Varāha Purāṇa 201

अथ राक्षसकिंकरयुद्धम् ।। ऋषिपुत्र उवाच ।। ततस्ते सहिताः सर्वे चान्योऽन्याभिरताः सदा ।। नानावेषधरा दूताः कृताञ्जलिपुटास्तदा

atha rākṣasakiṃkarayuddham || ṛṣiputra uvāca || tataste sahitāḥ sarve cānyo'nyābhiratāḥ sadā || nānāveṣadharā dūtāḥ kṛtāñjalipuṭāstadā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दूता ऊचुः ।। वयं श्रान्ताश्च क्षीणाश्च ह्यन्यान् योजितुमर्हसि ।। वयमन्यत्करिष्यामः स्वामिन्कार्यं सुदुष्करम्

dūtā ūcuḥ || vayaṃ śrāntāśca kṣīṇāśca hyanyān yojitumarhasi || vayamanyatkariṣyāmaḥ svāminkāryaṃ suduṣkaram

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अन्ये हि तावत्तत्कुर्युर्यथेष्टं तव सुव्रत ।। भगवन्स्म परिक्लिष्टाः त्राहि नः परमेश्वर

anye hi tāvattatkuryuryatheṣṭaṃ tava suvrata || bhagavansma parikliṣṭāḥ trāhi naḥ parameśvara

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततो विवृत्तरक्ताक्षस्तेन वाक्येन रोषितः।। विनिःश्वस्य यथा नागो ह्यपश्यत्सर्वतो दिशम्

tato vivṛttaraktākṣastena vākyena roṣitaḥ|| viniḥśvasya yathā nāgo hyapaśyatsarvato diśam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अदूरे दृष्टवान्कंचित्पुरुषं स ह्यनाकृतिम् ।। स तु वेगेन सम्प्राप्त इङ्गितज्ञो दुरात्मवान्

adūre dṛṣṭavānkaṃcitpuruṣaṃ sa hyanākṛtim || sa tu vegena samprāpta iṅgitajño durātmavān

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

निःसृतः स च रोषेण चित्रगुप्तेन धीमता ।। ततः स त्वरितं गत्वा मन्देहा नाम राक्षसाः

niḥsṛtaḥ sa ca roṣeṇa citraguptena dhīmatā || tataḥ sa tvaritaṃ gatvā mandehā nāma rākṣasāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नानारूपधरा घोरा नानाभरणभूषिताः ।। विनाशाय महासत्वो यत्र तिष्ठन्महायशाः

nānārūpadharā ghorā nānābharaṇabhūṣitāḥ || vināśāya mahāsatvo yatra tiṣṭhanmahāyaśāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

चित्रगुप्तो महाबाहुः सर्वलोकार्थचिन्तकः ।। समः सर्वेषु भूतेषु भूतानां च समादिशत्

citragupto mahābāhuḥ sarvalokārthacintakaḥ || samaḥ sarveṣu bhūteṣu bhūtānāṃ ca samādiśat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततस्ते विविधाकारा राक्षसा पिशिताशनाः ।। उपरुह्य तथा सर्वे मातंगांश्च हयं तथा

tataste vividhākārā rākṣasā piśitāśanāḥ || uparuhya tathā sarve mātaṃgāṃśca hayaṃ tathā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

बद्धगोधाङ्गुलित्राणा नानायुधधरास्तथा ।। अग्रतः किंकराः कृत्वा तिष्ठन्पादाभिवन्दनम्

baddhagodhāṅgulitrāṇā nānāyudhadharāstathā || agrataḥ kiṃkarāḥ kṛtvā tiṣṭhanpādābhivandanam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ब्रुवन्तश्च पुनर्हृष्टाः शीघ्रमाज्ञापय प्रभो ।। तव सन्देशकर्त्तारः कस्य कृन्तामजीवितम्

bruvantaśca punarhṛṣṭāḥ śīghramājñāpaya prabho || tava sandeśakarttāraḥ kasya kṛntāmajīvitam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तेषां तद्वचनं श्रुत्वा चित्रगुप्तो ह्यभाषत ।। रोषगद्गदया वाचा निःश्वसन्वै मुहुर्मुहुः

