।। अथ रुद्रमाहात्म्यम् ।। वराह उवाच ।। अथ रुद्रव्रतोत्पत्तिं शृणु देवि वरानने ।। येन ज्ञातेन पापेभ्यो मुच्यते नात्र संशयः
|| atha rudramāhātmyam || varāha uvāca || atha rudravratotpattiṃ śṛṇu devi varānane || yena jñātena pāpebhyo mucyate nātra saṃśayaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ब्रह्मणा तु यदा सृष्टः पूर्वं रुद्रो वरानने ।। तृतीये जन्मनि विभुः पिङ्गाक्षो नीललोहितः
brahmaṇā tu yadā sṛṣṭaḥ pūrvaṃ rudro varānane || tṛtīye janmani vibhuḥ piṅgākṣo nīlalohitaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तदा कौतूहलाद्ब्रह्मा स्कन्धे तं जगृहे प्रभुः ।। स्कन्धारूढस्तदा रुद्रो ब्रह्मणोऽव्यक्तजन्मनः
tadā kautūhalādbrahmā skandhe taṃ jagṛhe prabhuḥ || skandhārūḍhastadā rudro brahmaṇo'vyaktajanmanaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
जन्मतश्च शिरो यद्धि पंचमं तज्जगाद ह ।। मन्त्रमाथर्वणं रुद्रो येन सद्यः प्रमुच्यते
janmataśca śiro yaddhi paṃcamaṃ tajjagāda ha || mantramātharvaṇaṃ rudro yena sadyaḥ pramucyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कपालिन् रुद्र बभ्रोऽथ भव कैरात सुव्रत ।। पाहि विश्वं विशालाक्ष कुमार वरविक्रम
kapālin rudra babhro'tha bhava kairāta suvrata || pāhi viśvaṃ viśālākṣa kumāra varavikrama
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एवमुक्तस्तदा रुद्रो भविष्यैर्नामभिर्भवः ।। कपालशब्दात्कुपितस्तच्छिरो विचकर्त्त ह
evamuktastadā rudro bhaviṣyairnāmabhirbhavaḥ || kapālaśabdātkupitastacchiro vicakartta ha
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वामाङ्गुष्ठनखेनाद्यं प्राजापत्यं विचक्षणः ।। तन्निकृत्तं शिरो धात्रि हस्तलग्नं बभूव ह
vāmāṅguṣṭhanakhenādyaṃ prājāpatyaṃ vicakṣaṇaḥ || tannikṛttaṃ śiro dhātri hastalagnaṃ babhūva ha
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तस्मिन्निकृत्ते शिरसि प्राजापत्यं त्रिलोचनः।। ब्रह्माणं प्रयतो भूत्वा रुद्रो वचनमब्रवीत्
tasminnikṛtte śirasi prājāpatyaṃ trilocanaḥ|| brahmāṇaṃ prayato bhūtvā rudro vacanamabravīt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
रुद्र उवाच ।। कथं कपालं मे देव करात्पतति सुव्रत ।। नश्यते च कथं पापं ममैतद्वद सुव्रत
rudra uvāca || kathaṃ kapālaṃ me deva karātpatati suvrata || naśyate ca kathaṃ pāpaṃ mamaitadvada suvrata
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ब्रह्मोवाच ।। इदमेव व्रतं देव चर कापालिकं विभो ।। समयाचारसंयुक्तं कृत्वा स्वेनैव तेजसा
brahmovāca || idameva vrataṃ deva cara kāpālikaṃ vibho || samayācārasaṃyuktaṃ kṛtvā svenaiva tejasā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एवमुक्तस्तदा रुद्रो ब्रह्मणाऽव्यक्तमूर्त्तिना ।। आजगाम गिरिं गन्तुं माहेन्द्रं पापनाशनम्
evamuktastadā rudro brahmaṇā'vyaktamūrttinā || ājagāma giriṃ gantuṃ māhendraṃ pāpanāśanam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत्र स्थित्वा महादेवस्तच्छिरो बिभिदे त्रिधा ।। तस्मिन् भिन्ने पृथक्केशान्गृहीत्वा भगवान्भवः
