Varāha Purāṇa 208

अथ पतिव्रतोपाख्यानवर्णनम् ।। ऋषिपुत्र उवाच ।। मुहूर्त्तस्य तु कालस्य दिव्याभरणभूषितान् ।। प्रयातान्दिवि संप्रेक्ष्य विमानैः सूर्यसन्निभैः

atha pativratopākhyānavarṇanam || ṛṣiputra uvāca || muhūrttasya tu kālasya divyābharaṇabhūṣitān || prayātāndivi saṃprekṣya vimānaiḥ sūryasannibhaiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ब्राह्मणास्तपसा सिद्धाः सपत्नीकाः सबान्धवाः ।। सानुरागा ह्युभयतो मन्युनाभिपरिप्लुताः

brāhmaṇāstapasā siddhāḥ sapatnīkāḥ sabāndhavāḥ || sānurāgā hyubhayato manyunābhipariplutāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विवर्णवदनो राजा प्रभातेजोविवर्जितः ।। अचिरादेव सञ्जातः क्रोधेन भृशदुःखितः

vivarṇavadano rājā prabhātejovivarjitaḥ || acirādeva sañjātaḥ krodhena bhṛśaduḥkhitaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तं तथा निष्प्रभं दृष्ट्वा धर्मराजं तपोधनः ।। नारदश्चाब्रवीत्तत्र ज्ञात्वा तस्य मनोगतम्

taṃ tathā niṣprabhaṃ dṛṣṭvā dharmarājaṃ tapodhanaḥ || nāradaścābravīttatra jñātvā tasya manogatam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अपि त्वं भ्राजमानस्तु पशोः पतिरिवापरः ।। कस्मात्ते शोभनं वक्त्रं क्षणाद्वैवर्ण्यमापतत्

api tvaṃ bhrājamānastu paśoḥ patirivāparaḥ || kasmātte śobhanaṃ vaktraṃ kṣaṇādvaivarṇyamāpatat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विनिःश्वसन्यथा नागः कस्मात्त्वं परितप्यसे ।। राजन्कस्माद्बिभेषि त्वमेतदिच्छामि वेदितुम्

viniḥśvasanyathā nāgaḥ kasmāttvaṃ paritapyase || rājankasmādbibheṣi tvametadicchāmi veditum

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यम उवाच ।। विवर्णं जायते वक्त्रं शुष्यते न च संशयः ।। यन्मया हीदृशं दृष्टं श्रूयतां तन्महामुने

yama uvāca || vivarṇaṃ jāyate vaktraṃ śuṣyate na ca saṃśayaḥ || yanmayā hīdṛśaṃ dṛṣṭaṃ śrūyatāṃ tanmahāmune

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यायावरास्तु ये विप्रा उञ्छवृत्तिपरायणाः ।। दृढस्वाध्यायतपसो ह्रीमन्तो ह्यनसूयकाः

yāyāvarāstu ye viprā uñchavṛttiparāyaṇāḥ || dṛḍhasvādhyāyatapaso hrīmanto hyanasūyakāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अतिथिप्रियकाश्चैव नित्ययुक्ता जितेन्द्रियाः ।। ते त्वहंमानिनः सर्वे गच्छन्त्युपरि मे द्विज

atithipriyakāścaiva nityayuktā jitendriyāḥ || te tvahaṃmāninaḥ sarve gacchantyupari me dvija

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

न च मामुपतिष्ठन्ति न चैव वशगा मम ।। मस्तकं मम गच्छन्ति सपत्नीकाः सहानुगाः

na ca māmupatiṣṭhanti na caiva vaśagā mama || mastakaṃ mama gacchanti sapatnīkāḥ sahānugāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दिव्यगन्धैर्विलिप्ताङ्गा माल्यभूषितवाससः ।। सृजन्तो मम माल्यानि तेन ताम्ये द्विजोत्तम

divyagandhairviliptāṅgā mālyabhūṣitavāsasaḥ || sṛjanto mama mālyāni tena tāmye dvijottama

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मृत्यो तिष्ठसि कस्यार्थे को वा मृत्युः कथं भवेत् ।। कि त्वं न भाषसे मृत्यो ब्रूहि लोके निरर्थकः

mṛtyo tiṣṭhasi kasyārthe ko vā mṛtyuḥ kathaṃ bhavet || ki tvaṃ na bhāṣase mṛtyo brūhi loke nirarthakaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

