Library·Varāha Purāṇa·207
ऋषिपुत्र उवाच ।। इदमन्यन्महाभागान्नारदात्कलहप्रियात् ।। श्रुतं विप्रा यथा तत्र यमस्य सदसि स्वयम्
ṛṣiputra uvāca || idamanyanmahābhāgānnāradātkalahapriyāt || śrutaṃ viprā yathā tatra yamasya sadasi svayam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तथा च पृच्छतस्तस्य पुरावृत्तं महात्मनः ।। आख्यानं कथयामास यदुक्तं चित्रभानुना
tathā ca pṛcchatastasya purāvṛttaṃ mahātmanaḥ || ākhyānaṃ kathayāmāsa yaduktaṃ citrabhānunā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यथा च जनको राजा कामान्दिव्यानवाप्तवान् ।। तत्सर्वं कथयिष्यामि श्रूयतां मुनिसत्तमाः
yathā ca janako rājā kāmāndivyānavāptavān || tatsarvaṃ kathayiṣyāmi śrūyatāṃ munisattamāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अयं तत्र महातेजा नारदो मुनिसत्तमः ।। धर्मराजसभां प्राप्तस्तपसा द्योतितप्रभः
ayaṃ tatra mahātejā nārado munisattamaḥ || dharmarājasabhāṃ prāptastapasā dyotitaprabhaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत्र राजाऽथ वेगेन तं दृष्ट्वा स्वयमागतम् ।। अर्चयित्वा यथान्यायं कृत्वा चैव प्रदक्षिणम्
tatra rājā'tha vegena taṃ dṛṣṭvā svayamāgatam || arcayitvā yathānyāyaṃ kṛtvā caiva pradakṣiṇam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
उवाच च महातेजाः सूर्यपुत्रः प्रतापवान् ।। स्वागतं ते द्विजश्रेष्ठ दिष्ट्या प्राप्तोऽसि नारद
uvāca ca mahātejāḥ sūryaputraḥ pratāpavān || svāgataṃ te dvijaśreṣṭha diṣṭyā prāpto'si nārada
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सर्वज्ञः सर्वदशीं च सर्वधर्मविदां वरः ।। गान्धर्वस्येतिहासस्य विज्ञाता त्वं महामुने
sarvajñaḥ sarvadaśīṃ ca sarvadharmavidāṃ varaḥ || gāndharvasyetihāsasya vijñātā tvaṃ mahāmune
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वयं पूताश्च मेध्याश्च त्वां दृष्ट्वा ह्यागतं विभो ।। अयं देशः पुनः पूतः सर्वतो मुनिसत्तम
vayaṃ pūtāśca medhyāśca tvāṃ dṛṣṭvā hyāgataṃ vibho || ayaṃ deśaḥ punaḥ pūtaḥ sarvato munisattama
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यत्कार्यं येन वा कार्यं यद्वै मनसि वर्त्तते ।। प्रब्रूहि भगवन्नाशु यच्चान्यत्किंचिदुत्तमम्
yatkāryaṃ yena vā kāryaṃ yadvai manasi varttate || prabrūhi bhagavannāśu yaccānyatkiṃciduttamam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दुर्ल्लभं त्रिषु लोकेषु यच्च प्रियतरं तव ।। तपोमयानां सर्वेषां द्विजातीनां च सुव्रत
durllabhaṃ triṣu lokeṣu yacca priyataraṃ tava || tapomayānāṃ sarveṣāṃ dvijātīnāṃ ca suvrata
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इति धर्मवचः श्रुत्वा नारदः प्राह धर्मवित् ।। अहं ते कथयिष्यामि यत्पृष्टं संशयास्पदम्
iti dharmavacaḥ śrutvā nāradaḥ prāha dharmavit || ahaṃ te kathayiṣyāmi yatpṛṣṭaṃ saṃśayāspadam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नारद उवाच।। भवान् पाता च गोप्ता च नेता धर्मस्य नित्यशः ।। सत्येन तपसा क्षान्त्या धैर्येण च न संशयः