tatra sthitvā mahādevastacchiro bibhide tridhā || tasmin bhinne pṛthakkeśāngṛhītvā bhagavānbhavaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यज्ञोपवीतं केशं तु महास्थ्नाक्षमणींस्तथा ।। कपालशकलं चैकमसृक्पूर्णं करे स्थितम्
yajñopavītaṃ keśaṃ tu mahāsthnākṣamaṇīṃstathā || kapālaśakalaṃ caikamasṛkpūrṇaṃ kare sthitam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अपरं खण्डशः कृत्वा जटाजूटे न्यवेशयत् ।। एवं कृत्वा महादेवो बभ्रामेमां वसुन्धराम्
aparaṃ khaṇḍaśaḥ kṛtvā jaṭājūṭe nyaveśayat || evaṃ kṛtvā mahādevo babhrāmemāṃ vasundharām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सप्तद्वीपवतीं पुण्यां मज्जंस्तीर्थेषु नित्यशः ।। समुद्रे प्रथमं स्नात्वा ततो गङ्गां व्यगाहत
saptadvīpavatīṃ puṇyāṃ majjaṃstīrtheṣu nityaśaḥ || samudre prathamaṃ snātvā tato gaṅgāṃ vyagāhata
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वितस्तां चन्द्रभागां च गोमतीं सिन्धुमेव च ।। तुङ्गभद्रां तथा गोदामुत्तरे गण्डकीं तथा
vitastāṃ candrabhāgāṃ ca gomatīṃ sindhumeva ca || tuṅgabhadrāṃ tathā godāmuttare gaṇḍakīṃ tathā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नेपालं च ततो गत्वा ततो रुद्रमहालयम् ।। ततो दारुवनं गत्वा केदारगमनं पुनः
nepālaṃ ca tato gatvā tato rudramahālayam || tato dāruvanaṃ gatvā kedāragamanaṃ punaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
महेश्वरं ततो गत्वा गयां पुण्यामथागमत् ।। तत्र फल्गुकृतस्नानः पितॄन्सन्तर्प्य यत्नतः
maheśvaraṃ tato gatvā gayāṃ puṇyāmathāgamat || tatra phalgukṛtasnānaḥ pitṝnsantarpya yatnataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एवं वेगेन सकलं ब्रह्माण्डं भूतधारिणि ।। बभ्राम सर्वदेवेशः षष्ठेऽब्दे तस्य चापतत्
evaṃ vegena sakalaṃ brahmāṇḍaṃ bhūtadhāriṇi || babhrāma sarvadeveśaḥ ṣaṣṭhe'bde tasya cāpatat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
परिधानं तु कौपीनं नग्नः कापालिकोऽभवत् ।। भ्रमतः परिधानं तु कौपीनं रशना गतम्
paridhānaṃ tu kaupīnaṃ nagnaḥ kāpāliko'bhavat || bhramataḥ paridhānaṃ tu kaupīnaṃ raśanā gatam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तस्मिंस्तु पतिते देवि नग्नः कापालिकोऽभवत्
tasmiṃstu patite devi nagnaḥ kāpāliko'bhavat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पुनरब्दद्वयं भ्रान्तस्तीर्थे तीर्थे हरः स्वयम् ।। कपालं त्यक्तुकामः सन्तद्धस्तात्तत्तु नापतत् ।२३।। पुनरब्दद्वयं भ्रान्तो ब्रह्माण्डं तीर्थकारणात् ।। तीर्थेतीर्थे हरः स्नात्वा कपालं त्यक्तुमिच्छति
punarabdadvayaṃ bhrāntastīrthe tīrthe haraḥ svayam || kapālaṃ tyaktukāmaḥ santaddhastāttattu nāpatat |23|| punarabdadvayaṃ bhrānto brahmāṇḍaṃ tīrthakāraṇāt || tīrthetīrthe haraḥ snātvā kapālaṃ tyaktumicchati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
त्यजतोऽपि न तद्धस्ताच्च्यवते भूतधारिणि ।। ततोऽब्दमेकं बभ्राम हिमवत्पर्वते शुभे
tyajato'pi na taddhastāccyavate bhūtadhāriṇi || tato'bdamekaṃ babhrāma himavatparvate śubhe
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततोऽन्यद्वर्षमेकं तु वर्त्तते हिमवद्गिरौ ।। भ्रमतो विभ्रमो जातस्त्रिणेत्रस्य महात्मनः
