Visnudharma 100

यमांश् च नियमांश् चैव श्रोतुम् इच्छामि भार्गव यैर् धूतकल्मषो योगी मुक्तिभाग् उपजायते

yamāṃś ca niyamāṃś caiva śrotum icchāmi bhārgava yair dhūtakalmaṣo yogī muktibhāg upajāyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अहिंसा सत्यम् अस्तेयं ब्रह्मचर्यापरिग्रहौ यमास् तवैते कथिता नियमान् अपि मे शृणु

ahiṃsā satyam asteyaṃ brahmacaryāparigrahau yamās tavaite kathitā niyamān api me śṛṇu

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

संतोषशौचस्वाध्यायास् तपश् चेश्वरभावना नियमाः कौरवश्रेष्ठ योगसंसिद्धिहेतवः

saṃtoṣaśaucasvādhyāyās tapaś ceśvarabhāvanā niyamāḥ kauravaśreṣṭha yogasaṃsiddhihetavaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एभिर् मूलगुणैः सद्भिर् विष्णोर् भक्तिमतस् तथा श्रद्दधानस्य चान्यानि योगाङ्गानि निबोध मे

ebhir mūlaguṇaiḥ sadbhir viṣṇor bhaktimatas tathā śraddadhānasya cānyāni yogāṅgāni nibodha me

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मध्यमप्राणम् अचलं सुखदायि शुभं शुचि योगसंसिद्धये भूप योगिनाम् आसनं स्मृतम्

madhyamaprāṇam acalaṃ sukhadāyi śubhaṃ śuci yogasaṃsiddhaye bhūpa yoginām āsanaṃ smṛtam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्राणायामस् त्रिधा वायोः प्राणस्य हृदि धारणम् कुम्भरेचकपूराख्यास् तस्य भेदास् त्रयो नृप

prāṇāyāmas tridhā vāyoḥ prāṇasya hṛdi dhāraṇam kumbharecakapūrākhyās tasya bhedās trayo nṛpa

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एते निबोध मात्रास् तु नालम्बनगुणान्विताः सालम्बनश् चतुर्थो ऽन्यो बाह्यान्तर्विषयः स्मृतः

ete nibodha mātrās tu nālambanaguṇānvitāḥ sālambanaś caturtho 'nyo bāhyāntarviṣayaḥ smṛtaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इन्द्रियाणां स्वविषयाद् बुद्धिः प्रत्येकशस् तु यत् करोत्य् आहरणं ज्ञेयः प्रत्याहारः स पण्डितैः

indriyāṇāṃ svaviṣayād buddhiḥ pratyekaśas tu yat karoty āharaṇaṃ jñeyaḥ pratyāhāraḥ sa paṇḍitaiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शुभे ह्य् एकत्र विषये चेतसो यच् च धारणम् निश्चलत्वात् तु सा सद्भिर् धारणेत्य् अभिधीयते

śubhe hy ekatra viṣaye cetaso yac ca dhāraṇam niścalatvāt tu sā sadbhir dhāraṇety abhidhīyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पौनःपुन्येन तत्रैव विषये सैव धारणा ध्यानाख्या लभते राजन् समाधिम् अपि मे शृणु

paunaḥpunyena tatraiva viṣaye saiva dhāraṇā dhyānākhyā labhate rājan samādhim api me śṛṇu

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अर्थमात्रं च यद् ग्राह्ये चित्तम् आदाय पार्थिव अर्थस्वरूपवद् भाति समाधिः सो ऽभिधीयते

arthamātraṃ ca yad grāhye cittam ādāya pārthiva arthasvarūpavad bhāti samādhiḥ so 'bhidhīyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कथितानि तवैतानि योगाङ्गानि कृतैस् तु यैः उत्कर्षो जायते व्यस्तैः समस्तैर् हेयसंक्षयः

kathitāni tavaitāni yogāṅgāni kṛtais tu yaiḥ utkarṣo jāyate vyastaiḥ samastair heyasaṃkṣayaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

योगाङ्गान्य् अङ्गभूतानि ध्यानस्यैतान्य् अशेषतः ध्यानम् अप्य् अवनीपाल योगस्याङ्गत्वम् अर्छति

yogāṅgāny aṅgabhūtāni dhyānasyaitāny aśeṣataḥ dhyānam apy avanīpāla yogasyāṅgatvam archati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ध्यानम् एकव्रतानां तु कुशलाकुशलेषु तत् अर्थेष्व् आशक्तिम् अभ्येति सर्वदैव नरेश्वर

dhyānam ekavratānāṃ tu kuśalākuśaleṣu tat artheṣv āśaktim abhyeti sarvadaiva nareśvara