लोभासक्तान्सदा हंसि पापिष्ठान्धर्मवर्जितान् ।। एषां तपसि सिद्धानां नाहं विग्रहवानिह

lobhāsaktānsadā haṃsi pāpiṣṭhāndharmavarjitān || eṣāṃ tapasi siddhānāṃ nāhaṃ vigrahavāniha

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

निग्रहानुग्रहौ नापि मया शक्यौ महात्मनाम् ।। कर्त्तुं वा प्रतिषेद्धुं वा तेन तप्ये भृशं मुने .

nigrahānugrahau nāpi mayā śakyau mahātmanām || karttuṃ vā pratiṣeddhuṃ vā tena tapye bhṛśaṃ mune .

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एतस्मिन्नन्तरे तत्र विमानेन महाद्युतिः ।। पतिव्रता समं भर्त्रा सानुगा सपरिच्छदा

etasminnantare tatra vimānena mahādyutiḥ || pativratā samaṃ bhartrā sānugā saparicchadā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

महता तूर्यघोषेण सम्प्राप्ता प्रियदर्शना ।। धर्मराजहितं सर्वं धर्मज्ञा धर्मवत्सला

mahatā tūryaghoṣeṇa samprāptā priyadarśanā || dharmarājahitaṃ sarvaṃ dharmajñā dharmavatsalā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

साब्रवीत्तु विमानस्था साधयन्ती शुभाङ्गना ।। विचित्रं प्रसृतं वाक्यं सर्वसत्त्वसुखावहम्

sābravīttu vimānasthā sādhayantī śubhāṅganā || vicitraṃ prasṛtaṃ vākyaṃ sarvasattvasukhāvaham

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पतिव्रतोवाच।। धर्मराज महाबाहो कृतज्ञः सर्वसम्मतः ।। मैवमीर्षां कुरुष्व त्वं ब्राह्मणेषु तपस्विसु।। एतेषां तपसां वीर माहात्म्यं बलमेव च ।। अचिन्त्याः सर्वभूतानां ब्राह्मणा वेदपारगाः

pativratovāca|| dharmarāja mahābāho kṛtajñaḥ sarvasammataḥ || maivamīrṣāṃ kuruṣva tvaṃ brāhmaṇeṣu tapasvisu|| eteṣāṃ tapasāṃ vīra māhātmyaṃ balameva ca || acintyāḥ sarvabhūtānāṃ brāhmaṇā vedapāragāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ब्राह्मणाः सततं पूज्या ब्राह्मणाः सर्वदेवताः ।। मात्सर्यं क्रोधसंयुक्तं न कर्त्तव्यं द्विजातिषु

brāhmaṇāḥ satataṃ pūjyā brāhmaṇāḥ sarvadevatāḥ || mātsaryaṃ krodhasaṃyuktaṃ na karttavyaṃ dvijātiṣu

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

त्वया शुभाशुभं कर्म नित्यं पूजा मनस्विनाम् ।। रागो वा रोषमोहौ वा न कर्तव्यौ सदा सताम्

tvayā śubhāśubhaṃ karma nityaṃ pūjā manasvinām || rāgo vā roṣamohau vā na kartavyau sadā satām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रयाता गगने दृष्टा विद्युत्सौदामिनी यथा ।। दृष्ट्वा पतिव्रतां नारीं धर्मराजेन पूजिताम्

prayātā gagane dṛṣṭā vidyutsaudāminī yathā || dṛṣṭvā pativratāṃ nārīṃ dharmarājena pūjitām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अब्रवीन्नारदस्तत्र धर्मराजं तथागतम्

abravīnnāradastatra dharmarājaṃ tathāgatam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नारद उवाच ।। का चैषा सुमहाभागा सुरूपा प्रमदोत्तमा ।। या त्वया पूजिता राजन् हितमुक्त्वा गता पुनः

nārada uvāca || kā caiṣā sumahābhāgā surūpā pramadottamā || yā tvayā pūjitā rājan hitamuktvā gatā punaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एतदिच्छाम्यहं ज्ञातुं परं कौतूहलं हि मे ।। एतन्मे सुमहाभाग कथयस्व समासतः

etadicchāmyahaṃ jñātuṃ paraṃ kautūhalaṃ hi me || etanme sumahābhāga kathayasva samāsataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यम उवाच ।। अहं ते कथयिष्यामि कथां परमशोभनाम् ।। एषा मया यथा तात पूजितापि च कृत्स्नशः