teṣāṃ tadvacanaṃ śrutvā citragupto hyabhāṣata || roṣagadgadayā vācā niḥśvasanvai muhurmuhuḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भो भो मन्देहका वीराः मम चित्तानुपालकाः ।। एतान्बध्नीत गृह्णीत भूतराक्षसपुंगवाः

bho bho mandehakā vīrāḥ mama cittānupālakāḥ || etānbadhnīta gṛhṇīta bhūtarākṣasapuṃgavāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एवं हत्वा च बद्ध्वा च ह्यागच्छत पुनर्यथा ।। ह्न्तारः सर्वभूतानां कृतज्ञा दृढ विक्रमा

evaṃ hatvā ca baddhvā ca hyāgacchata punaryathā || hntāraḥ sarvabhūtānāṃ kṛtajñā dṛḍha vikramā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

हत्वा वै पापकानेतान्मम विप्रियकारिणः ।। एतच्छ्रुत्वा वचस्तस्य वचनं चेदमब्रुवन्

hatvā vai pāpakānetānmama vipriyakāriṇaḥ || etacchrutvā vacastasya vacanaṃ cedamabruvan

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

राक्षसा ऊचुः ।। श्रान्ता वा क्षुधिता वापि दुःखिता वा तपोधनाः ।। अमात्या एव ज्ञातव्या भृत्याः शतसहस्रशः

rākṣasā ūcuḥ || śrāntā vā kṣudhitā vāpi duḥkhitā vā tapodhanāḥ || amātyā eva jñātavyā bhṛtyāḥ śatasahasraśaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एते वधार्थं निर्दिष्टास्त्वयैव च महात्मना ।। न युक्तं विविधाकारा ह्यस्माकं नाशनाय वै

ete vadhārthaṃ nirdiṣṭāstvayaiva ca mahātmanā || na yuktaṃ vividhākārā hyasmākaṃ nāśanāya vai

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यथा ह्येते समुत्पन्नाः सर्वधर्मानुचिन्तकाः ।। तथा वयं समुत्पन्नास्तदर्थं हि भवानपि

yathā hyete samutpannāḥ sarvadharmānucintakāḥ || tathā vayaṃ samutpannāstadarthaṃ hi bhavānapi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मा च मिथ्या प्रतिज्ञातं धर्मिष्ठस्य भवत्विति ।। अस्माकं विग्रहे वीर मुच्यन्तां यदि मन्यसे

mā ca mithyā pratijñātaṃ dharmiṣṭhasya bhavatviti || asmākaṃ vigrahe vīra mucyantāṃ yadi manyase

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

परित्रायस्व नो वीर किंकराणां महाबलान् ।। हन्यमानान्हि रक्षोभिरस्मानद्य रणाजिरे

paritrāyasva no vīra kiṃkarāṇāṃ mahābalān || hanyamānānhi rakṣobhirasmānadya raṇājire

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एवमुक्त्वा ततो घोरा व्याधयः कामरूपिणः ।। सन्नद्धास्त्वरितं शूरा भीमरूपा भयानकाः

evamuktvā tato ghorā vyādhayaḥ kāmarūpiṇaḥ || sannaddhāstvaritaṃ śūrā bhīmarūpā bhayānakāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

गजैरन्ये तथा चाश्वै रथैश्चापि महाबलाः ।। कण्टकैस्तुरगैर्हंसैरन्ये सिंहैस्तथापरे

gajairanye tathā cāśvai rathaiścāpi mahābalāḥ || kaṇṭakaisturagairhaṃsairanye siṃhaistathāpare