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शुभाव्यावर्तितं ध्यानम् अविवेकस्य जायते संसारदुःखदं राजन्न् अशुभालम्बि तद् यतः

śubhāvyāvartitaṃ dhyānam avivekasya jāyate saṃsāraduḥkhadaṃ rājann aśubhālambi tad yataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तद् एवाकृष्य दुष्टेभ्यो विषयेभ्यः शुभाशुभम् सर्वसंसारकान्तार- पारम् अभ्येति मानवः

tad evākṛṣya duṣṭebhyo viṣayebhyaḥ śubhāśubham sarvasaṃsārakāntāra- pāram abhyeti mānavaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दुःखदाघप्रशमने या चिन्ताहर्निशं नृणाम् तद्ध्यानम् अविशुद्धार्थं सुखदानाम् अपालने

duḥkhadāghapraśamane yā cintāharniśaṃ nṛṇām taddhyānam aviśuddhārthaṃ sukhadānām apālane

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कथं संसारबन्धो ऽयम् अस्मान् मुक्तिः कथं त्व् इति मनोवृत्तिर् मनुष्याणां ध्यानम् एतच् छुभं द्विधा

kathaṃ saṃsārabandho 'yam asmān muktiḥ kathaṃ tv iti manovṛttir manuṣyāṇāṃ dhyānam etac chubhaṃ dvidhā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शुद्धम् अप्य् एतद् अखिलं लोभकार्यतयानया सुखाभिलाषो यन्मुक्तौ बन्धुदुःखादिपीडनात्

śuddham apy etad akhilaṃ lobhakāryatayānayā sukhābhilāṣo yanmuktau bandhuduḥkhādipīḍanāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अवाञ्छितफलं लोभम् अलोभांशविवर्जितम् शुभाशुभफलं ध्यानम् अरक्तं द्विष्टम् इष्यते

avāñchitaphalaṃ lobham alobhāṃśavivarjitam śubhāśubhaphalaṃ dhyānam araktaṃ dviṣṭam iṣyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दृष्टानुमानागमिकं ध्यानस्यालम्बनं त्रिधा न हि निर्विषयं ध्यानं मूढवृत्तिर् इवेष्यते

dṛṣṭānumānāgamikaṃ dhyānasyālambanaṃ tridhā na hi nirviṣayaṃ dhyānaṃ mūḍhavṛttir iveṣyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्राक् स्थूलेषु पदार्थेषु ततः सूक्ष्मेषु पण्डितः ध्यानं कुर्वीत तत्पश्चात् परमाणौ महीपते

prāk sthūleṣu padārtheṣu tataḥ sūkṣmeṣu paṇḍitaḥ dhyānaṃ kurvīta tatpaścāt paramāṇau mahīpate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ध्यानाभ्यासपरस्यैवं हेयालम्बनबाधने तच्छान्तये तद्विपक्ष- भावनाम् एव भावयेत्

dhyānābhyāsaparasyaivaṃ heyālambanabādhane tacchāntaye tadvipakṣa- bhāvanām eva bhāvayet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तच्चित्तस् तन्मयो ज्ञानी भवत्य् अस्मान् न दोषवत् कुर्वीतालम्बनं काले कस्मिंश्चिद् अपि पार्थिव

taccittas tanmayo jñānī bhavaty asmān na doṣavat kurvītālambanaṃ kāle kasmiṃścid api pārthiva

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आब्रह्मस्तम्बपर्यन्त- जगदन्तर्व्यवस्थिताः प्राणिनः कर्मजनित- संस्कारवशवर्तिनः

ābrahmastambaparyanta- jagadantarvyavasthitāḥ prāṇinaḥ karmajanita- saṃskāravaśavartinaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यतस् ततो न ते ध्याने ध्यानिनाम् उपकारकाः अविद्यान्तर्गताः सर्वे ते हि संसारगोचराः

yatas tato na te dhyāne dhyāninām upakārakāḥ avidyāntargatāḥ sarve te hi saṃsāragocarāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पश्चाद् उद्भूतबोधाश् च ध्याता नैवोपकारकाः नैसर्गिको न वै बोधस् तेषाम् अप्य् अन्यतो यतः

paścād udbhūtabodhāś ca dhyātā naivopakārakāḥ naisargiko na vai bodhas teṣām apy anyato yataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तस्मात् तद् अमलं ब्रह्म निसर्गाद् एव बोधवत् ध्येयं ध्यानविदां सम्यग् यद् विष्णोः परमं पदम्

tasmāt tad amalaṃ brahma nisargād eva bodhavat dhyeyaṃ dhyānavidāṃ samyag yad viṣṇoḥ paramaṃ padam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