nārada uvāca|| bhavān pātā ca goptā ca netā dharmasya nityaśaḥ || satyena tapasā kṣāntyā dhairyeṇa ca na saṃśayaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
भावज्ञश्च कृतज्ञश्च त्वदन्यो न हि विद्यते ।। संशयं सुमहत्प्राप्तस्तन्ममाचक्ष्व सुव्रत
bhāvajñaśca kṛtajñaśca tvadanyo na hi vidyate || saṃśayaṃ sumahatprāptastanmamācakṣva suvrata
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अमरत्वं कथं याति व्रतेन नियमेन च ।। केन वा दानधर्मेण तपसा वा सुरोत्तम
amaratvaṃ kathaṃ yāti vratena niyamena ca || kena vā dānadharmeṇa tapasā vā surottama
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अतुलां च श्रियं लोके कीर्त्तिं च सुमहत्फलम् ।। लभन्ते शाश्वतं स्थानं दुर्ल्लभं विगतज्वराः
atulāṃ ca śriyaṃ loke kīrttiṃ ca sumahatphalam || labhante śāśvataṃ sthānaṃ durllabhaṃ vigatajvarāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
केन गच्छन्ति नरकं पापिष्ठं लोकगर्हणम् ।। सर्वमाख्याहि तत्त्वेन परं कौतूहलं हि मे
kena gacchanti narakaṃ pāpiṣṭhaṃ lokagarhaṇam || sarvamākhyāhi tattvena paraṃ kautūhalaṃ hi me
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यम उवाच ।। गच्छन्ति हि नरा घोरा बहवोऽधर्मनिर्मितम् ।। बन्धांश्च सुबहूंस्तत्र प्राप्नुवन्ति तपोधन
yama uvāca || gacchanti hi narā ghorā bahavo'dharmanirmitam || bandhāṃśca subahūṃstatra prāpnuvanti tapodhana
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विस्तरेण तु तत्सर्वं ब्रवीमि मुनिसत्तम ।। श्रूयतां तन्महाभाग श्रुत्वा चैवोपधारय
vistareṇa tu tatsarvaṃ bravīmi munisattama || śrūyatāṃ tanmahābhāga śrutvā caivopadhāraya
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नाग्निचिन्नरकं याति न पुत्री न च भूमिदः ।। शूरश्च शतवर्षी च वेदानां चैव पारगः
nāgnicinnarakaṃ yāti na putrī na ca bhūmidaḥ || śūraśca śatavarṣī ca vedānāṃ caiva pāragaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पतिव्रता न गच्छन्ति सत्यवाक्याश्च ये नराः ।। अजिताश्चाशठाश्चैव स्वामिभक्ताश्च ये नराः
pativratā na gacchanti satyavākyāśca ye narāḥ || ajitāścāśaṭhāścaiva svāmibhaktāśca ye narāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अहिंसका न गच्छन्ति ब्रह्मचर्यव्यवस्थिताः ।। पतिव्रता दानवन्तो द्विजभक्ताश्च ये नराः
ahiṃsakā na gacchanti brahmacaryavyavasthitāḥ || pativratā dānavanto dvijabhaktāśca ye narāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्वदारनिरता दान्ताः परदारविवर्जकाः ।। सर्वभूतात्मभूताश्च सर्वभूतानुकम्पकाः
svadāraniratā dāntāḥ paradāravivarjakāḥ || sarvabhūtātmabhūtāśca sarvabhūtānukampakāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
न गच्छन्ति तु तं देशं पापिष्ठं तमसावृतम् ।। यातनास्थानसंपूर्णं हाहाकारभयाकुलम्
