Varāha Purāṇa 194

अथ नचिकेतसो आगमनवर्णनम् ।। वैशम्पायन उवाच ।। गतश्च परमं स्थानं यत्र राजा दुरासदः ।। अर्चितस्तु यथान्यायं दृष्ट्वैव तु विसर्जितः

atha naciketaso āgamanavarṇanam || vaiśampāyana uvāca || gataśca paramaṃ sthānaṃ yatra rājā durāsadaḥ || arcitastu yathānyāyaṃ dṛṣṭvaiva tu visarjitaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततो हृष्टमना राजन्पुत्रं दृष्ट्वा तपोनिधिः ।। परिष्वज्य च बाहुभ्यां मूर्द्धन्याघ्राय यत्नतः

tato hṛṣṭamanā rājanputraṃ dṛṣṭvā taponidhiḥ || pariṣvajya ca bāhubhyāṃ mūrddhanyāghrāya yatnataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दिवं च पृथिवीं चैव नादयामास हृष्टवत् ।। स संहृष्टमनाः प्रीतस्तानुवाच तपोधनान्

divaṃ ca pṛthivīṃ caiva nādayāmāsa hṛṣṭavat || sa saṃhṛṣṭamanāḥ prītastānuvāca tapodhanān

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पश्यन्तु मम पुत्रस्य प्रभावं दिव्यतेजसः ।। यमस्य भवनं गत्वा पुनः शीघ्रमिहागतः

paśyantu mama putrasya prabhāvaṃ divyatejasaḥ || yamasya bhavanaṃ gatvā punaḥ śīghramihāgataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पितृस्नेहानुभावेन गुरुशुश्रूषयापि च ।। दैवेन हेतुना चायं जीवन्दृष्टो मया सुतः

pitṛsnehānubhāvena guruśuśrūṣayāpi ca || daivena hetunā cāyaṃ jīvandṛṣṭo mayā sutaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

लोके मत्सदृशो नास्ति पुमान्भाग्यसमन्वितः ।। एष मृत्युमुखं गत्वा मम पुत्र इहागतः

loke matsadṛśo nāsti pumānbhāgyasamanvitaḥ || eṣa mṛtyumukhaṃ gatvā mama putra ihāgataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कच्चित्त्वं न हतो वत्स नैव बद्धो यमालये ।। कच्चित्ते स शिवः पन्था गच्छतस्तव पुत्रक

kaccittvaṃ na hato vatsa naiva baddho yamālaye || kaccitte sa śivaḥ panthā gacchatastava putraka

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कच्चित्ते व्याधयो घोरा नान्वगच्छन्यमालये ।। किमपूर्वं त्वया दृष्टं कच्चित्तुष्टो महातपाः

kaccitte vyādhayo ghorā nānvagacchanyamālaye || kimapūrvaṃ tvayā dṛṣṭaṃ kaccittuṣṭo mahātapāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कच्चिद्राजा त्वया दृष्टः प्रेतानामधिपो बली ।। परुषेण न कच्चित्त्वां यमः पश्यति चक्षुषा

kaccidrājā tvayā dṛṣṭaḥ pretānāmadhipo balī || paruṣeṇa na kaccittvāṃ yamaḥ paśyati cakṣuṣā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कच्चिन्न तुष्टो भगवांस्त्वां दृष्ट्वा स्वयमागतम् ।। कच्चिच्छीघ्रं विसृष्टोऽसि धर्मराजेन पुत्रक

kaccinna tuṣṭo bhagavāṃstvāṃ dṛṣṭvā svayamāgatam || kaccicchīghraṃ visṛṣṭo'si dharmarājena putraka

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कच्चिद्दौवारिकास्तत्र न रौद्रास्त्वां यमालये ।। कच्चिद्राज्ञा विसृष्टं तु ना बाधन्तेतरे जनाः

kacciddauvārikāstatra na raudrāstvāṃ yamālaye || kaccidrājñā visṛṣṭaṃ tu nā bādhantetare janāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कच्चित्पन्थास्त्वया लब्धो निर्गमो वा यमालये ।। अयं मम सुतः प्राप्तः प्रसन्ना मम देवताः

kaccitpanthāstvayā labdho nirgamo vā yamālaye || ayaṃ mama sutaḥ prāptaḥ prasannā mama devatāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ऋषयश्च महाभागा द्विजाश्च सुमहाव्रताः ।। यन्मे वत्स पुनः प्राप्तो यमलोकाद्दुरासदात्