yama uvāca || ahaṃ te kathayiṣyāmi kathāṃ paramaśobhanām || eṣā mayā yathā tāta pūjitāpi ca kṛtsnaśaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पुरा कृतयुगे तात निमिर्नाम महायशाः ।। आसीद्राजा महातेजाः सत्यसन्ध इति श्रुतः

purā kṛtayuge tāta nimirnāma mahāyaśāḥ || āsīdrājā mahātejāḥ satyasandha iti śrutaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तस्य पुत्रो मिथिर्नाम जननाज्जनकोऽभवत् ।। तस्य रूपवती नाम पत्नी प्रियहिते रता

tasya putro mithirnāma jananājjanako'bhavat || tasya rūpavatī nāma patnī priyahite ratā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सा चाप शुभकर्माणि पतिभक्ता पतिव्रता ।। प्रीत्या परमया युक्ता भर्त्तुर्वचनकारिणी

sā cāpa śubhakarmāṇi patibhaktā pativratā || prītyā paramayā yuktā bhartturvacanakāriṇī

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सोऽपि राजा महाभागः सर्वभूतहिते रतः ।। धर्मात्मा च महात्मा च सत्यसन्धो महातपाः

so'pi rājā mahābhāgaḥ sarvabhūtahite rataḥ || dharmātmā ca mahātmā ca satyasandho mahātapāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

य इमां पृथिवीं सर्वां धर्मेण परिपालयन् ।। न व्याधिर्न जरा मृत्युस्तस्मिन्राजनि शासति

ya imāṃ pṛthivīṃ sarvāṃ dharmeṇa paripālayan || na vyādhirna jarā mṛtyustasminrājani śāsati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ववर्ष सततं देवस्तस्य राष्ट्रे महाद्युतेः ।। एवं बहुगुणोपेतं तस्य राज्यं महात्मनः

vavarṣa satataṃ devastasya rāṣṭre mahādyuteḥ || evaṃ bahuguṇopetaṃ tasya rājyaṃ mahātmanaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

न कश्चिद् दृश्यते मर्त्यो रुजार्त्तो दुःखितोऽपि वा ।। अथात्र बहुकालस्य राजानं मिथिलाधिपम्

na kaścid dṛśyate martyo rujārtto duḥkhito'pi vā || athātra bahukālasya rājānaṃ mithilādhipam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

उवाच राज्ञी विप्रेन्द्र विनयात्प्रश्रितं वचः

uvāca rājñī viprendra vinayātpraśritaṃ vacaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

राज्ञ्युवाच ।। भृत्यानां च द्विजातीनां तथा परिजनस्य च ।। यदस्ति द्रविणं किंचित्पृथिव्यां यद्गृहे च ते

rājñyuvāca || bhṛtyānāṃ ca dvijātīnāṃ tathā parijanasya ca || yadasti draviṇaṃ kiṃcitpṛthivyāṃ yadgṛhe ca te

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विनियुक्तं तु तत्सर्वं सान्निध्यं तु तथा त्वया ।। न च राजन्विजानासि भोजनस्य प्रशंससि

viniyuktaṃ tu tatsarvaṃ sānnidhyaṃ tu tathā tvayā || na ca rājanvijānāsi bhojanasya praśaṃsasi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नास्ति तन्नियमः कश्चित्पुष्पमूल्यं च नास्ति नः ।। न वा गवादिकं किंचिन्न च वस्त्राणि कर्हिचित्

nāsti tanniyamaḥ kaścitpuṣpamūlyaṃ ca nāsti naḥ || na vā gavādikaṃ kiṃcinna ca vastrāṇi karhicit

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

न चैव वार्षिकः कश्चिद्विद्यते भाजनस्य च ।। दृश्यते हि महाराज मम चैवाथ सुव्रत

na caiva vārṣikaḥ kaścidvidyate bhājanasya ca || dṛśyate hi mahārāja mama caivātha suvrata

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यत्कर्तव्यं मया वापि तन्मे ब्रूहि नराधिप ।। कर्त्र्यस्म्यहं विशेषेण यद्वाक्यमपि मन्यसे

yatkartavyaṃ mayā vāpi tanme brūhi narādhipa || kartryasmyahaṃ viśeṣeṇa yadvākyamapi manyase

