अथ पर्वाध्यायः ।। धरण्युवाच ।। योऽसौ सत्यतपा नाम लुब्धो भूत्वा द्विजो बभौ ।। येनारुणिर्व्याघ्रभयाद्रक्षितो यः स्वशक्तितः
atha parvādhyāyaḥ || dharaṇyuvāca || yo'sau satyatapā nāma lubdho bhūtvā dvijo babhau || yenāruṇirvyāghrabhayādrakṣito yaḥ svaśaktitaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दुर्वासाः संश्रुतार्थश्च हिमवन्तं नगं ययौ ।। तस्योपरि महच्चित्रं भवतीति त्वयेरितम्
durvāsāḥ saṃśrutārthaśca himavantaṃ nagaṃ yayau || tasyopari mahaccitraṃ bhavatīti tvayeritam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कीदृशं तन्ममाचक्ष्व महत्कौतूहलं विभो ।। श्रीवराह उवाच ।। स हि सत्यतपा पूर्वं भृगुवंशोद्भवो द्विजः
kīdṛśaṃ tanmamācakṣva mahatkautūhalaṃ vibho || śrīvarāha uvāca || sa hi satyatapā pūrvaṃ bhṛguvaṃśodbhavo dvijaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दस्युसंसर्गसम्भूतो दस्युवत्समजायत ।। ततः कालेन महता ऋषिसङ्गात्पुनर्द्विजः
dasyusaṃsargasambhūto dasyuvatsamajāyata || tataḥ kālena mahatā ṛṣisaṅgātpunardvijaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
बभौ दुर्वाससा सम्यग्बोधितश्च विशेषतः ।। हिमाद्रेरुत्तरे पादे पुष्यभद्रा नदी शुभा
babhau durvāsasā samyagbodhitaśca viśeṣataḥ || himādreruttare pāde puṣyabhadrā nadī śubhā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तस्यास्तीरे शिला दिव्या नाम्ना चित्रशिला धरे ।। न्यग्रोधश्च महांस्तत्र नाम्ना भद्रो महावटः
tasyāstīre śilā divyā nāmnā citraśilā dhare || nyagrodhaśca mahāṃstatra nāmnā bhadro mahāvaṭaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत्र सत्यतपाः स्थित्वा तपः कुर्वन्महातपाः ।। स कदाचित्कुठारेण चकर्त्त समिधः किल
tatra satyatapāḥ sthitvā tapaḥ kurvanmahātapāḥ || sa kadācitkuṭhāreṇa cakartta samidhaḥ kila
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
चिच्छेद चांगुलीमेकां वामतर्जनिकां मुनिः ।। छिन्नायामंगुलौ तस्य भस्मचूर्णं भवत्किल
ciccheda cāṃgulīmekāṃ vāmatarjanikāṃ muniḥ || chinnāyāmaṃgulau tasya bhasmacūrṇaṃ bhavatkila
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
न लोहितं न मांसं तु न मज्जा तत्र दृश्यते ।। अंगुली सन्धिता तेन पूर्ववच्चाभवत्कृते
na lohitaṃ na māṃsaṃ tu na majjā tatra dṛśyate || aṃgulī sandhitā tena pūrvavaccābhavatkṛte
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तस्मिन् भद्रवटे चैकं मिथुनं किन्नरं स्थितम् ।। रात्रौ सुप्तमृषेस्तस्य दृष्ट्वा तन्महदद्भुतम्
tasmin bhadravaṭe caikaṃ mithunaṃ kinnaraṃ sthitam || rātrau suptamṛṣestasya dṛṣṭvā tanmahadadbhutam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रभाते विमले प्राप्तमिन्द्रलोकमिति स्मृतिः ।। अथेन्द्रेण सुराः सर्वे यक्षगन्धर्वकिन्नरैः
prabhāte vimale prāptamindralokamiti smṛtiḥ || athendreṇa surāḥ sarve yakṣagandharvakinnaraiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पृष्टाः किंचिदिहाश्चर्यमपूर्वं कथ्यतामिति ।। तत्र रुद्रसरस्तीरे यदेतन्मिथुनं शुभम्
pṛṣṭāḥ kiṃcidihāścaryamapūrvaṃ kathyatāmiti || tatra rudrasarastīre yadetanmithunaṃ śubham
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्थितं किन्नरयोस्तच्च वाक्यं चेदमुवाच ह।। दृष्टं तु मह दाश्चर्यं पुष्यभद्रातटे शुभे
sthitaṃ kinnarayostacca vākyaṃ cedamuvāca ha|| dṛṣṭaṃ tu maha dāścaryaṃ puṣyabhadrātaṭe śubhe
