Varāha Purāṇa 197

ऋषिपुत्र उवाच ।। दशयोजनविस्तारं ततो द्विगुणमायतम् ।। प्राकारेण परिक्षिप्तं प्रासादशत शोभितम्

ṛṣiputra uvāca || daśayojanavistāraṃ tato dviguṇamāyatam || prākāreṇa parikṣiptaṃ prāsādaśata śobhitam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

समालिखदिवाकाशं प्रदीप्तमिव तेजसा ।। गोपुरं तूत्तमं तत्र प्रासादशतशोभितम्

samālikhadivākāśaṃ pradīptamiva tejasā || gopuraṃ tūttamaṃ tatra prāsādaśataśobhitam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नानायन्त्रैः समाकीर्णं ज्वालामालासमायुतम् ।। देवतानामृषीणां च ये चान्ये शुभकारिणः

nānāyantraiḥ samākīrṇaṃ jvālāmālāsamāyutam || devatānāmṛṣīṇāṃ ca ye cānye śubhakāriṇaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रवेशस्तत्र तेषां हि विहितो धर्मदर्शिनाम् ।। राजते गोपुरं सर्वं शारदाभ्रचयप्रभम्

praveśastatra teṣāṃ hi vihito dharmadarśinām || rājate gopuraṃ sarvaṃ śāradābhracayaprabham

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मानुषाणां सुकृतिनां प्रवेशस्तत्र निर्मितः ।। अग्निघर्मसमाकीर्णं सर्वदोषसमन्वितम्

mānuṣāṇāṃ sukṛtināṃ praveśastatra nirmitaḥ || agnigharmasamākīrṇaṃ sarvadoṣasamanvitam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आयसं गोपुरं तत्र दक्षिणं भीमदर्शनम् ।। रौद्रं प्रतिभयाकारं सुतप्तं दुर्निरीक्षणम्

āyasaṃ gopuraṃ tatra dakṣiṇaṃ bhīmadarśanam || raudraṃ pratibhayākāraṃ sutaptaṃ durnirīkṣaṇam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रवेशो हि ततस्तेन विहितो रविसूनुना ।। पापिष्ठानां नृशंसानां क्रव्यादानां दुरात्मनाम्

praveśo hi tatastena vihito ravisūnunā || pāpiṣṭhānāṃ nṛśaṃsānāṃ kravyādānāṃ durātmanām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पापानां चैव सर्वेषां ये चान्ये घातकारकाः ।। औदुम्बरमवीचीकमुच्चावचमनःकृतम

pāpānāṃ caiva sarveṣāṃ ye cānye ghātakārakāḥ || audumbaramavīcīkamuccāvacamanaḥkṛtama

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

गोपुरं पश्चिमं तच्च दुर्निरीक्षं समन्ततः ।। महता वह्निजालेन समालिप्तं भयानकम्

gopuraṃ paścimaṃ tacca durnirīkṣaṃ samantataḥ || mahatā vahnijālena samāliptaṃ bhayānakam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दुष्कृतीनां प्रवेशार्थं यमेन विहितं स्वयम् ।। तस्मिन् पुरवरे रम्ये रम्या परम शोभना

duṣkṛtīnāṃ praveśārthaṃ yamena vihitaṃ svayam || tasmin puravare ramye ramyā parama śobhanā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सर्वरत्नमयी दिव्या वैवस्वतनियोजिता ।। सभा परमसम्पन्ना धार्मिकैः सत्यवादिभिः

sarvaratnamayī divyā vaivasvataniyojitā || sabhā paramasampannā dhārmikaiḥ satyavādibhiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

जितक्रोधैरलुब्धैश्च वीतरागैस्तपस्विभिः ।। सा सभा धर्मयुक्तानां सा सभा पापकारिणाम्

jitakrodhairalubdhaiśca vītarāgaistapasvibhiḥ || sā sabhā dharmayuktānāṃ sā sabhā pāpakāriṇām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सा सभा सर्वलोकस्य शुभस्यैवाशुभस्य च ।। कर्मणा सूचितस्याथ सा सभा धर्मसंहिता

sā sabhā sarvalokasya śubhasyaivāśubhasya ca || karmaṇā sūcitasyātha sā sabhā dharmasaṃhitā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अनिर्वर्त्यं यथा कर्म शास्त्रदृष्टेन कर्मणा ।। निर्विशङ्का निराक्षेपा धर्मज्ञा धर्मपाठकाः

anirvartyaṃ yathā karma śāstradṛṣṭena karmaṇā || nirviśaṅkā nirākṣepā dharmajñā dharmapāṭhakāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