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

राजोवाच ।। न शक्यमुपरोधेन वक्तुं भामिनि विप्रियम् ।। न च पश्याम्यहं देवि तव चैव जनस्य च

rājovāca || na śakyamuparodhena vaktuṃ bhāmini vipriyam || na ca paśyāmyahaṃ devi tava caiva janasya ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तद्ब्रवीमि यथाशक्त्या यदि मे मन्यसे प्रिये ।। हविष्ये वर्त्तमानानामिदं वर्षशतं गतम्

tadbravīmi yathāśaktyā yadi me manyase priye || haviṣye varttamānānāmidaṃ varṣaśataṃ gatam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कुद्दालेन हि काष्ठेन क्षेत्रं वै कुर्महे प्रिये ।। ततो धर्मविधिं तत्त्वात्प्राप्नुयां मे न संशयः ।।४२।।। भक्ष्यं भोज्यं च ये ये च ततस्त्वं सुखमाप्स्यसि ।। एवमुक्ता ततो राज्ञी राजानमिदमब्रवीत्

kuddālena hi kāṣṭhena kṣetraṃ vai kurmahe priye || tato dharmavidhiṃ tattvātprāpnuyāṃ me na saṃśayaḥ ||42||| bhakṣyaṃ bhojyaṃ ca ye ye ca tatastvaṃ sukhamāpsyasi || evamuktā tato rājñī rājānamidamabravīt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

देव्युवाच ।। भृत्यानां तु सहस्राणि तव राजन्निवेशने ।। अश्वानां च गजानां च सैरिभानां तथैव च

devyuvāca || bhṛtyānāṃ tu sahasrāṇi tava rājanniveśane || aśvānāṃ ca gajānāṃ ca sairibhānāṃ tathaiva ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

उष्ट्राणां महिषाणां च खराणां च महायशाः ।। एते सर्वे कथं राजन्न कुर्वन्ति तवेप्सितम्

uṣṭrāṇāṃ mahiṣāṇāṃ ca kharāṇāṃ ca mahāyaśāḥ || ete sarve kathaṃ rājanna kurvanti tavepsitam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

राजोवाच ।। नियुक्तानि हि कर्माणि वार्षिकाणीतराणि च ।। सर्वकर्माणि कुर्वन्ति ये भृत्या मे वरानने

rājovāca || niyuktāni hi karmāṇi vārṣikāṇītarāṇi ca || sarvakarmāṇi kurvanti ye bhṛtyā me varānane

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

बलीवर्दाः खरा अश्वा गजा उष्ट्रा ह्यनेकशः ।। सर्वे नियुक्ता मे देवि सर्वकर्मसु शोभने

balīvardāḥ kharā aśvā gajā uṣṭrā hyanekaśaḥ || sarve niyuktā me devi sarvakarmasu śobhane

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आयसं त्रापुषं ताम्रं राजतं कांचनं तथा ।। नियुक्तानि तु सर्वाणि सर्व कर्मस्वनिन्दिते

āyasaṃ trāpuṣaṃ tāmraṃ rājataṃ kāṃcanaṃ tathā || niyuktāni tu sarvāṇi sarva karmasvanindite

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ननु पश्याम्यहं देवि किंचिद्धैमं न चायसम् ।। येन कुर्यामहं देवि कुद्दालं सुसमाहितः

nanu paśyāmyahaṃ devi kiṃciddhaimaṃ na cāyasam || yena kuryāmahaṃ devi kuddālaṃ susamāhitaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एवमुक्ता महादेवी तेन राज्ञा सुशोभना ।। हृष्टपुष्टमना देवी राजानमिदमब्रवीत्

evamuktā mahādevī tena rājñā suśobhanā || hṛṣṭapuṣṭamanā devī rājānamidamabravīt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

गच्छ राजन्यथाकाममनुयास्यामि पृष्ठतः ।। एवमुक्तः सुनिष्क्रान्तः सभार्यः स नरेश्वरः

gaccha rājanyathākāmamanuyāsyāmi pṛṣṭhataḥ || evamuktaḥ suniṣkrāntaḥ sabhāryaḥ sa nareśvaraḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततो राजा च देवी च क्षेत्रं मृगयतस्तदा ।। गतौ च परमाध्वानं ततो राजाब्रवीदिदम्

tato rājā ca devī ca kṣetraṃ mṛgayatastadā || gatau ca paramādhvānaṃ tato rājābravīdidam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इदं भद्रं मम क्षेत्रमास्स्वात्र वरवर्णिनि ।। यावद्गुल्मानिमान् भद्रे कण्टकांश्च वरानने

idaṃ bhadraṃ mama kṣetramāssvātra varavarṇini || yāvadgulmānimān bhadre kaṇṭakāṃśca varānane

