Varāha Purāṇa 193

अथ नचिकेतः प्रयाणवर्णनम् ।। लोमहर्षण उवाच ।। व्यासशिष्यं महाप्राज्ञं वेदवेदाङ्गपारगम् ।। द्वारदेशे समासीनं कृतपूर्वाह्णिकक्रियम्

atha naciketaḥ prayāṇavarṇanam || lomaharṣaṇa uvāca || vyāsaśiṣyaṃ mahāprājñaṃ vedavedāṅgapāragam || dvāradeśe samāsīnaṃ kṛtapūrvāhṇikakriyam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अश्वमेधे तथा वृत्ते राजा वै जनमेजयः ।। ब्रह्मवध्याभिभूतस्य दीक्षां द्वादशवार्षिकीम्

aśvamedhe tathā vṛtte rājā vai janamejayaḥ || brahmavadhyābhibhūtasya dīkṣāṃ dvādaśavārṣikīm

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रायश्चित्तं चरित्वैवमागतो गजसाह्वयम् ।। उपगम्य महात्मानं जाह्नवीतीरसंश्रयम्

prāyaścittaṃ caritvaivamāgato gajasāhvayam || upagamya mahātmānaṃ jāhnavītīrasaṃśrayam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ऋषिं परमसम्पन्नं वैशम्पायनमञ्जसा ।। कर्मणा प्रेरितस्तेन चिन्ताव्याकुललोचनः

ṛṣiṃ paramasampannaṃ vaiśampāyanamañjasā || karmaṇā preritastena cintāvyākulalocanaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कुरूणां पश्चिमो राजा पश्चात्तापेन पीडितः ।। व्यासशिष्यमुपागम्य प्रश्नमेनमपृच्छत

kurūṇāṃ paścimo rājā paścāttāpena pīḍitaḥ || vyāsaśiṣyamupāgamya praśnamenamapṛcchata

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

जनमेजय उवाच ।। भगवञ्जायते तीव्रं चिन्तयानस्य सुव्रत ।। कर्मपाकफलं यस्मिन्मानुषैरुप भुज्यते

janamejaya uvāca || bhagavañjāyate tīvraṃ cintayānasya suvrata || karmapākaphalaṃ yasminmānuṣairupa bhujyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एतदिच्छाम्यहं श्रोतुं कीदृशं तु यमालयम्।। किं प्रमाणं च किं रूपं कथं गत्वा स पश्यति

etadicchāmyahaṃ śrotuṃ kīdṛśaṃ tu yamālayam|| kiṃ pramāṇaṃ ca kiṃ rūpaṃ kathaṃ gatvā sa paśyati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

न गच्छेयं कथं विप्र प्रेतराज्ञो निवेशनम् ।। धर्मराजस्य धीरस्य सर्वलोकानुशासिनः

na gaccheyaṃ kathaṃ vipra pretarājño niveśanam || dharmarājasya dhīrasya sarvalokānuśāsinaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सूत उवाच ।। एवं पृष्टो महातेजास्तेन राज्ञा द्विजोत्तमः ।। उवाच मधुरं वाक्यं राजानं जनमेजयम्

sūta uvāca || evaṃ pṛṣṭo mahātejāstena rājñā dvijottamaḥ || uvāca madhuraṃ vākyaṃ rājānaṃ janamejayam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वैशम्पायन उवाच ।। शृणु राजन्पुरावृत्तां कथां परमशोभनाम् । धर्मवृद्धिकरीं नित्यां यशस्यां कीर्तिवर्द्धिनीम्

vaiśampāyana uvāca || śṛṇu rājanpurāvṛttāṃ kathāṃ paramaśobhanām | dharmavṛddhikarīṃ nityāṃ yaśasyāṃ kīrtivarddhinīm

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पावनीं सर्वपापानां प्रवृत्तौ शुभकारिणीम् ।। इतिहासपुराणानां कथां वै विदुषां प्रियाम्

pāvanīṃ sarvapāpānāṃ pravṛttau śubhakāriṇīm || itihāsapurāṇānāṃ kathāṃ vai viduṣāṃ priyām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कश्चिदासीत्पुरा राजनृषिः परमधार्मिकः ।। उद्दालक इति ख्यातः सर्ववेदाङ्गतत्त्ववित्

kaścidāsītpurā rājanṛṣiḥ paramadhārmikaḥ || uddālaka iti khyātaḥ sarvavedāṅgatattvavit

