Visnudharma 101

ममैतत् कथितं सम्यग् आत्मविद्याश्रितं मुने यत् त्व् अन्यच् छ्रोतुम् इच्छामि तत् प्रसन्नो वदस्व मे

mamaitat kathitaṃ samyag ātmavidyāśritaṃ mune yat tv anyac chrotum icchāmi tat prasanno vadasva me

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

येयं मुक्तिर् भगवता प्रोक्ता वर्णक्रमान् मम तत्रेच्छामि मुने श्रोतुं वर्णाद् वर्णोत्तरोच्छ्रयम्

yeyaṃ muktir bhagavatā proktā varṇakramān mama tatrecchāmi mune śrotuṃ varṇād varṇottarocchrayam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शूद्रो वैश्यत्वम् अभ्येति कथं वैश्यश् च भार्गव क्षत्रियत्वं द्विजश्रेष्ठ ब्राह्मणत्वं कथं ततः

śūdro vaiśyatvam abhyeti kathaṃ vaiśyaś ca bhārgava kṣatriyatvaṃ dvijaśreṣṭha brāhmaṇatvaṃ kathaṃ tataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विप्रत्वान् मुक्तियोग्यत्वं यथा याति महामुने तद् अहं श्रोतुम् इच्छामि त्वत्तो भार्गवनन्दन

vipratvān muktiyogyatvaṃ yathā yāti mahāmune tad ahaṃ śrotum icchāmi tvatto bhārgavanandana

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

त्वद्युक्तो ऽयम् अनुप्रश्नः कुरुवर्य शृणुष्व तम् मयोच्यमानम् अखिलं वर्णानाम् उपकारकम्

tvadyukto 'yam anupraśnaḥ kuruvarya śṛṇuṣva tam mayocyamānam akhilaṃ varṇānām upakārakam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शूद्रधर्मान् अशेषेण कुर्वञ् शूद्रो यथाविधि वैश्यत्वम् एति वैश्यश् च क्षत्रियत्वं स्वकर्मकृत्

śūdradharmān aśeṣeṇa kurvañ śūdro yathāvidhi vaiśyatvam eti vaiśyaś ca kṣatriyatvaṃ svakarmakṛt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विप्रत्वं क्षत्रियः सम्यग् द्विजधर्मपरो नृप विप्रश् च मुक्तिलाभेन युज्यते सत्क्रियापरः

vipratvaṃ kṣatriyaḥ samyag dvijadharmaparo nṛpa vipraś ca muktilābhena yujyate satkriyāparaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सर्वेषाम् एव वर्णानां स्वधर्मम् अनुवर्तताम् सदोच्छ्रितिर् न्यूनकृतो हानिश् चोत्कृष्टकर्मणः

sarveṣām eva varṇānāṃ svadharmam anuvartatām sadocchritir nyūnakṛto hāniś cotkṛṣṭakarmaṇaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तेषां च ब्राह्मणादीनां वर्णधर्मान् अनुक्रमात् समुच्छ्रितिप्रदान् राजन् गदतो मे निशामय

teṣāṃ ca brāhmaṇādīnāṃ varṇadharmān anukramāt samucchritipradān rājan gadato me niśāmaya

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अनसूया दया क्षान्तिः शौचं मङ्गलम् अस्पृहा अकार्पण्यम् अनायासस् तथान्यः सार्ववर्णिकः

anasūyā dayā kṣāntiḥ śaucaṃ maṅgalam aspṛhā akārpaṇyam anāyāsas tathānyaḥ sārvavarṇikaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अष्टाव् एते गुणाः पुंसां परत्रेह च भूतये भवन्ति कुरुशार्दूल पृथग्धर्मांश् च मे शृणु

aṣṭāv ete guṇāḥ puṃsāṃ paratreha ca bhūtaye bhavanti kuruśārdūla pṛthagdharmāṃś ca me śṛṇu

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यज्ञाध्ययनदानानि ब्रह्मक्षत्रविशां नृप साधारणानि तेषां तु जीविकाकर्म कथ्यते

yajñādhyayanadānāni brahmakṣatraviśāṃ nṛpa sādhāraṇāni teṣāṃ tu jīvikākarma kathyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