na gacchanti tu taṃ deśaṃ pāpiṣṭhaṃ tamasāvṛtam || yātanāsthānasaṃpūrṇaṃ hāhākārabhayākulam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ज्ञानवन्तो द्विजा ये च ये च विद्यां पराङ्गताः ।। उदासीना न गच्छन्ति स्वाम्यर्थे च हता नराः
jñānavanto dvijā ye ca ye ca vidyāṃ parāṅgatāḥ || udāsīnā na gacchanti svāmyarthe ca hatā narāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
न गच्छन्त्यत्र दातारः सर्वभूतहिते रताः ।। शुश्रूषका मातृपित्रोर्न गच्छन्ति च ये नराः
na gacchantyatra dātāraḥ sarvabhūtahite ratāḥ || śuśrūṣakā mātṛpitrorna gacchanti ca ye narāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तिलान् गां च हिरण्यं च पृथिवीं चापि शाश्वतीम् ।। ब्राह्मणेभ्यः प्रयच्छन्ति न गच्छन्ति न संशयः
tilān gāṃ ca hiraṇyaṃ ca pṛthivīṃ cāpi śāśvatīm || brāhmaṇebhyaḥ prayacchanti na gacchanti na saṃśayaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यथोक्तं यजमानाश्च सत्रयाजिन एव च।। चातुर्मास्यकरा ये च ये द्विजाः आहिताग्नयः
yathoktaṃ yajamānāśca satrayājina eva ca|| cāturmāsyakarā ye ca ye dvijāḥ āhitāgnayaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
गुरुचित्तानुपालाश्च कृतिनो मौनयन्त्रिताः ।। नित्यस्वाध्यायिनो दान्ताः सदा सभ्याश्च ये नराः
gurucittānupālāśca kṛtino maunayantritāḥ || nityasvādhyāyino dāntāḥ sadā sabhyāśca ye narāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मां न पश्यन्ति ते चैव स्वात्मभावेन भाविताः।। अपर्वमैथुना ये च न गच्छन्ति जितेन्द्रियाः
māṃ na paśyanti te caiva svātmabhāvena bhāvitāḥ|| aparvamaithunā ye ca na gacchanti jitendriyāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ब्राह्मणा अमरत्वं च प्राप्नुवन्ति न संशयः ।। निवृत्ताः सर्वकामेभ्यो निराशाः सुजितेन्द्रियाः
brāhmaṇā amaratvaṃ ca prāpnuvanti na saṃśayaḥ || nivṛttāḥ sarvakāmebhyo nirāśāḥ sujitendriyāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
न गच्छन्ति हि तद्धोरं यत्र ते पापकर्मिणः
na gacchanti hi taddhoraṃ yatra te pāpakarmiṇaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नारद उवाच ।। किं दानं श्रेय आहोस्वित्पात्रेण फलमुच्यते ।। किं वा कर्म महत्कृत्वा स्वर्गलोके महीयते
nārada uvāca || kiṃ dānaṃ śreya āhosvitpātreṇa phalamucyate || kiṃ vā karma mahatkṛtvā svargaloke mahīyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
रूपं वा धनधान्यं वा ह्यायुश्च कुलमेव वा ।। प्राप्यते येन दानेन तन्ममाचक्ष्व सुव्रत
rūpaṃ vā dhanadhānyaṃ vā hyāyuśca kulameva vā || prāpyate yena dānena tanmamācakṣva suvrata
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यम उवाच ।। न शक्यं विस्तरेणेह वक्तुं वर्षशतैरपि ।। शुभाशुभानां गतयो द्रष्टुं वा प्रष्टुमेव वा
yama uvāca || na śakyaṃ vistareṇeha vaktuṃ varṣaśatairapi || śubhāśubhānāṃ gatayo draṣṭuṃ vā praṣṭumeva vā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
किंचिन्मात्रं प्रवक्ष्यामि येन यत्प्राप्यते नरैः ।। विविधानि च सौख्यानि प्रायशस्तु गुणागुणैः