ṛṣayaśca mahābhāgā dvijāśca sumahāvratāḥ || yanme vatsa punaḥ prāpto yamalokāddurāsadāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एवमाभाषमाणं तु श्रुत्वा सर्वे वनौकसः ।। त्यक्त्वा व्रतानि सर्वाणि नियमांश्च तथैव च

evamābhāṣamāṇaṃ tu śrutvā sarve vanaukasaḥ || tyaktvā vratāni sarvāṇi niyamāṃśca tathaiva ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

जपन्तश्चैव जाप्यानि पूजयन्तश्च देवताः ।। उदूर्द्ध्वबाहवः केचित्तिष्ठन्तोऽन्ये सुदारुणम्

japantaścaiva jāpyāni pūjayantaśca devatāḥ || udūrddhvabāhavaḥ kecittiṣṭhanto'nye sudāruṇam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एकपादेन तिष्ठन्तः पश्यन्तोऽन्ये दिवाकरम् ।। एवमेव परित्यज्य नियमान्पूर्वसंचितान्

ekapādena tiṣṭhantaḥ paśyanto'nye divākaram || evameva parityajya niyamānpūrvasaṃcitān

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वैश्वानरा महाभागास्तपसा संशितव्रताः ।। आगतास्त्वरितं द्रष्टुं नाचिकेतं सुतं तदा

vaiśvānarā mahābhāgāstapasā saṃśitavratāḥ || āgatāstvaritaṃ draṣṭuṃ nāciketaṃ sutaṃ tadā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दिग्वाससश्च ऋषयो दन्तोलूखलिनस्तथा ।। अश्मकूटाश्च मौनाश्च शीर्णपर्णांबुभोजनाः

digvāsasaśca ṛṣayo dantolūkhalinastathā || aśmakūṭāśca maunāśca śīrṇaparṇāṃbubhojanāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

धूमदाश्च तथा चान्ये तप्यमानाश्च पावके ।। परिवार्य तथा दृष्ट्वा तस्य पुत्रं तपोनिधिम्

dhūmadāśca tathā cānye tapyamānāśca pāvake || parivārya tathā dṛṣṭvā tasya putraṃ taponidhim

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

उपविष्टास्तथा चान्ये स्थिताश्चान्ये सुयन्त्रिताः ।। ते सर्वे तं तु पृच्छन्ति ऋषयो वेदपारगाः

upaviṣṭāstathā cānye sthitāścānye suyantritāḥ || te sarve taṃ tu pṛcchanti ṛṣayo vedapāragāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तं नाचिकेतसं दृष्ट्वा यमलोकादिहागतम् ।। भीतास्तत्र स्थिता हृष्टा केचित्कौतूहलान्विताः

taṃ nāciketasaṃ dṛṣṭvā yamalokādihāgatam || bhītāstatra sthitā hṛṣṭā kecitkautūhalānvitāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

केचिद्विमनसश्चैव केचित्संशयवादिनः ।। तमूचुः सहिताः सर्वे ऋषिपुत्रं तपोधनम्

kecidvimanasaścaiva kecitsaṃśayavādinaḥ || tamūcuḥ sahitāḥ sarve ṛṣiputraṃ tapodhanam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ऋषय ऊचुः ।। भो भो सत्यव्रताचार गुरुशुश्रूषणे रत ।। नाचिकेतः सुत प्राज्ञ स्वधर्मपरिपालक

ṛṣaya ūcuḥ || bho bho satyavratācāra guruśuśrūṣaṇe rata || nāciketaḥ suta prājña svadharmaparipālaka