न तद् यज्ञैर् न दानेन न तपोभिर् न तद् व्रतैः पश्यन्त्य् एकाग्रमनसो ध्यानेनैव सनातनम्

na tad yajñair na dānena na tapobhir na tad vrataiḥ paśyanty ekāgramanaso dhyānenaiva sanātanam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तच् च विष्णोः परं रूपम् अनिर्देश्यम् अजं स्थिरम् यतः प्रवर्तते सर्वं लयम् अभ्येति यत्र च

tac ca viṣṇoḥ paraṃ rūpam anirdeśyam ajaṃ sthiram yataḥ pravartate sarvaṃ layam abhyeti yatra ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अनिद्रम् अजम् अस्वप्नम् अरूपानाम शाश्वतम् योगिनस् तं प्रपश्यन्ति ज्ञानदृश्यं सनातनम्

anidram ajam asvapnam arūpānāma śāśvatam yoginas taṃ prapaśyanti jñānadṛśyaṃ sanātanam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तच् च सर्वगतं ब्रह्म विष्णुः सर्वेश्वरेश्वरः परमात्मा परः प्रोक्तः सर्वकारणकारणम्

tac ca sarvagataṃ brahma viṣṇuḥ sarveśvareśvaraḥ paramātmā paraḥ proktaḥ sarvakāraṇakāraṇam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अनन्तशक्तिम् ईशेशं स्वप्रतिष्ठम् अनोपमम् योगिनस् तं प्रपश्यन्ति भगवन्तं सनातनम्

anantaśaktim īśeśaṃ svapratiṣṭham anopamam yoginas taṃ prapaśyanti bhagavantaṃ sanātanam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यत्र सर्वं यतः सर्वं यः सर्वं सर्वतश् च यः योगिनस् तं प्रपश्यन्ति भगवन्तं सनातनम्

yatra sarvaṃ yataḥ sarvaṃ yaḥ sarvaṃ sarvataś ca yaḥ yoginas taṃ prapaśyanti bhagavantaṃ sanātanam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सर्गादिकारणं यस्य स्वभावाद् एव शक्तयः योगिनस् तं प्रपश्यन्ति भगवन्तं सनातनम्

sargādikāraṇaṃ yasya svabhāvād eva śaktayaḥ yoginas taṃ prapaśyanti bhagavantaṃ sanātanam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

निर्धूतपुण्यपापा यं विशन्त्य् अव्ययम् ईश्वरम् योगिनस् तं प्रपश्यन्ति भगवन्तं सनातनम्

nirdhūtapuṇyapāpā yaṃ viśanty avyayam īśvaram yoginas taṃ prapaśyanti bhagavantaṃ sanātanam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत्र योगवतः सम्यक् पुरुषस्य नरेश्वर यद् उक्तं लक्षणं तन् मे गदतः श्रोतुम् अर्हसि

tatra yogavataḥ samyak puruṣasya nareśvara yad uktaṃ lakṣaṇaṃ tan me gadataḥ śrotum arhasi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ब्रह्मण्य् एव स्थितं चित्तं सर्वतः संनिवर्तितम् नान्यालम्बनसापेक्षं योगिनः सिद्धिकारकम्

brahmaṇy eva sthitaṃ cittaṃ sarvataḥ saṃnivartitam nānyālambanasāpekṣaṃ yoginaḥ siddhikārakam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

संस्थानम् अविकारेण चेतसो ब्रह्मसंस्थितौ निवात इव दीपस्य योगिनः सिद्धिलक्षणम्

saṃsthānam avikāreṇa cetaso brahmasaṃsthitau nivāta iva dīpasya yoginaḥ siddhilakṣaṇam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एवम् एकाग्रचित्तस्य पुण्यापुण्यम् अशेषतः प्रयाति संक्षयम् ऋते देहारम्भकरे नृप

evam ekāgracittasya puṇyāpuṇyam aśeṣataḥ prayāti saṃkṣayam ṛte dehārambhakare nṛpa