याजनाध्यापनैर् विप्रस् तथा शस्तप्रतिग्रहैः भृत्यादिभरणं कुर्याद् यज्ञांश् च विभवे सति

yājanādhyāpanair vipras tathā śastapratigrahaiḥ bhṛtyādibharaṇaṃ kuryād yajñāṃś ca vibhave sati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भृत्यादिभरणे नालं स्ववृत्त्या हि यदा द्विजः तदा जीवेत् समालम्ब्य वृत्तिं क्षत्रियवैश्ययोः

bhṛtyādibharaṇe nālaṃ svavṛttyā hi yadā dvijaḥ tadā jīvet samālambya vṛttiṃ kṣatriyavaiśyayoḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

संत्यजेत समस्तांस् तान् न कुर्याद् वृत्तिसंकरम् आपत्काले ऽपि विप्रस्य शूद्रकर्म न शस्यते

saṃtyajeta samastāṃs tān na kuryād vṛttisaṃkaram āpatkāle 'pi viprasya śūdrakarma na śasyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रजानां पालनं सम्यग् विधिः प्रथमकल्पितः राजन्यस्य महीपाल शस्त्राजीवेन वा भृतिः

prajānāṃ pālanaṃ samyag vidhiḥ prathamakalpitaḥ rājanyasya mahīpāla śastrājīvena vā bhṛtiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तदुत्पन्नैर् धनैः कुर्यात् समस्ताः क्षत्रियक्रियाः तस्याप्य् आपदि वैश्यस्य या वृत्तिः सा विधीयते

tadutpannair dhanaiḥ kuryāt samastāḥ kṣatriyakriyāḥ tasyāpy āpadi vaiśyasya yā vṛttiḥ sā vidhīyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वाणिज्यं वैश्यजातस्य पशूनां पालनं कृषिः दद्याद् यजेच् च विधिवत् तदुत्पन्नधनेन सः

vāṇijyaṃ vaiśyajātasya paśūnāṃ pālanaṃ kṛṣiḥ dadyād yajec ca vidhivat tadutpannadhanena saḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

द्विजातिजनशुश्रूषां क्रयविक्रयजैर् धनैः शूद्रो यजेत् पाकयज्ञैर् दद्याद् इष्टानि चार्थिनाम्

dvijātijanaśuśrūṣāṃ krayavikrayajair dhanaiḥ śūdro yajet pākayajñair dadyād iṣṭāni cārthinām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तस्मै शुश्रूषवे देयं जीर्णवस्त्रम् उपानहौ छत्त्रादिकं तथा कुर्यात् सम्यग्धर्मोपपादनम्

tasmai śuśrūṣave deyaṃ jīrṇavastram upānahau chattrādikaṃ tathā kuryāt samyagdharmopapādanam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

चतुर्णाम् अपि वर्णानां धर्मस् ते कथितो मया शृणुष्व च महीपाल धर्मम् आश्रमिणाम् अतः

caturṇām api varṇānāṃ dharmas te kathito mayā śṛṇuṣva ca mahīpāla dharmam āśramiṇām ataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कृतोपनयनः पूर्वं ब्रह्मचारी गुरोर् गृहे गुरुशुश्रूषणं कुर्याद् भैक्षान्नकृतभोजनः

kṛtopanayanaḥ pūrvaṃ brahmacārī guror gṛhe guruśuśrūṣaṇaṃ kuryād bhaikṣānnakṛtabhojanaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