चिन्तयन्ति च कार्याणि सर्वलोकहिताय ते ।। यथादृष्टं यथाशास्त्रं यथाकालनिवेदकाः

cintayanti ca kāryāṇi sarvalokahitāya te || yathādṛṣṭaṃ yathāśāstraṃ yathākālanivedakāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततः सर्वे च तत्सर्वं चिन्तयन्ति सुयन्त्रिताः ।। मनुः प्रजापतिश्चैव पाराशर्यो महामुनिः

tataḥ sarve ca tatsarvaṃ cintayanti suyantritāḥ || manuḥ prajāpatiścaiva pārāśaryo mahāmuniḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अत्रिरौद्दालकिश्चैव आपस्तम्बश्च वीर्यवान् ।। बृहस्पतिश्च शुक्रश्च गौतमश्च महातपाः

atrirauddālakiścaiva āpastambaśca vīryavān || bṛhaspatiśca śukraśca gautamaśca mahātapāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शङ्खश्च लिखितश्चैव ह्यङ्गिरा भृगुरेव च ।। पुलस्त्यः पुलहश्चैव ये चान्ये धर्मपाठकाः

śaṅkhaśca likhitaścaiva hyaṅgirā bhṛgureva ca || pulastyaḥ pulahaścaiva ye cānye dharmapāṭhakāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यमेन सहिताः सर्वे चिन्तयन्ति प्रतिक्रियाम् ।। सर्वे च कामप्रचुरा ये दिव्या ये च मानुषाः

yamena sahitāḥ sarve cintayanti pratikriyām || sarve ca kāmapracurā ye divyā ye ca mānuṣāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कुण्डलाभ्यां पिनद्धाभ्यामङ्गदाभ्यां महातपाः ।। भ्राजते मुकुटस्तस्य ब्रह्मदत्तो महाद्युतिः

kuṇḍalābhyāṃ pinaddhābhyāmaṅgadābhyāṃ mahātapāḥ || bhrājate mukuṭastasya brahmadatto mahādyutiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तेजसा वचसा चैव दुर्निरीक्ष्यो महाबलः ।। एकस्थमिव सर्वेषां तेजस्तेजस्विनां तदा

tejasā vacasā caiva durnirīkṣyo mahābalaḥ || ekasthamiva sarveṣāṃ tejastejasvināṃ tadā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तस्य पार्श्वे महादिव्या ऋषयो ब्रह्मवादिनः ।। दीप्यमानाः स्ववपुषा वेदवेदाङ्गपारगाः

tasya pārśve mahādivyā ṛṣayo brahmavādinaḥ || dīpyamānāḥ svavapuṣā vedavedāṅgapāragāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वेदार्थानां विचारज्ञाः सत्यधर्मपुरस्कृताः ।। छन्दःशिक्षाविकल्पज्ञाः सर्वशास्त्रविकल्पकाः ।। २३ ।।. निरुक्तमतिवादाश्च सामगान्धर्वशोभिताः ।। धातुवादाश्च विविधा निरुक्ताश्चैव नैगमाः

vedārthānāṃ vicārajñāḥ satyadharmapuraskṛtāḥ || chandaḥśikṣāvikalpajñāḥ sarvaśāstravikalpakāḥ || 23 ||. niruktamativādāśca sāmagāndharvaśobhitāḥ || dhātuvādāśca vividhā niruktāścaiva naigamāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत्र चैव मया दृष्टा ऋषयः पितरस्तथा ।। भवने धर्मराजस्य प्रगायन्तः कथाः शुभाः

tatra caiva mayā dṛṣṭā ṛṣayaḥ pitarastathā || bhavane dharmarājasya pragāyantaḥ kathāḥ śubhāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तस्य पार्श्वे मया दृष्टः कृष्णवर्णो महाहनुः ।। उत्तमः प्रकृताकार उर्द्ध्वरोमा निराकृतिः

tasya pārśve mayā dṛṣṭaḥ kṛṣṇavarṇo mahāhanuḥ || uttamaḥ prakṛtākāra urddhvaromā nirākṛtiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वामबाहुश्च दण्डेन प्रवरेण समन्वितः ।। विकृतास्यो महादंष्ट्रो नित्यक्रुद्धो भयानकः

vāmabāhuśca daṇḍena pravareṇa samanvitaḥ || vikṛtāsyo mahādaṃṣṭro nityakruddho bhayānakaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शिक्षार्थे धर्मराजेन सन्दिष्टः स पुनः पुनः ।। शृणोति चैव कालोऽसौ नित्ययुक्तः सनातनः