tato'nyadvarṣamekaṃ tu varttate himavadgirau || bhramato vibhramo jātastriṇetrasya mahātmanaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पुनरब्दद्वयं चान्यत्परमेष्ठी वृषाकपिः ।। बभ्राम रुद्रस्तीर्थानि पुराणानि समन्ततः
punarabdadvayaṃ cānyatparameṣṭhī vṛṣākapiḥ || babhrāma rudrastīrthāni purāṇāni samantataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कस्यचित्त्वथ कालस्य द्वादशेऽब्दे धराधरे ।। वाराणसीं गतो देवस्तत्र स्नानमथारभत्
kasyacittvatha kālasya dvādaśe'bde dharādhare || vārāṇasīṃ gato devastatra snānamathārabhat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
गङ्गायां देवदेवेशो यावन्मज्जति भामिनि ।। भवेत्कपालं पतितं हस्ताग्राद्ब्रह्मणः पुरा
gaṅgāyāṃ devadeveśo yāvanmajjati bhāmini || bhavetkapālaṃ patitaṃ hastāgrādbrahmaṇaḥ purā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कपालमोचनं नाम ततस्तीर्थमनुत्तमम् ।। पृथिव्यां ख्यातिमगमद्वाराणस्यां धराधरे
kapālamocanaṃ nāma tatastīrthamanuttamam || pṛthivyāṃ khyātimagamadvārāṇasyāṃ dharādhare
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
गत्वा हरिहरक्षेत्रं स्नात्वा देवाङ्गदे तथा ।। सोमेश्वरं समभ्यर्च्य गतोऽसौ चक्रतीर्थकम्
gatvā hariharakṣetraṃ snātvā devāṅgade tathā || someśvaraṃ samabhyarcya gato'sau cakratīrthakam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत्र स्नात्वा तथा नत्वा त्रिजलेश्वरसंज्ञितम् ।। अयोध्यायां तथा गत्वा वाराणस्यां ततोऽगमत्
tatra snātvā tathā natvā trijaleśvarasaṃjñitam || ayodhyāyāṃ tathā gatvā vārāṇasyāṃ tato'gamat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
द्वादशाब्दैर्गतवतः सीमाचारिगणैस्तथा ।। बलात्कारेण तद्धस्तात्कपालं पातितं भुवि
dvādaśābdairgatavataḥ sīmācārigaṇaistathā || balātkāreṇa taddhastātkapālaṃ pātitaṃ bhuvi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कपालमोचनं तीर्थं ततो जातमघापहम् ।। गङ्गाम्भसि ततः स्नाप्य विश्वेशं पूज्य भक्तितः
kapālamocanaṃ tīrthaṃ tato jātamaghāpaham || gaṅgāmbhasi tataḥ snāpya viśveśaṃ pūjya bhaktitaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
रुद्रो विशुद्धिमापन्नो मुक्तः स ब्रह्महत्यया ।। कपालमोचनं नाम तीर्थं त्रैलोक्यविश्रुतम्
rudro viśuddhimāpanno muktaḥ sa brahmahatyayā || kapālamocanaṃ nāma tīrthaṃ trailokyaviśrutam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यत्राप्लुतो नरो भक्त्या ब्रह्महा तु विशुध्यति ।। कपालं पतितं दृष्ट्वा रुद्रहस्ताच्चतुर्मुखः
yatrāpluto naro bhaktyā brahmahā tu viśudhyati || kapālaṃ patitaṃ dṛṣṭvā rudrahastāccaturmukhaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आगतो देवसहितो वाक्यं चेदमुवाच ह ।। ब्रह्मोवाच ।। भव रुद्र विशालाक्ष लोकमार्गव्यवस्थित
āgato devasahito vākyaṃ cedamuvāca ha || brahmovāca || bhava rudra viśālākṣa lokamārgavyavasthita
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
(भव रुद्र विरूपाक्ष लोकमार्गे व्यास्थितः ।। व्रतानि कुरु ते देव त्वच्चीर्णानि महाप्रभो ।।) कपालं गृह्य यद्भ्रान्तं कपालव्यग्रपाणिना ।। तद्व्रतं नग्नकापालं भविष्यति नृणां भुवि