निवेद्य गुरवे भैक्षम् अत्तव्यं तदनुज्ञया गुरोर् भुक्तवतः पश्चान् नातिस्वादुमुदावता

nivedya gurave bhaikṣam attavyaṃ tadanujñayā guror bhuktavataḥ paścān nātisvādumudāvatā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वह्निशुश्रूषणं क्रुयाद् वेदाहरणम् एव च गुरोर् अर्थे सदा तोयं समिदाहरणं तथा

vahniśuśrūṣaṇaṃ kruyād vedāharaṇam eva ca guror arthe sadā toyaṃ samidāharaṇaṃ tathā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पुष्पादीनां च कुर्वीत सुप्ते तस्मिञ् शयीत च शयने च समुत्तिष्ठेत् तं व्रजन्तम् अनुव्रजेत्

puṣpādīnāṃ ca kurvīta supte tasmiñ śayīta ca śayane ca samuttiṣṭhet taṃ vrajantam anuvrajet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आहूतश् च पठेत् तेन तन्मना नान्यतोमुखः व्रतानि चरता संयग् ग्राह्यो वेदो यतात्मना दण्डवत्प्लवनं स्नाने शस्तं नास्याङ्गशोधनम्

āhūtaś ca paṭhet tena tanmanā nānyatomukhaḥ vratāni caratā saṃyag grāhyo vedo yatātmanā daṇḍavatplavanaṃ snāne śastaṃ nāsyāṅgaśodhanam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अधीत्य वेदान् वेदौ वा वेदं वापि यथाक्रमम् अविप्लुतब्रह्मचर्यो गृहस्थाश्रमम् आवसेत्

adhītya vedān vedau vā vedaṃ vāpi yathākramam aviplutabrahmacaryo gṛhasthāśramam āvaset

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यथेष्टां दक्षिणां दत्त्वा गुरवे कुरुनन्दन ततो ऽनुज्ञां समासाद्य गृहस्थाश्रमम् आवसेत्

yatheṣṭāṃ dakṣiṇāṃ dattvā gurave kurunandana tato 'nujñāṃ samāsādya gṛhasthāśramam āvaset

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तेनैवान्तं व्रजेत् प्राज्ञस् तच्छुश्रूषणतत्परः वानप्रस्थाश्रमं तस्माच् चतुर्थं वापि संश्रयेत् यथाक्रमं वा कुर्वीत विधिवद् दारसंग्रहम्

tenaivāntaṃ vrajet prājñas tacchuśrūṣaṇatatparaḥ vānaprasthāśramaṃ tasmāc caturthaṃ vāpi saṃśrayet yathākramaṃ vā kurvīta vidhivad dārasaṃgraham

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततस् त्व् अरोगिकुलजां तुल्यां पत्नीं समुद्वहेत् गृहस्थाश्रमवृत्त्यर्थम् अव्यङ्गां विधिना नृप

tatas tv arogikulajāṃ tulyāṃ patnīṃ samudvahet gṛhasthāśramavṛttyartham avyaṅgāṃ vidhinā nṛpa

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आख्यातवर्णधर्मेण धनं लब्ध्वा महीपते कुर्वीत श्रद्धया युक्तो नित्यनैमित्तिकीः क्रियाः

ākhyātavarṇadharmeṇa dhanaṃ labdhvā mahīpate kurvīta śraddhayā yukto nityanaimittikīḥ kriyāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अभ्यागतातिथीन् बन्धून् भृत्यादीन् आतुरांस् तथा तोषयेच् छक्तितो ऽन्नेन वयांस्य् अन्त्यपशून् अपि

abhyāgatātithīn bandhūn bhṛtyādīn āturāṃs tathā toṣayec chaktito 'nnena vayāṃsy antyapaśūn api

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ऋताव् उपगमश् चैव गृहस्थस्यापि शब्दितः धर्मो धर्मभृतां श्रेष्ठ यज्ञोच्छिष्टं च भोजनम्

ṛtāv upagamaś caiva gṛhasthasyāpi śabditaḥ dharmo dharmabhṛtāṃ śreṣṭha yajñocchiṣṭaṃ ca bhojanam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