śikṣārthe dharmarājena sandiṣṭaḥ sa punaḥ punaḥ || śṛṇoti caiva kālo'sau nityayuktaḥ sanātanaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तथान्ये चापरे तत्र शासनेषु समाहिताः ।। दृष्टास्तत्र मया तात सर्वतेजोमयी शुभा

tathānye cāpare tatra śāsaneṣu samāhitāḥ || dṛṣṭāstatra mayā tāta sarvatejomayī śubhā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यमेन पूज्यमाना सा दिव्यगन्धानुलेपनैः ।। संहारः सर्वलोकानां गतीनां च महागतिः

yamena pūjyamānā sā divyagandhānulepanaiḥ || saṃhāraḥ sarvalokānāṃ gatīnāṃ ca mahāgatiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अतः परं न कर्त्तव्यं साधनं कथितं बुधैः ।। बिभ्यंति ह्यसुरास्तत्र ऋषयश्च तपोधनाः

ataḥ paraṃ na karttavyaṃ sādhanaṃ kathitaṃ budhaiḥ || bibhyaṃti hyasurāstatra ṛṣayaśca tapodhanāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

असुराश्च सुराश्चैव योगिनश्च महौजसः ।। नमस्कार्या च पूज्या च मोहिनी सर्वसाधनी

asurāśca surāścaiva yoginaśca mahaujasaḥ || namaskāryā ca pūjyā ca mohinī sarvasādhanī

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तस्याङ्गेभ्यः समुद्भूता व्याधयः क्लेशसम्भवाः ।। अपराश्च महाघोराः व्याधयः कालनिर्मिताः

tasyāṅgebhyaḥ samudbhūtā vyādhayaḥ kleśasambhavāḥ || aparāśca mahāghorāḥ vyādhayaḥ kālanirmitāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पौरुषेण समायुक्ताः सर्वलोकनयायताः ।। प्रकृत्या दुर्विनीतश्च महाक्रोधः सुदारुणः

pauruṣeṇa samāyuktāḥ sarvalokanayāyatāḥ || prakṛtyā durvinītaśca mahākrodhaḥ sudāruṇaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

महासत्त्वो महातेजाः जरामरणवर्जितः ।। मृत्युर्दृष्टा दुराधर्षो दिव्यगन्धानुलेपनः

mahāsattvo mahātejāḥ jarāmaraṇavarjitaḥ || mṛtyurdṛṣṭā durādharṣo divyagandhānulepanaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

गायका हासकाश्चैव सर्वजीवप्रबोधकाः ।। मृत्युना सहिता नित्यं कालज्ञा कालसम्मताः

gāyakā hāsakāścaiva sarvajīvaprabodhakāḥ || mṛtyunā sahitā nityaṃ kālajñā kālasammatāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दिव्याभरणशोभाभिः शोभमानाः सुतेजसः ।। सवालव्यजनच्छन्नैः केचित्तत्र महौजसः

divyābharaṇaśobhābhiḥ śobhamānāḥ sutejasaḥ || savālavyajanacchannaiḥ kecittatra mahaujasaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पर्यास्तरणसंछन्नेष्वासनेषु तथा परे ।। पूज्यमाना मया दृष्टाः केचित्तत्र महौजसः

paryāstaraṇasaṃchanneṣvāsaneṣu tathā pare || pūjyamānā mayā dṛṣṭāḥ kecittatra mahaujasaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अनेकाश्च नरास्तत्र वेदनाश्च सुदारुणाः ।। नारीनरस्वरूपाश्च मया दृष्टास्त्वनेकशः

anekāśca narāstatra vedanāśca sudāruṇāḥ || nārīnarasvarūpāśca mayā dṛṣṭāstvanekaśaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कामक्रोधविचारिण्यो नानारूपधराः स्त्रियः ।। जीवभक्षकरा घोरास्तीव्ररोषा भयानकाः

kāmakrodhavicāriṇyo nānārūpadharāḥ striyaḥ || jīvabhakṣakarā ghorāstīvraroṣā bhayānakāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तासां हलहलाशब्दः सर्वासां च समन्ततः ।। धर्मराजसमीपे तु दारयन्ति धरामिमाम्

tāsāṃ halahalāśabdaḥ sarvāsāṃ ca samantataḥ || dharmarājasamīpe tu dārayanti dharāmimām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कूष्माण्डा यातुधानाश्च राक्षसाः पिशिताशनाः ।। एकपादा द्विपादाश्च त्रिपादा बहुपादकाः

kūṣmāṇḍā yātudhānāśca rākṣasāḥ piśitāśanāḥ || ekapādā dvipādāśca tripādā bahupādakāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एकबाहुर्द्विबाहुश्च त्रिबाहुर्बहुबाहुकः ।। शङ्कुकर्णा महाकर्णा हस्तिकर्णास्तथाऽपरे

ekabāhurdvibāhuśca tribāhurbahubāhukaḥ || śaṅkukarṇā mahākarṇā hastikarṇāstathā'pare