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अहं छिनद्मि वै देवि त्वमेताञ्छोधय प्रिये ।। एष ते कर्म योगस्तु ततः प्राप्स्यामि चेप्सितम्

ahaṃ chinadmi vai devi tvametāñchodhaya priye || eṣa te karma yogastu tataḥ prāpsyāmi cepsitam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एवमुक्ता महादेवी तेन राज्ञा तपोधन ।। उवाच मधुरं वाक्यं प्रहसन्ती नृपाङ्गना

evamuktā mahādevī tena rājñā tapodhana || uvāca madhuraṃ vākyaṃ prahasantī nṛpāṅganā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वृक्षोऽत्र दृश्यते पार्श्वे सौवर्णो गुल्म एव च ।। पानीयस्य तु सान्निध्यं न किंचिदिह दृश्यते

vṛkṣo'tra dṛśyate pārśve sauvarṇo gulma eva ca || pānīyasya tu sānnidhyaṃ na kiṃcidiha dṛśyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कथं क्षेत्रं करिष्यावो हृद्रोगस्य तु कारकम् ।। इयं नदी ह्ययं वृक्ष इयं भूमिः समांसला

kathaṃ kṣetraṃ kariṣyāvo hṛdrogasya tu kārakam || iyaṃ nadī hyayaṃ vṛkṣa iyaṃ bhūmiḥ samāṃsalā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अस्मिन्वापि कृतं कर्म कथं गुणकरं भवेत् ।। तस्यास्तद्वचनं श्रुत्वा राजा वचनमब्रवीत्

asminvāpi kṛtaṃ karma kathaṃ guṇakaraṃ bhavet || tasyāstadvacanaṃ śrutvā rājā vacanamabravīt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शुभं सानुनयं वाक्यं भूतानां गुणवत्सलः ।। पूर्वगृहे भवेत्पूर्वं विनियुक्तं तथा प्रिये

śubhaṃ sānunayaṃ vākyaṃ bhūtānāṃ guṇavatsalaḥ || pūrvagṛhe bhavetpūrvaṃ viniyuktaṃ tathā priye

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पानीयस्य तु पार्श्वेन सन्निकृष्टेन सुन्दरि ।। चतुर्थं जनपर्यन्तं न किंचिदिह दृश्यते

pānīyasya tu pārśvena sannikṛṣṭena sundari || caturthaṃ janaparyantaṃ na kiṃcidiha dṛśyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अयं गृहो महादेवि न च बाधाऽत्र कस्यचित् ।। ततस्तच्छोधयामास तत्क्षेत्रं भार्यया सह

ayaṃ gṛho mahādevi na ca bādhā'tra kasyacit || tatastacchodhayāmāsa tatkṣetraṃ bhāryayā saha

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वियन्मध्ये तथोग्रश्च सविता तपते सदा ।। समृद्धश्च तदा तत्र निदाघः काल आगतः

viyanmadhye tathograśca savitā tapate sadā || samṛddhaśca tadā tatra nidāghaḥ kāla āgataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रवृद्धो दारुणो घर्मः कालश्चैवातिदारुणः ।। ततः सा तृषिता देवी क्षुधिता च तपस्विनी

pravṛddho dāruṇo gharmaḥ kālaścaivātidāruṇaḥ || tataḥ sā tṛṣitā devī kṣudhitā ca tapasvinī

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्निग्धौ ताम्रतलौ पादौ तस्यां सन्तापमागतौ ।। गुणप्रवाहरक्तौ तु तस्याः पादौ च सुव्रत

snigdhau tāmratalau pādau tasyāṃ santāpamāgatau || guṇapravāharaktau tu tasyāḥ pādau ca suvrata