हव्येन प्रीणयेद् देवान् पितृन् कव्येन शक्तितः मनुष्यान् अन्नपानेन स्वाध्यायेन र्षितर्पणम्

havyena prīṇayed devān pitṛn kavyena śaktitaḥ manuṣyān annapānena svādhyāyena rṣitarpaṇam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कुर्याच् च प्रीणनं नित्यं भूतानां बलिकर्मणा प्रजापतिं सुतोत्पत्त्या हार्देन सकलं जनम्

kuryāc ca prīṇanaṃ nityaṃ bhūtānāṃ balikarmaṇā prajāpatiṃ sutotpattyā hārdena sakalaṃ janam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शुभेन कर्मणात्मानम् उपदेशेन चात्मजान् अनुजीविजनं वृत्या गृहस्थस् तोषयेत् सदा

śubhena karmaṇātmānam upadeśena cātmajān anujīvijanaṃ vṛtyā gṛhasthas toṣayet sadā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तथैवापरमानेभ्यः प्रदेयं गृहमेधिना अन्नं भिक्षार्थिनो ये च परिव्राड्ब्रह्मचारिणः

tathaivāparamānebhyaḥ pradeyaṃ gṛhamedhinā annaṃ bhikṣārthino ye ca parivrāḍbrahmacāriṇaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एवं गृहाश्रमे देवाः पितरो मुनयस् तथा सर्वकामान् प्रयच्छन्ति मनुष्याश् च सुपूजिताः

evaṃ gṛhāśrame devāḥ pitaro munayas tathā sarvakāmān prayacchanti manuṣyāś ca supūjitāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

गृहस्थस् तु यदा पश्येद् वलीपलितम् आत्मनः अपत्यस्य तथापत्यं तदारण्यं समाश्रयेत्

gṛhasthas tu yadā paśyed valīpalitam ātmanaḥ apatyasya tathāpatyaṃ tadāraṇyaṃ samāśrayet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पितृदेवातिथीनां तु स्मृतं तत्रापि पूजनम् तथैवारण्यभोगश् च तपोभिश् चात्मकर्षणम्

pitṛdevātithīnāṃ tu smṛtaṃ tatrāpi pūjanam tathaivāraṇyabhogaś ca tapobhiś cātmakarṣaṇam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ब्रह्मचर्यं महीशय्या होमस् त्रिषवणाप्लुतिः मौनादिकरणं शस्तं जटावल्कलधारणम्

brahmacaryaṃ mahīśayyā homas triṣavaṇāplutiḥ maunādikaraṇaṃ śastaṃ jaṭāvalkaladhāraṇam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ग्रीष्मे पञ्चतपोभिश् च वर्षास्व् अभ्रावकाशिकैः जलशय्या च हेमन्ते भाव्यं वननिकेतनैः

grīṣme pañcatapobhiś ca varṣāsv abhrāvakāśikaiḥ jalaśayyā ca hemante bhāvyaṃ vananiketanaiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इङ्गुदैरण्डतैलेन गात्राभ्यङ्गानि चेष्यते श्यामाकनीवारमयं फलमूलैश् च भोजनम्

iṅgudairaṇḍatailena gātrābhyaṅgāni ceṣyate śyāmākanīvāramayaṃ phalamūlaiś ca bhojanam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अप्रवेशस् तथा ग्रामे वानप्रस्थविधिः स्मृतः वानप्रस्थस्य ते प्रोक्तं धर्मलक्षणम् आदितः

apraveśas tathā grāme vānaprasthavidhiḥ smṛtaḥ vānaprasthasya te proktaṃ dharmalakṣaṇam āditaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आश्रमणं त्व् अपरं भिक्षोः शृणुष्व गदतो मम ग्रामैकरात्रिर् वसतिर् नगरे पञ्चरात्रिका

āśramaṇaṃ tv aparaṃ bhikṣoḥ śṛṇuṣva gadato mama grāmaikarātrir vasatir nagare pañcarātrikā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सर्वसङ्गपरित्यागः क्षान्तिर् इन्द्रियसंयमः विकालभैक्षचरणम् अनारम्भस् तथा नृप

sarvasaṅgaparityāgaḥ kṣāntir indriyasaṃyamaḥ vikālabhaikṣacaraṇam anārambhas tathā nṛpa