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तस्य पुत्रो महातेजा योगमास्थाय बुद्धिमान् ।। नाचिकेत इति ख्यातः सर्ववेदाङ्गतत्त्ववित्

tasya putro mahātejā yogamāsthāya buddhimān || nāciketa iti khyātaḥ sarvavedāṅgatattvavit

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तेन रुष्टेन शप्तोऽभूत्पुत्रः परमधार्मिकः ।। गच्छ शीघ्रं यमं पश्य मम क्रोधेन दुर्मते

tena ruṣṭena śapto'bhūtputraḥ paramadhārmikaḥ || gaccha śīghraṃ yamaṃ paśya mama krodhena durmate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

क्षणेनान्तर्हितो जातः पितरं प्रत्युवाच ह ।। विनयात्पृष्ठतो वाक्यं भावेन च समन्वितम्

kṣaṇenāntarhito jātaḥ pitaraṃ pratyuvāca ha || vinayātpṛṣṭhato vākyaṃ bhāvena ca samanvitam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मा भूद्वाक्यं च ते मिथ्या धार्मिकस्य कदाचन ।। गमिष्यामि पुरं रम्यं धर्मराजस्य धीमतः

mā bhūdvākyaṃ ca te mithyā dhārmikasya kadācana || gamiṣyāmi puraṃ ramyaṃ dharmarājasya dhīmataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इह चैव पुनस्तावदागमिष्ये न संशयः

iha caiva punastāvadāgamiṣye na saṃśayaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तथेत्युक्त्वा महातेजाः पुत्रः परमधार्मिकः ।। चिन्तयित्वा मुहुर्तं तु योगमास्थाय बुद्धिमान्

tathetyuktvā mahātejāḥ putraḥ paramadhārmikaḥ || cintayitvā muhurtaṃ tu yogamāsthāya buddhimān

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मिथ्याभिशंसिनं तात यथेष्टं तारयिष्यति ।। रोषेण हि मृषावादी निर्दयः कुलपांसनः

mithyābhiśaṃsinaṃ tāta yatheṣṭaṃ tārayiṣyati || roṣeṇa hi mṛṣāvādī nirdayaḥ kulapāṃsanaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अप्रवृत्तस्त्वसम्भाष्यो योऽहं मिथ्या प्रयुक्तवान् ।। त्वां वै धर्मसमाचारमभिधानेन शप्तवान्

apravṛttastvasambhāṣyo yo'haṃ mithyā prayuktavān || tvāṃ vai dharmasamācāramabhidhānena śaptavān

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अहं पुत्र न सद्वादी न क्षमे धर्मदूषितम् ।। मम त्वं हि महाभाग नित्यं चित्तानुपालकः

ahaṃ putra na sadvādī na kṣame dharmadūṣitam || mama tvaṃ hi mahābhāga nityaṃ cittānupālakaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

धर्मज्ञश्च यशस्वी च नित्यं क्षान्तो जितेन्द्रियः।। शु्श्रूषुरनहंवादी शक्तस्तारयितुं मम

dharmajñaśca yaśasvī ca nityaṃ kṣānto jitendriyaḥ|| śuśrūṣuranahaṃvādī śaktastārayituṃ mama

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

याचितस्त्वं मया पुत्र गन्तुं वै तत्र नार्हसि

yācitastvaṃ mayā putra gantuṃ vai tatra nārhasi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यदि वैवस्वतो राजा तत्र प्राप्तं यदृच्छया ।। रोषेण त्वां महातेजा विसृजेन्न कदाचन

yadi vaivasvato rājā tatra prāptaṃ yadṛcchayā || roṣeṇa tvāṃ mahātejā visṛjenna kadācana