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मृगैः सृगालैर्महिषैर्व्याघ्रैर्मेषैस्तथापरे ।। गृध्रैः श्येनैर्मयूरैश्च सर्पगर्द्दभकुक्कुटैः

mṛgaiḥ sṛgālairmahiṣairvyāghrairmeṣaistathāpare || gṛdhraiḥ śyenairmayūraiśca sarpagarddabhakukkuṭaiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एवं वाहनसंयुक्ता नानाप्रहरणोद्यताः ।। समागता महासत्त्वा अन्योन्यमभिकांक्षिणः

evaṃ vāhanasaṃyuktā nānāpraharaṇodyatāḥ || samāgatā mahāsattvā anyonyamabhikāṃkṣiṇaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तूर्यक्ष्वेडितसंघुष्टैर्बलितास्फोटितैरपि ।। जयार्थिनो द्रुतं वीराश्चालयन्तश्च मेदिनीम्

tūryakṣveḍitasaṃghuṣṭairbalitāsphoṭitairapi || jayārthino drutaṃ vīrāścālayantaśca medinīm

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततः समभवद्युद्धं तस्मिंस्तमसि सन्तते ।। मुकुटैरंगदैश्चित्रैः केयूरैः पट्टिशासिकैः

tataḥ samabhavadyuddhaṃ tasmiṃstamasi santate || mukuṭairaṃgadaiścitraiḥ keyūraiḥ paṭṭiśāsikaiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सकुण्डलैः शिरोभिश्च भ्राजते वसुधातलम् ।। बहुभिश्च सकेयूरैश्छत्रैश्च मणिभूषणैः

sakuṇḍalaiḥ śirobhiśca bhrājate vasudhātalam || bahubhiśca sakeyūraiśchatraiśca maṇibhūṣaṇaiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शूल शक्तिप्रहारैश्च यष्टितोमरपट्टिशैः ।। असिखड्गप्रहारैश्च बलप्राणसमीरितैः

śūla śaktiprahāraiśca yaṣṭitomarapaṭṭiśaiḥ || asikhaḍgaprahāraiśca balaprāṇasamīritaiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अभवद्दारुणं युद्धं तुमुलं लोमहर्षणम् ।। नखैर्दन्तैश्च पादैश्च तेऽन्योऽन्यमभिजघ्निरे

abhavaddāruṇaṃ yuddhaṃ tumulaṃ lomaharṣaṇam || nakhairdantaiśca pādaiśca te'nyo'nyamabhijaghnire

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

बाहुभिः समनुप्राप्तः केशाकेशि ततः परम् ।। अयुक्तमतुलं युद्धं तेषां वै समजायत

bāhubhiḥ samanuprāptaḥ keśākeśi tataḥ param || ayuktamatulaṃ yuddhaṃ teṣāṃ vai samajāyata

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततस्ते राक्षसा भग्ना दूतैर्घोरपराक्रमैः ।। देहि देहि वदन्त्येव भिन्धि गृह्णीष्व तिष्ठ च

tataste rākṣasā bhagnā dūtairghoraparākramaiḥ || dehi dehi vadantyeva bhindhi gṛhṇīṣva tiṣṭha ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वध्यमानाः पिशाचास्ते ये निवृत्ता रणार्दिताः ।। आहूयन्त प्रतिभयात्क्रोधसंरक्तलोचनाः

vadhyamānāḥ piśācāste ye nivṛttā raṇārditāḥ || āhūyanta pratibhayātkrodhasaṃraktalocanāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तिष्ठ तिष्ठ क्व यासीति न गच्छामि दृढो भव ।। मया मुक्तमिदं शस्त्रं तव देहविनाशनम्

tiṣṭha tiṣṭha kva yāsīti na gacchāmi dṛḍho bhava || mayā muktamidaṃ śastraṃ tava dehavināśanam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

किन्तु मूढ त्वया शस्त्रं न मुक्तं मे रुजाकरम् ।। मया क्षिप्तास्तु इषवः प्रतीच्छ क्व पलायसे

kintu mūḍha tvayā śastraṃ na muktaṃ me rujākaram || mayā kṣiptāstu iṣavaḥ pratīccha kva palāyase

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

किं त्वं वदसि दुर्बुद्धे एषोऽहं पारगो रणे ।। मम बाहु विमुक्तस्तु यदि जीवस्यतो वद

kiṃ tvaṃ vadasi durbuddhe eṣo'haṃ pārago raṇe || mama bāhu vimuktastu yadi jīvasyato vada