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आत्मज्ञानावबोधेच्छा

ātmajñānāvabodhecchā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

चतुर्थश् चैष कथितस् तव भिक्षोर् मयाश्रमः क्रमाद् विमुक्तिकामानां पुरुषाणाम् अयं विधिः

caturthaś caiṣa kathitas tava bhikṣor mayāśramaḥ kramād vimuktikāmānāṃ puruṣāṇām ayaṃ vidhiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एवं तु वर्णधर्मेण तथा चाश्रमकर्मना निजेन संपूज्य हरिं सिद्धिम् आप्नोति मानवः

evaṃ tu varṇadharmeṇa tathā cāśramakarmanā nijena saṃpūjya hariṃ siddhim āpnoti mānavaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ब्रह्मचारी गृहस्थश् च भिक्षुर् वैखानसस् तथा कुर्वन्तो निजकर्माणि विष्णुम् एव यजन्ति ते

brahmacārī gṛhasthaś ca bhikṣur vaikhānasas tathā kurvanto nijakarmāṇi viṣṇum eva yajanti te

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यतो हि देवताः सर्वा ब्रह्माद्याः कुरुनन्दन अंशभूता जगद्धातुर् विष्णोर् अव्यक्तजन्मनः

yato hi devatāḥ sarvā brahmādyāḥ kurunandana aṃśabhūtā jagaddhātur viṣṇor avyaktajanmanaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विश्वे देवा यतो विष्णुर् विष्णुः पितृगणो यतः देवा यज्ञभुजश् चेशो यतः पापहरो हरिः

viśve devā yato viṣṇur viṣṇuḥ pitṛgaṇo yataḥ devā yajñabhujaś ceśo yataḥ pāpaharo hariḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विश्वे भूतानि भूतानि यतो विष्णुस् तथर्षयः ततः सर्वाश्रमाणां हि पूज्य एको जनार्दनः

viśve bhūtāni bhūtāni yato viṣṇus tatharṣayaḥ tataḥ sarvāśramāṇāṃ hi pūjya eko janārdanaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सर्वेश्वरं सर्वमयं समस्त- संसारहेतुक्षयकारणेशम् वरं वरेण्यं वरदं वरिष्ठं विष्णुं क्रियावान् यजते मनुष्यः

sarveśvaraṃ sarvamayaṃ samasta- saṃsārahetukṣayakāraṇeśam varaṃ vareṇyaṃ varadaṃ variṣṭhaṃ viṣṇuṃ kriyāvān yajate manuṣyaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यस्योदरे जगद् इदं परमाणुभूतं चन्द्रेन्द्ररुद्रमरुदश्विवसुप्रजेशैः सर्वैः समेतम् अमितात्मतनोस् तम् एकम् अभ्यर्च्य विष्णुम् अभिवाञ्छितम् अस्त्य् अलभ्यम्

yasyodare jagad idaṃ paramāṇubhūtaṃ candrendrarudramarudaśvivasuprajeśaiḥ sarvaiḥ sametam amitātmatanos tam ekam abhyarcya viṣṇum abhivāñchitam asty alabhyam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आराध्य यं भुवनभावनम् अच्युताख्यम् ऐश्वर्यम् ईप्सितम् अवाप पतिः सुराणाम् त्रैलोक्यसारम् अमरार्चितपादपद्मम् एकं तम् एव हरिम् अर्चयतार्चनीयम्

ārādhya yaṃ bhuvanabhāvanam acyutākhyam aiśvaryam īpsitam avāpa patiḥ surāṇām trailokyasāram amarārcitapādapadmam ekaṃ tam eva harim arcayatārcanīyam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ब्रह्मचर्यं समाधिना

brahmacaryaṃ samādhinā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कमलजहरसूर्यचन्द्रशक्रैः सततम् अभिष्टुतम् आद्यम् ईशितारम् सकलभुवनकार्यकारनेशं पुरुषतनुं प्रणतो ऽस्मि वासुदेवम्

kamalajaharasūryacandraśakraiḥ satatam abhiṣṭutam ādyam īśitāram sakalabhuvanakāryakāraneśaṃ puruṣatanuṃ praṇato 'smi vāsudevam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.