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विनश्येयमहं पश्य कुलसेतुविनाशनः।। धिक्कृतः सर्वलोकेन पापकर्त्ता नराधमः

vinaśyeyamahaṃ paśya kulasetuvināśanaḥ|| dhikkṛtaḥ sarvalokena pāpakarttā narādhamaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नरकस्य पुदित्याख्या दुःखेन नरकं विदुः।। पुतित्राणं भवेत्पुत्रादिहेष्यति परत्र च ।।२७।।। हुतं दत्तं तपस्तप्तं पितरश्चापि पोषिताः ।। अपुत्रस्य हि तत्सर्वं मोघं भवति निश्चयः

narakasya pudityākhyā duḥkhena narakaṃ viduḥ|| putitrāṇaṃ bhavetputrādiheṣyati paratra ca ||27||| hutaṃ dattaṃ tapastaptaṃ pitaraścāpi poṣitāḥ || aputrasya hi tatsarvaṃ moghaṃ bhavati niścayaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शुश्रूषावान्भवेच्छूद्रो वैश्यो वा कृषिजीवनः ।।। सस्यगोप्ता तु राजन्यो ब्राह्मणो वा स्वकर्मकृत्

śuśrūṣāvānbhavecchūdro vaiśyo vā kṛṣijīvanaḥ ||| sasyagoptā tu rājanyo brāhmaṇo vā svakarmakṛt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तपो वा विपुलं तप्त्वा दत्त्वा दानमनुत्तमम् ।। अपुत्रो नाप्नुयात्स्वर्गं यथा तात मया श्रुतम्

tapo vā vipulaṃ taptvā dattvā dānamanuttamam || aputro nāpnuyātsvargaṃ yathā tāta mayā śrutam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पुत्रेण लभते जन्म पौत्रेण तु पितामहः ।। पुत्रस्य च प्रपौत्रेण मोदते प्रपितामहः

putreṇa labhate janma pautreṇa tu pitāmahaḥ || putrasya ca prapautreṇa modate prapitāmahaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

न हास्यामीति वत्स त्वां मम वंशविवर्द्धनम् ।। याच्यमानः प्रयत्नेन तत्र गन्तुं न चार्हति

na hāsyāmīti vatsa tvāṃ mama vaṃśavivarddhanam || yācyamānaḥ prayatnena tatra gantuṃ na cārhati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वैशम्पायन उवाच ।। एवं विलपमानं तं पितरं प्रत्युवाच ह ।। हृष्टपुष्ट वपुर्भूत्वा पुत्रः परमधार्मिकः

vaiśampāyana uvāca || evaṃ vilapamānaṃ taṃ pitaraṃ pratyuvāca ha || hṛṣṭapuṣṭa vapurbhūtvā putraḥ paramadhārmikaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पुत्र उवाच ।। न विषादस्त्वया कार्यो द्रक्ष्यसे मामिहागतम् ।। दृष्ट्वा च तमहं देवं सर्वलोकनमस्कृतम्

putra uvāca || na viṣādastvayā kāryo drakṣyase māmihāgatam || dṛṣṭvā ca tamahaṃ devaṃ sarvalokanamaskṛtam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आगच्छामि पुनश्चात्र न भयं मेऽस्ति मृत्युतः ।। पूजयिष्यति मां तात राजा त्वदनुकंपया

āgacchāmi punaścātra na bhayaṃ me'sti mṛtyutaḥ || pūjayiṣyati māṃ tāta rājā tvadanukaṃpayā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सत्ये तिष्ठ महाभाग सत्यं च परिपालय ।। सत्यं स्वर्गस्य सोपानं पारावारस्य नौरिव

satye tiṣṭha mahābhāga satyaṃ ca paripālaya || satyaṃ svargasya sopānaṃ pārāvārasya nauriva

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सूर्यस्तपति सत्येन वातः सत्येन वाति च ।। अग्निर्दहति सत्येन सत्येन पृथिवी स्थिता

sūryastapati satyena vātaḥ satyena vāti ca || agnirdahati satyena satyena pṛthivī sthitā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

उदधिर्ल्लङ्घयेन्नैव मर्यादां सत्यपालितः ।। मन्त्रः प्रयुक्तः सत्येन सर्वलोकहितायते

udadhirllaṅghayennaiva maryādāṃ satyapālitaḥ || mantraḥ prayuktaḥ satyena sarvalokahitāyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सत्येन यज्ञा वर्त्तन्ते मन्त्रपूताः सुपूजिताः ।। सत्येन वेदा गायन्ति सत्ये लोकाः प्रतिष्ठिताः