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत्र ते सहसा घोरा राक्षसाः पिशिताशनाः ।। मन्देहा नाम नाम्ना ते वध्यमानाः सहस्रशः

tatra te sahasā ghorā rākṣasāḥ piśitāśanāḥ || mandehā nāma nāmnā te vadhyamānāḥ sahasraśaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततो भग्ना यदा ते तु राक्षसाः कामरूपिणः ।। प्रत्यपद्यन्त ते मायां तामसीं तमसावृताः

tato bhagnā yadā te tu rākṣasāḥ kāmarūpiṇaḥ || pratyapadyanta te māyāṃ tāmasīṃ tamasāvṛtāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अदृश्याश्चैव दृश्याश्च तद्बलं तमसावृताः ।। ततस्ते शरणं जग्मुर्ज्वरं परमभीषणम्

adṛśyāścaiva dṛśyāśca tadbalaṃ tamasāvṛtāḥ || tataste śaraṇaṃ jagmurjvaraṃ paramabhīṣaṇam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शूलपाणिं विरूपाक्षं सर्वप्राणिप्रणाशनम् ।। मन्देहा नाम नाम्ना वै राक्षसाः पिशिताशनाः

śūlapāṇiṃ virūpākṣaṃ sarvaprāṇipraṇāśanam || mandehā nāma nāmnā vai rākṣasāḥ piśitāśanāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

खादन्ति चैव घ्नन्ति स्म चित्रगुप्तेन चोदिताः ।। व्याधीनां च सहस्राणि दूतानां च महाबलाः

khādanti caiva ghnanti sma citraguptena coditāḥ || vyādhīnāṃ ca sahasrāṇi dūtānāṃ ca mahābalāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वयमद्य महाभाग त्रायस्व जगतः पते ।। ततस्तेषां वचः श्रुत्वा दूतानां कामरूपिणाम्

vayamadya mahābhāga trāyasva jagataḥ pate || tatasteṣāṃ vacaḥ śrutvā dūtānāṃ kāmarūpiṇām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ज्वरः क्रुद्धो महातेजा योधानां तु सहस्रशः ।। कालो मुण्डः केकराक्षो लोहयष्टिपरिग्रहः

jvaraḥ kruddho mahātejā yodhānāṃ tu sahasraśaḥ || kālo muṇḍaḥ kekarākṣo lohayaṣṭiparigrahaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विविधान्सन्दिदेशाऽत्र पुरुषानग्निवर्चसः ।। बद्धाञ्जलिपुटान्सर्वानिदमाह सुरेश्वरः

vividhānsandideśā'tra puruṣānagnivarcasaḥ || baddhāñjalipuṭānsarvānidamāha sureśvaraḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पच शीघ्रमिमान्पापान्योगेन च बलेन च ।। ततस्ते त्वरितं गत्वा यत्र ते पिशिताशनाः

paca śīghramimānpāpānyogena ca balena ca || tataste tvaritaṃ gatvā yatra te piśitāśanāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ज्वराज्ञया च ते सर्वे जीमूतघननिःस्वनाः ।। बहूंस्ते राक्षसान्घोरान्दर्पोत्सिक्तान् सहस्रशः

jvarājñayā ca te sarve jīmūtaghananiḥsvanāḥ || bahūṃste rākṣasānghorāndarpotsiktān sahasraśaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

बहुशस्त्रप्रहारैश्च शस्त्रैश्च विविधोज्ज्वलैः ।। तरसा राक्षसा विग्ना रुधिरेण परिप्लुताः

bahuśastraprahāraiśca śastraiśca vividhojjvalaiḥ || tarasā rākṣasā vignā rudhireṇa pariplutāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मोचयामास संग्रामं स्वयमेव यमस्ततः ।। राक्षसान्मोचयित्वाऽथ हन्यमानान्समन्ततः

mocayāmāsa saṃgrāmaṃ svayameva yamastataḥ || rākṣasānmocayitvā'tha hanyamānānsamantataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