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ब्रूहि सत्यं त्वया दृष्टं श्रुतं च सविशेषकम् ।। ऋषीणां श्रोतुकामानां पितुश्चैव विशेषतः

brūhi satyaṃ tvayā dṛṣṭaṃ śrutaṃ ca saviśeṣakam || ṛṣīṇāṃ śrotukāmānāṃ pituścaiva viśeṣataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अपि गुह्यं च वक्तव्यं पृष्टे सति विशेषतः ।। सर्वस्यापि भयं तीव्रं यद्द्वारा प्रतिदृश्यते

api guhyaṃ ca vaktavyaṃ pṛṣṭe sati viśeṣataḥ || sarvasyāpi bhayaṃ tīvraṃ yaddvārā pratidṛśyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मृतं नैव परं तात दृश्यते कालमायया ।। स्वकर्म भुज्यते तात प्रयत्नेन च मानवैः

mṛtaṃ naiva paraṃ tāta dṛśyate kālamāyayā || svakarma bhujyate tāta prayatnena ca mānavaiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इह चैव कृतं यत्तु तत्परत्रोपभुज्यते।। करोति यदि तत्कर्म शुभं वा यदि वाऽशुभम्

iha caiva kṛtaṃ yattu tatparatropabhujyate|| karoti yadi tatkarma śubhaṃ vā yadi vā'śubham

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तथाऽत्र दृश्यते काले कालस्यैव तु मायया ।। म्रियते च यथा जन्तुर्यथा गर्भे च तिष्ठति

tathā'tra dṛśyate kāle kālasyaiva tu māyayā || mriyate ca yathā janturyathā garbhe ca tiṣṭhati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तस्य पारं न गच्छन्ति बहवः पारचिन्तकाः ।। तत्र स्थिते जगत्सर्वं लोभमोहतमोवृतम्।।२९। चिन्तयेत न चिन्ताऽत्र मृगयन्ति च यद्धितम् ।। करोति चित्रगुप्तः किं किं च जल्पत्यसौ पुनः

tasya pāraṃ na gacchanti bahavaḥ pāracintakāḥ || tatra sthite jagatsarvaṃ lobhamohatamovṛtam||29| cintayeta na cintā'tra mṛgayanti ca yaddhitam || karoti citraguptaḥ kiṃ kiṃ ca jalpatyasau punaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

धर्मराजस्य किं रूपं कालो वा कीदृशो मुने।। किंरूपा व्याधयश्चैव विपाको वापि कीदृशः

dharmarājasya kiṃ rūpaṃ kālo vā kīdṛśo mune|| kiṃrūpā vyādhayaścaiva vipāko vāpi kīdṛśaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

किंच कुर्वन्प्रमुच्येत किं वा कर्म समाचरेत्।। आस्पदं सर्वलोकस्य तत्कर्म दुरतिक्रमम्

kiṃca kurvanpramucyeta kiṃ vā karma samācaret|| āspadaṃ sarvalokasya tatkarma duratikramam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

क्रोधबन्धनजं क्लेशं कर्षणं छेदनं तथा ।। येन गच्छन्ति विप्रेन्द्र लोके कर्मविदो जनाः

krodhabandhanajaṃ kleśaṃ karṣaṇaṃ chedanaṃ tathā || yena gacchanti viprendra loke karmavido janāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वैशम्पायन उवाच।। ऋषिभिस्त्वेवमुक्तस्तु नाचिकेतो महामनाः ।। यदुवाच महाराज शृणु तज्जनमेजय

vaiśampāyana uvāca|| ṛṣibhistvevamuktastu nāciketo mahāmanāḥ || yaduvāca mahārāja śṛṇu tajjanamejaya

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

जितात्मानः कथं यान्ति कथं गच्छति पापकृत् ।। यथाश्रुतं यथादृष्टं यथा चैवावधारितम् ।।३४।। प् रणयात्सौहृदात्स्नेहादस्माभिरभिपृच्छितम् ।। वद सर्वं महाभाग याथातथ्येन विस्तरम्

jitātmānaḥ kathaṃ yānti kathaṃ gacchati pāpakṛt || yathāśrutaṃ yathādṛṣṭaṃ yathā caivāvadhāritam ||34|| p raṇayātsauhṛdātsnehādasmābhirabhipṛcchitam || vada sarvaṃ mahābhāga yāthātathyena vistaram

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इति श्रीवराहपुराणे संसारचक्रे नचिकेतागमनं नाम चतुर्नवत्यधिकशततमोऽध्यायः

iti śrīvarāhapurāṇe saṃsāracakre naciketāgamanaṃ nāma caturnavatyadhikaśatatamo'dhyāyaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.