kiṃcinmātraṃ pravakṣyāmi yena yatprāpyate naraiḥ || vividhāni ca saukhyāni prāyaśastu guṇāguṇaiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
रहस्यमिदमाख्यानं श्रूयतां मुनिसत्तम ।। या गतिः प्राप्यते येन प्रेत्यभावे न संशयः
rahasyamidamākhyānaṃ śrūyatāṃ munisattama || yā gatiḥ prāpyate yena pretyabhāve na saṃśayaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तपसा प्राप्यते स्वर्गस्तपसा प्राप्यते यशः ।। आयुःप्रकर्षो भोगाश्च भवति तपसैव तु
tapasā prāpyate svargastapasā prāpyate yaśaḥ || āyuḥprakarṣo bhogāśca bhavati tapasaiva tu
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ज्ञानविज्ञानमारोग्यं रूपसौभाग्यसम्पदः।। तपसा प्राप्यते भोगो मनसा नोपदिश्यते
jñānavijñānamārogyaṃ rūpasaubhāgyasampadaḥ|| tapasā prāpyate bhogo manasā nopadiśyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एवं प्राप्नोति पुण्येन मौनेनाज्ञां महामुने ।। उपभोगांस्तु दानेन ब्रह्मचर्येण जीवितम्
evaṃ prāpnoti puṇyena maunenājñāṃ mahāmune || upabhogāṃstu dānena brahmacaryeṇa jīvitam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अहिंसया परं रूपं दीक्षया कुलजन्म च ।। फल मूलाशिनो राज्यं स्वर्गः पर्णाशिनां भवेत्
ahiṃsayā paraṃ rūpaṃ dīkṣayā kulajanma ca || phala mūlāśino rājyaṃ svargaḥ parṇāśināṃ bhavet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पयोभक्ष्या दिवं यान्ति जायते द्रविणाढ्यता ।। गुरुशुश्रूषया नित्यं श्राद्धदानेन सन्ततिः
payobhakṣyā divaṃ yānti jāyate draviṇāḍhyatā || guruśuśrūṣayā nityaṃ śrāddhadānena santatiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
गवाद्याः कालदीक्षाभिर्ये तु वा तृणशायिनः ।। स्वयं त्रिषवणाद्ब्रह्म त्वपः पीत्वेष्टलोकभाक्
gavādyāḥ kāladīkṣābhirye tu vā tṛṇaśāyinaḥ || svayaṃ triṣavaṇādbrahma tvapaḥ pītveṣṭalokabhāk
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
क्रतुयष्टा दिवं याति चोपहारं च सुव्रत ।। कृत्वा तु दशवर्षाणि नीरपानाद्विशिष्यते
kratuyaṣṭā divaṃ yāti copahāraṃ ca suvrata || kṛtvā tu daśavarṣāṇi nīrapānādviśiṣyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
रसानां प्रतिसंहारात् सौभाग्यमनुजायते ।। आमिषस्य प्रतीहाराद्भवत्यायुष्मती प्रजा
rasānāṃ pratisaṃhārāt saubhāgyamanujāyate || āmiṣasya pratīhārādbhavatyāyuṣmatī prajā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
गन्धमाल्यनिवृत्त्या तु मूर्त्तिर्भवति पुष्कला।। अन्नदानेन च नरः स्मृतिं मेधां च विन्दति
gandhamālyanivṛttyā tu mūrttirbhavati puṣkalā|| annadānena ca naraḥ smṛtiṃ medhāṃ ca vindati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
छत्रप्रदानेन गृहं वरिष्ठं रथं ह्युपानद्युग सम्प्रदानात् ।। वस्त्रप्रदानेन सुरूपता च धनैश्च पुत्रैश्च भृता भवन्ति
chatrapradānena gṛhaṃ variṣṭhaṃ rathaṃ hyupānadyuga sampradānāt || vastrapradānena surūpatā ca dhanaiśca putraiśca bhṛtā bhavanti