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यदेतत्सत्यतपसः समवोचत्ततः शुभे ।। दृष्टं किंचिदिहाश्चर्यं दृष्टिस्तु हिमवद्गिरौ
yadetatsatyatapasaḥ samavocattataḥ śubhe || dṛṣṭaṃ kiṃcidihāścaryaṃ dṛṣṭistu himavadgirau
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पुष्यभद्रानदी तीरे महदाश्चर्यमुत्तमम् ।। यदेतत्सत्यतपसः समवोचस्ततः शुभे
puṣyabhadrānadī tīre mahadāścaryamuttamam || yadetatsatyatapasaḥ samavocastataḥ śubhe
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्रवणं भस्मनश्चैव श्रुतं सर्वं शशंस ह ।। तच्छुत्वा सहसा शक्रो विस्मितो विष्णुमब्रवीत्
sravaṇaṃ bhasmanaścaiva śrutaṃ sarvaṃ śaśaṃsa ha || tacchutvā sahasā śakro vismito viṣṇumabravīt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आगच्छ विष्णो गच्छामो हिमवत्पार्श्वमुत्तमम् ।। तत्राश्चर्यमपूर्वं मे कथितं किन्नरेण ह
āgaccha viṣṇo gacchāmo himavatpārśvamuttamam || tatrāścaryamapūrvaṃ me kathitaṃ kinnareṇa ha
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एवमुक्तस्ततो विष्णुर्वाराहं रूपमग्रहीत् ।। मृगयुश्च तथैवेन्द्रो जग्मतुस्तमृषिं प्रति
evamuktastato viṣṇurvārāhaṃ rūpamagrahīt || mṛgayuśca tathaivendro jagmatustamṛṣiṃ prati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विष्णुर्वाराहरूपेण ऋषिदृष्टिपथे स्थितः ।। भूत्वा दृश्योऽप्यदृश्योऽभूत्पुनरेव च दृश्यते
viṣṇurvārāharūpeṇa ṛṣidṛṣṭipathe sthitaḥ || bhūtvā dṛśyo'pyadṛśyo'bhūtpunareva ca dṛśyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तावदिन्द्रो धनुष्पाणिस्तीक्ष्णसायकधृग्वने ।। आगत्य सत्यतपतमृषिमेनमुवाच ह
tāvadindro dhanuṣpāṇistīkṣṇasāyakadhṛgvane || āgatya satyatapatamṛṣimenamuvāca ha
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
भगवन्निह दृष्टस्ते वराहः पृथुलो महान् ।। येन तं हन्मि भृत्यानां पोषणाय महामुने
bhagavanniha dṛṣṭaste varāhaḥ pṛthulo mahān || yena taṃ hanmi bhṛtyānāṃ poṣaṇāya mahāmune
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एवमुक्तो मुनिस्तेन चिन्तयामास तत्क्षणात् ।। यदि तं दर्शयाम्यस्मै वराहं हन्यते तदा
evamukto munistena cintayāmāsa tatkṣaṇāt || yadi taṃ darśayāmyasmai varāhaṃ hanyate tadā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नो चेत्कुटुंबः क्षुधया सीदत्यस्य न संशयः ।। जायापुत्रसमायुक्तो लुब्धकोऽयं क्षुधा न्वितः
no cetkuṭuṃbaḥ kṣudhayā sīdatyasya na saṃśayaḥ || jāyāputrasamāyukto lubdhako'yaṃ kṣudhā nvitaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नाध्यगच्छत बुद्धिश्च क्षणात्तस्य व्यजायत
nādhyagacchata buddhiśca kṣaṇāttasya vyajāyata
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दृष्टं चक्षुर्निहितं जङ्गमेषु जिह्वा वक्तुं मृगयौ तद्विसृष्टम् ।। द्रष्टुं चक्षुर्नास्ति जिह्वेह वक्तुं जिह्वायाः स्यात्तत्त्वतोऽस्तीह चक्षुः
dṛṣṭaṃ cakṣurnihitaṃ jaṅgameṣu jihvā vaktuṃ mṛgayau tadvisṛṣṭam || draṣṭuṃ cakṣurnāsti jihveha vaktuṃ jihvāyāḥ syāttattvato'stīha cakṣuḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एवं श्रुत्वा द्वावपि तस्य तुष्टौ इन्द्राविष्णू दर्शयन्तौ स्वमूर्तिम् ।। वाक्यं चेदमूचतुर्ब्रूहि नौ ते तुष्टौ धन्यं वरमेकं वदस्व ।। तच्छ्रुत्वाऽसौ सत्यतपा उवाच १