गत्वा ज्वरं महाभागं विनयात्सान्त्वयन्मुहुः ।। पूजयन्वै ज्वरं दिव्यं गृह्य हस्ते महायशाः

gatvā jvaraṃ mahābhāgaṃ vinayātsāntvayanmuhuḥ || pūjayanvai jvaraṃ divyaṃ gṛhya haste mahāyaśāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रविवेश गृहं स्वं तु सम्भ्रमेणेदृशेन तु ।। आननं तु समुत्प्रोश्छ्य संग्रामे स्वेदबिन्दुवत्

praviveśa gṛhaṃ svaṃ tu sambhrameṇedṛśena tu || ānanaṃ tu samutprośchya saṃgrāme svedabinduvat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

धर्मराजोऽथ विश्रान्तं कालभूतं महाज्वरम् ।। किंकिं वृत्तमिदं देव व्यापिनस्त्वं महातपाः

dharmarājo'tha viśrāntaṃ kālabhūtaṃ mahājvaram || kiṃkiṃ vṛttamidaṃ deva vyāpinastvaṃ mahātapāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

रोषायासकरं चैव सर्वलोकनमस्कृतः ।। अहं त्वं चैव देवेश इमं लोकं चराचरम्

roṣāyāsakaraṃ caiva sarvalokanamaskṛtaḥ || ahaṃ tvaṃ caiva deveśa imaṃ lokaṃ carācaram

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शासेमहि यथाकामं यथादृष्टं यथाश्रुतम् ।। त्वया ग्राह्यो ह्यहं देव मृत्युना च सुसंवृतः

śāsemahi yathākāmaṃ yathādṛṣṭaṃ yathāśrutam || tvayā grāhyo hyahaṃ deva mṛtyunā ca susaṃvṛtaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

लोकान्सर्वानहं हन्मि सर्वघाती न संशयः ।। गच्छ गच्छ यथास्थानं युद्धं च त्यजतु स्वयम्

lokānsarvānahaṃ hanmi sarvaghātī na saṃśayaḥ || gaccha gaccha yathāsthānaṃ yuddhaṃ ca tyajatu svayam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

राक्षसानां हतास्तत्र षष्टिकोट्यो रणाजिरे।। अमराश्चाक्षयाश्चैव न हि त्वां प्रापयन्ति वै

rākṣasānāṃ hatāstatra ṣaṣṭikoṭyo raṇājire|| amarāścākṣayāścaiva na hi tvāṃ prāpayanti vai

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततो ह्युपरतं युद्धं धर्मराजो यमः स्वयम् ।। दूतानां चित्रगुप्तेन सख्यमेकमकारयत्

tato hyuparataṃ yuddhaṃ dharmarājo yamaḥ svayam || dūtānāṃ citraguptena sakhyamekamakārayat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सम्भाषन्ते ततो दूताश्चित्रगुप्तं तथैव च ।। नियुञ्जस्व मया पूर्वं सर्वकर्माणि जन्तुषु

sambhāṣante tato dūtāścitraguptaṃ tathaiva ca || niyuñjasva mayā pūrvaṃ sarvakarmāṇi jantuṣu

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्वकर्मगुणभूतानि ह्यशुभानि शुभानि च।। रुद्रं दूताः समागम्य चित्रगुप्तस्य पार्श्वतः।

svakarmaguṇabhūtāni hyaśubhāni śubhāni ca|| rudraṃ dūtāḥ samāgamya citraguptasya pārśvataḥ|

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

उपस्थानं च कुर्वन्ति कालचिंतकमब्रुवन् ।। यथा लोका यथा राजा यथा मृत्युः सनातनः

upasthānaṃ ca kurvanti kālaciṃtakamabruvan || yathā lokā yathā rājā yathā mṛtyuḥ sanātanaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तदैवोत्तिष्ठ तिष्ठेति क्षम्यतां क्षम्यतां प्रभो

tadaivottiṣṭha tiṣṭheti kṣamyatāṃ kṣamyatāṃ prabho

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इति श्रीवराहपुराणे भगवच्छास्त्रे संसारचक्रे राक्षसकिंकरयुद्धं नामैकाधिकद्विशततमोऽध्यायः

iti śrīvarāhapurāṇe bhagavacchāstre saṃsāracakre rākṣasakiṃkarayuddhaṃ nāmaikādhikadviśatatamo'dhyāyaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.