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पानीयस्य प्रदानेन तृप्तिर्भवति शाश्वती ।। अन्नपानप्रदानेन कामभोगैस्तु तृप्यते
pānīyasya pradānena tṛptirbhavati śāśvatī || annapānapradānena kāmabhogaistu tṛpyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पुष्पोपगन्धं च फलोपगंधं यः पादपं स्पर्शयते द्विजाय ।। स स्त्रीसमृद्धं हि सुरत्नपूर्णं गृहं हि सर्वोपचितं लभेत
puṣpopagandhaṃ ca phalopagaṃdhaṃ yaḥ pādapaṃ sparśayate dvijāya || sa strīsamṛddhaṃ hi suratnapūrṇaṃ gṛhaṃ hi sarvopacitaṃ labheta
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वस्त्रान्नपानीयरसप्रदानात् प्राप्नोति तानेव रसप्रदानात् ।। स्रग्धूपगन्धान्यनुलेपनानि पुष्पाणि गृह्याणि मनोरमाणि
vastrānnapānīyarasapradānāt prāpnoti tāneva rasapradānāt || sragdhūpagandhānyanulepanāni puṣpāṇi gṛhyāṇi manoramāṇi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दत्त्वा द्विजेभ्यः स भवेत्सुरूपो रोगांश्च कांश्चिल्लभते न जातु ।। बीजैरशून्यैः शयनाभिरामं दद्याद्गृहं यः पुरुषो द्विजाय
dattvā dvijebhyaḥ sa bhavetsurūpo rogāṃśca kāṃścillabhate na jātu || bījairaśūnyaiḥ śayanābhirāmaṃ dadyādgṛhaṃ yaḥ puruṣo dvijāya
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स स्त्रीसमृद्धं गजवाजिपूर्णं लभेदधिष्ठानवरं वरिष्ठम् ।। धूपप्रदानेन तथा गवां च लोकानाप्नोति नरो वसूनाम्
sa strīsamṛddhaṃ gajavājipūrṇaṃ labhedadhiṣṭhānavaraṃ variṣṭham || dhūpapradānena tathā gavāṃ ca lokānāpnoti naro vasūnām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
गजं तथा गोवृषभप्रदानैः स्वर्गे सुखं शाश्वतमामनन्ति ।। घृतेन तेजः सुकुमारतां च प्राणद्युतीः स्निग्धता चापि तैलैः
gajaṃ tathā govṛṣabhapradānaiḥ svarge sukhaṃ śāśvatamāmananti || ghṛtena tejaḥ sukumāratāṃ ca prāṇadyutīḥ snigdhatā cāpi tailaiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
क्षौद्रेण नानारसतृप्ततां च दीपप्रदानाद्द्युतिमाप्नुवन्ति
kṣaudreṇa nānārasatṛptatāṃ ca dīpapradānāddyutimāpnuvanti
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पायसेन वपुःपुष्टिं कृसरात्स्निग्धसौम्यताम् ।। फलैस्तु लभते पुत्रं पुष्पैः सौभाग्यमेव च
pāyasena vapuḥpuṣṭiṃ kṛsarātsnigdhasaumyatām || phalaistu labhate putraṃ puṣpaiḥ saubhāgyameva ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
रथैर्दिव्यं विमानं तु शिबिकां चैव मानवः ।। प्रेक्षणैरपि सौभाग्यं प्राप्नोतीह न संशयः
rathairdivyaṃ vimānaṃ tu śibikāṃ caiva mānavaḥ || prekṣaṇairapi saubhāgyaṃ prāpnotīha na saṃśayaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अभयस्य प्रदानेन सर्वकामानवाप्नुयात्
abhayasya pradānena sarvakāmānavāpnuyāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इति श्रीवराहपुराणे संसारचक्रे पुरुषविलोभनं नाम सप्ताधिकद्विशततमोऽध्यायः
iti śrīvarāhapurāṇe saṃsāracakre puruṣavilobhanaṃ nāma saptādhikadviśatatamo'dhyāyaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.