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

देहारम्भकरस्यापि कर्मणः संक्षयावहः यो योगः पृथिवीपाल शृणु तस्यापि लक्षणम्

dehārambhakarasyāpi karmaṇaḥ saṃkṣayāvahaḥ yo yogaḥ pṛthivīpāla śṛṇu tasyāpi lakṣaṇam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यत् तद् ब्रह्म परं प्रोक्तं विष्ण्वाख्यम् अजम् अव्ययम् चेतसः प्रलयस् तत्र योग इत्य् अभिधीयते

yat tad brahma paraṃ proktaṃ viṣṇvākhyam ajam avyayam cetasaḥ pralayas tatra yoga ity abhidhīyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

योगसेवानिरोधेन प्रलीने तत्र चेतसि पुरुषः कारनाभावाद् भेदं नैवानुपश्यति

yogasevānirodhena pralīne tatra cetasi puruṣaḥ kāranābhāvād bhedaṃ naivānupaśyati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

परात्मनोर् मनुष्येन्द्र विभागो ज्ञानकल्पितः क्षये तस्यात्मपरयोर् विभागाभाग एव हि

parātmanor manuṣyendra vibhāgo jñānakalpitaḥ kṣaye tasyātmaparayor vibhāgābhāga eva hi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

परमात्मात्मनोर् यो ऽयम् अविभागः परंतप स एव परमो योगः समासात् कथितस् तव

paramātmātmanor yo 'yam avibhāgaḥ paraṃtapa sa eva paramo yogaḥ samāsāt kathitas tava

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यथा कमण्डलौ भिन्ने तत्तोयं सलिले गतम् व्रजत्य् ऐक्यं तथैवैतद् उभयं कारणक्षयात्

yathā kamaṇḍalau bhinne tattoyaṃ salile gatam vrajaty aikyaṃ tathaivaitad ubhayaṃ kāraṇakṣayāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यथाग्निर् अग्नौ संक्षिप्तः समानत्वम् अनुव्रजेत् तदाख्यस् तन्मयो भूत्वा गृह्यते न विशेषतः

yathāgnir agnau saṃkṣiptaḥ samānatvam anuvrajet tadākhyas tanmayo bhūtvā gṛhyate na viśeṣataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एवं ब्रह्मात्मनोर् योगाद् अकत्वम् उपपन्नयोः न भेदः कलशाकाश- नभसोर् इव जायते

evaṃ brahmātmanor yogād akatvam upapannayoḥ na bhedaḥ kalaśākāśa- nabhasor iva jāyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रक्षीणाशेषकर्मा तु यदा ब्रह्ममयः पुमान् तदा स्वरूपम् अस्योक्तेर् गोचरे नोपपद्यते

prakṣīṇāśeṣakarmā tu yadā brahmamayaḥ pumān tadā svarūpam asyokter gocare nopapadyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

घटध्वंसे घटाकाशं न भिन्नं नभसो यथा ब्रह्मणा हेयविध्वंसे विष्ण्वाख्येन पुमांस् तथा

ghaṭadhvaṃse ghaṭākāśaṃ na bhinnaṃ nabhaso yathā brahmaṇā heyavidhvaṃse viṣṇvākhyena pumāṃs tathā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भिन्ने दृतौ यथा वायुर् नैवान्यः सह वायुना क्षीणपुण्याघबन्धस् तु तथात्मा ब्रह्मणा सह

bhinne dṛtau yathā vāyur naivānyaḥ saha vāyunā kṣīṇapuṇyāghabandhas tu tathātmā brahmaṇā saha

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततः समस्तकल्याण- समस्तसुखसंपदाम् आह्लादम् अन्यम् अतुलं कम् अप्य् आप्नोति शाश्वतम्

tataḥ samastakalyāṇa- samastasukhasaṃpadām āhlādam anyam atulaṃ kam apy āpnoti śāśvatam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ब्रह्मस्वरूपस्य तदा ह्य् आत्मनो नित्यदैव सः व्युत्तानकाले राजेन्द्र आस्ते हेयतिरोहितः

brahmasvarūpasya tadā hy ātmano nityadaiva saḥ vyuttānakāle rājendra āste heyatirohitaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आदर्शस्य मलाभावाद् वैमल्यं काशते यथा ज्ञानाग्निदग्धहेयस्य सो ऽह्लादो ह्य् आत्मनस् तथा

