्छ्राद्धे पित्रर्थे च वसुन्धरे
sarvakarmakarā ye ca sarvavikrayiṇastathā || etānna bhojayecchrāddhe pitrarthe ca vasundhare
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दूराध्वानं गता ये च तत्र कर्मोपजीविनः ।। रस विक्रयिणश्चैव शैलूषस्तिलविक्रयी
dūrādhvānaṃ gatā ye ca tatra karmopajīvinaḥ || rasa vikrayiṇaścaiva śailūṣastilavikrayī
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
श्राद्धकालमनुप्राप्तं राजसं तं विदुर्बुधाः ।। अन्ये ये दूषिता देवि द्विजरूपेण राक्षसाः
śrāddhakālamanuprāptaṃ rājasaṃ taṃ vidurbudhāḥ || anye ye dūṣitā devi dvijarūpeṇa rākṣasāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एतान्न पश्येच्छ्राद्धेषु पितृपिण्डेषु माधवि ।। अपांक्तेयांस्तथा विप्रान्भुञ्जतः पश्यतो द्विजान्
etānna paśyecchrāddheṣu pitṛpiṇḍeṣu mādhavi || apāṃkteyāṃstathā viprānbhuñjataḥ paśyato dvijān
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पितरस्तस्य षण्मासं दुःखमृच्छन्ति दारुणम् ।। न्यस्तपात्रं द्रुतं कुर्यात्प्रायश्चित्तमुभौ धरे
pitarastasya ṣaṇmāsaṃ duḥkhamṛcchanti dāruṇam || nyastapātraṃ drutaṃ kuryātprāyaścittamubhau dhare
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
धृतं तु जुहुयादग्नावादित्यं चावलोकयेत् ।। पुनरावपनं कृत्वा पितरं च पितामहान्
dhṛtaṃ tu juhuyādagnāvādityaṃ cāvalokayet || punarāvapanaṃ kṛtvā pitaraṃ ca pitāmahān
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
गंधपुष्पं च धूपं च दद्यादर्घ्यं तिलोदकम् ।। यथाविधिं च विप्राय भोजयेच्च पुनः शुचिः
gaṃdhapuṣpaṃ ca dhūpaṃ ca dadyādarghyaṃ tilodakam || yathāvidhiṃ ca viprāya bhojayecca punaḥ śuciḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पुनश्चान्यत्प्रवक्ष्यामि शृणु तत्त्वेन सुन्दरि ।। ज्ञानशुद्धेन विप्रेण मन्त्रशुद्धिं यथाविधि
punaścānyatpravakṣyāmi śṛṇu tattvena sundari || jñānaśuddhena vipreṇa mantraśuddhiṃ yathāvidhi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मृतान्नं ये न भुञ्जंति कदाचिदपि माधवि ।। वैश्वदेवेषु दातव्यं श्राद्धेषु च न योजयेत्
mṛtānnaṃ ye na bhuñjaṃti kadācidapi mādhavi || vaiśvadeveṣu dātavyaṃ śrāddheṣu ca na yojayet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रेतान्नं भुञ्जमानास्तु श्राद्धमर्हन्ति ये द्विजाः ।। तेषां दोषं प्रवक्ष्यामि भुक्तं भोजयते तु सः
pretānnaṃ bhuñjamānāstu śrāddhamarhanti ye dvijāḥ || teṣāṃ doṣaṃ pravakṣyāmi bhuktaṃ bhojayate tu saḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दम्भकार कृतोच्छिष्टं कृत्वा तु नरकं व्रजेत् ।। प्रायश्चित्तं प्रवक्ष्यामि यथा शुध्यन्ति ते नराः
dambhakāra kṛtocchiṣṭaṃ kṛtvā tu narakaṃ vrajet || prāyaścittaṃ pravakṣyāmi yathā śudhyanti te narāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
माघमासे तु द्वादश्यां सर्पिर्युक्तं तु पायसम् ।। स लिहेन्मधुमांसेन तर्पयित्वा द्विजातयः
māghamāse tu dvādaśyāṃ sarpiryuktaṃ tu pāyasam || sa lihenmadhumāṃsena tarpayitvā dvijātayaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सवत्सां कपिलां दद्यादात्मनः शुद्धिकामुकः ।। पुनः श्राद्धं प्रकुर्वीत चात्मनः शुभ कामुकः
savatsāṃ kapilāṃ dadyādātmanaḥ śuddhikāmukaḥ || punaḥ śrāddhaṃ prakurvīta cātmanaḥ śubha kāmukaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्नानोपलेपनं भूमे कृत्वा विप्रान्प्रमन्त्रयेत् ।। दन्तकाष्ठं विसृज्यैव ब्रह्मचारी शुचिर्भवेत्
snānopalepanaṃ bhūme kṛtvā viprānpramantrayet || dantakāṣṭhaṃ visṛjyaiva brahmacārī śucirbhavet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यत्नेन मिथुनं श्राद्धे भोजयित्वा विसर्ज्जयेत् ।। अमायां च विशालाक्षि दन्तकाष्ठं न खादयेत्
yatnena mithunaṃ śrāddhe bhojayitvā visarjjayet || amāyāṃ ca viśālākṣi dantakāṣṭhaṃ na khādayet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अमायां तु च यो मूर्खो दन्तकाष्ठं हि खादति ।। हिंसितो हि भवेत्सोमो देवताः पितरस्तथा
amāyāṃ tu ca yo mūrkho dantakāṣṭhaṃ hi khādati || hiṃsito hi bhavetsomo devatāḥ pitarastathā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रभातायां तु शर्वर्यामुदिते च दिवाकरे ।। दिवाकृत्यं ततो गृह्य विप्रस्य विधिपूर्वंकम्
prabhātāyāṃ tu śarvaryāmudite ca divākare || divākṛtyaṃ tato gṛhya viprasya vidhipūrvaṃkam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
श्मश्रुकर्म च कर्त्तव्यं नखानां छेदनानि च ।। स्नापनाऽभ्यञ्जने दद्यात्पितृभक्तेन सुन्दरि
śmaśrukarma ca karttavyaṃ nakhānāṃ chedanāni ca || snāpanā'bhyañjane dadyātpitṛbhaktena sundari
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पक्वान्नं तत्र वै कार्यं सुविमृष्टं च शुद्धितः ।। वृत्ते तु तत्र मध्याह्ने श्राद्धारम्भं तु कारयेत्
pakvānnaṃ tatra vai kāryaṃ suvimṛṣṭaṃ ca śuddhitaḥ || vṛtte tu tatra madhyāhne śrāddhārambhaṃ tu kārayet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्वागतं च तथा कृत्वा पाद्यार्थं सलिलं शुचि ।। पाद्यं दत्त्वा तु विप्राय गृहस्याभ्यन्तरं नयेत्
svāgataṃ ca tathā kṛtvā pādyārthaṃ salilaṃ śuci || pādyaṃ dattvā tu viprāya gṛhasyābhyantaraṃ nayet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आसनं कल्पयित्वा तु आवाह्य तदनन्तरम्।। अर्घ्यं दत्त्वा विधानेन गन्धमाल्यैः प्रपूज्य च
āsanaṃ kalpayitvā tu āvāhya tadanantaram|| arghyaṃ dattvā vidhānena gandhamālyaiḥ prapūjya ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
धूपं दीपं तथा वस्त्रं तिलोदकमथापि वा ।। पात्रं च भोजनस्यार्थे विप्राग्रे धारयेत्तथा
dhūpaṃ dīpaṃ tathā vastraṃ tilodakamathāpi vā || pātraṃ ca bhojanasyārthe viprāgre dhārayettathā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.