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सूर्यस्य पादा मध्याह्ने तापयन्त्यग्निसन्निभाः ।। ततः सा व्यथिता देवी भर्त्तारमिदमब्रवीत्

sūryasya pādā madhyāhne tāpayantyagnisannibhāḥ || tataḥ sā vyathitā devī bharttāramidamabravīt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तृषितास्मि महाराज भृशमुष्णेन पीडिता ।। पानीयं दीयतां राजन्मम शीघ्रं प्रसादतः

tṛṣitāsmi mahārāja bhṛśamuṣṇena pīḍitā || pānīyaṃ dīyatāṃ rājanmama śīghraṃ prasādataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इत्युक्त्वा पतिता देवी विह्वला दुःखपीडिता ।। पतन्त्या च तया सूर्यो दृष्टो विह्वलया तथा

ityuktvā patitā devī vihvalā duḥkhapīḍitā || patantyā ca tayā sūryo dṛṣṭo vihvalayā tathā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यदृच्छया पतन्त्या तु सूर्यः कोपेन वीक्षितः ।। ततो विवस्वान् भगवान् सन्त्रस्तो गगने तदा

yadṛcchayā patantyā tu sūryaḥ kopena vīkṣitaḥ || tato vivasvān bhagavān santrasto gagane tadā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दिवं मुक्त्वा महातेजाः पतितो धरणीतले ।। ततो दृष्ट्वा तु राजाऽसौ स्वभावेन च वर्जितम्

divaṃ muktvā mahātejāḥ patito dharaṇītale || tato dṛṣṭvā tu rājā'sau svabhāvena ca varjitam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

किमर्थमिह तेजस्विंस्त्यक्त्वा मण्डलमागतः ।। किं करोमि महातेजाः सर्वलोकनमस्कृतः

kimarthamiha tejasviṃstyaktvā maṇḍalamāgataḥ || kiṃ karomi mahātejāḥ sarvalokanamaskṛtaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एवं ब्रुवन्तं राजानं सूर्यः सानुनयोऽब्रवीत् ।। पतिव्रता शुभाक्षी च ममैषा रुषिता भृशम्

evaṃ bruvantaṃ rājānaṃ sūryaḥ sānunayo'bravīt || pativratā śubhākṣī ca mamaiṣā ruṣitā bhṛśam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततोऽहं पतितो राजंस्तव कार्यानुशासनः ।। अनया सदृशी नारी त्रैलोक्ये नैव विद्यते

tato'haṃ patito rājaṃstava kāryānuśāsanaḥ || anayā sadṛśī nārī trailokye naiva vidyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पृथिव्यां स्वर्गलोके वा न काचिदिह दृश्यते ।। अहोऽस्याः परमं सत्त्वमहोऽस्याः परमं तपः

pṛthivyāṃ svargaloke vā na kācidiha dṛśyate || aho'syāḥ paramaṃ sattvamaho'syāḥ paramaṃ tapaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अहो धैर्यं च शक्तिश्च तवैवं शंसिता गुणाः।। तथेयं ते महाभाग तव चित्तानुसारिणी

aho dhairyaṃ ca śaktiśca tavaivaṃ śaṃsitā guṇāḥ|| tatheyaṃ te mahābhāga tava cittānusāriṇī

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सदृशी ते महाभाग शक्रस्येव यथा शची ।। पात्रं पात्रवता प्राप्तं सुकृतस्य महत्फलम्

sadṛśī te mahābhāga śakrasyeva yathā śacī || pātraṃ pātravatā prāptaṃ sukṛtasya mahatphalam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अनुरूपः सुरूपो वा यतो जातः सुयन्त्रितः ।। मा च ते वितथः कामो भवेच्चैव नराधिपः

anurūpaḥ surūpo vā yato jātaḥ suyantritaḥ || mā ca te vitathaḥ kāmo bhaveccaiva narādhipaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कुरुष्व दयितं क्षेत्रं यथा मनसि वर्त्तते ।। भोजनार्थं महाराज त्वदन्यो न हि विद्यते

kuruṣva dayitaṃ kṣetraṃ yathā manasi varttate || bhojanārthaṃ mahārāja tvadanyo na hi vidyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अनुरूपा विशुद्धा च तपसा च वराङ्गना।। पतिव्रता च साध्वी च नित्यं तव हिते रता

anurūpā viśuddhā ca tapasā ca varāṅganā|| pativratā ca sādhvī ca nityaṃ tava hite ratā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

उपानहौ च छत्रं च दिव्यालंकार भूषितम् ।। ददौ च राज्ञे सविता प्रीत्या परमया युतः

upānahau ca chatraṃ ca divyālaṃkāra bhūṣitam || dadau ca rājñe savitā prītyā paramayā yutaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