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

केचित्तु तत्र पुरुषाः सर्वशोभाविशोभिताः ।। केयूरैर्मुकुटैश्चान्ये चित्रैरङ्गैस्तथाऽपरे

kecittu tatra puruṣāḥ sarvaśobhāviśobhitāḥ || keyūrairmukuṭaiścānye citrairaṅgaistathā'pare

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्रग्विणो बद्धपादाश्च सर्वाभरणभूषिताः ।। सकुठाराः सकुद्दालाः सचक्राः शूलपाणयः

sragviṇo baddhapādāśca sarvābharaṇabhūṣitāḥ || sakuṭhārāḥ sakuddālāḥ sacakrāḥ śūlapāṇayaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सशक्तितोमराः केचित्सधनुष्का दुरासदाः ।। असिहस्तास्तथा चान्ये तथा मुद्गरपाणयः

saśaktitomarāḥ kecitsadhanuṣkā durāsadāḥ || asihastāstathā cānye tathā mudgarapāṇayaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सज्जिता दधिहस्ताश्च गन्धहस्ता ह्यनेकशः ।। विचित्रभक्षहस्ताश्च वस्त्रहस्तास्तथैव च

sajjitā dadhihastāśca gandhahastā hyanekaśaḥ || vicitrabhakṣahastāśca vastrahastāstathaiva ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

धूपान्प्रगृह्य विविधान्वासांसि शुभदर्शनाः ।। शिबिकाश्च महाशोभा यानानि विविधानि च

dhūpānpragṛhya vividhānvāsāṃsi śubhadarśanāḥ || śibikāśca mahāśobhā yānāni vividhāni ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वाजिकुञ्जरयुक्तानि हंसयुक्तानि चापरे ।। शरभै ऋषभैश्चापि हस्तिभिश्च सुदर्शनैः

vājikuñjarayuktāni haṃsayuktāni cāpare || śarabhai ṛṣabhaiścāpi hastibhiśca sudarśanaiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मयूरैः सारसैश्चैव चक्रवाकैश्च वाजिभिः ।। एवंरूपा मया दृष्टास्तत्र चान्ये भयानकाः

mayūraiḥ sārasaiścaiva cakravākaiśca vājibhiḥ || evaṃrūpā mayā dṛṣṭāstatra cānye bhayānakāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

उज्ज्वला मलिनाश्चैव जीर्णवस्त्रा नवांशुकाः ।। सुमनाभिमना मूका मारकाः शतमारका

ujjvalā malināścaiva jīrṇavastrā navāṃśukāḥ || sumanābhimanā mūkā mārakāḥ śatamārakā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

समार्जारी काचवर्णा कृष्णा चैव कलिस्तथा ।। धर्महस्ता यशोहस्ताः कीर्त्तिहस्तास्तथापरे

samārjārī kācavarṇā kṛṣṇā caiva kalistathā || dharmahastā yaśohastāḥ kīrttihastāstathāpare

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एते पुरोगमास्तत्र कृतान्तस्य महात्मनः ।। यद्येतानि यजेद्विप्रो नास्ति तस्य पराभवः

ete purogamāstatra kṛtāntasya mahātmanaḥ || yadyetāni yajedvipro nāsti tasya parābhavaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नमस्कार्याश्च पूज्याश्च आपन्नेन हि नित्यशः ।। परितुष्य कृता नित्यं विहिताः सार्वलौकिकाः

namaskāryāśca pūjyāśca āpannena hi nityaśaḥ || parituṣya kṛtā nityaṃ vihitāḥ sārvalaukikāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इति श्रीवराहपुराणे संसारचक्रे कृतान्तकालमृत्युकिङ्करवर्णनं नाम सप्तनवत्यधिकशततमोऽध्यायः

iti śrīvarāhapurāṇe saṃsāracakre kṛtāntakālamṛtyukiṅkaravarṇanaṃ nāma saptanavatyadhikaśatatamo'dhyāyaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.