ādarśasya malābhāvād vaimalyaṃ kāśate yathā jñānāgnidagdhaheyasya so 'hlādo hy ātmanas tathā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यथा न क्रियते ज्योत्स्ना मलप्रक्षालनादिना दोषप्रहाणं न ज्ञानम् आत्मनः क्रियते तथा

yathā na kriyate jyotsnā malaprakṣālanādinā doṣaprahāṇaṃ na jñānam ātmanaḥ kriyate tathā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यथोदुपानकरणात् क्रियते न जलाम्बरम् सदैव नीयते व्यक्तिम् असतः संभवः कुतः

yathodupānakaraṇāt kriyate na jalāmbaram sadaiva nīyate vyaktim asataḥ saṃbhavaḥ kutaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यथा हेयगणध्वंसाद् अवबोधादयो गुणाः प्रकाश्यन्ते न जन्यन्ते नित्या एवात्मनो हिते

yathā heyagaṇadhvaṃsād avabodhādayo guṇāḥ prakāśyante na janyante nityā evātmano hite

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ज्ञानवैराग्यम् ऐश्वर्यं धर्मश् च मनुजेश्वर आत्मनो ब्रह्मभूतस्य नित्यम् एव चतुष्टयम्

jñānavairāgyam aiśvaryaṃ dharmaś ca manujeśvara ātmano brahmabhūtasya nityam eva catuṣṭayam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एतद् अद्वैतम् आख्यातम् एष योगस् तवोदितः अयं विष्णुर् इदं ब्रह्म तथैतत् सत्यम् उत्तमम्

etad advaitam ākhyātam eṣa yogas tavoditaḥ ayaṃ viṣṇur idaṃ brahma tathaitat satyam uttamam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पुनश् च श्रूयताम् एष संक्षेपाद् गदतो मम नानाद्वैकत्वविज्ञान- स्वरूपम् अवनीपते

punaś ca śrūyatām eṣa saṃkṣepād gadato mama nānādvaikatvavijñāna- svarūpam avanīpate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आत्मा क्षेत्रज्ञसंज्ञो ऽयं संयुक्तः प्राकृतैर् गुणैः तैर् एव विगतैः शुद्धः परमात्मा निगद्यते

ātmā kṣetrajñasaṃjño 'yaṃ saṃyuktaḥ prākṛtair guṇaiḥ tair eva vigataiḥ śuddhaḥ paramātmā nigadyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ध्येयं ब्रह्म पुमान् ध्याता उपायो ध्यानसंज्ञितः यस् त्व् एतत् करणेष्व् आस्ते तद्वर्गे का विभागता

dhyeyaṃ brahma pumān dhyātā upāyo dhyānasaṃjñitaḥ yas tv etat karaṇeṣv āste tadvarge kā vibhāgatā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

संक्षेपाद् अपि भूपाल संक्षेपन् अपरं शृणु पुत्राय यत् पिता ब्रूयात् स्वशिष्यायाथवा गुरुः

saṃkṣepād api bhūpāla saṃkṣepan aparaṃ śṛṇu putrāya yat pitā brūyāt svaśiṣyāyāthavā guruḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

न वासुदेवात् परम् अस्ति किंचिन् न वासुदेवाद् गदितं परं च सत्यं परं वासुदेवो ऽमितात्मा नमो नमो वासुदेवाय नित्यम्

na vāsudevāt param asti kiṃcin na vāsudevād gaditaṃ paraṃ ca satyaṃ paraṃ vāsudevo 'mitātmā namo namo vāsudevāya nityam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तस्मात् तम् आराधय चिन्तयेशम् अभ्यर्चयानन्तम् अतन्द्रितात्मा संसारपारं परम् ईप्समानैर् आराधनीयो हरिर् एक एव

tasmāt tam ārādhaya cintayeśam abhyarcayānantam atandritātmā saṃsārapāraṃ param īpsamānair ārādhanīyo harir eka eva

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आराधितो ऽर्थान् धनकाङ्क्षकानां धर्मार्थिनां धर्मम् अशेषधर्मी ददाति कामांश् च मनोनिविष्टान् मोक्षार्थिनां मुक्तिद एव विष्णुः

ārādhito 'rthān dhanakāṅkṣakānāṃ dharmārthināṃ dharmam aśeṣadharmī dadāti kāmāṃś ca manoniviṣṭān mokṣārthināṃ muktida eva viṣṇuḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.