उपभोक्तुं सुखस्यार्थं सुपुण्यस्य विशेषतः ।। दत्त्वा तत्पुण्यकर्माणं ततः प्राह दिवाकरः

upabhoktuṃ sukhasyārthaṃ supuṇyasya viśeṣataḥ || dattvā tatpuṇyakarmāṇaṃ tataḥ prāha divākaraḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एवमुक्त्वा तु भगवांस्तथा तत्कृतवान् क्वचित् ।। राज्ञा च जनकेनैव प्रियाया हितकाम्यया

evamuktvā tu bhagavāṃstathā tatkṛtavān kvacit || rājñā ca janakenaiva priyāyā hitakāmyayā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततः साप्यायिता देवी तोयेन शुभलक्षणा ।। लब्धसंज्ञा गतभया राजानमिदमब्रवीत्

tataḥ sāpyāyitā devī toyena śubhalakṣaṇā || labdhasaṃjñā gatabhayā rājānamidamabravīt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

देवी दृष्ट्वा तदाश्चर्यं विस्मयोत्फुल्ललोचना ।। केन दत्तं शुभं तोयं दिव्यं छत्रमुपानहौ

devī dṛṣṭvā tadāścaryaṃ vismayotphullalocanā || kena dattaṃ śubhaṃ toyaṃ divyaṃ chatramupānahau

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एतन्मे संशयं राजन्कथयस्व तपोधन ।। राजोवाच ।। एष देवो महादेवि विवस्वान्नाम नामतः

etanme saṃśayaṃ rājankathayasva tapodhana || rājovāca || eṣa devo mahādevi vivasvānnāma nāmataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तवानुकम्पया देवि मुक्त्वाकाशमिहागतः ।। एवमुक्ता तु सा देवी भर्त्तारमिदमब्रवीत्

tavānukampayā devi muktvākāśamihāgataḥ || evamuktā tu sā devī bharttāramidamabravīt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

करवाण्यस्य कां प्रीतिं ज्ञायतामस्य वाच्छितम् ।। ततो राजा महातेजाः प्रणिपत्य कृताञ्जलिः

karavāṇyasya kāṃ prītiṃ jñāyatāmasya vācchitam || tato rājā mahātejāḥ praṇipatya kṛtāñjaliḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विज्ञापयामास तदा भगवन् किं करोमि ते ।। एवमुक्तो नरेन्द्रेण सूर्यो वचनमब्रवीत्

vijñāpayāmāsa tadā bhagavan kiṃ karomi te || evamukto narendreṇa sūryo vacanamabravīt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अभयं मे महाराज स्त्रीभ्यो भवतु मानद ।। तच्छ्रुत्वा वचनं तस्य भास्करस्य तु मानदः

abhayaṃ me mahārāja strībhyo bhavatu mānada || tacchrutvā vacanaṃ tasya bhāskarasya tu mānadaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तां प्रियां प्रीतहृदयां श्रावयंस्तस्य भाषितम् ।। राज्ञस्तु वचनं श्रुत्वा देवी वचनमब्रवीत्

tāṃ priyāṃ prītahṛdayāṃ śrāvayaṃstasya bhāṣitam || rājñastu vacanaṃ śrutvā devī vacanamabravīt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रीत्या परमया युक्ता तस्य राज्ञो मनःप्रिया ।। रश्मीनां तारणार्थाय छत्रं दत्त्वा तु कुण्डिकाम्

prītyā paramayā yuktā tasya rājño manaḥpriyā || raśmīnāṃ tāraṇārthāya chatraṃ dattvā tu kuṇḍikām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इमौ चोपानहौ दत्त्वा चौभौ पादस्य शङ्करौ ।। अभयं ते महाभाग यथा त्वं वृतवानसि

imau copānahau dattvā caubhau pādasya śaṅkarau || abhayaṃ te mahābhāga yathā tvaṃ vṛtavānasi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एवं पतिव्रतां विप्र पूजयामि नमामि च

evaṃ pativratāṃ vipra pūjayāmi namāmi ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इति श्रीवराहपुराणे संसारचक्रे पतिव्रतोपाख्यानं नाम अष्टाधिकद्विशततमोऽध्यायः

iti śrīvarāhapurāṇe saṃsāracakre pativratopākhyānaṃ nāma aṣṭādhikadviśatatamo'dhyāyaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.