satyena yajñā varttante mantrapūtāḥ supūjitāḥ || satyena vedā gāyanti satye lokāḥ pratiṣṭhitāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सत्यं गाति तथा साम सर्वं सत्ये प्रतिष्ठितम् ।। सत्यं स्वर्गश्च धर्मश्च सत्यादन्यन्न विद्यते

satyaṃ gāti tathā sāma sarvaṃ satye pratiṣṭhitam || satyaṃ svargaśca dharmaśca satyādanyanna vidyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सत्येन सर्वं लभते यथा तात मया श्रुतम् ।। न हि सत्यमतिक्रम्य विद्यते किंचिदुत्तमम्

satyena sarvaṃ labhate yathā tāta mayā śrutam || na hi satyamatikramya vidyate kiṃciduttamam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

देवदेवेन रुद्रेण वेदगर्भः पुरा किल ।। सत्यस्थितेन देवानां परित्यक्तो महात्मना

devadevena rudreṇa vedagarbhaḥ purā kila || satyasthitena devānāṃ parityakto mahātmanā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दीक्षां धारयते ब्रह्मा स तेनैव सुयन्त्रितः ।। और्वेणाग्निस्तथा क्षिप्तः सत्येन वडवामुखे

dīkṣāṃ dhārayate brahmā sa tenaiva suyantritaḥ || aurveṇāgnistathā kṣiptaḥ satyena vaḍavāmukhe

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

संवर्तेन पुरा तात सर्वे लोकाः सदैवताः ।। देवानामनुकंपार्थं धृता वीर्यवता तदा

saṃvartena purā tāta sarve lokāḥ sadaivatāḥ || devānāmanukaṃpārthaṃ dhṛtā vīryavatā tadā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पाताले पालयन् सत्यं बद्धो वैरोचनो वसन् ।। वर्द्धमानो महाशृङ्गैः शतशृङ्गो महागिरिः

pātāle pālayan satyaṃ baddho vairocano vasan || varddhamāno mahāśṛṅgaiḥ śataśṛṅgo mahāgiriḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्थितः सत्ये महाविन्ध्यो वर्द्धमानो न वर्द्धते ।। सर्वं चराचरमिदं सत्येन श्रीयते जगत्

sthitaḥ satye mahāvindhyo varddhamāno na varddhate || sarvaṃ carācaramidaṃ satyena śrīyate jagat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

गृहधर्माश्च ये दृष्टा वानप्रस्थाश्च शोभिताः ।। यतीनां च गतिः शुद्धा ये चान्ये व्रतसंस्थिताः

gṛhadharmāśca ye dṛṣṭā vānaprasthāśca śobhitāḥ || yatīnāṃ ca gatiḥ śuddhā ye cānye vratasaṃsthitāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अश्वमेधसहस्रं च सत्यं च तुलया धृतम् ।। अश्वमेधसहस्राद्धि सत्यमेव विशिष्यते

aśvamedhasahasraṃ ca satyaṃ ca tulayā dhṛtam || aśvamedhasahasrāddhi satyameva viśiṣyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सत्येन पाल्यते धर्मो धर्मो रक्षति रक्षितः ।। तस्मात् सत्यं कुरुष्वाद्य रक्ष आत्मानमात्मना

satyena pālyate dharmo dharmo rakṣati rakṣitaḥ || tasmāt satyaṃ kuruṣvādya rakṣa ātmānamātmanā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एवमुक्त्वा हृष्टपुष्टः स्वेन देहेन सुव्रत ।। तपसा प्राप्तयोगस्तु जितात्मा कृतसंयमः

evamuktvā hṛṣṭapuṣṭaḥ svena dehena suvrata || tapasā prāptayogastu jitātmā kṛtasaṃyamaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ऋषिपुत्रो महातेजा सत्यवागनसूयकः ।। प्राप्तश्च परमं स्थानं यत्र राज्ञो यमस्य तु

ṛṣiputro mahātejā satyavāganasūyakaḥ || prāptaśca paramaṃ sthānaṃ yatra rājño yamasya tu

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इति श्रीवराहपुराणे प्रागितिहासे संसारचक्रे नचिकेतप्रयाणं नाम त्रिनवत्यधिकशततमोऽध्यायः

iti śrīvarāhapurāṇe prāgitihāse saṃsāracakre naciketaprayāṇaṃ nāma trinavatyadhikaśatatamo'dhyāyaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.