evaṃ śrutvā dvāvapi tasya tuṣṭau indrāviṣṇū darśayantau svamūrtim || vākyaṃ cedamūcaturbrūhi nau te tuṣṭau dhanyaṃ varamekaṃ vadasva || tacchrutvā'sau satyatapā uvāca 1
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
न चातिरिक्तोऽस्ति वरः पृथिव्यां यद्दृष्टो मे पुरतो देवदेवाः ।। बलं वरेणापि कृतार्थतासीत् तथापीदं ये सदा पर्वकाले
na cātirikto'sti varaḥ pṛthivyāṃ yaddṛṣṭo me purato devadevāḥ || balaṃ vareṇāpi kṛtārthatāsīt tathāpīdaṃ ye sadā parvakāle
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सशल्यश्च वराहोऽयं ममाश्रममुपागतः ।। एवं गते तु किं कार्यमथासौ चिन्तयन् प्रभुः
saśalyaśca varāho'yaṃ mamāśramamupāgataḥ || evaṃ gate tu kiṃ kāryamathāsau cintayan prabhuḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मुक्तिं चाहं व्रजामीति द्वितीयोऽस्तु वरो मम।। तथेत्युक्त्वा तु तौ देवौ दत्त्वा तस्य वरं शुभम्।।९८.३०।। । अदर्शनं गतौ देवो सोऽपि तत्र व्यवस्थितः ।। लब्ध्वा वरं सत्यतपा ब्रह्मभूतोऽभवद्धृदि
muktiṃ cāhaṃ vrajāmīti dvitīyo'stu varo mama|| tathetyuktvā tu tau devau dattvā tasya varaṃ śubham||98.30|| | adarśanaṃ gatau devo so'pi tatra vyavasthitaḥ || labdhvā varaṃ satyatapā brahmabhūto'bhavaddhṛdi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यावदास्ते शुभे देशे कृतकृत्यो महामुनिः ।। तावत्तस्य गुरुस्तत्र त्वारुणिः समदृश्यत
yāvadāste śubhe deśe kṛtakṛtyo mahāmuniḥ || tāvattasya gurustatra tvāruṇiḥ samadṛśyata
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पृथ्वीं प्रदक्षिणीकृत्य तीर्थहेतोर्विचक्षण ।। तेन चासौ महाभक्त्या पूजितो मुनि पुङ्गवः
pṛthvīṃ pradakṣiṇīkṛtya tīrthahetorvicakṣaṇa || tena cāsau mahābhaktyā pūjito muni puṅgavaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पाद्याचमनगोदानेः कृतासनपरिग्रहः ।। ज्ञात्वा स शिष्यं सिद्धं तु तपसा दग्धकिल्बिषम्
pādyācamanagodāneḥ kṛtāsanaparigrahaḥ || jñātvā sa śiṣyaṃ siddhaṃ tu tapasā dagdhakilbiṣam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इदानीमात्मना सार्द्धं मुक्तिकालो मतोऽस्ति ते ।। उत्तिष्ठ गम्यतां पुत्र मया सार्द्धं परं पदम्
idānīmātmanā sārddhaṃ muktikālo mato'sti te || uttiṣṭha gamyatāṃ putra mayā sārddhaṃ paraṃ padam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यद्गत्वा न पुनर्जन्म भवतीति न संशयः ।। एवमुक्त्वा तु तौ सिद्धौ उभौ सत्यतपारुणी
yadgatvā na punarjanma bhavatīti na saṃśayaḥ || evamuktvā tu tau siddhau ubhau satyatapāruṇī
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ध्यात्वा नारायणं देवं तद्देहे तौ लयं गतौ ।। यश्चापि शृणुयात्पादं पर्वाध्यायं सविस्तरम्
dhyātvā nārāyaṇaṃ devaṃ taddehe tau layaṃ gatau || yaścāpi śṛṇuyātpādaṃ parvādhyāyaṃ savistaram
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
उवाच विनयापन्नं प्राञ्जलिं पुरतः स्थितम् ।। आरुणिरुवाच ।। पुत्र सिद्धोऽसि तपसा ब्रह्मभूतोऽसि सुव्रत
uvāca vinayāpannaṃ prāñjaliṃ purataḥ sthitam || āruṇiruvāca || putra siddho'si tapasā brahmabhūto'si suvrata
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
श्रावयेद्वापि स नरो गतिमिष्टामवाप्नुयात् ।। इति श्रीवराहपुराणे पर्वाध्यायो नाम अष्टनवतितमोऽध्यायः
śrāvayedvāpi sa naro gatimiṣṭāmavāpnuyāt || iti śrīvarāhapurāṇe parvādhyāyo nāma aṣṭanavatitamo'dhyāyaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.