(bhava rudra virūpākṣa lokamārge vyāsthitaḥ || vratāni kuru te deva tvaccīrṇāni mahāprabho ||) kapālaṃ gṛhya yadbhrāntaṃ kapālavyagrapāṇinā || tadvrataṃ nagnakāpālaṃ bhaviṣyati nṛṇāṃ bhuvi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यच्च ते बभ्रुता जाता हिमवत्यचलोत्तमे ।। भ्रमतस्तद्व्रतं देव बाभ्रव्यं तद्भविष्यति
yacca te babhrutā jātā himavatyacalottame || bhramatastadvrataṃ deva bābhravyaṃ tadbhaviṣyati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यच्चेदानीं विशुद्धस्य तीर्थेऽस्मिन्देहशुद्धता ।। तच्छुद्धशैवं भवतु व्रतं ते पापनाशनम्
yaccedānīṃ viśuddhasya tīrthe'smindehaśuddhatā || tacchuddhaśaivaṃ bhavatu vrataṃ te pāpanāśanam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ये पुरस्कृत्य देवास्त्वां पूज्यं यद्विधिनान्विताः ।। शास्त्राणि तानि सर्वेषां कथयिष्यामि नान्यथा
ye puraskṛtya devāstvāṃ pūjyaṃ yadvidhinānvitāḥ || śāstrāṇi tāni sarveṣāṃ kathayiṣyāmi nānyathā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
व्रतानि कुरुते देव त्वत्कृतानि हि पुत्रक ।। स त्वत्प्रसाद्देवेश ब्रह्महापि विशुध्यति
vratāni kurute deva tvatkṛtāni hi putraka || sa tvatprasāddeveśa brahmahāpi viśudhyati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यद्व्रतं नग्नकापालं यद्बाभ्रव्यं त्वया कृतम् ।। यत्कृतं शुद्धशैवं च तत्तन्नाम्ना भविष्यति
yadvrataṃ nagnakāpālaṃ yadbābhravyaṃ tvayā kṛtam || yatkṛtaṃ śuddhaśaivaṃ ca tattannāmnā bhaviṣyati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मां पुरस्कृत्य देवस्त्वं पूज्यसे यैर्विधानतः ।। तेषां शास्त्राणि सर्वाणि शास्त्रं पाशुपतं तथा
māṃ puraskṛtya devastvaṃ pūjyase yairvidhānataḥ || teṣāṃ śāstrāṇi sarvāṇi śāstraṃ pāśupataṃ tathā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कथयस्व महादेव सविधानं समासतः ।। एवमुक्तस्ततो रुद्रो ब्रह्मणाऽव्यक्तमूर्त्तिना
kathayasva mahādeva savidhānaṃ samāsataḥ || evamuktastato rudro brahmaṇā'vyaktamūrttinā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
देवैर्जयेति संतुष्टः कैलासनिलयं ययौ ।। ब्रह्मा चापि सुरैः सार्द्धं गतः स्वर्लोकमुत्तमं
devairjayeti saṃtuṣṭaḥ kailāsanilayaṃ yayau || brahmā cāpi suraiḥ sārddhaṃ gataḥ svarlokamuttamaṃ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
देवा अपि ययुः खं च स्वस्थानं ते यथागतम् ।। एतद्रुद्रस्य माहात्म्यं मया ते परिकीर्त्तितम्
devā api yayuḥ khaṃ ca svasthānaṃ te yathāgatam || etadrudrasya māhātmyaṃ mayā te parikīrttitam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
चरितं यच्च देवस्य वित्तं समभवद्भुवि
caritaṃ yacca devasya vittaṃ samabhavadbhuvi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सरस्वतीं ततो गत्वा यमुनासङ्गमं ततः।। शतद्रुं च ततो गत्वा देविकां च महानदीम्
sarasvatīṃ tato gatvā yamunāsaṅgamaṃ tataḥ|| śatadruṃ ca tato gatvā devikāṃ ca mahānadīm
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इति श्रीवराहपुराणे रुद्रमाहात्म्यं नाम सप्तनवतितमोऽध्यायः
iti śrīvarāhapurāṇe rudramāhātmyaṃ nāma saptanavatitamo'dhyāyaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.